Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên CNXH môn Chủ nghĩa xã hội khoa học | Trường Đại học Tôn Đức Thắng

Kính thưa thầy và các bạn, sau đây nhóm xin trình bày nội dung phần đầu tiên của bài
thuyết trình – một nội dung mang tính nền tảng để hiểu về gia đình Việt Nam trong bối
cảnh xã hội chủ nghĩa đang từng bước hình thành.
1. Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên CNXH
Gia đình là tế bào của xã hội, nơi truyền thụ giá trị, văn hóa, đạo đức và là nơi đảm bảo tái sản
xuất dân số. Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội – một giai đoạn chuyển tiếp với nhiều
biến động, gia đình không đứng ngoài tiến trình thay đổi.
Từ nền tảng lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học, Mác và Ăngghen từng nhấn mạnh rằng:
“Sự thay đổi trong cơ cấu sản xuất kéo theo những biến đổi căn bản trong tổ chức gia đình.”
Biến đổi về quy mô, kết cấu của gia đình:
Biến đổi về quy mô và cấu trúc gia đình hiện nay tại Việt Nam phản ánh một sự chuyển đổi từ xã
hội nông nghiệp truyền thống sang xã hội công nghiệp hiện đại. Trong quá trình này, cấu trúc gia
đình truyền thống đang trải qua sự phân cấp và thay đổi.
Quy mô gia đình ngày nay có xu hướng thu nhỏ hơn so với quá khứ, và số thành viên trong gia
đình giảm đi. Nếu trước đây gia đình truyền thống có thể tồn tại qua ba hoặc bốn thế hệ cùng
sống dưới một mái nhà, thì ngày nay, quy mô gia đình hiện đại đã thu nhỏ lại.
Từ đại gia đình truyền thống sang gia đình hạt nhân hiện đại
Trước đây: Gia đình Việt Nam thường theo mô hình tam đại đồng đường (3 thế hệ) hoặc tứ đại
đồng đường (4 thế hệ) cùng chung sống. Đây là mô hình điển hình trong xã hội phong kiến, gắn
liền với văn hóa phụ hệ, nơi người đàn ông là trụ cột và quyền lực gia đình tập trung vào người cha, người ông.
Ngày nay: Mô hình phổ biến là gia đình hạt nhân – chỉ gồm 2 thế hệ: cha mẹ và con cái ở cả
nông thôn lẫn thành thị.
>Từ cấu trúc phụ hệ truyền thống, nơi người đàn ông nắm quyền quyết định, chuyển sang
cấu trúc linh hoạt hơn, với sự bình đẳng giữa vợ và chồng trong vai trò chăm sóc con cái và
điều hành kinh tế gia đình.
Xuất hiện nhiều mô hình mới như: Gia đình đơn thân
Gia đình kết hôn muộn
Sống thử không kết hôn Gia đình không sinh con
Đây là biểu hiện rõ ràng của tư duy cá nhân hóa, đề cao quyền lựa chọn và tự do cá nhân – một
đặc trưng của xã hội hiện đại đang hình thành trong quá trình quá độ lên CNXH.
Vậy điều gì đã dẫn đến những biến đổi sâu sắc này?
Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nguyên nhân của sự thay đổi quy mô và cấu trúc gia đình Việt
Nam trong bối cảnh chuyển mình lên chủ nghĩa xã hội trong phần tiếp theo. Nguyên Nhân:
Kinh Tế thị trường phát triển, các vùng kinh tế và quá trình CNH-HĐH tại Việt Nam đã hình
thành các khu công nghiệp, khu đô thị lớn → kéo theo sự dịch chuyển lao động và kéo theo vấn
đề di cư làm nhiều gia đình di chuyển mô hình gia đình.
Cùng với đó là sự nâng cao nhận thức cá nhân → Tôn trọng quyền riêng tư, đề cao bình đẳng
giới. Và ảnh hưởng từ văn hóa toàn cầu lối sống phương Tây lan tỏa thông qua mạng xã hội và truyền thông.
VD: Hiện nay, hàng loạt những người từ quê lên TP và từ vùng lũ tại thành phố, sinh sống và kết
hôn nên con cái họ dần hình thành nên những gia đình nhỏ.
❖ Tác động tích cực của quá trình biến đổi:
Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ đã tác động tích cực đến quan hệ
giữa các thế hệ trong gia đình truyền thống bằng cách đề cao:
Sự bình đẳng nam nữ được đề cao hơn (không còn chuyện tài gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phụ tử tòng tử*,
Cuộc sống riêng tư của con người được tôn trọng hơn trong sinh hoạt hàng ngày,
❖ Tác động tiêu cực của quá trình biến đổi: Ngăn cách không gian:
oThành viên sống xa nhau do di cư, khó duy trì tình cảm.
Suy giảm giá trị truyền thống:
oKhó gìn giữ văn hóa gia đình (lễ nghi, phong tục).
Mối quan hệ lỏng lẻo:
oÁp lực kinh tế khiến các thành viên ít quan tâm, giao tiếp.
oXu hướng coi trọng vật chất hơn tình cảm.
oÍt có thời gian dành cho gia đình, mối quan hệ gia đình lỏng lẻo, rời rạc
oTheo tư tưởng Hồ Chí Minh:“Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội. Gia đình
tốt thì xã hội mới tốt.”
Vì vậy, nếu gia đình mất đi sự gắn bó, nền tảng đạo đức xã hội sẽ bị lung lay. khiến tình cảm
gia đình phai nhạt, mối quan hệ giữa các thành viên trở nên lỏng lẻo, rời rạc.
Như vậy, những biến đổi sâu sắc về quy mô và cấu trúc gia đình mà chúng ta vừa tìm
hiểu chính là nền tảng để nhận diện những thay đổi trong việc thực hiện các chức năng
của gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Để hiểu rõ hơn về những chuyển biến
chức năng này, mời thầy và các bạn cùng chuyển sang nội dung tiếp theo.