20 trang 4 lượt tải

Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối và giá trị thặng dư tương đối - Tài liệu môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối và giá trị thặng dư tương đối - Tài liệu môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Tài liệu được sưu tầm giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời bạn đọc đón xem.

Môn: Kinh tế chính trị Mác - Lênin 290 tài liệu

Trường: Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 3.3 K tài liệu

Tác giả:

Anh

21 giờ trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

403

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

790

791

lêi tùa vµ lêi b¹t

PhÇn thø n¨m

Sù s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi

Vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi

Ch¬ng XIV

Gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi

Vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi

Tríc hÕt (xem ch¬ng V), qu¸ tr×nh lao ®éng ®îc nghiªn

cøu mét c¸ch trõu tîng, kh«ng phô thuéc vµo c¸c h×nh thøc

lÞch sö cña nã, nh lµ mét qu¸ tr×nh gi÷a ngêi vµ tù nhiªn. ë

®Êy, chóng t«i ®· nãi: “NÕu ®øng vÒ mÆt kÕt qu¶ cña nã, tøc lµ

®øng vÒ mÆt s¶n phÈm mµ xÐt toµn bé qu¸ tr×nh, th× c¶ t liÖu

lao ®éng lÉn ®èi tîng lao ®éng ®Òu biÓu hiÖn ra lµ t liÖu s¶n

xuÊt, cßn b¶n th©n lao ®éng th× biÓu hiÖn ra lµ lao ®éng s¶n

xuÊt”. Trong chó thÝch 7 cßn bæ sung: “§Þnh nghÜa nµy vÒ lao

®éng s¶n xuÊt, xÐt trªn quan ®iÓm cña mét qu¸ tr×nh lao ®éng

gi¶n ®¬n, th× hoµn toµn kh«ng ®ñ n÷a ®èi víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt

t b¶n chñ nghÜa”. VÊn ®Ò ®ã ë ®©y cÇn ®îc nghiªn cøu s©u

thªm n÷a.

Khi qu¸ tr×nh lao ®éng cßn lµ mét qu¸ tr×nh thuÇn tuý c¸

nh©n, th× còng mét c«ng nh©n Êy kÕt hîp tÊt c¶ c¸c chøc

n¨ng mµ sau

nµy bÞ t¸ch riªng ra. Trong sù chiÕm h÷u c¸ nh©n nh÷ng vËt

thÓ tù nhiªn v× môc ®Ých sinh sèng cña m×nh, ngêi c«ng nh©n

®ã tù m×nh kiÓm so¸t lÊy m×nh. VÒ sau, ngêi ®ã l¹i bÞ kiÓm

so¸t. Mét ngêi riªng rÏ kh«ng thÓ t¸c ®éng ®Õn tù nhiªn nÕu

kh«ng vËn ®éng c¸c b¾p thÞt cña m×nh díi sù kiÓm so¸t cña bé

n·o cña m×nh. Còng nh trong hÖ thèng tù nhiªn, ®Çu vµ tay

g¾n víi nhau, th× trong qu¸ tr×nh lao ®éng, lao ®éng trÝ ãc vµ lao

®éng ch©n tay còng kÕt hîp l¹i víi nhau. VÒ sau, lao ®éng trÝ ãc

vµ lao ®éng ch©n tay t¸ch rêi nhau vµ ®i ®Õn chç ®èi lËp mét

c¸ch thï ®Þch víi nhau. S¶n phÈm nãi chung ®· tõ s¶n phÈm

trùc tiÕp cña ngêi s¶n xuÊt c¸ nh©n biÕn thµnh s¶n phÈm x·

héi, thµnh s¶n phÈm chung cña ngêi lao ®éng tæng thÓ, tøc lµ

cña mét sè ngêi lao ®éng kÕt hîp mµ nh÷ng thµnh viªn cña nã

®Òu cã t¸c ®éng hoÆc gÇn hoÆc xa ®Õn ®èi tîng lao ®éng. V×

vËy, cïng víi tÝnh chÊt hîp t¸c cña b¶n th©n qu¸ tr×nh lao ®éng

th× kh¸i niÖm lao ®éng s¶n xuÊt vµ ngêi ®¶m nhiÖm nã, tøc lµ

ngêi lao ®éng s¶n xuÊt, còng tÊt yÕu më réng ra. Muèn lao

®éng s¶n xuÊt, b©y giê kh«ng cÇn ph¶i trùc tiÕp mã tay vµo n÷a;

chØ cÇn lµm mét khÝ quan cña ngêi lao ®éng tæng thÓ, chØ cÇn

thùc hiÖn mét trong nh÷ng chøc n¨ng nµo ®ã cña ngêi Êy lµ

®ñ. §Þnh nghÜa lóc ban ®Çu nãi trªn vÒ lao ®éng s¶n xuÊt, to¸t

ra tõ b¶n chÊt cña chÝnh ngay nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt, th× nay

vÉn cßn ®óng m·i m·i víi ngêi lao ®éng tæng thÓ coi nh mét

chØnh thÓ. Nhng ®Þnh nghÜa ®ã kh«ng cßn ®óng ®èi víi mçi

mét thµnh viªn xÐt riªng cña ngêi lao ®éng tæng thÓ Êy n÷a.

Nhng, mÆt kh¸c, kh¸i niÖm lao ®éng s¶n xuÊt l¹i thu hÑp

l¹i. NÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa kh«ng ph¶i chØ lµ s¶n xuÊt

hµng hãa mµ vÒ thùc chÊt lµ s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d. Ngêi

c«ng nh©n kh«ng ph¶i s¶n xuÊt cho m×nh mµ cho t b¶n. V×

404

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

792

793

lêi tùa vµ lêi b¹t

vËy, kh«ng cßn ®ñ n÷a nÕu nh anh ta chØ s¶n xuÊt nãi chung.

Anh ta cÇn ph¶i s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d. ChØ cã ngêi lao

®éng nµo s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d cho nhµ t b¶n, hoÆc phôc

vô cho t b¶n tù t¨ng thªm gi¸ trÞ, th× míi ®îc coi lµ ngêi lao

®éng s¶n xuÊt. VÝ dô, ngêi thÇy gi¸o - nÕu ®îc phÐp chän

mét vÝ dô ë ngoµi lÜnh vùc s¶n xuÊt vËt chÊt - lµ mét ngêi lao

®éng s¶n xuÊt, nÕu nh ngêi ®ã kh«ng nh÷ng më mang ®Çu ãc

cho trÎ em, mµ cßn lµ v× anh ta ®· nai lng ra lµm giµu cho nhµ

kinh doanh. Nhµ kinh doanh nµy bá t b¶n vµo mét xëng d¹y

häc, hay bá vµo mét xëng l¹p xêng, th× t×nh h×nh còng kh«ng

thay ®æi chót nµo c¶. V× vËy, kh¸i niÖm ngêi lao ®éng s¶n xuÊt

quyÕt kh«ng ph¶i chØ bao hµm quan hÖ gi÷a ho¹t ®éng vµ hiÖu

qu¶ cã Ých, gi÷a nh÷ng ngêi c«ng nh©n vµ s¶n phÈm lao ®éng,

mµ cßn bao hµm quan hÖ x· héi ®Æc thï, xuÊt hiÖn trong lÞch sö,

nã khiÕn cho ngêi lao ®éng trë thµnh c«ng cô trùc tiÕp ®Ó lµm

t¨ng thªm t b¶n. Do ®ã, trë thµnh ngêi lao ®éng s¶n xuÊt

tuyÖt nhiªn kh«ng ph¶i lµ mét ®iÒu h¹nh phóc mµ lµ mét ®iÒu

bÊt h¹nh. Trong quyÓn 4 cña t¸c phÈm nµy, n¬i mµ lÞch sö cña

häc thuyÕt ®îc tr×nh bµy, ngêi ta sÏ thÊy mét c¸ch chi tiÕt

r»ng khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn tõ xa ®· cho r»ng viÖc s¶n

xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d lµ dÊu hiÖu quyÕt ®Þnh cña ngêi lao

®éng s¶n xuÊt. Do ®ã, khi quan ®iÓm cña nã vÒ b¶n chÊt cña gi¸

trÞ thÆng d thay ®æi th× ®Þnh nghÜa cña nã vÒ ngêi lao ®éng

s¶n xuÊt còng thay ®æi theo. VÝ dô, ph¸i träng n«ng tuyªn bè

r»ng chØ cã lao ®éng n«ng nghiÖp míi lµ lao ®éng s¶n xuÊt, bëi

v× chØ cã mét m×nh nã míi mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d. §èi víi

ph¸i träng n«ng th× gi¸ trÞ thÆng d chØ tån t¹i díi h×nh thøc

®Þa t« mµ th«i.

ViÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng qu¸ c¸i ®iÓm mµ ngêi c«ng nh©n

chØ sÏ s¶n xuÊt ra vËt ngang gi¸ víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña anh

ta, vµ viÖc t b¶n chiÕm lÊy phÇn lao ®éng thÆng d Êy, chÝnh lµ

viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi. Sù s¶n xuÊt ra gi¸

trÞ thÆng d tuyÖt ®èi t¹o thµnh c¸i c¬ së chung cña chÕ ®é t

b¶n chñ nghÜa vµ ®iÓm xuÊt ph¸t cña sù s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ

thÆng d t¬ng ®èi. Trong viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d

t¬ng ®èi, ngay tõ ®Çu, ngµy lao ®éng ®· chia ra lµm hai phÇn:

lao ®éng cÇn thiÕt vµ lao ®éng thÆng d. Nh»m môc ®Ých kÐo

dµi lao ®éng thÆng d, ngêi ta rót ng¾n lao ®éng cÇn thiÕt

b»ng nh÷ng ph¬ng ph¸p cho phÐp s¶n xuÊt ra vËt ngang gi¸

víi tiÒn c«ng trong mét thêi gian Ýt h¬n. ViÖc s¶n xuÊt ra gi¸

trÞ thÆng d tuyÖt ®èi chØ g¾n víi ®é dµi cña ngµy lao

®éng; cßn viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi th× c¸ch

m¹ng ho¸ ®Õn tËn gèc c¸c qu¸ tr×nh kü thuËt cña lao ®éng còng

nh nh÷ng tËp ®oµn x· héi.

Do ®ã, viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi gi¶ ®Þnh ph¶i

cã ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®Æc thï t b¶n chñ nghÜa; cïng víi nh÷ng

ph¬ng ph¸p, ph¬ng tiÖn vµ ®iÒu kiÖn cña b¶n th©n nã, ph¬ng

thøc nµy chØ ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn mét c¸ch tù ph¸t trªn c¬ së sù

lÖ thuéc h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n. Sau ®ã, sù lÖ thuéc

h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n l¹i nhêng chç cho sù lÖ thuéc

thËt sù.

ë ®©y, chØ cÇn chØ ra nh÷ng h×nh thøc trung gian

[Zwitterformen] trong ®ã ngêi s¶n xuÊt kh«ng ph¶i bÞ bãp nÆn

lao ®éng thÆng d b»ng sù cìng b¸ch trùc tiÕp, còng cha x¶y

ra viÖc ngêi s¶n xuÊt bÞ lÖ thuéc h×nh thøc vµo t b¶n. ë ®©y,

t b¶n cßn cha trùc tiÕp chi phèi ®îc qu¸ tr×nh lao ®éng. Bªn

c¹nh nh÷ng ngêi s¶n xuÊt ®éc lËp lµm nghÒ thñ c«ng hay nghÒ

n«ng theo lèi kinh doanh cæ truyÒn do cha «ng ®Ó l¹i, th× cßn cã kÎ cho

vay nÆng l·i hay th¬ng nh©n, t b¶n cho vay nÆng l·i hay t b¶n

th¬ng nghiÖp, hót m¸u cña hä nh ký sinh trïng. NÕu h×nh thøc

bãc lét ®ã chiÕm ®Þa vÞ thèng trÞ trong x· héi th× nã sÏ lo¹i trõ ph¬ng

thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, mÆc dï mÆt kh¸c, h×nh thøc bãc lét

®ã cã thÓ lµ mét nÊc thang qu¸ ®é lªn ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n

chñ nghÜa nh vµo cuèi thêi kú trung cæ. Cuèi cïng, nh vÝ dô vÒ lao

405

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

794

795

lêi tùa vµ lêi b¹t

®éng t¹i nhµ hiÖn ®¹i ®· chØ râ, trªn c¬ së ®¹i c«ng nghiÖp, mét sè

nh÷ng h×nh thøc trung gian l¹i ®îc t¸i s¶n xuÊt ra t¹i n¬i nµy hoÆc

n¬i kh¸c mÆc dÇu lµ víi mét bé mÆt hoµn toµn ®· biÕn ®æi.

NÕu nh ®èi víi viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi

chØ cÇn cã sù lÖ thuéc h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n còng

®ñ, vÝ dô chØ cÇn lµ ngêi thî thñ c«ng, tríc kia chØ lµm viÖc

cho b¶n th©n m×nh hay lµm viÖc víi t c¸ch lµ thî b¹n cña

ngêi thî c¶ phêng héi, th× nay biÕn thµnh ngêi c«ng nh©n

lµm thuª díi sù kiÓm so¸t trùc tiÕp cña nhµ t b¶n, - th× mÆt

kh¸c, c¸c ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng

®èi, nh chóng ta ®· thÊy, ®ång thêi còng lµ nh÷ng ph¬ng

ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi. V× r»ng viÖc kÐo dµi v«

h¹n ®é ngµy lao ®éng còng lµ mét s¶n phÈm hÕt søc ®Æc trng cña

®¹i c«ng nghiÖp. Nãi chung ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®Æc thï t b¶n

chñ nghÜa kh«ng cßn lµ mét thñ ®o¹n gi¶n ®¬n ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ

thÆng d t¬ng ®èi n÷a, mét khi nã chi phèi ®îc toµn bé mét

ngµnh s¶n xuÊt, hoÆc h¬n n÷a, chi phèi ®îc tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n

xuÊt cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh. Khi ®ã, nã trë thµnh h×nh thøc phæ

biÕn, thèng trÞ trong x· héi, cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Lµ mét ph¬ng

ph¸p ®Æc thï ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi, b©y giê nã

chØ cßn t¸c ®éng, mét lµ trong chõng mùc nã chiÕm lÜnh ®îc c¸c

ngµnh c«ng nghiÖp cho ®Õn nay chØ phôc tïng t b¶n mét c¸ch h×nh

thøc mµ th«i, do ®ã trong chõng mùc mµ nã ngµy cµng lan réng ra.

Hai lµ, trong chõng mùc nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp ®· thuéc vÒ nã

kh«ng ngõng ®îc c¸ch m¹ng ho¸ nhê cã sù thay ®æi c¸c ph¬ng

ph¸p s¶n xuÊt.

Trªn mét quan ®iÓm nµo ®ã th× sù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ

thÆng d tuyÖt ®èi vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi nãi chung chØ lµ

¶o tëng. Gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi còng lµ tuyÖt ®èi, bëi v× nã ®ßi

hái ph¶i kÐo dµi tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng qu¸ sè thêi gian lao ®éng

cÇn thiÕt cho sù sinh tån cña b¶n th©n ngêi c«ng nh©n. Gi¸ trÞ

thÆng d tuyÖt ®èi còng lµ t¬ng ®èi, bëi v× nã ®ßi hái ph¶i ph¸t

triÓn n¨ng suÊt lao ®éng cho phÐp giíi h¹n thêi gian lao ®éng cÇn

thiÕt vµo trong mét phÇn cña ngµy lao ®éng. Nhng nÕu ngêi ta

chó ý ®Õn sù vËn ®éng cña gi¸ trÞ thÆng d th× sù ®ång nhÊt bÒ

ngoµi ®ã sÏ biÕn mÊt. Mét khi ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ

nghÜa ®· xuÊt hiÖn vµ trë thµnh ph¬ng thøc s¶n xuÊt phæ biÕn,

th× sù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi vµ gi¸ trÞ thÆng

d t¬ng ®èi sÏ thÓ hiÖn ra mét khi cÇn ph¶i n©ng cao tû suÊt gi¸

trÞ thÆng d nãi chung. Khi gi¶ ®Þnh r»ng søc lao ®éng ®îc tr¶

®óng theo gi¸ trÞ cña nã, th× chóng ta ph¶i lùa chän mét trong hai

trêng hîp: nÕu søc s¶n xuÊt cña lao ®éng vµ cêng ®é b×nh

thêng cña nã ®· cho s½n, th× tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d chØ cã

thÓ t¨ng lªn b»ng c¸ch kÐo dµi tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng; mÆt kh¸c,

víi mét giíi h¹n ®· cho s½n cña ngµy lao ®éng th× tû suÊt gi¸ trÞ thÆng

d chØ cã thÓ t¨ng lªn b»ng c¸ch thay ®æi ®¹i lîng t¬ng ®èi

cña c¸c bé phËn cÊu thµnh cña ngµy lao ®éng, tøc lµ cña lao

®éng cÇn thiÕt vµ lao ®éng thÆng d, ®iÒu nµy ®Õn lît nã l¹i

®ßi hái ph¶i cã sù thay ®æi n¨ng suÊt hoÆc cêng ®é lao ®éng,

nÕu tiÒn c«ng kh«ng ®îc h¹ xuèng díi gi¸ trÞ cña søc lao

®éng.

NÕu c«ng nh©n dïng toµn bé thêi gian cña m×nh ®Ó s¶n xuÊt

ra nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt cho b¶n th©n vµ cho nßi

gièng cña m×nh, th× anh ta kh«ng cßn cã thêi gian nµo ®Ó lao

®éng kh«ng c«ng cho ngêi kh¸c n÷a. NÕu kh«ng cã mét n¨ng

suÊt nµo ®ã cña lao ®éng th× sÏ kh«ng cã mét thêi gian rçi nh

thÕ cho ngêi lao ®éng; nÕu kh«ng cã mét thêi gian d«i ra nh

thÕ, th× còng kh«ng cã lao ®éng thÆng d, vµ do ®ã còng kh«ng

cã nhµ t b¶n, vµ l¹i cµng kh«ng cã chñ n«, nam tíc phong

kiÕn, nãi tãm l¹i, kh«ng cã giai cÊp ®¹i së h÷u

1) "B¶n th©n sù tån t¹i cña nh÷ng nhµ t b¶n - nghiÖp chñ víi t c¸ch lµ mét giai cÊp

riªng biÖt, phô thuéc vµo n¨ng suÊt lao ®éng" (Ramsay, s. ®. d.., tr. 206). "NÕu lao ®éng

406

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

796

797

lêi tùa vµ lêi b¹t

Nh vËy, ngêi ta cã thÓ nãi ®Õn mét c¬ së tù nhiªn cña gi¸

trÞ thÆng d nhng chØ víi mét ý nghÜa hÕt søc chung lµ: trong

tù nhiªn kh«ng hÒ cã mét trë ng¹i tuyÖt ®èi nµo ng¨n c¶n ngêi

nµy ®em sè lao ®éng cÇn thiÕt cho sù sinh tån cña b¶n th©n

m×nh trót bá khái vai m×nh vµ ®Æt lªn vai ngêi kh¸c. Còng

gièng nh trong tù nhiªn kh«ng cã mét trë ng¹i tuyÖt ®èi nµo

ng¨n c¶n thÞt cña ngêi nµy trë thµnh thøc ¨n cña ngêi

kh¸c

1a)

. Nhng quyÕt kh«ng nªn ®em nh÷ng quan niÖm thÇn bÝ

ra g¾n víi c¸i n¨ng suÊt lao ®éng ph¸t triÓn mét c¸ch tù nhiªn

®ã, nh thØnh tho¶ng ngêi ta vÉn lµm. ChØ khi nµo nhê lao

®éng cña m×nh mµ con ngêi tho¸t ®îc c¸i tr¹ng th¸i sóc vËt

lóc ban ®Çu cña m×nh, do ®ã chØ khi nµo b¶n th©n lao ®éng cña

con ngêi ®· ®îc x· héi ho¸ ®Õn mét møc ®é nµo ®ã, th× khi

®ã míi xuÊt hiÖn nh÷ng quan hÖ trong ®ã lao ®éng thÆng d cña

ngêi nµy trë thµnh ®iÒu kiÖn sinh tån cña ngêi kh¸c. Vµo thêi

kú ®Çu cña nÒn v¨n minh, søc s¶n xuÊt cña lao ®éng rÊt thÊp,

nhng nh÷ng nhu cÇu - ph¸t triÓn cïng víi nh÷ng ph¬ng tiÖn

®Ó tho¶ m·n nhu cÇu ®ã vµ trªn c¬ së sù ph¸t triÓn cña nh÷ng

ph¬ng tiÖn ®ã - còng cßn rÊt thÊp. TiÕp n÷a, trong nh÷ng buæi

®Çu Êy, tû lÖ cña c¸i bé phËn sèng b»ng lao ®éng cña kÎ kh¸c

trong x· héi cßn hÕt søc Ýt so víi khèi lîng nh÷ng ngêi s¶n

xuÊt trùc tiÕp. Cïng víi sù tiÕn bé cña søc s¶n xuÊt x· héi cña

lao ®éng th× tû lÖ ®ã còng lín lªn mét c¸ch tuyÖt ®èi vµ t¬ng

®èi

. V¶ l¹i, quan hÖ t b¶n chñ nghÜa xuÊt hiÖn trªn mét

miÕng ®Êt kinh tÕ vèn lµ s¶n phÈm cña mét qu¸ tr×nh ph¸t

cña mçi ngêi chØ ®ñ ®Ó s¶n xuÊt ra c¸i ¨n cho b¶n th©n m×nh th«i th× kh«ng thÓ cã së

h÷u nµo c¶" (Ravenstone, s. ®. d., tr.14).

1a) Theo sù tÝnh to¸n míi ®©y th× t¹i nh÷ng n¬i ®· th¸m hiÓm trªn tr¸i ®Êt, còng cßn

cã Ýt nhÊt lµ 4 triÖu ngêi ¨n thÞt ngêi.

2) "Trong nh÷ng ngêi In-®i-an man rî ë ch©u Mü th× hÇu nh tÊt c¶ mäi c¸i ®Òu

thuéc vÒ ngêi lao ®éng, 99% s¶n phÈm thuéc vÒ phÇn cña lao ®éng; ë Anh, ngêi lao

®éng nhËn ®îc cã lÏ kh«ng ®Õn 2/3" ("The Advantages of the East-India Trade etc.",

p. 72, 73).

triÓn l©u dµi. N¨ng suÊt hiÖn cã cña lao ®éng, lµm c¬ së xuÊt

ph¸t cho quan hÖ ®ã, kh«ng ph¶i lµ tÆng vËt cña tù nhiªn mµ lµ

tÆng vËt cña mét lÞch sö bao trïm hµng ngh×n thÕ kû.

NÕu kh«ng nãi ®Õn h×nh th¸i Ýt nhiÒu ph¸t triÓn cña nÒn s¶n

xuÊt x· héi, th× n¨ng suÊt lao ®éng g¾n liÒn víi nh÷ng ®iÒu kiÖn

tù nhiªn. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã ®Òu cã thÓ quy thµnh b¶n

chÊt cña b¶n th©n con ngêi, nh gièng ngêi, v.v., vµ giíi tù

nhiªn chung quanh con ngêi. VÒ mÆt kinh tÕ, nh÷ng ®iÒu kiÖn

tù nhiªn ë bªn ngoµi chia thµnh hai lo¹i lín: sù phong phó tù

nhiªn vÒ nh÷ng tµi nguyªn dïng lµm t liÖu sinh ho¹t, nghÜa lµ

tÝnh chÊt mµu mì cña ®Êt ®ai, nh÷ng dßng níc l¾m c¸, v.v., vµ

sù phong phó tù nhiªn vÒ nh÷ng tµi nguyªn dïng lµm t liÖu

lao ®éng nh th¸c níc ch¶y xiÕt, s«ng ngßi mµ thuyÒn bÌ cã

thÓ ®i l¹i ®îc, gç, kim lo¹i, than ®¸, v.v.. Vµo buæi ®Çu cña nÒn

v¨n minh, lo¹i tµi nguyªn thø nhÊt cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh, ë giai

®o¹n ph¸t triÓn cao h¬n th× lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn thø hai

cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh. VÝ dô, ta h·y so s¸nh níc Anh víi

Ên §é, hay so s¸nh A-ten vµ Co-rin-th¬ víi c¸c níc quanh

bê BiÓn §en trong thÕ giíi cæ ®¹i, ch¼ng h¹n.

Con sè nh÷ng nhu cÇu tù nhiªn cÇn ph¶i tho¶ m·n mét c¸ch

tuyÖt ®èi mµ cµng Ýt, tÝnh chÊt mµu mì cña ®Êt ®ai cµng lín vµ

khÝ hËu cµng thuËn lîi, th× thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó duy

tr× vµ t¸i s¶n xuÊt ra ngêi s¶n xuÊt l¹i cµng Ýt. Do ®ã, phÇn lao

®éng thõa ra cña ngêi s¶n xuÊt dµnh cho ngêi kh¸c l¹i cµng

cã thÓ lín h¬n so víi phÇn lao ®éng cña m×nh. VÝ dô, §i-«-®o ®·

nhËn xÐt vÒ nh÷ng ngêi Ai CËp cæ ®¹i nh sau:

"Hoµn toµn kh«ng thÓ tin ®îc r»ng viÖc nu«i con c¸i cña hä

l¹i tèn Ýt lao ®éng vµ phÝ tæn ®Õn nh vËy. Hä nÊu cho chóng

nh÷ng thøc ¨n ®¬n gi¶n nhÊt ngÉu nhiªn t×m ®îc; hä cho

chóng ¨n c¶ gèc cña c©y chØ th¶o [Papyrus] mµ ngêi ta cã thÓ

níng chÝn ®îc trªn löa, còng nh nh÷ng rÔ vµ th©n cña

nh÷ng lo¹i c©y mäc ë ®Çm lÇy, phÇn th× ¨n sèng, phÇn th× luéc

hoÆc níng. PhÇn lín trÎ em kh«ng ®i giÇy vµ kh«ng mÆc quÇn

¸o v× khÝ hËu rÊt dÔ chÞu. V× vËy, mét ®øa trÎ, tõ bÐ cho ®Õn khi

kh«n lín, tæng céng l¹i kh«ng tèn cho cha mÑ qu¸ hai m¬i ®ång

407

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

798

799

lêi tùa vµ lêi b¹t

®r¸c-m¬. §ã lµ nguyªn nh©n chñ yÕu gi¶i thÝch t¹i sao d©n c ë

Ai CËp l¹i ®«ng ®óc ®Õn nh thÕ, vµ t¹i sao l¹i x©y dùng ®îc

nhiÒu c«ng tr×nh vÜ ®¹i nh thÕ"

Nhng thËt ra, nh÷ng c«ng tr×nh vÜ ®¹i cña Ai CËp thêi cæ

®îc x©y dùng kh«ng ph¶i lµ nhê d©n sè ®«ng ®óc mµ lµ nhê cã

thÓ sö dông mét bé phËn lín d©n c vµo c«ng viÖc ®ã. Còng

gièng nh thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cña ngêi lao ®éng c¸

biÖt mµ cµng Ýt bao nhiªu th× ngêi ®ã cµng cã thÓ cung cÊp

®îc nhiÒu lao ®éng thÆng d bÊy nhiªu; ®èi víi sè nh©n khÈu

lao ®éng còng vËy: bé phËn nh©n khÈu lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n

xuÊt ra sè t liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt cµng Ýt, th× bé phËn cã thÓ

sö dông vµo nh÷ng c«ng viÖc kh¸c l¹i cµng lín.

Mét khi ®· gi¶ ®Þnh cã nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa th× víi

nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c gièng nhau vµ víi mét ®é dµi nhÊt ®Þnh

cña ngµy lao ®éng, ®¹i lîng cña lao ®éng thÆng d sÏ thay ®æi

tïy theo nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña lao ®éng, vµ nhÊt lµ tuú

theo møc ®é mµu mì cña ®Êt ®ai. Nhng ngîc l¹i, tõ ®ã

kh«ng thÓ rót ra kÕt luËn nãi r»ng ®Êt ®ai mµu mì nhÊt còng

lµ ®Êt ®ai thÝch hîp nhÊt cho sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n

xuÊt t b¶n chñ nghÜa. Ph¬ng thøc s¶n xuÊt nµy gi¶ ®Þnh ph¶i

cã sù thèng trÞ cña con ngêi ®èi víi tù nhiªn. Mét thiªn nhiªn

qu¸ hµo phãng “sÏ d¾t con ngêi ®i nh d¾t tay mét ®øa trÎ em

míi tËp ®i”

156

. Nã kh«ng lµm cho sù ph¸t triÓn cña con ngêi

thµnh mét sù tÊt yÕu tù nhiªn

. Quª h¬ng cña t b¶n kh«ng

3) Diodor, s. ®. d., q. I, ch. 80 [tr.126].

4) "Lo¹i thø nhÊt" (tµi nguyªn thiªn nhiªn), "v× nã ®é lîng vµ thuËn lîi nhÊt... cho

nªn sÏ lµm cho d©n c kh«ng lo nghÜ, kiªu ng¹o vµ ham mª mäi sù th¸i qu¸; trong khi ®ã

th× lo¹i thø hai l¹i buéc ngêi ta ph¶i t¨ng cêng sù c¶nh gi¸c, v¨n häc, nghÖ thuËt vµ

chÝnh trÞ" ("England's Treasure by Foreign Trade. Or the Balance of our Foreign Trade is

the Rule of our Treasure". Written by Thomas Mun, of London, Merchant, and now

published for the common good by his son John Mun. London, 1669, p. 181, 182). "Vµ ®èi

víi mét d©n téc, t«i còng kh«ng thÊy cã mét sù bÊt h¹nh nµo lín h¬n lµ bÞ nÐm vµo mét

m¶nh ®Êt mµ ë ®Êy viÖc s¶n xuÊt ra t liÖu sinh ho¹t vµ thøc ¨n phÇn lín ®Òu diÔn ra

mét c¸ch tù ph¸t vµ khÝ hËu chÊp nhËn hay ®ßi hái rÊt Ýt sù ch¨m lo ®Õn ¸o quÇn vµ nhµ

ph¶i lµ vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi víi nh÷ng th¶o méc sum suª cña

nã, mµ lµ vïng «n ®íi. Kh«ng ph¶i ®é ph× tuyÖt ®èi cña ®Êt ®ai

mµ tÝnh chÊt cã ph©n biÖt cña nã, tÝnh chÊt nhiÒu vÎ cña c¸c s¶n

phÈm tù nhiªn cña ®Êt ®ai, lµ c¬ së tù nhiªn cña sù ph©n c«ng

lao ®éng trong x· héi, vµ thóc ®Èy con ngêi - th«ng qua nh÷ng

®iÒu kiÖn tù nhiªn trong ®ã con ngêi ®ang sinh sèng - t¨ng

thªm nh÷ng nhu cÇu, n¨ng lùc, t liÖu lao ®éng vµ ph¬ng thøc

lao ®éng cña b¶n th©n con ngêi. ChÝnh sù cÇn thiÕt ph¶i cã sù

kiÓm so¸t cña x· héi ®èi víi mét lùc lîng nµo ®ã cña tù nhiªn

®Ó tiÕt kiÖm nã, chÝnh sù cÇn thiÕt ph¶i chiÕm lÊy nã hoÆc ph¶i

thuÇn thôc nã b»ng nh÷ng c«ng tr×nh ®¹i quy m« do bµn tay con

ngêi dùng nªn, - chÝnh sù cÇn thiÕt ®ã ®· ®ãng mét vai trß hÕt søc

quyÕt ®Þnh trong lÞch sö c«ng nghiÖp. VÝ dô, viÖc ®iÒu tiÕt níc ë Ai

CËp

, ë L«m-b¸c-®i, ë Hµ-Lan,v.v., hoÆc ë Ên §é, Ba-T v.v. lµ

n¬i mµ viÖc tíi níc b»ng c¸c kªnh ®µo nh©n t¹o kh«ng nh÷ng

cung cÊp cho ®Êt ®ai sè níc kh«ng thÓ thiÕu ®îc, mµ cïng víi

chÊt phï sa, nã ®ång thêi cßn cung cÊp c¶ ph©n kho¸ng lÊy tõ

trªn nói vÒ. §µo kªnh tíi níc, ®ã lµ bÝ quyÕt cña sù kinh

ë... Còng cã thÓ cã mét th¸i cùc ë phÝa kh¸c. Mét ®Êt ®ai dï cã bá lao ®éng vµo còng

kh«ng cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ®îc g×, th× còng hoµn toµn xÊu nh mét ®Êt ®ai s¶n xuÊt

dåi dµo mµ kh«ng cÇn cã lao ®éng" ([N. Forster]. "An Inquiry into the Causes of the

Present High Price of Provisions". London, 1767, p. 10).

5) Sù cÇn thiÕt ph¶i tÝnh to¸n c¸c thêi kú níc lªn vµ níc xuèng cña s«ng Nin ®· t¹o

ra khoa thiªn v¨n Ai CËp vµ cïng víi nã lµ sù thèng trÞ cña ®¼ng cÊp t¨ng l÷ víi t c¸ch

lµ ngêi l·nh ®¹o n«ng nghiÖp. "Trong mét n¨m th× nhËt chÝ lµ lóc mµ níc s«ng Nin b¾t

®Çu lªn cao, vµ ®ã lµ lóc mµ ngêi Ai CËp ph¶i quan s¸t mét c¸ch ch¨m chó nhÊt. §iÒu

quan träng ®èi víi hä lµ ph¶i x¸c ®Þnh cho ®îc c¸i n¨m th¸i d¬ng ®ã ®Ó ®iÒu tiÕt c«ng

viÖc canh t¸c cña hä. V× vËy, hä ph¶i t×m ë trªn trêi mét dÊu hiÖu râ rµng b¸o hiÖu ngµy

trë l¹i cña n¨m th¸i d¬ng Êy" (Cuvier. "Discours sur les rÐvolutions du globe", Ðd.

Hoefer. Paris, 1863, p. 141).

408

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

800

801

lêi tùa vµ lêi b¹t

doanh phån thÞnh ë T©y Ban Nha vµ ë Xi-xin díi thêi thèng trÞ

cña ngêi ¶- RËp

Nh÷ng ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn thuËn lîi bao giê còng chØ cung

cÊp kh¶ n¨ng cã lao ®éng thÆng d, chø hoµn toµn kh«ng cung

cÊp lao ®éng thÆng d hiÖn thùc, vµ do ®ã, kh«ng cung cÊp gi¸

trÞ thÆng d hay s¶n phÈm thÆng d hiÖn thùc. Nh÷ng ®iÒu

kiÖn tù nhiªn kh¸c nhau cña lao ®éng lµm cho cïng mét sè

lîng lao ®éng gièng nhau trong c¸c níc kh¸c nhau l¹i tho¶

m·n nh÷ng khèi lîng nhu cÇu kh«ng gièng nhau

, do ®ã

trong nh÷ng ®iÒu kiÖn

kh¸c gièng nhau, chóng lµm cho thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt l¹i

kh¸c nhau. Nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn chØ ¶nh hëng ®Õn lao

6) Mét trong nh÷ng c¬ së vËt chÊt cña chÝnh quyÒn Nhµ níc ®èi víi c¸c c¬ cÊu s¶n

xuÊt nhá ch¼ng liªn hÖ g× víi nhau ë

n §é lµ viÖc ®iÒu tiÕt c«ng cuéc cung cÊp níc.

Nh÷ng ngêi Håi gi¸o thèng trÞ

n §é ®· hiÓu râ ®iÒu ®ã h¬n ngêi Anh lµ kÎ kÕ tôc hä.

Chóng ta chØ cÇn nhí l¹i n¹n ®ãi n¨m 1866, cíp mÊt sinh m¹ng cña h¬n mét triÖu ngêi

n §é trong quËn ¤-rÝt-xa, xø Ben-gan.

7) "Kh«ng thÓ cã hai níc cung cÊp mét sè lîng nh nhau nh÷ng t liÖu sinh ho¹t

víi mét møc phong phó nh nhau… vµ víi mét chi phÝ lao ®éng gièng nh nhau. Nhu

cÇu cña con ngêi t¨ng hay gi¶m, tïy theo khÝ hËu gay g¾t hay ªm dÞu trong ®ã con

ngêi sinh sèng; do ®ã tû lÖ c«ng viÖc mµ d©n c c¸c níc kh¸c nhau b¾t buéc ph¶i bá

ra th× kh«ng thÓ gièng nhau vµ còng kh«ng thÓ x¸c ®Þnh møc ®é kh¸c nhau Êy mét

c¸ch nµo kh¸c ngoµi viÖc c¨n cø vµo ®é nãng vµ l¹nh; tõ ®ã, ngêi ta cã thÓ kÕt luËn

chung r»ng khèi lîng lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó duy tr× ®êi sèng mét sè lîng d©n c nhÊt

®Þnh sÏ lín nhÊt trong vïng khÝ hËu l¹nh lÏo, vµ Ýt nhÊt trong vïng khÝ hËu nãng bøc; v×

trong trêng hîp thø nhÊt, kh«ng nh÷ng con ngêi cÇn nhiÒu ¸o quÇn h¬n mµ c¶ ®Êt ®ai

còng cÇn ®îc cµy cÊy kü h¬n lµ trong trêng hîp thø hai" ("An Essay on the Governing

Causes of the Natural Rate of Interest". London, 1750, p. 59). T¸c gi¶ cña cuèn s¸ch

khuyÕt danh næi tiÕng mét thêi ®ã lµ G. M¸t-xi. ThuyÕt lîi tøc cña Hi-um lµ mîn cña

«ng ta.

8) "Mäi lao ®éng ®Òu ph¶i" (h×nh nh ®iÒu nµy còng thuéc vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña

c«ng d©n)* "®Ó l¹i mét sè d" (Pru-®«ng)

157

9) F. Schouw, "Die Erde, die Pflanzen und der Mensch", 2. Aufl. Leipzig, 1854,

S. 148.

®éng thÆng d nh mét giíi h¹n tù nhiªn, tøc lµ chØ quy ®Þnh

c¸i ®iÓm mµ lao ®éng cho ngêi kh¸c cã thÓ b¾t ®Çu. C«ng

nghiÖp cµng tiÕn bé th× giíi h¹n tù nhiªn ®ã cµng lïi l¹i. Trong

x· héi T©y ¢u, n¬i mµ ngêi c«ng nh©n ph¶i bá lao ®éng thÆng

d ra míi ®îc phÐp lao ®éng ®Ó nu«i sèng b¶n th©n, th× ngêi

ta dÔ cã c¸i ¶o tëng cho r»ng cung cÊp s¶n phÈm thÆng d lµ

mét phÈm chÊt bÈm sinh cña lao ®éng cña con ngêi

. Nhng

chóng ta h·y lÊy nh÷ng ngêi d©n ë c¸c ®¶o phÝa ®«ng cña quÇn

®¶o ¸ ch©u, n¬i c©y xa-g« mäc hoang d¹i ë trong rõng, ®Ó lµm vÝ

dô ch¼ng h¹n.

“Khi d©n c biÕt ch¾c r»ng lâi c©y ®· chÝn b»ng c¸ch khoan

mét lç vµo th©n c©y, th× hä liÒn ng¶ c©y xuèng, chÆt thµnh

nhiÒu khóc, lÊy lâi ra, trén víi níc vµ ®em läc ®i, vµ cã ®îc

bét xa-g« hoµn toµn ¨n ®îc. Th«ng thêng th× mét c©y cung

cÊp ®îc 300 pao bét vµ ®«i khi cã thÓ cung cÊp ®Õn 500 - 600

pao. Nh vËy ë ®©y, ngêi ta vµo rõng kiÕm thøc ¨n còng nh

chóng ta vµo rõng chÆt c©y ®Ó lÊy cñi ®èt vËy”

Gi¶ ®Þnh r»ng mét ngêi d©n ë §«ng ¸ ®i lÊy c©y lµm thøc

¨n nh thÕ chØ cÇn lao ®éng 12 giê trong mét tuÇn lµ ®ñ ®Ó

tho¶ m·n tÊt c¶ mäi nhu cÇu cña m×nh. C¸i mµ ®iÒu kiÖn tù

nhiªn thuËn lîi trùc tiÕp ®em l¹i cho anh ta lµ nhiÒu th× giê

nhµn rçi. Muèn cho anh ta dïng thêi gian ®ã mét c¸ch s¶n xuÊt

cho b¶n th©n, th× cÇn cã c¶ mét lo¹t ®iÒu kiÖn lÞch sö; muèn

cho anh ta chi phÝ thêi gian ®ã thµnh lao ®éng thÆng d cho

ngêi kh¸c th× cÇn ph¶i cã sù

cìng bøc ë bªn ngoµi. NÕu nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ®îc

®a vµo th× ngêi d©n ®ã cã lÏ ph¶i lao ®éng 6 ngµy mçi tuÇn ®Ó

cã thÓ chiÕm h÷u cho m×nh s¶n phÈm cña mét ngµy lao ®éng.

Nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn thuËn lîi sÏ kh«ng gi¶i thÝch ®îc t¹i

sao b©y giê anh ta lµm 6 ngµy mét tuÇn hay t¹i sao anh ta l¹i

cung cÊp 5 ngµy lao ®éng thÆng d. Nh÷ng ®iÒu kiÖn Êy chØ gi¶i

409

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

802

803

lêi tùa vµ lêi b¹t

thÝch t¹i sao thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cña anh ta l¹i chØ giíi

h¹n trong mét ngµy cña tuÇn lÔ. Nhng bÊt cø trong trêng hîp

nµo th× s¶n phÈm thÆng d cña anh ta còng kh«ng thÓ ph¸t

sinh tõ mét phÈm chÊt bÈm sinh, thÇn bÝ nµo ®ã cña lao ®éng

cña con ngêi.

Gièng nh nh÷ng søc s¶n xuÊt cña lao ®éng ph¸t triÓn trong

lÞch sö, cã tÝnh chÊt x· héi, nh÷ng søc s¶n xuÊt do tù nhiªn

quyÕt ®Þnh còng biÓu hiÖn thµnh søc s¶n xuÊt cña t b¶n trong

®ã lao ®éng ®· nhËp vµo.

Ri-c¸c-®« cha bao giê ®Æt vÊn ®Ò nghiªn cøu nguån gèc cña gi¸

trÞ thÆng d. ¤ng coi gi¸ trÞ thÆng d lµ mét c¸i g× néi t¹i thuéc vÒ

ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa mµ theo «ng lµ h×nh thøc tù

nhiªn cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. ë n¬i nµo «ng ta nãi ®Õn n¨ng suÊt

lao ®éng th× «ng kh«ng coi nã lµ nguyªn nh©n tån t¹i cña gi¸ trÞ

thÆng d, mµ chØ coi ®ã lµ nguyªn nh©n quyÕt ®Þnh ®¹i lîng cña

gi¸ trÞ thÆng d mµ th«i. Tr¸i l¹i, trêng ph¸i cña «ng ta l¹i lín

tiÕng tuyªn bè r»ng søc s¶n xuÊt cña lao ®éng lµ nguyªn nh©n sinh ra

lîi nhuËn (xin ®äc lµ: gi¸ trÞ thÆng d). Dï sao, ®ã còng lµ mét bíc

tiÕn so víi ph¸i träng th¬ng lµ ph¸i cho r»ng sè d trong gi¸ c¶ cña

s¶n phÈm so víi chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®ã lµ do trao ®æi, do

b¸n s¶n phÈm cao h¬n gi¸ trÞ cña nã, ®em l¹i. Tuy vËy, trêng ph¸i Ri-

c¸c-®« còng chØ lÈn tr¸nh vÊn ®Ò chø kh«ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. ThËt ra,

do b¶n n¨ng, c¸c nhµ kinh tÕ häc t s¶n ®ã còng c¶m thÊy r»ng sÏ rÊt

nguy hiÓm nÕu nghiªn cøu qu¸ s©u vÊn ®Ò nãng hæi vÒ nguån gèc cña gi¸

trÞ thÆng d. Nhng nöa thÕ kû sau Ri-c¸c-®«, khi «ng Gi«n Xtiu-¸c Min

trÞnh träng x¸c nhËn sù h¬n h¼n cña m×nh ®èi víi ph¸i träng th¬ng, b»ng

c¸ch lÆp l¹i rÊt tåi nh÷ng lêi trèn tr¸nh v« dông cña nh÷ng ngêi ®Çu tiªn

®· tÇm thêng ho¸ Ri-c¸c-®«, th× ngêi ta sÏ nãi nh thÕ nµo?

¤ng Min nãi:

"Nguyªn nh©n sinh ra lîi nhuËn chÝnh lµ ë chç lao ®éng s¶n

xuÊt nhiÒu h¬n sè cÇn thiÕt ®Ó duy tr× nã".

§ã ch¼ng qua chØ lµ nh÷ng ®iÖp khóc cò; nhng «ng Min cßn

muèn thªm vµo ®ã c¸i phÇn riªng cña m×nh.

"HoÆc nãi c¸ch kh¸c: nguyªn nh©n khiÕn cho t b¶n ®em l¹i

lîi nhuËn lµ ë chç c¸i ¨n, c¸i mÆc, nguyªn liÖu vµ t liÖu lao

®éng tån t¹i trong mét thêi gian dµi h¬n sè thêi gian cÇn thiÕt

®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng thø ®ã".

ë ®©y, «ng Min ®· lÉn lén ®é dµi cña thêi gian lao ®éng víi

®é dµi cña sù tån t¹i cña c¸c s¶n phÈm lao ®éng. Theo quan

®iÓm ®ã, mét chñ hiÖu b¸nh m× mµ s¶n phÈm chØ tån t¹i cã mét

ngµy, sÏ kh«ng bao giê cã thÓ bßn rót ®îc ë nh÷ng ngêi c«ng

nh©n lµm thuª cho m×nh mét sè lîi nhuËn nhiÒu b»ng mét chñ

xëng chÕ t¹o m¸y mãc mµ s¶n phÈm tån t¹i ®Õn hai m¬i n¨m

hoÆc l©u h¬n n÷a. LÏ tÊt nhiªn, nÕu tæ chim kh«ng tån t¹i ®îc

l©u h¬n sè thêi gian cÇn thiÕt ®Ó x©y tæ Êy, th× chim sÏ kh«ng

cÇn lµm tæ n÷a.

Sau khi ®· x¸c lËp c¸i ch©n lý c¬ b¶n Êy, «ng Min còng x¸c

lËp sù h¬n h¼n cña m×nh so víi ph¸i träng th¬ng:

"Nh vËy, chóng ta thÊy r»ng lîi nhuËn ra ®êi kh«ng ph¶i do

sù ngÉu nhiªn cña trao ®æi, mµ lµ do søc s¶n xuÊt cña lao ®éng;

tæng lîi nhuËn cña mét níc bao giê còng do søc s¶n xuÊt cña

lao ®éng quyÕt ®Þnh, dï cã x¶y ra trao ®æi hay kh«ng th× còng

thÕ. NÕu kh«ng cã sù ph©n chia c«ng viÖc th× sÏ kh«ng cã mua

vµ b¸n, nhng lîi nhuËn th× bao giê còng vÉn cã".

Nh vËy lµ ë ®©y viÖc trao ®æi, mua vµ b¸n - nh÷ng ®iÒu kiÖn

chung cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa - chØ lµ mét sù kiÖn

thuÇn tuý ngÉu nhiªn; cßn lîi nhuËn th× bao giê còng vÉn cã, vµ

kh«ng cÇn cã viÖc mua vµ b¸n søc lao ®éng!

TiÕp ®ã:

"NÕu toµn thÓ nh÷ng ngêi lao ®éng cña mét níc s¶n xuÊt

®îc qu¸ 20% tæng sè tiÒn c«ng cña hä, th× lîi nhuËn sÏ lµ 20%,

kh«ng kÓ gi¸ c¶ hµng hãa nh thÕ nµo”.

Mét mÆt, ®ã lµ mét c©u nãi trïng l¾p hÕt søc ®¹t, bëi v× nÕu

c«ng nh©n s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ thÆng d 20% cho nhµ t b¶n

410

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

804

805

lêi tùa vµ lêi b¹t

th× ®¬ng nhiªn, lîi nhuËn cña nhµ t b¶n so víi tæng sè tiÒn

c«ng cña c«ng nh©n sÏ lµ 20 : 100. MÆt kh¸c, thËt hoµn toµn

kh«ng ®óng nÕu cho r»ng lîi nhuËn “sÏ lµ 20%”. Lîi nhuËn bao

giê còng sÏ bÐ h¬n, bëi v× lîi nhuËn ®îc tÝnh cho tæng sè t b¶n

øng tríc. VÝ dô, nhµ t b¶n øng tríc 500 p. xt., trong ®ã 400

p. xt. ®Ó mua t liÖu s¶n xuÊt vµ 100 p. xt. ®Ó tr¶ tiÒn c«ng. NÕu

tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d lµ 20% nh ®· gi¶ ®Þnh th× tû suÊt lîi

nhuËn sÏ b»ng 20 : 500, tøc lµ 4% chø kh«ng ph¶i 20%.

TiÕp ®ã lµ mét ®iÓn h×nh tuyÖt diÖu vÒ c¸i ph¬ng ph¸p mµ

«ng Min dïng ®Ó lý gi¶i c¸c h×nh th¸i lÞch sö kh¸c nhau cña nÒn

s¶n xuÊt x· héi: “ë ®©u, t«i còng gi¶ ®Þnh t×nh h×nh sù vËt nh

hiÖn nay lµ t×nh h×nh phæ biÕn kh¾p mäi n¬i chØ trõ mét Ýt ngo¹i

lÖ, tøc lµ nhµ t b¶n øng ra mäi kho¶n chi phÝ, kÓ c¶ tiÒn c«ng

cho c«ng nh©n”. ThËt lµ mét thÞ ¶o gi¸c l¹ lïng nÕu ë ®©u còng

nh×n thÊy nh÷ng mèi quan hÖ cho ®Õn nay chØ thèng trÞ trªn ®Þa

cÇu trong nh÷ng trêng hîp ngo¹i lÖ mµ th«i! Nhng chóng ta

h·y nãi tiÕp: ¤ng Min kh¸ tèt bông ®Ó gi¶ ®Þnh r»ng “t×nh h×nh

Êy kh«ng ph¶i lµ mét sù cÇn thiÕt tuyÖt ®èi”

. Tr¸i l¹i.

"Ngêi c«ng nh©n sÏ cã thÓ chê ®îi cho ®Õn khi lµm xong

hoµn toµn c«ng viÖc ®Ó lÜnh hÕt toµn bé tiÒn c«ng cña m×nh,

nÕu anh ta cã nh÷ng t liÖu cÇn thiÕt ®Ó sinh sèng trong

kho¶ng thêi gian ®ã. Nhng trong trêng hîp ®ã th× trong mét

chõng mùc

Trong bøc th cña m×nh göi cho N. Ph. §a-ni-en-x¬n (N. -on) ngµy 28 th¸ng

Mêi mét 1878, M¸c ®· ®Ò nghÞ söa ®o¹n nµy l¹i nh sau: "TiÕp ®Êy cßn cã mét

kiÓu mÉu tuyÖt t¸c vÒ c¸i ph¬ng ph¸p mµ «ng Min dïng ®Ó lý gi¶i c¸c h×nh th¸i

lÞch sö kh¸c nhau cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. ¤ng ta nãi: "BÊt kú ë ®©u, t«i còng gi¶

®Þnh cã t×nh h×nh sù vËt nh hiÖn nay, t×nh h×nh nµy, chØ trõ mét sè Ýt ngo¹i lÖ,

®Òu thèng trÞ ë bÊt cø n¬i nµo mµ c«ng nh©n vµ t b¶n ®øng ®èi diÖn víi nhau víi

t c¸ch lµ nh÷ng giai cÊp, nghÜa lµ gi¶ ®Þnh r»ng nhµ t b¶n ®· øng ra mäi kho¶n

chi phÝ kÓ c¶ tiÒn c«ng cho c«ng nh©n". ¤ng Min muèn tin r»ng, ®iÒu ®ã kh«ng

ph¶i lµ mét sù cÇn thiÕt tuyÖt ®èi - ngay c¶ trong hÖ thèng kinh tÕ trong ®ã c«ng

nh©n vµ t b¶n ®øng ®èi diÖn víi nhau víi t c¸ch lµ nh÷ng giai cÊp”.

nhÊt ®Þnh anh ta sÏ lµ mét nhµ t b¶n bá t b¶n vµo c«ng viÖc

kinh doanh vµ gãp mét phÇn vèn cÇn thiÕt ®Ó tiÕn hµnh c«ng

viÖc kinh doanh Êy”.

Min còng sÏ cã thÓ nãi nh vËy r»ng, ngêi c«ng nh©n nµo

øng ra cho m×nh kh«ng chØ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t mµ c¶ t

liÖu lao ®éng n÷a, th× ngêi ®ã trªn thùc tÕ sÏ lµ ngêi c«ng

nh©n lµm thuª cho chÝnh m×nh: Hay ngêi n«ng d©n Mü chØ lµ

ngêi n« lÖ cho chÝnh m×nh, anh ta lµm lao dÞch cho chÝnh m×nh

chø kh«ng ph¶i cho chñ.

Sau khi ®· chøng minh mét c¸ch râ rµng nh thÕ cho chóng

ta thÊy r»ng, ngay c¶ khi nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa cha

tõng tån t¹i, th× nã bao giê còng vÉn sÏ tån t¹i, - «ng Min giê

®©y l¹i kh¸ nhÊt qu¸n ®Ó chøng minh r»ng nÒn s¶n xuÊt t b¶n

chñ nghÜa kh«ng tån t¹i ngay c¶ khi nã ®ang tån t¹i.

"Vµ ngay c¶ trong trêng hîp tríc ®©y" (khi nhµ t b¶n øng

tríc tÊt c¶ c¸c t liÖu sinh ho¹t cho ngêi c«ng nh©n lµm thuª)

"ngêi ta còng cã thÓ xÐt ngêi c«ng nh©n theo cïng mét quan

®iÓm nh vËy" (tøc coi nh lµ nhµ t b¶n). "Bëi v×, khi nhîng

lao ®éng cña m×nh díi gi¸ c¶ thÞ trêng (!) th× cã thÓ coi nh

anh ta ®· øng tríc sè chªnh lÖch ®ã (?) cho ngêi chñ råi, v.v."

9a)

Trong thùc tÕ, ngêi c«ng nh©n ®· øng kh«ng lao ®éng cña

m×nh cho nhµ t b¶n trong kho¶ng mét tuÇn, v.v., ®Ó ®Õn cuèi

tuÇn, v.v., míi nhËn ®îc gi¸ c¶ thÞ trêng cña lao ®éng ®ã;

nhng theo Min th× ®iÒu ®ã ®· lµm cho ngêi c«ng nh©n biÕn

thµnh nhµ t b¶n! Trªn mét miÕng ®Êt b»ng ph¼ng th× mét m«

®Êt thêng th«i còng lµm cho ngêi ta cã c¶m gi¸c lµ mét ngän

9a) J. St. Mill. "Principles of Political Economy". London, 1868, p. 252 - 253, passim -

{Nh÷ng ®o¹n trÝch dÉn ®îc lÊy trong b¶n in b»ng tiÕng Ph¸p cña bé "T b¶n". - Ph.¡.}

411

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

806

807

lêi tùa vµ lêi b¹t

®åi; cho nªn ngêi ta cã thÓ ®o sù tÇm thêng cña giai cÊp t

s¶n ngµy nay cña chóng ta b»ng c¸ch c¨n cø vµo kÝch thíc cña

nh÷ng “nhµ t tëng vÜ ®¹i” cña giai cÊp Êy.

Ch¬ng XV

Sù thay ®æi trong ®¹i lîng gi¸ c¶ cña søc lao

®éng

Vµ cña gi¸ trÞ thÆng d

Gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ do gi¸ trÞ cña nh÷ng t liÖu sinh

ho¹t cÇn thiÕt th«ng thêng cña mét ngêi lao ®éng trung b×nh

quyÕt ®Þnh. Khèi lîng nh÷ng t liÖu sinh ho¹t Êy, mÆc dï h×nh

thøc cña chóng cã thÓ thay ®æi, nhng ®èi víi mçi thêi ®¹i nhÊt

®Þnh cña mçi x· héi nhÊt ®Þnh, th× khèi lîng ®ã ®· cho s½n vµ

v× vËy mµ ph¶i coi ®ã lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn. ChØ cã gi¸ trÞ

cña khèi lîng ®ã lµ thay ®æi. Cã hai nh©n tè tham gia vµo viÖc

quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ cña søc lao ®éng. Mét mÆt, ®ã lµ nh÷ng chi

phÝ ®Ó ph¸t triÓn søc lao ®éng, nh÷ng chi phÝ nµy thay ®æi cïng

víi sù thay ®æi cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt, mÆt kh¸c lµ nh÷ng sù

kh¸c nhau tù nhiªn cña søc lao ®éng, tuú theo ®ã lµ søc lao

®éng cña ®µn «ng hay ®µn bµ, cña ngêi ®· trëng thµnh hay

cña ngêi cha trëng thµnh. ViÖc tiªu dïng nh÷ng søc lao

®éng kh¸c nhau ®ã - còng l¹i do ph¬ng thøc s¶n xuÊt quyÕt

®Þnh - ®· t¹o ra sù kh¸c nhau rÊt lín trong chi phÝ t¸i s¶n xuÊt

ra gia ®×nh ngêi c«ng nh©n vµ trong gi¸ trÞ cña ngêi c«ng

nh©n ®µn «ng lín tuæi. Song c¶ hai nh©n tè ®ã ®Òu sÏ kh«ng

®îc tÝnh ®Õn trong phÇn nghiªn cøu díi ®©y

9b)

Chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng: 1. hµng ho¸ ®îc b¸n theo gi¸ trÞ

cña nã; 2. gi¸ c¶ cña søc lao ®éng cã lóc cã thÓ cao h¬n gi¸ trÞ

cña nã, nhng kh«ng bao giê thÊp h¬n gi¸ trÞ ®ã.

Mét khi ®· gi¶ ®Þnh nh vËy th× ®¹i lîng t¬ng ®èi cña gi¸

c¶ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ do ba t×nh h×nh sau

®©y quyÕt ®Þnh: 1. ®é dµi cña ngµy lao ®éng hay cña lao ®éng

®¹i lîng vÒ chiÒu réng cña lao ®éng; 2. cêng ®é b×nh thêng

hay ®¹i lîng vÒ chiÒu s©u cña lao ®éng khiÕn cho mét sè lîng

lao ®éng nhÊt ®Þnh ®îc chi phÝ trong mét kho¶ng thêi gian

nhÊt ®Þnh; 3. cuèi cïng lµ søc s¶n xuÊt cña lao ®éng, thµnh thö

tuú theo tr×nh ®é ph¸t triÓn cña c¸c ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt mµ

trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh, còng mét sè lîng lao

®éng nh nhau sÏ cung cÊp mét sè lîng s¶n phÈm nhiÒu h¬n

hoÆc Ýt h¬n. Râ rµng lµ ë ®©y cã thÓ cã nh÷ng sù kÕt hîp rÊt

kh¸c nhau, tuú theo mét trong ba nh©n tè ®ã kh«ng thay ®æi cßn

hai nh©n tè kia th× thay ®æi, hoÆc hai nh©n tè kh«ng thay ®æi vµ

mét nh©n tè thay ®æi, hoÆc cuèi cïng, c¶ ba nh©n tè cïng thay

®æi mét lóc. Nh÷ng sù kÕt hîp ®ã sÏ cßn t¨ng lªn n÷a do chç,

trong khi c¸c nh©n tè kh¸c nhau ®ã thay ®æi cïng mét lóc, th×

®¹i lîng vµ ph¬ng híng cña sù thay ®æi ®ã l¹i cã thÓ kh¸c

nhau. Díi ®©y, chóng ta chØ nghiªn cøu nh÷ng sù kÕt hîp chñ

yÕu mµ th«i.

I. ®¹i lîng cña ngµy lao ®éng

vµ cêng ®é lao ®éng kh«ng thay ®æi (cho s½n),

9b) Trêng hîp ®· xÐt ®Õn ë tr. 281

tÊt nhiªn ë ®©y còng bÞ lo¹i trõ. {Chó thÝch cho

lÇn xuÊt b¶n thø ba. - Ph. ¡.}

1* Xem tËp nµy, tr. 460 - 461.

412

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

808

809

lêi tùa vµ lêi b¹t

søc s¶n xuÊt cña lao ®éng thay ®æi

Víi gi¶ ®Þnh nh vËy th× gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ

thÆng d sÏ do ba quy luËt quyÕt ®Þnh.

Mét lµ: ngµy lao ®éng cã mét ®¹i lîng nhÊt ®Þnh bao giê

còng thÓ hiÖn ra trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ b»ng nhau, dÇu

cho n¨ng suÊt lao ®éng vµ cïng víi nã lµ khèi lîng s¶n phÈm,

vµ do ®ã, gi¸ c¶ cña mçi ®¬n vÞ hµng hãa, cã thay ®æi nh thÕ

nµo ch¨ng n÷a.

VÝ dô, s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng 12 giê b»ng 6 si-

linh, mÆc dï khèi lîng nh÷ng gi¸ trÞ sö dông s¶n xuÊt ra thay ®æi

cïng víi søc s¶n xuÊt cña lao ®éng, vµ do ®ã, gi¸ trÞ 6 si-linh Êy ®îc

ph©n phèi cho mét khèi lîng hµng hãa nhiÒu h¬n hoÆc Ýt h¬n.

Hai lµ: Gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d thay ®æi

theo híng ngîc nhau. Sù thay ®æi cña søc s¶n xuÊt cña lao

®éng, sù t¨ng lªn hoÆc gi¶m xuèng cña nã ®Òu ¶nh hëng ®Õn

gi¸ trÞ cña søc lao ®éng theo híng ngîc l¹i vµ ¶nh hëng ®Õn

gi¸ trÞ thÆng d theo híng thuËn.

S¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng 12 giê lµ mét ®¹i

lîng kh«ng thay ®æi, vÝ dô lµ 6 si-linh ch¼ng h¹n. §¹i lîng

bÊt biÕn ®ã b»ng tæng sè gi¸ trÞ thÆng d céng víi gi¸ trÞ sö

dông søc lao ®éng, gi¸ trÞ nµy ®îc ngêi c«ng nh©n bï l¹i b»ng

mét vËt ngang gi¸. LÏ dÜ nhiªn lµ trong hai phÇn cña mét ®¹i

lîng bÊt biÕn, th× kh«ng mét phÇn nµo cã thÓ t¨ng lªn nÕu

phÇn kia kh«ng gi¶m xuèng. Gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ

t¨ng tõ 3 si-linh lªn 4 si-linh nÕu gi¸ trÞ thÆng d kh«ng gi¶m

tõ 3 si-linh xuèng 2 si-linh, vµ ngîc l¹i, gi¸ trÞ thÆng d kh«ng

thÓ t¨ng tõ 3 si-linh lªn 4 si-linh nÕu gi¸ trÞ cña søc lao ®éng

kh«ng gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh. Do ®ã, trong nh÷ng ®iÒu kiÖn

Êy, kh«ng thÓ thay ®æi ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao

®éng hoÆc cña gi¸ trÞ thÆng d mµ l¹i kh«ng ®ång thêi thay ®æi

®¹i lîng t¬ng ®èi hoÆc ®¹i lîng so s¸nh cña chóng. Gi¸ trÞ

cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d kh«ng thÓ t¨ng lªn hoÆc

gi¶m xuèng cïng mét lóc ®îc.

TiÕp n÷a, gi¸ trÞ cña søc lao ®éng kh«ng thÓ gi¶m xuèng, do

®ã gi¸ trÞ thÆng d kh«ng thÓ t¨ng lªn, nÕu søc s¶n xuÊt cña lao

®éng kh«ng t¨ng lªn; vÝ dô, trong trêng hîp nãi trªn, gi¸ trÞ

søc lao ®éng kh«ng thÓ gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh nÕu nh søc

s¶n xuÊt cña lao ®éng ®· ®îc n©ng lªn kh«ng cho phÐp trong

vßng 4 tiÕng ®ång hå s¶n xuÊt ra ®îc mét khèi lîng t liÖu

sinh ho¹t mµ tríc kia cÇn ph¶i 6 tiÕng ®Ó s¶n xuÊt ra nã.

Tr¸i l¹i, gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ t¨ng tõ 3 lªn 4 si-

linh nÕu søc s¶n xuÊt cña lao ®éng kh«ng gi¶m xuèng, vµ do

®ã, ph¶i cÇn 8 tiÕng ®ång hå ®Ó s¶n xuÊt ra mét khèi lîng t

liÖu sinh ho¹t mµ tríc kia chØ cÇn 6 tiÕng lµ ®ñ. Tõ ®ã, cã thÓ

thÊy r»ng viÖc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng sÏ lµm gi¶m gi¸ trÞ cña

søc lao ®éng vµ ®ång thêi n©ng cao gi¸ trÞ thÆng d, trong khi

®ã th× ngîc l¹i, viÖc gi¶m bít n¨ng suÊt lao ®éng sÏ n©ng cao

gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¶m bít gi¸ trÞ thÆng d.

Trong khi nªu ra quy luËt nµy, Ri-c¸c-®« ®· kh«ng thÊy mét

t×nh h×nh: mÆc dÇu sù thay ®æi trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ thÆng

d hay cña lao ®éng thÆng d quyÕt ®Þnh mét sù thay ®æi ngîc

l¹i trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng hay cña lao ®éng cÇn

thiÕt, nhng tõ ®ã hoµn toµn kh«ng thÓ nãi r»ng c¶ hai ®¹i

lîng ®ã thay ®æi theo cïng mét tû lÖ. Chóng t¨ng thªm hoÆc

gi¶m xuèng víi mét ®¹i lîng gièng nhau. Nhng tû lÖ t¨ng lªn

hoÆc gi¶m xuèng cña mçi mét bé phËn cÊu thµnh cña s¶n phÈm

- gi¸ trÞ hoÆc cña ngµy lao ®éng l¹i tuú thuéc vµo sù ph©n chia

lóc ban ®Çu, x¶y ra tríc khi cã sù thay ®æi trong søc s¶n xuÊt

cña lao ®éng. Gi¶ ®Þnh r»ng gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ 4 si-linh,

hay thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt lµ 8 giê, gi¸ trÞ thÆng d lµ 2 si-

linh hay lao ®éng thÆng d lµ 4 giê; vµ nÕu do viÖc n©ng cao søc

s¶n xuÊt cña lao ®éng mµ gi¸ trÞ cña søc lao ®éng gi¶m xuèng 3

si-linh hay thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt gi¶m xuèng 6 giê, th× gi¸

413

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

810

811

lêi tùa vµ lêi b¹t

trÞ thÆng d t¨ng lªn 3 si-linh hay lao ®éng thÆng d t¨ng lªn 6

giê. Còng mét ®¹i lîng lµ 2 giê, hay 1 si-linh, ®îc thªm vµo

trong trêng hîp nµy vµ bít ®i trong trêng hîp kia. Nhng sù

thay ®æi ®¹i lîng vÒ mÆt tû lÖ trong hai trêng hîp l¹i kh¸c

nhau. Trong khi gi¸ trÞ søc lao ®éng gi¶m tõ 4 xuèng 3 si-linh,

tøc lµ gi¶m ®i 1/4, hay 25%, th× gi¸ trÞ thÆng d l¹i t¨ng tõ 2 lªn

3 si-linh, tøc lµ t¨ng lªn mét nöa, hay 50%. Tõ ®ã, cã thÓ thÊy

r»ng tû lÖ t¨ng lªn hoÆc gi¶m xuèng cña gi¸ trÞ thÆng d do sù

thay ®æi nhÊt ®Þnh cña søc s¶n xuÊt cña lao ®éng sÏ cµng lín

nÕu bé phËn ngµy lao ®éng lóc ban ®Çu thÓ hiÖn ra thµnh gi¸ trÞ

thÆng d cµng nhá vµ tû lÖ Êy sÏ cµng nhá nÕu bé phËn ngµy lao

®éng lóc ban ®Çu thÓ hiÖn ra thµnh gi¸ trÞ thÆng d cµng lín.

Ba lµ: ViÖc t¨ng hay gi¶m cña gi¸ trÞ thÆng d bao giê còng

lµ kÕt qu¶, chø kh«ng bao giê lµ nguyªn nh©n cña viÖc gi¶m hay

t¨ng t¬ng øng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng

10)

V× ngµy lao ®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn vµ thÓ hiÖn ra

trong mét ®¹i lîng gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi, h¬n n÷a v× mçi sù

thay ®æi trong ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng d t¬ng øng víi mét sù

thay ®æi ngîc l¹i trong gi¸ trÞ søc lao ®éng, vµ v× gi¸ trÞ søc lao

®éng chØ cã thÓ thay ®æi cïng víi sù thay ®æi cña søc s¶n xuÊt

cña lao ®éng, cho nªn tõ ®ã cã thÓ thÊy râ r»ng trong nh÷ng

®iÒu kiÖn Êy, bÊt kú sù thay ®æi nµo trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ

thÆng d còng ®Òu ph¸t sinh tõ sù thay ®æi ngîc l¹i trong ®¹i

lîng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng. NÕu nh tríc ®©y, chóng ta ®·

10) VÒ quy luËt thø ba nµy, M¾c Cu-lèc ®· thªm vµo mét ®iÒu v« vÞ khi nãi r»ng gi¸

trÞ thÆng d cã thÓ t¨ng lªn mµ gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng cÇn gi¶m xuèng nÕu b·i bá c¸c

thø thuÕ mµ tríc kia nhµ t b¶n ph¶i tr¶. ViÖc b·i bá c¸c thø thuÕ nh vËy hoµn toµn

kh«ng thay ®æi g× sè lîng lao ®éng thÆng d mµ nhµ t b¶n c«ng nghiÖp ®· bßn rót trùc

tiÕp cña ngêi c«ng nh©n. Nã chØ thay ®æi c¸i tû lÖ theo ®ã nhµ t b¶n bá gi¸ trÞ thÆng d

vµo tói m×nh hay chia cho ngêi kh¸c. Nh vËy, nã hoµn toµn kh«ng thay ®æi g× c¸i tû lÖ

gi÷a gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d. Do ®ã, c¸i ngo¹i lÖ cña M¾c Cu-lèc chØ

chøng tá r»ng «ng ta kh«ng hiÓu ®îc quy t¾c chung; ®iÒu bÊt h¹nh nµy thêng hay x¶y

®Õn víi «ng ta khi «ng ta phæ cËp häc thuyÕt cña Ri-c¸c-®«, còng gièng nh ®èi víi «ng

G. B. X©y khi «ng nµy phæ cËp häc thuyÕt cña A. XmÝt.

thÊy r»ng kh«ng thÓ cã mét sù thay ®æi nµo trong ®¹i lîng

tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d nÕu

kh«ng cã sù thay ®æi trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña hai bé phËn

®ã, th× b©y giê chóng ta l¹i thÊy r»ng kh«ng thÓ cã mét sù thay

®æi nµo trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña hai bé phËn ®ã nÕu kh«ng

cã mét sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao

®éng.

Theo quy luËt thø ba th× sù thay ®æi ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng

d gi¶ ®Þnh ph¶i cã sù vËn ®éng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng, do sù

thay ®æi trong søc s¶n xuÊt cña lao ®éng g©y ra. Giíi h¹n cña sù

thay ®æi ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng d lµ do giíi h¹n gi¸ trÞ míi cña

søc lao ®éng quyÕt ®Þnh. Nhng còng cã thÓ x¶y ra nh÷ng sù

vËn ®éng trung gian ngay c¶ khi t×nh h×nh cho phÐp quy luËt

nãi trªn ph¸t huy t¸c dông. VÝ dô, nÕu do søc s¶n xuÊt cña lao

®éng ®îc n©ng cao mµ gi¸ trÞ søc lao ®éng gi¶m tõ 4 xuèng 3

si-linh, hoÆc thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt gi¶m tõ 8 giê xuèng 6

giê, th× c¶ søc lao ®éng cã thÓ gi¶m xuèng 3 si-linh 8 pen-ny, 3

si-linh 6 pen-ny, 3 si-linh 2 pen-ny, v.v., vµ do ®ã gi¸ trÞ thÆng

d chØ t¨ng lªn ®Õn 3 si-linh 4 pen-ny, 3 si-linh 6 pen-ny, 3 si-

linh 10 pen-ny, v.v.. Møc ®é gi¶m, mµ giíi h¹n tèi thiÓu lµ 3 si-

linh, tuú thuéc vµo c¸n c©n so s¸nh gi÷a mét bªn lµ ¸p lùc cña

t b¶n vµ bªn kia lµ søc ph¶n kh¸ng cña c«ng nh©n.

Gi¸ trÞ søc lao ®éng lµ do gi¸ trÞ mét khèi lîng t liÖu sinh

ho¹t nhÊt ®Þnh quyÕt ®Þnh. C¸i cïng thay ®æi víi søc s¶n xuÊt

cña lao ®éng lµ gi¸ trÞ cña nh÷ng t liÖu sinh ho¹t Êy, chø

kh«ng ph¶i khèi lîng cña chóng. Víi mét søc s¶n xuÊt kh«ng

ngõng t¨ng lªn cña lao ®éng th× b¶n th©n khèi lîng Êy cã thÓ

t¨ng lªn cïng mét lóc vµ theo cïng mét tû lÖ ®èi víi c«ng nh©n

còng nh ®èi víi nhµ t b¶n mµ kh«ng hÒ cã mét sù thay ®æi ®¹i

lîng nµo cña gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d. NÕu

gi¸ trÞ lóc ban ®Çu cña søc lao ®éng lµ 3 si-linh vµ thêi gian lao

®éng cÇn thiÕt lµ 6 giê, vµ nÕu gi¸ trÞ thÆng d còng lµ 3 si-linh,

414

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

812

813

lêi tùa vµ lêi b¹t

hay lao ®éng thÆng d còng b»ng 6 giê, th× khi ngµy lao ®éng

vÉn ®îc ph©n chia nh cò, viÖc t¨ng gÊp ®«i søc s¶n xuÊt cña

lao ®éng vÉn gi÷ gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d kh«ng

thay ®æi. ChØ cã ®iÒu lµ b©y giê, mçi mét bé phËn ®ã thÓ hiÖn ra

thµnh mét lîng gi¸ trÞ sö dông nhiÒu gÊp ®«i, nhng rÎ ®i mét

c¸ch t¬ng øng. MÆc dï gi¸ c¶ søc lao ®éng vÉn kh«ng thay ®æi, nhng

b©y giê nã cao h¬n gi¸ trÞ søc lao ®éng. NÕu gi¸ c¶ søc lao ®éng gi¶m

xuèng, nhng kh«ng gi¶m tíi c¸i giíi h¹n tèi thiÓu 1

1/2

si-linh do gi¸

trÞ míi cña nã quy ®Þnh mµ chØ gi¶m tíi 2 si-linh 10 pen-ny, 2 si-linh 6

pen-ny, v.v., th× c¸i gi¸ c¶ ®· gi¶m xuèng ®ã còng vÉn ®¹i biÓu cho mét

khèi lîng t liÖu sinh ho¹t lín h¬n. Nh vËy, víi mét søc s¶n xuÊt

®ang t¨ng lªn cña lao ®éng th× gi¸ c¶ søc lao ®éng sÏ cã thÓ gi¶m

xuèng kh«ng ngõng trong khi ®ång thêi cã sù t¨ng lªn kh«ng

ngõng cña khèi lîng t liÖu sinh ho¹t cña ngêi c«ng nh©n.

Nhng nãi mét c¸ch t¬ng ®èi, nghÜa lµ so s¸nh víi gi¸ trÞ

thÆng d, th× gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng ngõng gi¶m xuèng vµ

do ®ã c¸i hè gi÷a hoµn c¶nh sinh sèng cña ngêi c«ng nh©n vµ

cña nhµ t b¶n l¹i cµng s©u thªm

11)

Ri-c¸c-®« lµ ngêi ®Çu tiªn ®· nªu mét c¸ch chÆt chÏ ba

quy luËt nãi trªn. Nh÷ng thiÕu sãt trong sù tr×nh bµy cña

«ng ta lµ: 1. ¤ng ta coi nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc thï trong ®ã

nh÷ng quy luËt Êy ph¸t huy t¸c dông lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn tÊt

nhiªn, phæ biÕn vµ riªng cã cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa.

§èi víi «ng ta kh«ng hÒ cã sù thay ®æi trong ®é dµi cña ngµy lao

®éng còng nh trong cêng ®é lao ®éng, thµnh thö ®èi víi «ng

ta chØ cã n¨ng suÊt lao ®éng tù nã míi lµ nh©n tè duy nhÊt biÕn

®æi mµ th«i; - 2. nhng, còng gièng nh tÊt c¶ c¸c nhµ kinh tÕ

11) "Khi trong n¨ng suÊt c«ng nghiÖp cã x¶y ra mét sù biÕn ®æi vµ khi mét sè lîng

t b¶n vµ lao ®éng nhÊt ®Þnh s¶n xuÊt ra nhiÒu h¬n hoÆc Ýt h¬n, th× tû lÖ tiÒn c«ng râ

rµng cã thÓ thay ®æi trong khi sè lîng do tû lÖ Êy ®¹i biÓu vÉn nh cò, hay sè lîng cã

thÓ thay ®æi trong khi tû lÖ Êy vÉn kh«ng thay ®æi” ([J. Cazenove]. "Outlines of Political

Economy etc.", p. 67).

häc kh¸c, - vµ ®iÒu nµy ®· lµm cho sù ph©n tÝch cña «ng ta bÞ

sai l¹c ®i víi mét møc ®é cßn cao h¬n nhiÒu, - Ri-c¸c-®« cha

tõng nghiªn cøu gi¸ trÞ thÆng d víi t c¸ch lµ gi¸ trÞ thÆng d,

nghÜa lµ nghiªn cøu nã mét c¸ch ®éc lËp víi c¸c h×nh thøc ®Æc

thï cña nã nh lîi nhuËn, ®Þa t«, v.v.. V× vËy, «ng ®· trùc tiÕp

®em nh÷ng quy luËt cña tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d trén lÉn thµnh

mét côc víi nh÷ng quy luËt cña tû suÊt lîi nhuËn. Nh trªn kia

®· nãi, tû suÊt lîi nhuËn lµ tû lÖ gi÷a gi¸ trÞ thÆng d víi tæng

t b¶n øng tríc, cßn tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d lµ tû lÖ gi÷a gi¸

trÞ thÆng d víi bé phËn kh¶ biÕn cña sè t b¶n ®ã mµ th«i. Gi¶

®Þnh r»ng, mét sè t b¶n 500 p. xt. (C) ®îc ph©n thµnh

nguyªn liÖu, t liÖu lao ®éng, v.v., tæng céng lµ 400 p. xt. (c) vµ

100 p. xt. tiÒn c«ng (v); tiÕp n÷a, gi¸ trÞ thÆng d = 100 p. xt.

(m). Nh vËy, tû

suÊt gi¸ trÞ thÆng d

%.100

.100

p.xt

Nhng tû suÊt lîi

nhuËn

%.20

500

.100

p.xt

Ngoµi ra, râ rµng lµ tû suÊt lîi nhuËn cã thÓ

phô

thuéc vµo nh÷ng t×nh h×nh hoµn toµn kh«ng ¶nh hëng g× ®Õn

tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d. Sau nµy, trong quyÓn III, t«i sÏ chøng

minh r»ng trong nh÷ng t×nh h×nh nhÊt ®Þnh, còng mét tû suÊt

gi¸ trÞ thÆng d Êy cã thÓ thÓ hiÖn ra trong nh÷ng tû suÊt lîi

nhuËn hÕt søc kh¸c nhau, vµ nh÷ng tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d

kh¸c nhau cã thÓ thÓ hiÖn ra trong cïng mét tû suÊt lîi nhuËn.

II. ngµy lao ®éng kh«ng thay ®æi,

Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng kh«ng thay ®æi,

Cêng ®é lao ®éng thay ®æi

415

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

814

815

lêi tùa vµ lêi b¹t

Cêng ®é lao ®éng t¨ng lªn gi¶ ®Þnh ph¶i chi phÝ lao ®éng

nhiÒu h¬n trong cïng mét kho¶ng thêi gian. V× vËy, mét ngµy

lao ®éng cã cêng ®é cao h¬n sÏ biÓu hiÖn ra trong nhiÒu s¶n

phÈm h¬n so víi mét ngµy lao ®éng dµi nh thÕ nhng cã cêng

®é thÊp h¬n. ThËt ra, víi mét søc s¶n xuÊt ®· ®îc n©ng cao th×

còng mét ngµy lao ®éng nh vËy ®em l¹i nhiÒu s¶n phÈm h¬n.

Nhng trong trêng hîp nµy, gi¸ trÞ cña mçi mét ®¬n vÞ s¶n

phÈm l¹i gi¶m xuèng, v× gi¸ trÞ cña mçi mét ®¬n vÞ s¶n phÈm

vÉn kh«ng thay ®æi, v× tríc còng nh sau, s¶n phÈm vÉn tèn

bÊy nhiªu lao ®éng. ë ®©y, sè lîng s¶n phÈm t¨ng lªn, nhng

gi¸ c¶ s¶n phÈm kh«ng h¹ xuèng. Cïng víi sè lîng s¶n phÈm,

tæng sè gi¸ c¶ cña s¶n phÈm còng t¨ng lªn, trong khi ë kia th×

còng mét tæng sè gi¸ trÞ Êy chØ biÓu hiÖn thµnh mét khèi lîng

s¶n phÈm lín h¬n mµ th«i. Nh vËy, víi sè lîng giê kh«ng

thay ®æi th× mét ngµy lao ®éng cã cêng ®é cao h¬n biÓu hiÖn

thµnh mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ cao h¬n, vµ do ®ã, nÕu gi¸ trÞ cña

tiÒn kh«ng thay ®æi th× nã biÓu hiÖn thµnh mét khèi lîng tiÒn

nhiÒu h¬n. S¶n phÈm - gi¸ trÞ cña nã thay ®æi cïng víi nh÷ng

sù chªnh lÖch trong cêng ®é cña nã so víi møc b×nh thêng

cña x· héi. Nh vËy, còng mét ngµy lao ®éng ®ã b©y giê thÓ

hiÖn ra kh«ng ph¶i trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ kh«ng biÕn

®æi nh tríc kia, mµ biÓu hiÖn ra trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ

kh¶ biÕn, vÝ dô ngµy lao ®éng 12 giê cã cêng ®é cao h¬n thÓ

hiÖn ra thµnh 7 si-linh, 8 si-linh, v.v. chø kh«ng ph¶i 6 si-linh

nh mét ngµy lao ®éng 12 giê cã cêng ®é b×nh thêng. Râ rµng

lµ: nÕu s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng thay ®æi, tõ 6

lªn 8 si-linh ch¼ng h¹n, th× c¶ hai bé phËn cña s¶n phÈm - gi¸

trÞ ®ã, tøc lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d, ®Òu cã thÓ

t¨ng lªn cïng mét lóc, dÇu lµ víi mét møc ngang nhau hoÆc

kh«ng ngang nhau. Trong thêi gian Êy, gi¸ c¶ cña søc lao ®éng

vµ gi¸ trÞ thÆng d cã thÓ t¨ng tõ 3 lªn 4 si-linh, nÕu s¶n phÈm -

gi¸ trÞ t¨ng tõ 6 lªn 8 si-linh. Trong trêng hîp nµy, viÖc gi¸ c¶

cña søc lao ®éng t¨ng lªn kh«ng nhÊt thiÕt bao hµm ý nghÜa lµ

gi¸ c¶ ®ã ph¶i t¨ng cao h¬n gi¸ trÞ cña nã. Tr¸i l¹i, nã cã thÓ ®i

kÌm víi trêng hîp gi¸ c¶ tôt xuèng thÊp h¬n

gi¸ trÞ søc lao

®éng. T×nh h×nh nµy x¶y ra khi viÖc n©ng cao gi¸ c¶ søc lao

®éng kh«ng bï l¹i ®îc sù hao mßn t¨ng nhanh cña søc lao

®éng.

Chóng ta ®Òu biÕt r»ng, trõ nh÷ng ngo¹i lÖ nhÊt thêi th× sù

thay ®æi trong n¨ng suÊt lao ®éng chØ g©y ra sù thay ®æi trong

®¹i lîng gi¸ trÞ søc lao ®éng vµ do ®ã, trong ®¹i lîng cña gi¸

trÞ thÆng d, khi nµo s¶n phÈm cña ngµnh c«ng nghiÖp ®ang nãi

gia nhËp vµo tiªu dïng th«ng thêng cña ngêi c«ng nh©n.

Trong trêng hîp nµy, nh÷ng giíi h¹n Êy sÏ kh«ng cßn n÷a.

DÇu cho ®¹i lîng cña lao ®éng cã thay ®æi vÒ ®é dµi hoÆc vÒ

cêng ®é, th× sù thay ®æi trong ®¹i lîng cña s¶n phÈm - gi¸ trÞ

cña nã vÉn t¬ng øng víi sù thay ®æi ®¹i lîng cña lao ®éng,

kh«ng kÓ b¶n chÊt cña thø hµng hãa biÓu hiÖn gi¸ trÞ Êy lµ nh

thÕ nµo.

NÕu cêng ®é lao ®éng t¨ng lªn cïng mét lóc vµ ngang nhau

trong tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, trõ møc cêng ®é míi, ®·

®îc n©ng cao, l¹i trë thµnh møc tiªu chuÈn th«ng thêng cña

x· héi vµ do ®ã nã kh«ng cßn ®îc tÝnh nh lµ mét ®¹i lîng

vÒ chiÒu réng n÷a. Nhng ngay c¶ trong trêng hîp ®ã th× møc ®é

trung b×nh cña cêng ®é lao ®éng trong c¸c níc kh¸c nhau còng vÉn

kh¸c nhau vµ v× vËy mµ lµm thay ®æi viÖc ¸p dông quy luËt gi¸ trÞ

vµo ngµy lao ®éng cña c¸c níc kh¸c nhau. Ngµy lao ®éng cã cêng

®é cao h¬n cña mét níc nµy thÓ hiÖn ra thµnh mét sè tiÒn lín h¬n lµ

ngµy lao ®éng cã cêng ®é lao ®éng thÊp h¬n cña mét níc kh¸c

12)

* Trong nguyªn b¶n, cã lÏ v× viÕt nhÇm nªn thiÕu mÊt ch÷ "thÊp h¬n".

12) "Víi nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c nh nhau, mét ngêi chñ xëng Anh trong mét

kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh cã thÓ lµm ®îc mét sè lîng c«ng viÖc lín h¬n rÊt nhiÒu so

víi mét chñ xëng níc ngoµi, nhê vËy mµ cã thÓ san b»ng ®îc sù chªnh lÖch gi÷a ngµy

lao ®éng, ë Anh lµ 60 giê mét tuÇn vµ ë níc ngoµi lµ 72 giê hoÆc 80 giê" ("Reports of

416

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

816

817

lêi tùa vµ lêi b¹t

III. søc s¶n xuÊt cña lao ®éng vµ cêng ®é lao

®éng

Kh«ng thay ®æi, ngµy lao ®éng thay ®æi

Ngµy lao ®éng cã thÓ thay ®æi theo hai chiÒu. Nã cã thÓ ®îc

rót ng¾n l¹i hoÆc kÐo dµi ra.

1. ViÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt

®Þnh, nghÜa lµ trong ®iÒu kiÖn søc s¶n xuÊt vµ cêng ®é cña lao

®éng kh«ng thay ®æi, vÉn kh«ng lµm thay ®æi gi¸ trÞ søc lao

®éng, vµ do ®ã kh«ng lµm thay ®æi sè thêi gian lao ®éng cÇn

thiÕt. Nã rót ng¾n lao ®éng thÆng d vµ gi¸ trÞ thÆng d. §¹i

lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d gi¶m xuèng th× ®¹i lîng

t¬ng ®èi cña nã, tøc lµ ®¹i lîng cña nã so víi ®¹i lîng kh«ng

thay ®æi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng, còng gi¶m xuèng. ChØ cã b»ng

c¸ch gi¶m gi¸ c¶ cña søc lao ®éng xuèng díi gi¸ trÞ cña nã th×

trong trêng hîp ®ã, nhµ t b¶n míi cã thÓ tr¸nh ®îc tæn thÊt.

TÊt c¶ mäi lèi nãi hay dïng ®Ó chèng l¹i viÖc rót ng¾n ngµy

lao ®éng ®Òu gi¶ ®Þnh r»ng hiÖn tîng ®ã x¶y ra trong

nh÷ng ®iÒu

kiÖn ®· gi¶ ®Þnh, nhng trong thùc tÕ th× tr¸i l¹i: sù thay ®æi

cña n¨ng suÊt vµ cêng ®é lao ®éng hoÆc gi¶ ®i tríc hoÆc gi¶

trùc tiÕp ®i theo sau viÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng

13)

2. KÐo dµi ngµy lao ®éng. Gi¶ ®Þnh r»ng thêi gian lao ®éng

cÇn thiÕt lµ 6 giê, hay gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ 3 si-linh, lao

®éng thÆng d còng lµ 6 giê vµ gi¸ trÞ thÆng d lµ 3 si-linh.

Insp. of Fact. for 3st October 1855", p. 65). ViÖc dïng luËt ph¸p ®Ó rót ng¾n ngµy lao

®éng nhiÒu h¬n n÷a trong c¸c c«ng xëng ë lôc ®Þa sÏ lµ biÖn ph¸p ch¾c ch¾n nhÊt ®Ó

gi¶m bít sù chªnh lÖch ®ã gi÷a sè giê lao ®éng trªn lôc ®Þa vµ sè giê lao ®éng ë Anh.

13) "Cã nh÷ng ®iÒu kiÖn bï trõ... mµ viÖc thi hµnh ®¹o luËt ngµy lao ®éng 10 giê ®·

®a ra ¸nh s¸ng" ("Reports of Insp. of Fact. for 31st October 1848", p. 7).

Toµn bé ngµy lao ®éng lóc ®ã sÏ lµ 12 giê vµ biÓu hiÖn ra trong

mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ lµ 6 si-linh. NÕu ngµy lao ®éng bÞ kÐo dµi

thªm 2 giê vµ gi¸ c¶ søc lao ®éng vÉn kh«ng thay ®æi, th× ®¹i

lîng t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ t¨ng lªn cïng víi ®¹i

lîng tuyÖt ®èi cña nã. MÆc dÇu ®¹i lîng gi¸ trÞ tuyÖt ®èi cña

søc lao ®éng kh«ng thay ®æi, nhng nã ®· gi¶m xuèng mét c¸ch

t¬ng ®èi. Trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®· nãi ë tiÕt I th× ®¹i lîng

t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ thay ®æi nÕu kh«ng

cã sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña nã. ë ®©y th× tr¸i

l¹i, sù thay ®æi trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ søc lao

®éng lµ kÕt qu¶ cña mét sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi

cña gi¸ trÞ thÆng d.

V× s¶n phÈm - gi¸ trÞ trong ®ã thÓ hiÖn ngµy lao ®éng t¨ng

lªn cïng víi viÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng, cho nªn gi¸ c¶ søc lao

®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d cã thÓ ®ång thêi t¨ng lªn, dï lµ t¨ng

lªn víi mét sè ngang nhau hay kh«ng ngang nhau. Do ®ã, sù

t¨ng lªn cïng mét lóc Êy cã thÓ x¶y ra trong hai trêng hîp: khi

kÐo dµi mét c¸ch tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng vµ khi cêng ®é lao

®éng t¨ng lªn mµ kh«ng cã mét sù kÐo dµi ngµy lao ®éng nh

thÕ.

Víi mét ngµy lao ®éng kÐo dµi th× gi¸ c¶ søc lao ®éng cã thÓ

tôt xuèng thÊp h¬n gi¸ trÞ cña nã, mÆc dï vÒ danh nghÜa th× nã

vÉn kh«ng thay ®æi hoÆc thËm chÝ cßn t¨ng lªn. Mäi ngêi ®Òu

nhí r»ng, gi¸ trÞ hµng ngµy cña søc lao ®éng ®îc tÝnh theo

®é dµi trung b×nh b×nh thêng cña nã, hay tuæi thä b×nh thêng

mét sù chuyÓn ho¸ t¬ng øng, b×nh thêng, thÝch hîp víi b¶n

chÊt cña con ngêi - thµnh sù vËn ®éng

14)

. Cho ®Õn mét ®iÓm nµo

®ã th× sù hao mßn lín h¬n cña søc lao ®éng, g¾n liÒn víi viÖc kÐo

14) "Sè lîng lao ®éng mµ mét ngêi ®· bá ra trong vßng 24 giê cã thÓ ®îc x¸c ®Þnh

gÇn ®óng b»ng c¸ch xem xÐt nh÷ng sù thay ®æi hãa häc diÔn ra trong c¬ thÓ ngêi ®ã, v×

nh÷ng h×nh thøc ®· thay ®æi trong vËt chÊt chØ râ sù tiªu dïng tríc ®ã vÒ ®éng lùc"

(Grove. "On the Correlation of Physical Forces").

417

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

818

819

lêi tùa vµ lêi b¹t

dµi ngµy lao ®éng, cã thÓ hoµn l¹i b»ng mét sù ®Òn bï nhiÒu h¬n.

®ång thêi sÏ ph¸ ho¹i tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn t¸i s¶n xuÊt vµ ho¹t

®éng b×nh thêng cña søc lao ®éng. Gi¸ c¶ cña søc lao ®éng vµ

møc ®é bãc lét søc lao ®éng kh«ng cßn lµ nh÷ng ®¹i lîng cã thÓ ®o

chung ®îc n÷a.

IV. nh÷ng sù thay ®æi cïng mét lóc trong ®é

dµi,

Søc s¶n xuÊt vµ cêng ®é cña lao ®éng

møc ®é gièng nhau hoÆc kh«ng gièng nhau, theo cïng mét chiÒu

hoÆc ngîc chiÒu nhau, do ®ã khiÕn cho nh÷ng sù thay ®æi Êy cã

thÓ mét phÇn hoÆc toµn bé triÖt tiªu lÉn nhau. V¶ l¹i, sau

tÊt c¶ nh÷ng trêng hîp cã thÓ x¶y ra còng dÔ dµng th«i. Ngêi

ta cã thÓ t×m ®îc kÕt qu¶ cña bÊt kú sù kÕt hîp nµo, b»ng c¸ch

hai trêng hîp quan träng mµ th«i.

1. Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng gi¶m xuèng, ®ång thêi ngµy lao

®éng bÞ kÐo dµi ra:

cña lao ®éng, th× ®ã lµ nãi ®Õn nh÷ng ngµnh lao ®éng mµ

s¶n phÈm

cña chóng quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ cña søc lao ®éng, vÝ dô nh nãi ®Õn søc

s¶n xuÊt ®· gi¶m xuèng cña lao ®éng do ®é mµu mì cña ®Êt ®ai

kÐm ®i vµ gi¸ c¶ s¶n phÈm cña ®Êt ®ai ®¾t lªn mét c¸ch t¬ng øng.

Gi¶ ®Þnh r»ng ngµy lao ®éng lµ 12 giê vµ s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña nã

lµ 6 si-linh, trong ®ã mét nöa bï l¹i gi¸ trÞ søc lao ®éng, vµ nöa kia

h×nh thµnh gi¸ trÞ thÆng d. Nh vËy, ngµy lao ®éng chia ra thµnh

6 giê lao ®éng cÇn thiÕt vµ 6 giê lao ®éng thÆng d. Gi¶ ®Þnh r»ng,

do gi¸ c¶ s¶n phÈm cña ®Êt ®ai ®¾t lªn, gi¸ trÞ søc lao ®éng t¨ng tõ

3 lªn 4 si-linh, do ®ã thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt t¨ng tõ 6 lªn 8 giê.

NÕu ngµy lao ®éng kh«ng thay ®æi, th× lao ®éng thÆng d sÏ gi¶m tõ

6 xuèng 4 giê, gi¸ trÞ thÆng d sÏ gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh. NÕu

ngµy lao ®éng kÐo dµi thªm 2 giê, tøc lµ tõ 12 giê lªn 14 giê, th× lao

®éng thÆng d vÉn b»ng 6 giê vµ gi¸ trÞ thÆng d vÉn lµ 3 si-linh,

nhng ®¹i lîng cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ gi¶m xuèng so víi gi¸ trÞ

cña søc lao ®éng ®îc ®o b»ng lao ®éng cÇn thiÕt. NÕu ngµy lao

®éng kÐo dµi thªm 4 giê, tõ 12 giê lªn 16 giê, th× nh÷ng ®¹i lîng tû

lÖ cña gi¸ trÞ thÆng d víi gi¸ trÞ søc lao ®éng, lao ®éng thÆng d víi

lao ®éng cÇn thiÕt, vÉn kh«ng thay ®æi, nhng ®¹i lîng tuyÖt ®èi

cña gi¸ trÞ thÆng d t¨ng tõ 3 lªn 4 si-linh, ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña

lao ®éng thÆng d t¨ng tõ 6 lªn 8 giê, tøc lµ t¨ng lªn 1/3 hay 33

1/3

%..

Nh vËy, khi søc s¶n xuÊt cña lao ®éng gi¶m xuèng vµ ®ång thêi

ngµy lao ®éng kÐo dµi ra, th× ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d

cã thÓ vÉ

n kh«ng thay ®æi trong khi ®¹i lîng tû lÖ cña nã gi¶m

xuèng; ®¹i lîng tû lÖ cña nã cã thÓ kh«ng thay ®æi trong khi ®¹i

lîng tuyÖt ®èi cña nã t¨ng lªn, vµ cuèi cïng, tïy theo møc ®é kÐo

dµi ngµy lao ®éng, c¶ hai ®Òu cã thÓ t¨ng lªn.

Trong thêi gian tõ n¨m 1799 ®Õn n¨m 1815, gi¸ c¶ cña t liÖu sinh

ho¹t t¨ng lªn ë Anh ®· lµm cho tiÒn c«ng danh nghÜa t¨ng lªn, mÆc

dÇu tiÒn c«ng thùc tÕ biÓu hiÖn thµnh t liÖu sinh ho¹t, l¹i gi¶m xuèng.

Tõ ®ã, U-e-xt¬ vµ Ri-c¸c-®« kÕt luËn r»ng, viÖc gi¶m bít n¨ng suÊt lao

®éng n«ng nghiÖp ®· lµm cho tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d sôt xuèng, vµ hai

«ng ®· lÊy c¸i gi¶ thiÕt chØ cã ë trong trÝ tëng tîng Êy lµm ®iÓm xuÊt

tiÒn c«ng, lîi nhuËn vµ ®Þa t«. Nhng trong thùc tÕ, do cêng ®é

lao ®éng t¨ng lªn vµ do cìng bøc kÐo dµi ngµy lao ®éng, nªn

håi bÊy giê, gi¸ trÞ thÆng d ®· t¨ng lªn c¶ tuyÖt ®èi lÉn t¬ng

418

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

820

821

lêi tùa vµ lêi b¹t

®èi. §ã lµ thêi kú mµ sù kÐo dµi v« h¹n ®é ngµy lao ®éng ®·

®îc ngêi ta thõa nhËn

15)

, lµ thêi kú mµ nÐt ®Æc trng ®Æc

biÖt lµ sù t¨ng lªn nhanh chãng ë mét bªn lµ t b¶n vµ bªn

kia lµ n¹n bÇn cïng

16)

15) "B¸nh m× vµ lao ®éng Ýt khi hoµn toµn ¨n khíp víi nhau; nhng cã mét giíi h¹n

râ rµng mµ nÕu vît qu¸ th× b¸nh m× vµ lao ®éng kh«ng thÓ t¸ch rêi nhau. Cßn vÒ nh÷ng

cè g¾ng phi thêng cña c¸c giai cÊp lao ®éng trong thêi kú vËt gi¸ ®¾t ®á, do t×nh h×nh

lµ tríc c¸c Uû ban cña NghÞ viÖn n¨m 1814 - 1815), "th× tÊt nhiªn lµ chóng lµm vinh dù

kh«ng ngõng. Nh÷ng cè g¾ng ®ã lµ mét sù cøu trî nhÊt thêi tuyÖt vêi nhÊt; nhng nÕu

®Õn giíi h¹n cïng cùc vÒ l¬ng thùc" (Malthus. "Inquiry into the Nature and Progress of

Rent". London, 1815, p. 48, chó thÝch). §iÒu vinh dù cho Man-tót lµ ë chç «ng ta ®· nhÊn

m¹nh viÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng mµ «ng ta còng ®· trùc tiÕp nãi ®Õn ë mét ®o¹n kh¸c

trong mét bµi v¨n ®¶ kÝch cña «ng ta, trong khi ®ã th× Ri-c¸c-®« vµ nh÷ng ngêi kh¸c,

bÊt chÊp nh÷ng sù kiÖn thùc tÕ næi bËt nhÊt, l¹i coi ngµy lao ®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt

biÕn trong tÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña m×nh. Nhng nh÷ng lîi Ých b¶o thñ mµ

Man-tót phông sù ®· ng¨n c¶n kh«ng cho «ng ta thÊy r»ng viÖc kÐo dµi v« h¹n ®é ngµy

lao ®éng cïng víi sù ph¸t triÓn phi thêng cña m¸y mãc vµ sù bãc lét ngµy cµng t¨ng ®èi

trë thµnh "thõa", nhÊt lµ khi lîng cÇu do chiÕn tranh t¹o ra vµ ®éc quyÒn cña Anh trªn

nh÷ng quy luËt vÜnh cöu cña tù nhiªn, chø kh«ng ph¶i chØ ®éc b»ng nh÷ng quy luËt lÞch

sö - tù nhiªn cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, th× tiÖn lîi h¬n rÊt nhiÒu vµ thÝch hîp

h¬n rÊt nhiÒu ®èi víi lîi Ých cña c¸c giai cÊp thèng trÞ cña Man-tót ®· sïng b¸i theo kiÓu

mét môc s chÝnh cèng.

do nh÷ng cè g¾ng lín h¬n, vµ cã lÏ lµ do nh÷ng thiÕu thèn lín h¬n cña giai cÊp cÇn lao,

giai cÊp ®«ng ®¶o nhÊt trong mäi x· héi. V× hoµn c¶nh b¾t buéc, mét sè phô n÷ vµ trÎ em

nhiÒu h¬n bÞ buéc ph¶i lao ®éng vµ còng v× hoµn c¶nh b¾t buéc mµ nh÷ng ngêi c«ng

on Political Economy in which are illustrated the Principal Causes of the Present

National Distress". London, 1830, p. 248).

2. Cêng ®é vµ søc s¶n xuÊt cña lao ®éng t¨ng lªn cïng mét

lóc víi viÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng.

VÒ mét mÆt nµo ®ã, søc s¶n xuÊt cña lao ®éng t¨ng lªn vµ

cêng ®é cña nã t¨ng lªn ®Òu t¸c ®éng mét c¸ch gièng nhau. C¶

hai viÖc ®ã ®Òu lµm t¨ng thªm khèi lîng s¶n phÈm ®· ®¹t ®îc

trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. Do ®ã c¶ hai ®Òu rót

ra t liÖu sinh ho¹t cña m×nh hoÆc vËt ngang gi¸ víi nh÷ng t

liÖu ®ã. Giíi h¹n tèi thiÓu tuyÖt ®èi cña ngµy lao ®éng nãi chung

®îc quyÕt ®Þnh bëi c¸i bé phËn cÊu thµnh cÇn thiÕt ®ã - nhng

cã thÓ rót ng¾n - cña ngµy lao ®éng. NÕu toµn bé ngµy lao ®éng

bÞ co l¹i trong giíi h¹n ®ã th× lao ®éng thÆng d sÏ kh«ng cßn

n÷a, ®ã lµ ®iÒu kh«ng thÓ cã ®îc díi chÕ ®é cña t b¶n. ViÖc

xãa bá h×nh thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa cho phÐp giíi h¹n

ngµy lao ®éng trong vßng sè lao ®éng cÇn thiÕt. Tuy vËy, trong

nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c vÉn nh cò, giíi h¹n cña lao ®éng cÇn

thiÕt sÏ ®îc níi réng ra. Mét mÆt, bëi v× ®iÒu kiÖn sinh ho¹t

sèng cña hä nhiÒu h¬n. MÆt kh¸c, mét phÇn lao ®éng thÆng d

hiÖn nay sÏ ®îc tÝnh vµo lao ®éng cÇn thiÕt, cô thÓ lµ phÇn lao

®éng cÇn thiÕt cho viÖc thµnh lËp quü dù tr÷ x· héi vµ quü tÝch

lòy x· héi.

Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng cµng ph¸t triÓn, th× l¹i cµng cã thÓ

rót ng¾n h¬n n÷a ngµy lao ®éng, vµ ngµy lao ®éng cµng rót

ng¾n l¹i th× cêng ®é lao ®éng cµng cã thÓ t¨ng lªn. §øng trªn

quan ®iÓm x· héi th× n¨ng suÊt lao ®éng còng t¨ng lªn cïng víi

viÖc tiÕt kiÖm lao ®éng. §iÒu nµy kh«ng nh÷ng bao hµm viÖc

tiÕt kiÖm t liÖu s¶n xuÊt mµ cßn bao hµm c¶ viÖc lo¹i bá tÊt c¶

mäi lao ®éng v« Ých. Trong khi ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ

nghÜa b¾t buéc mçi xÝ nghiÖp riªng rÏ ph¶i tiÕt kiÖm, th× chÕ ®é

c¹nh tranh v« chÝnh phñ cña nã l¹i ®Î ra mét sù l·ng phÝ v« h¹n

vÒ t liÖu s¶n xuÊt x· héi vµ søc lao ®éng, còng nh v« sè chøc

419

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

822

823

lêi tùa vµ lêi b¹t

n¨ng hiÖn nay kh«ng thÓ thiÕu ®îc, nhng vÒ thùc chÊt lµ

nh÷ng chøc n¨ng thõa.

Víi mét cêng ®é lao ®éng nhÊt ®Þnh vµ mét søc s¶n xuÊt

nhÊt ®Þnh cña lao ®éng th× phÇn ngµy lao ®éng x· héi cÇn thiÕt

cho viÖc s¶n xuÊt vËt chÊt sÏ cµng ng¾n, do ®ã, c¸i phÇn thêi

gian cßn l¹i cho ho¹t ®éng tù do vÒ mÆt tinh thÇn vµ x· héi cña

mét c¸ch cµng ®ång ®Òu gi÷a tÊt c¶ nh÷ng thµnh viªn cã kh¶

n¨ng lao ®éng cña x· héi, nÕu mét tÇng líp x· héi cµng Ýt cã kh¶

n¨ng g¹t sù cÇn thiÕt tù nhiªn ph¶i lao ®éng ra khái vai m×nh

vµ trót nã lªn vai mét tÇng líp x· héi kh¸c. VÒ ph¬ng diÖn nµy

th× giíi h¹n tuyÖt ®èi ®Ó rót ng¾n ngµy lao ®éng l¹i lµ tÝnh chÊt

phæ biÕn cña lao ®éng. Trong x· héi t b¶n chñ nghÜa, thêi gian

tù do cña mét giai cÊp nµy ®îc t¹o ra b»ng c¸ch biÕn toµn bé

cuéc ®êi cña quÇn chóng thµnh thêi gian lao ®éng.

ch¬ng XVI

C¸c c«ng thøc kh¸c nhau cña tû suÊt

Gi¸ trÞ thÆng d

Nh chóng ta ®· thÊy, tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d biÓu hiÖn

I. gi¸ trÞ thÆng d m gi¸ trÞ thÆng d

= =

t b¶n kh¶ biÕn v gi¸ trÞ søc lao ®éng

lao ®éng thÆng d

lao ®éng cÇn thiÕt

Hai c«ng thøc ®Çu biÓu hiÖn thµnh tû lÖ nh÷ng gi¸ trÞ, c¸i mµ

c«ng thøc thø ba biÓu hiÖn thµnh tû lÖ nh÷ng kho¶ng thêi gian

trong ®ã nh÷ng gi¸ trÞ Êy ®îc s¶n xuÊt ra. C¸c c«ng thøc thay

thÕ cho nhau ®ã rÊt chÆt chÏ vÒ mÆt l«-gÝch. V× vËy, qu¶ thËt lµ

trong khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn, vÒ thùc chÊt, chóng ta thÊy

®· cã nh÷ng c«ng thøc ®ã, nhng chóng kh«ng ®îc ®Ò xuÊt mét

c¸ch cã ý thøc. Ngîc l¹i, ë ®ã, chóng ta l¹i gÆp nh÷ng c«ng

thøc sau ®©y:

II. lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d

= =

ngµy lao ®éng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm

420

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

824

825

lêi tùa vµ lêi b¹t

s¶n phÈm thÆng d

tæng s¶n phÈm

h×nh thøc thêi gian lao ®éng, díi h×nh thøc gi¸ trÞ trong ®ã

thêi gian lao ®éng Êy biÓu hiÖn ra, hoÆc díi h×nh thøc s¶n

phÈm trong ®ã nh÷ng gi¸ trÞ Êy tån t¹i. TÊt nhiªn lµ khi nãi ®Õn

gi¸ trÞ cña s¶n phÈm th× ph¶i hiÓu ®ã lµ s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña

ngµy lao ®éng, nhng kh«ng tÝnh bé phËn bÊt biÕn cña gi¸ trÞ

s¶n phÈm.

Trong tÊt c¶ c¸c c«ng thøc ®ã, møc ®é bãc lét lao ®éng thùc sù, hay tû

suÊt gi¸ trÞ thÆng d, ®· bÞ biÓu hiÖn mét c¸ch sai l¹c ®i. Gi¶ ®Þnh r»ng

ngµy lao ®éng lµ 12 giê. NÕu cø gi÷ nguyªn nh÷ng gi¶ thiÕt kh¸c cña vÝ

6 giê lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d 3 si-linh

= = 100%

6 giê lao ®éng cÇn thiÕt t b¶n kh¶ biÕn 3 si-linh

Ngîc l¹i, theo nh÷ng c«ng thøc II, chóng ta cã:

6 giê lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d 3 si-linh

= = 50%

ngµy lao ®éng 12 giê s¶n phÈm - gi¸ trÞ 6 si-linh

Nh÷ng c«ng thøc ph¸i sinh ®ã trªn thùc tÕ chØ biÓu hiÖn c¸i

ta coi nh÷ng c«ng thøc ®ã lµ nh÷ng biÓu hiÖn trùc tiÕp cña

møc ®é tù t¨ng gi¸ trÞ cña t b¶n, th× ngêi ta sÏ ®i ®Õn mét

quy luËt sai lÇm: lao ®éng thÆng d hay gi¸ trÞ thÆng d

kh«ng bao giê cã thÓ ®¹t tíi 100% c¶

17)

. V× lao ®éng thÆng d

bao giê còng chØ lµ mét

phÇn chia nhá cña ngµy lao ®éng, hay gi¸ trÞ thÆng d bao giê

còng chØ lµ mét phÇn chia nhá cña s¶n phÈm - gi¸ trÞ, cho nªn

lao ®éng thÆng d bao giê còng nhÊt ®Þnh ph¶i nhá h¬n ngµy

lao ®éng, hay gi¸ trÞ thÆng d bao giê còng nhÊt ®Þnh ph¶i

nhá h¬n

s¶n phÈm - gi¸ trÞ. Nhng nÕu muèn ®¹t ®Õn tû lÖ

100

th×

chóng

ph¶i b»ng nhau. Muèn cho lao ®éng thÆng d nuèt hÕt toµn bé

cña n¨m lao ®éng, v.v.), th× lao ®éng cÇn thiÕt ph¶i gi¶m xuèng

17) VÝ dô, xem trong "Dritter Brief an v. Kirchmann von Rodbertus. Widerlegung

der Ricardo'schen Lehre von der Grundrente und Begründung einer neuen Rentetheorie".

Berlin, 1851. Sau nµy, t«i sÏ l¹i nãi ®Õn t¸c phÈm ®ã lµ t¸c phÈm mÆc dï cã tr×nh bµy mét lý

luËn sai lÇm vÒ ®Þa t« nhng còng ®· thÊy ®îc thùc chÊt cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ

thÕ nµo ®èi víi nh÷ng ngêi ®i tríc m×nh khi «ng thÊy hä cã mét bíc

th cña

Trong c¸c bøc th ®ã, cã ®o¹n viÕt: "CÇn ph¶i cøu tho¸t t b¶n kh«ng nh÷ng chèng l¹i lao

nhÊt khi ngêi ta coi ho¹t ®éng cña nhµ t b¶n kinh doanh nh lµ nh÷ng chøc n¨ng kinh tÕ

cho nhµ t b¶n, vµ coi lîi nhuËn cña nhµ t b¶n lµ mét h×nh thøc tiÒn l¬ng, bëi v× chóng ta

cßn cha biÕt mét tæ chøc x· héi nµo kh¸c. Nhng tiÒn l¬ng ®ã còng cã thÓ ®iÒu chØnh vµ

ph¶i ®Èy lïi sù tÊn c«ng cña M¸c vµo x· héi, - t«i sÏ cã thÓ gäi cuèn s¸ch cña M¸c nh thÕ...

Nãi chung, cuèn s¸ch cña M¸c luËn chiÕn chèng l¹i c¸i h×nh thøc hiÖn nay cña t b¶n h¬n lµ

nghiªn cøu vÒ t b¶n; M¸c ®· lÉn lén h×nh thøc ®ã víi chÝnh ngay c¸i kh¸i niÖm t b¶n, do

®ã «ng ®· m¾c ph¶i sai lÇm" ("Briefe etc. von Dr. Rodbertus - Jagetzow, herausgegeben von

Dr. Rud. Meyer". Berlin, 1881, Bd. I, S. III, bøc th thø 48 cña Rèt-bÐc-tót). - Nh÷ng cuéc

®ét kÝch dòng c¶m cña "c¸c bøc th x· héi" cña Rèt-bÐc-tót ®· bÞ ch×m ngËp trong nh÷ng t

tëng tÇm thêng nh vËy ®ã. - Ph.¡.}

421

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

826

827

lêi tùa vµ lêi b¹t

tíi con sè kh«ng. Nhng nÕu lao ®éng cÇn thiÕt biÕn ®i th× lao

®éng thÆng d còng biÕn ®i, bëi v× lao ®éng thÆng d chØ lµ mét

hµm sè cña lao ®éng cÇn thiÕt. V× vËy, tû lÖ gi¸ trÞ thÆng d

gi¸ trÞ thÆng d

ngµy lao ®éng s¶n phÈm - gi¸

trÞ

kh«ng bao giê cã thÓ ®¹t ®Õn giíi h¹n

100

vµ l¹i cµng kh«ng bao

giê

cã thÓ ®¹t ®Õn

100

100 x+

. Nhng ®èi víi tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d

hay

®èi víi møc bãc lét lao ®éng thùc sù th× ®iÒu ®ã l¹i hoµn toµn cã

thÓ

thùc hiÖn ®îc. VÝ dô, theo sù tÝnh to¸n cña «ng L.®ê La-vÐc-nh¬ th× ngêi

ª) th× chiÕm 3/4 s¶n phÈm

18)

hay gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, kh«ng kÓ lµ sè cña cíp

®îc Êy vÒ sau ®îc chia nh thÕ nµo gi÷a nhµ t b¶n vµ ®Þa chñ, v.v.. Theo ®ã

cÇn thiÕt cña anh ta lµ 3 : 1, tøc lµ mét tû suÊt bãc lét 300%.

Ph¬ng ph¸p cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn coi ngµy lao

®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn, ®îc cñng cè nhê viÖc ¸p dông

thÆng d víi ngµy lao ®éng cã mét ®¹i lîng nhÊt ®Þnh. Ngêi

ta còng sÏ ®¹t ®îc mét kÕt qu¶ nh vËy, nÕu ngêi ta chØ chó ý

vËt hãa trong s¶n phÈm - gi¸ trÞ, bao giê còng lµ ngµy lao ®éng

cã nh÷ng giíi h¹n nhÊt ®Þnh.

18) LÏ tÊt nhiªn lµ trong sù tÝnh to¸n nµy, ngêi ta ®· lo¹i trõ c¸i phÇn s¶n phÈm chØ

hoµn l¹i sè t b¶n bÊt biÕn ®· chi phÝ. - ¤ng L. ®ê La-vÐc-nh¬, ngêi sïng b¸i níc Anh

mét c¸ch mï qu¸ng, ®· ®a ra mét tû lÖ qu¸ thÊp h¬n lµ qu¸ cao.

ViÖc h×nh dung gi¸ trÞ thÆng d vµ gi¸ trÞ søc lao ®éng nh lµ

ph¬ng thøc biÓu hiÖn ph¸t sinh tõ chÝnh ngay ph¬ng thøc

s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa mµ sau nµy chóng ta sÏ thÊy râ ý

nghÜa cña nã - che giÊu tÝnh chÊt ®Æc thï cña quan hÖ t b¶n

chñ nghÜa, cô thÓ lµ che giÊu viÖc trao ®æi t b¶n kh¶ biÕn lÊy

t¬ng øng khái s¶n phÈm. Thay cho ®iÒu ®ã lµ c¸i bÒ ngoµi gi¶

dèi cña mét quan hÖ hîp t¸c, trong ®ã nhµ t b¶n vµ ngêi c«ng

nhau ®· cÊu thµnh s¶n phÈm

19)

V¶ l¹i, nh÷ng c«ng thøc II bao giê còng cã thÓ ®æi ngîc l¹i

thµnh nh÷ng c«ng thøc I. VÝ dô, nÕu chóng ta cã:

lao ®éng thÆng d 6 giê

ngµy lao ®éng 12 giê

th× thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt sÏ b»ng ngµy lao ®éng 12 giê trõ

®i 6 giê lao ®éng thÆng d, vµ nh vËy chóng ta cã:

lao ®éng thÆng d 6 giê 100

lao ®éng cÇn thiÕt 6 giê 100

III. gi¸ trÞ thÆng d lao ®éng thÆng

d

= =

gi¸ trÞ søc lao ®éng lao ®éng cÇn

thiÕt

lao ®éng kh«ng c«ng

19) V× tÊt c¶ c¸c h×nh thøc ®· ph¸t triÓn cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa

®Òu lµ nh÷ng h×nh thøc hiÖp t¸c, nªn lÏ dÜ nhiªn ch¼ng cã g× dÔ h¬n lµ trõu tîng hãa

tÝnh chÊt ®èi kh¸ng ®Æc thï cña qu¸ tr×nh ®ã vµ tr×nh bµy mét c¸ch bÞa ®Æt r»ng chóng

lµ nh÷ng h×nh thøc hiÖp héi tù do nh b¸ tíc A. ®¬ La-boãc ®¬ ®· lµm trong t¸c phÈm

cña «ng ta: "De I'Esprit de I'Association dans tous les intÐrªts de la CommunautÐ".

Paris, 1818. Ngêi Mü H. Kª-ri ®«i khi ®· dïng c¸i trß ¶o thuËt ®ã mét c¸ch còng thµnh

c«ng nh vËy, ngay c¶ khi nãi ®Õn nh÷ng quan hÖ cña chÕ ®é n« lÖ.

422

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

828

829

lêi tùa vµ lêi b¹t

lao ®éng ®îc tr¶ c«ng

lao ®éng kh«ng c«ng

C«ng thøc cã thÓ lµm cho ngêi ta

nghÜ r»ng

lao ®éng ®îc tr¶ c«ng

nhµ t b¶n tr¶ c«ng cho lao ®éng chø kh«ng tr¶ cho søc lao

hiÓu lÇm ®ã

lao ®éng kh«ng c«ng

sÏ kh«ng cßn n÷a. C«ng thøc chØ lµ mét

c¸ch biÓu

lao ®éng ®îc tr¶ c«ng

lao ®éng

thÆng d

hiÖn phæ cËp thêng dïng cña c«ng thøc . Nhµ t

b¶n

lao ®éng

cÇn thiÕt

tr¶ gi¸ trÞ cña søc lao ®éng hay gi¸ c¶ chªnh lÖch víi gi¸ trÞ

cña søc lao ®éng, vµ nhê trao ®æi mµ nhµ t b¶n cã quyÒn chi

phèi søc lao ®éng sèng. ViÖc nhµ t b¶n sö dông søc lao ®éng

chØ s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ ngang víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña

anh ta, tøc lµ chØ s¶n xuÊt ra mét vËt ngang gi¸. Nh vËy,

thay cho gi¸ c¶ søc lao ®éng ®· øng tríc, nhµ t b¶n thu

®îc mét s¶n phÈm cã cïng mét gi¸ c¶. Sù viÖc x¶y ra

dêng nh lµ nhµ t b¶n ®· mua mét s¶n phÈm cã s½n trªn

thÞ trêng. Tr¸i l¹i, trong thêi kú lao ®éng thÆng d th× viÖc sö

dông søc lao ®éng t¹o ra cho nhµ t b¶n mét gi¸ trÞ mµ y kh«ng

ph¶i tr¶ g× c¶

20)

20) MÆc dÇu ph¸i träng n«ng kh«ng ph¸t hiÖn ra ®îc ®iÒu bÝ mËt cña gi¸ trÞ thÆng

d, nhng dÇu sao hä còng hiÓu ®îc r»ng gi¸ trÞ thÆng d "lµ mét cña c¶i ®éc lËp vµ cã

thÓ sö dông ®îc, mµ anh ta" (ngêi chñ cña c¶i ®ã) "kh«ng mua nhng l¹i ®em b¸n"

(Turgot. "RÐflexions sur la Formation et la Distribution des Richesses, p. II.).

vËn dông søc lao ®éng. Víi ý nghÜa ®ã, lao ®éng thÆng d cã thÓ

®îc gäi lµ lao ®éng kh«ng c«ng.

Nh vËy, t b¶n kh«ng ph¶i chØ lµ quyÒn chØ huy lao ®éng

nh A. XmÝt nãi. VÒ thùc chÊt, nã lµ quyÒn chØ huy lao ®éng

kh«ng c«ng. XÐt theo thùc tÕ cña nã, mäi gi¸ trÞ thÆng d, - dï

sau nµy nã cã kÕt tinh thµnh mét h×nh thøc ®Æc thï nh thÕ nµo

ch¨ng n÷a, thµnh lîi nhuËn, lîi tøc, ®Þa t«, v.v., - vÉn lµ sù vËt

chÊt hãa cña thêi gian lao ®éng kh«ng c«ng. BÝ quyÕt cña sù tù

t¨ng thªm gi¸ trÞ cña t b¶n quy l¹i lµ ë chç t b¶n chi phèi

®îc mét sè lîng lao ®éng kh«ng c«ng nhÊt ®Þnh cña ngêi

kh¸c.

Bấm Tải xuống để xem toàn bộ.

Preview text:

790 lêi tùa vµ lêi b¹t 403
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 791
Khi qu¸ tr×nh lao ®éng cßn lµ mét qu¸ tr×nh thuÇn tuý c¸
nh©n, th× còng mét c«ng nh©n Êy kÕt hîp tÊt c¶ c¸c chøc n¨ng mµ sau PhÇn thø n¨m
nµy bÞ t¸ch riªng ra. Trong sù chiÕm h÷u c¸ nh©n nh÷ng vËt
thÓ tù nhiªn v× môc ®Ých sinh sèng cña m×nh, ngêi c«ng nh©n
Sù s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi
®ã tù m×nh kiÓm so¸t lÊy m×nh. VÒ sau, ngêi ®ã l¹i bÞ kiÓm
Vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi
so¸t. Mét ngêi riªng rÏ kh«ng thÓ t¸c ®éng ®Õn tù nhiªn nÕu
kh«ng vËn ®éng c¸c b¾p thÞt cña m×nh díi sù kiÓm so¸t cña bé
n·o cña m×nh. Còng nh trong hÖ thèng tù nhiªn, ®Çu vµ tay Ch¬ng XIV
g¾n víi nhau, th× trong qu¸ tr×nh lao ®éng, lao ®éng trÝ ãc vµ lao
®éng ch©n tay còng kÕt hîp l¹i víi nhau. VÒ sau, lao ®éng trÝ ãc
Gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi
vµ lao ®éng ch©n tay t¸ch rêi nhau vµ ®i ®Õn chç ®èi lËp mét
Vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi
c¸ch thï ®Þch víi nhau. S¶n phÈm nãi chung ®· tõ s¶n phÈm
trùc tiÕp cña ngêi s¶n xuÊt c¸ nh©n biÕn thµnh s¶n phÈm x·
héi, thµnh s¶n phÈm chung cña ngêi lao ®éng tæng thÓ, tøc lµ
cña mét sè ngêi lao ®éng kÕt hîp mµ nh÷ng thµnh viªn cña nã
Tríc hÕt (xem ch¬ng V), qu¸ tr×nh lao ®éng ®îc nghiªn
®Òu cã t¸c ®éng hoÆc gÇn hoÆc xa ®Õn ®èi tîng lao ®éng. V×
cøu mét c¸ch trõu tîng, kh«ng phô thuéc vµo c¸c h×nh thøc
vËy, cïng víi tÝnh chÊt hîp t¸c cña b¶n th©n qu¸ tr×nh lao ®éng
lÞch sö cña nã, nh lµ mét qu¸ tr×nh gi÷a ngêi vµ tù nhiªn. ë
th× kh¸i niÖm lao ®éng s¶n xuÊt vµ ngêi ®¶m nhiÖm nã, tøc lµ
®Êy, chóng t«i ®· nãi: “NÕu ®øng vÒ mÆt kÕt qu¶ cña nã, tøc lµ
ngêi lao ®éng s¶n xuÊt, còng tÊt yÕu më réng ra. Muèn lao
®øng vÒ mÆt s¶n phÈm mµ xÐt toµn bé qu¸ tr×nh, th× c¶ t liÖu
®éng s¶n xuÊt, b©y giê kh«ng cÇn ph¶i trùc tiÕp mã tay vµo n÷a;
chØ cÇn lµm mét khÝ quan cña ngêi lao ®éng tæng thÓ, chØ cÇn
lao ®éng lÉn ®èi tîng lao ®éng ®Òu biÓu hiÖn ra lµ t liÖu s¶n
thùc hiÖn mét trong nh÷ng chøc n¨ng nµo ®ã cña ngêi Êy lµ
xuÊt, cßn b¶n th©n lao ®éng th× biÓu hiÖn ra lµ lao ®éng s¶n
®ñ. §Þnh nghÜa lóc ban ®Çu nãi trªn vÒ lao ®éng s¶n xuÊt, to¸t
xuÊt”. Trong chó thÝch 7 cßn bæ sung: “§Þnh nghÜa nµy vÒ lao
ra tõ b¶n chÊt cña chÝnh ngay nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt, th× nay
®éng s¶n xuÊt, xÐt trªn quan ®iÓm cña mét qu¸ tr×nh lao ®éng
vÉn cßn ®óng m·i m·i víi ngêi lao ®éng tæng thÓ coi nh mét
chØnh thÓ. Nhng ®Þnh nghÜa ®ã kh«ng cßn ®óng ®èi víi mçi
gi¶n ®¬n, th× hoµn toµn kh«ng ®ñ n÷a ®èi víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt
mét thµnh viªn xÐt riªng cña ngêi lao ®éng tæng thÓ Êy n÷a.
t b¶n chñ nghÜa”. VÊn ®Ò ®ã ë ®©y cÇn ®îc nghiªn cøu s©u
Nhng, mÆt kh¸c, kh¸i niÖm lao ®éng s¶n xuÊt l¹i thu hÑp thªm n÷a.
l¹i. NÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa kh«ng ph¶i chØ lµ s¶n xuÊt
hµng hãa mµ vÒ thùc chÊt lµ s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d. Ngêi
c«ng nh©n kh«ng ph¶i s¶n xuÊt cho m×nh mµ cho t b¶n. V× 792 lêi tùa vµ lêi b¹t 404
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 793
vËy, kh«ng cßn ®ñ n÷a nÕu nh anh ta chØ s¶n xuÊt nãi chung.
b¶n chñ nghÜa vµ ®iÓm xuÊt ph¸t cña sù s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ
Anh ta cÇn ph¶i s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d. ChØ cã ngêi lao
thÆng d t¬ng ®èi. Trong viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d
®éng nµo s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d cho nhµ t b¶n, hoÆc phôc
t¬ng ®èi, ngay tõ ®Çu, ngµy lao ®éng ®· chia ra lµm hai phÇn:
vô cho t b¶n tù t¨ng thªm gi¸ trÞ, th× míi ®îc coi lµ ngêi lao
lao ®éng cÇn thiÕt vµ lao ®éng thÆng d. Nh»m môc ®Ých kÐo
®éng s¶n xuÊt. VÝ dô, ngêi thÇy gi¸o - nÕu ®îc phÐp chän
dµi lao ®éng thÆng d, ngêi ta rót ng¾n lao ®éng cÇn thiÕt
mét vÝ dô ë ngoµi lÜnh vùc s¶n xuÊt vËt chÊt - lµ mét ngêi lao
b»ng nh÷ng ph¬ng ph¸p cho phÐp s¶n xuÊt ra vËt ngang gi¸
®éng s¶n xuÊt, nÕu nh ngêi ®ã kh«ng nh÷ng më mang ®Çu ãc
víi tiÒn c«ng trong mét thêi gian Ýt h¬n. ViÖc s¶n xuÊt ra gi¸
cho trÎ em, mµ cßn lµ v× anh ta ®· nai lng ra lµm giµu cho nhµ
trÞ thÆng d tuyÖt ®èi chØ g¾n víi ®é dµi cña ngµy lao
kinh doanh. Nhµ kinh doanh nµy bá t b¶n vµo mét xëng d¹y
®éng; cßn viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi th× c¸ch
häc, hay bá vµo mét xëng l¹p xêng, th× t×nh h×nh còng kh«ng
m¹ng ho¸ ®Õn tËn gèc c¸c qu¸ tr×nh kü thuËt cña lao ®éng còng
thay ®æi chót nµo c¶. V× vËy, kh¸i niÖm ngêi lao ®éng s¶n xuÊt
nh nh÷ng tËp ®oµn x· héi.
quyÕt kh«ng ph¶i chØ bao hµm quan hÖ gi÷a ho¹t ®éng vµ hiÖu
Do ®ã, viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi gi¶ ®Þnh ph¶i
qu¶ cã Ých, gi÷a nh÷ng ngêi c«ng nh©n vµ s¶n phÈm lao ®éng,
cã ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®Æc thï t b¶n chñ nghÜa; cïng víi nh÷ng
mµ cßn bao hµm quan hÖ x· héi ®Æc thï, xuÊt hiÖn trong lÞch sö,
ph¬ng ph¸p, ph¬ng tiÖn vµ ®iÒu kiÖn cña b¶n th©n nã, ph¬ng
nã khiÕn cho ngêi lao ®éng trë thµnh c«ng cô trùc tiÕp ®Ó lµm
thøc nµy chØ ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn mét c¸ch tù ph¸t trªn c¬ së sù
t¨ng thªm t b¶n. Do ®ã, trë thµnh ngêi lao ®éng s¶n xuÊt
lÖ thuéc h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n. Sau ®ã, sù lÖ thuéc
tuyÖt nhiªn kh«ng ph¶i lµ mét ®iÒu h¹nh phóc mµ lµ mét ®iÒu
h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n l¹i nhêng chç cho sù lÖ thuéc
bÊt h¹nh. Trong quyÓn 4 cña t¸c phÈm nµy, n¬i mµ lÞch sö cña thËt sù.
häc thuyÕt ®îc tr×nh bµy, ngêi ta sÏ thÊy mét c¸ch chi tiÕt
ë ®©y, chØ cÇn chØ ra nh÷ng h×nh thøc trung gian
r»ng khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn tõ xa ®· cho r»ng viÖc s¶n
xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d lµ dÊu hiÖu quyÕt ®Þnh cña ngêi lao
[Zwitterformen] trong ®ã ngêi s¶n xuÊt kh«ng ph¶i bÞ bãp nÆn
®éng s¶n xuÊt. Do ®ã, khi quan ®iÓm cña nã vÒ b¶n chÊt cña gi¸
lao ®éng thÆng d b»ng sù cìng b¸ch trùc tiÕp, còng cha x¶y
trÞ thÆng d thay ®æi th× ®Þnh nghÜa cña nã vÒ ngêi lao ®éng
ra viÖc ngêi s¶n xuÊt bÞ lÖ thuéc h×nh thøc vµo t b¶n. ë ®©y,
s¶n xuÊt còng thay ®æi theo. VÝ dô, ph¸i träng n«ng tuyªn bè
t b¶n cßn cha trùc tiÕp chi phèi ®îc qu¸ tr×nh lao ®éng. Bªn
r»ng chØ cã lao ®éng n«ng nghiÖp míi lµ lao ®éng s¶n xuÊt, bëi
c¹nh nh÷ng ngêi s¶n xuÊt ®éc lËp lµm nghÒ thñ c«ng hay nghÒ
v× chØ cã mét m×nh nã míi mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d. §èi víi
n«ng theo lèi kinh doanh cæ truyÒn do cha «ng ®Ó l¹i, th× cßn cã kÎ cho
ph¸i träng n«ng th× gi¸ trÞ thÆng d chØ tån t¹i díi h×nh thøc
vay nÆng l·i hay th¬ng nh©n, t b¶n cho vay nÆng l·i hay t b¶n ®Þa t« mµ th«i.
th¬ng nghiÖp, hót m¸u cña hä nh ký sinh trïng. NÕu h×nh thøc
ViÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng qu¸ c¸i ®iÓm mµ ngêi c«ng nh©n
bãc lét ®ã chiÕm ®Þa vÞ thèng trÞ trong x· héi th× nã sÏ lo¹i trõ ph¬ng
chØ sÏ s¶n xuÊt ra vËt ngang gi¸ víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña anh
thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, mÆc dï mÆt kh¸c, h×nh thøc bãc lét
ta, vµ viÖc t b¶n chiÕm lÊy phÇn lao ®éng thÆng d Êy, chÝnh lµ
®ã cã thÓ lµ mét nÊc thang qu¸ ®é lªn ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n
viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi. Sù s¶n xuÊt ra gi¸
chñ nghÜa nh vµo cuèi thêi kú trung cæ. Cuèi cïng, nh vÝ dô vÒ lao
trÞ thÆng d tuyÖt ®èi t¹o thµnh c¸i c¬ së chung cña chÕ ®é t 794 lêi tùa vµ lêi b¹t 405
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 795
®éng t¹i nhµ hiÖn ®¹i ®· chØ râ, trªn c¬ së ®¹i c«ng nghiÖp, mét sè
thÆng d tuyÖt ®èi còng lµ t¬ng ®èi, bëi v× nã ®ßi hái ph¶i ph¸t
nh÷ng h×nh thøc trung gian l¹i ®îc t¸i s¶n xuÊt ra t¹i n¬i nµy hoÆc
triÓn n¨ng suÊt lao ®éng cho phÐp giíi h¹n thêi gian lao ®éng cÇn
n¬i kh¸c mÆc dÇu lµ víi mét bé mÆt hoµn toµn ®· biÕn ®æi.
thiÕt vµo trong mét phÇn cña ngµy lao ®éng. Nhng nÕu ngêi ta
chó ý ®Õn sù vËn ®éng cña gi¸ trÞ thÆng d th× sù ®ång nhÊt bÒ
NÕu nh ®èi víi viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi
ngoµi ®ã sÏ biÕn mÊt. Mét khi ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ
chØ cÇn cã sù lÖ thuéc h×nh thøc cña lao ®éng vµo t b¶n còng
nghÜa ®· xuÊt hiÖn vµ trë thµnh ph¬ng thøc s¶n xuÊt phæ biÕn,
®ñ, vÝ dô chØ cÇn lµ ngêi thî thñ c«ng, tríc kia chØ lµm viÖc
th× sù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi vµ gi¸ trÞ thÆng
cho b¶n th©n m×nh hay lµm viÖc víi t c¸ch lµ thî b¹n cña
d t¬ng ®èi sÏ thÓ hiÖn ra mét khi cÇn ph¶i n©ng cao tû suÊt gi¸
ngêi thî c¶ phêng héi, th× nay biÕn thµnh ngêi c«ng nh©n
trÞ thÆng d nãi chung. Khi gi¶ ®Þnh r»ng søc lao ®éng ®îc tr¶
lµm thuª díi sù kiÓm so¸t trùc tiÕp cña nhµ t b¶n, - th× mÆt
®óng theo gi¸ trÞ cña nã, th× chóng ta ph¶i lùa chän mét trong hai
kh¸c, c¸c ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng
trêng hîp: nÕu søc s¶n xuÊt cña lao ®éng vµ cêng ®é b×nh
®èi, nh chóng ta ®· thÊy, ®ång thêi còng lµ nh÷ng ph¬ng
thêng cña nã ®· cho s½n, th× tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d chØ cã
ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi. V× r»ng viÖc kÐo dµi v«
thÓ t¨ng lªn b»ng c¸ch kÐo dµi tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng; mÆt kh¸c,
h¹n ®é ngµy lao ®éng còng lµ mét s¶n phÈm hÕt søc ®Æc trng cña
víi mét giíi h¹n ®· cho s½n cña ngµy lao ®éng th× tû suÊt gi¸ trÞ thÆng
®¹i c«ng nghiÖp. Nãi chung ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®Æc thï t b¶n
d chØ cã thÓ t¨ng lªn b»ng c¸ch thay ®æi ®¹i lîng t¬ng ®èi
chñ nghÜa kh«ng cßn lµ mét thñ ®o¹n gi¶n ®¬n ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ
cña c¸c bé phËn cÊu thµnh cña ngµy lao ®éng, tøc lµ cña lao
thÆng d t¬ng ®èi n÷a, mét khi nã chi phèi ®îc toµn bé mét
®éng cÇn thiÕt vµ lao ®éng thÆng d, ®iÒu nµy ®Õn lît nã l¹i
ngµnh s¶n xuÊt, hoÆc h¬n n÷a, chi phèi ®îc tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n
®ßi hái ph¶i cã sù thay ®æi n¨ng suÊt hoÆc cêng ®é lao ®éng,
nÕu tiÒn c«ng kh«ng ®îc h¹ xuèng díi gi¸ trÞ cña søc lao
xuÊt cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh. Khi ®ã, nã trë thµnh h×nh thøc phæ ®éng.
biÕn, thèng trÞ trong x· héi, cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Lµ mét ph¬ng
ph¸p ®Æc thï ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi, b©y giê nã
NÕu c«ng nh©n dïng toµn bé thêi gian cña m×nh ®Ó s¶n xuÊt
ra nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt cho b¶n th©n vµ cho nßi
chØ cßn t¸c ®éng, mét lµ trong chõng mùc nã chiÕm lÜnh ®îc c¸c
gièng cña m×nh, th× anh ta kh«ng cßn cã thêi gian nµo ®Ó lao
ngµnh c«ng nghiÖp cho ®Õn nay chØ phôc tïng t b¶n mét c¸ch h×nh
®éng kh«ng c«ng cho ngêi kh¸c n÷a. NÕu kh«ng cã mét n¨ng
thøc mµ th«i, do ®ã trong chõng mùc mµ nã ngµy cµng lan réng ra.
suÊt nµo ®ã cña lao ®éng th× sÏ kh«ng cã mét thêi gian rçi nh
Hai lµ, trong chõng mùc nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp ®· thuéc vÒ nã
thÕ cho ngêi lao ®éng; nÕu kh«ng cã mét thêi gian d«i ra nh
kh«ng ngõng ®îc c¸ch m¹ng ho¸ nhê cã sù thay ®æi c¸c ph¬ng
thÕ, th× còng kh«ng cã lao ®éng thÆng d, vµ do ®ã còng kh«ng ph¸p s¶n xuÊt.
cã nhµ t b¶n, vµ l¹i cµng kh«ng cã chñ n«, nam tíc phong
Trªn mét quan ®iÓm nµo ®ã th× sù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ
kiÕn, nãi tãm l¹i, kh«ng cã giai cÊp ®¹i së h÷u1).
thÆng d tuyÖt ®èi vµ gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi nãi chung chØ lµ
¶o tëng. Gi¸ trÞ thÆng d t¬ng ®èi còng lµ tuyÖt ®èi, bëi v× nã ®ßi
hái ph¶i kÐo dµi tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng qu¸ sè thêi gian lao ®éng
1) "B¶n th©n sù tån t¹i cña nh÷ng nhµ t b¶n - nghiÖp chñ víi t c¸ch lµ mét giai cÊp
cÇn thiÕt cho sù sinh tån cña b¶n th©n ngêi c«ng nh©n. Gi¸ trÞ
riªng biÖt, phô thuéc vµo n¨ng suÊt lao ®éng" (Ramsay, s. ®. d.., tr. 206). "NÕu lao ®éng 796 lêi tùa vµ lêi b¹t 406
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 797
Nh vËy, ngêi ta cã thÓ nãi ®Õn mét c¬ së tù nhiªn cña gi¸
triÓn l©u dµi. N¨ng suÊt hiÖn cã cña lao ®éng, lµm c¬ së xuÊt
trÞ thÆng d nhng chØ víi mét ý nghÜa hÕt søc chung lµ: trong
ph¸t cho quan hÖ ®ã, kh«ng ph¶i lµ tÆng vËt cña tù nhiªn mµ lµ
tù nhiªn kh«ng hÒ cã mét trë ng¹i tuyÖt ®èi nµo ng¨n c¶n ngêi
tÆng vËt cña mét lÞch sö bao trïm hµng ngh×n thÕ kû.
nµy ®em sè lao ®éng cÇn thiÕt cho sù sinh tån cña b¶n th©n
NÕu kh«ng nãi ®Õn h×nh th¸i Ýt nhiÒu ph¸t triÓn cña nÒn s¶n
m×nh trót bá khái vai m×nh vµ ®Æt lªn vai ngêi kh¸c. Còng
xuÊt x· héi, th× n¨ng suÊt lao ®éng g¾n liÒn víi nh÷ng ®iÒu kiÖn
gièng nh trong tù nhiªn kh«ng cã mét trë ng¹i tuyÖt ®èi nµo
tù nhiªn. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã ®Òu cã thÓ quy thµnh b¶n
ng¨n c¶n thÞt cña ngêi nµy trë thµnh thøc ¨n cña ngêi
chÊt cña b¶n th©n con ngêi, nh gièng ngêi, v.v., vµ giíi tù
kh¸c1a). Nhng quyÕt kh«ng nªn ®em nh÷ng quan niÖm thÇn bÝ
nhiªn chung quanh con ngêi. VÒ mÆt kinh tÕ, nh÷ng ®iÒu kiÖn
ra g¾n víi c¸i n¨ng suÊt lao ®éng ph¸t triÓn mét c¸ch tù nhiªn
tù nhiªn ë bªn ngoµi chia thµnh hai lo¹i lín: sù phong phó tù
®ã, nh thØnh tho¶ng ngêi ta vÉn lµm. ChØ khi nµo nhê lao
nhiªn vÒ nh÷ng tµi nguyªn dïng lµm t liÖu sinh ho¹t, nghÜa lµ
®éng cña m×nh mµ con ngêi tho¸t ®îc c¸i tr¹ng th¸i sóc vËt
tÝnh chÊt mµu mì cña ®Êt ®ai, nh÷ng dßng níc l¾m c¸, v.v., vµ
lóc ban ®Çu cña m×nh, do ®ã chØ khi nµo b¶n th©n lao ®éng cña
sù phong phó tù nhiªn vÒ nh÷ng tµi nguyªn dïng lµm t liÖu
con ngêi ®· ®îc x· héi ho¸ ®Õn mét møc ®é nµo ®ã, th× khi
lao ®éng nh th¸c níc ch¶y xiÕt, s«ng ngßi mµ thuyÒn bÌ cã
thÓ ®i l¹i ®îc, gç, kim lo¹i, than ®¸, v.v.. Vµo buæi ®Çu cña nÒn
®ã míi xuÊt hiÖn nh÷ng quan hÖ trong ®ã lao ®éng thÆng d cña
v¨n minh, lo¹i tµi nguyªn thø nhÊt cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh, ë giai
ngêi nµy trë thµnh ®iÒu kiÖn sinh tån cña ngêi kh¸c. Vµo thêi
®o¹n ph¸t triÓn cao h¬n th× lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn thø hai
kú ®Çu cña nÒn v¨n minh, søc s¶n xuÊt cña lao ®éng rÊt thÊp,
cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh. VÝ dô, ta h·y so s¸nh níc Anh víi
nhng nh÷ng nhu cÇu - ph¸t triÓn cïng víi nh÷ng ph¬ng tiÖn
Ên §é, hay so s¸nh A-ten vµ Co-rin-th¬ víi c¸c níc quanh
®Ó tho¶ m·n nhu cÇu ®ã vµ trªn c¬ së sù ph¸t triÓn cña nh÷ng
bê BiÓn §en trong thÕ giíi cæ ®¹i, ch¼ng h¹n.
ph¬ng tiÖn ®ã - còng cßn rÊt thÊp. TiÕp n÷a, trong nh÷ng buæi
Con sè nh÷ng nhu cÇu tù nhiªn cÇn ph¶i tho¶ m·n mét c¸ch
®Çu Êy, tû lÖ cña c¸i bé phËn sèng b»ng lao ®éng cña kÎ kh¸c
tuyÖt ®èi mµ cµng Ýt, tÝnh chÊt mµu mì cña ®Êt ®ai cµng lín vµ
trong x· héi cßn hÕt søc Ýt so víi khèi lîng nh÷ng ngêi s¶n
khÝ hËu cµng thuËn lîi, th× thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó duy
xuÊt trùc tiÕp. Cïng víi sù tiÕn bé cña søc s¶n xuÊt x· héi cña
tr× vµ t¸i s¶n xuÊt ra ngêi s¶n xuÊt l¹i cµng Ýt. Do ®ã, phÇn lao
lao ®éng th× tû lÖ ®ã còng lín lªn mét c¸ch tuyÖt ®èi vµ t¬ng
®éng thõa ra cña ngêi s¶n xuÊt dµnh cho ngêi kh¸c l¹i cµng
®èi2). V¶ l¹i, quan hÖ t b¶n chñ nghÜa xuÊt hiÖn trªn mét
cã thÓ lín h¬n so víi phÇn lao ®éng cña m×nh. VÝ dô, §i-«-®o ®·
miÕng ®Êt kinh tÕ vèn lµ s¶n phÈm cña mét qu¸ tr×nh ph¸t
nhËn xÐt vÒ nh÷ng ngêi Ai CËp cæ ®¹i nh sau:
"Hoµn toµn kh«ng thÓ tin ®îc r»ng viÖc nu«i con c¸i cña hä
l¹i tèn Ýt lao ®éng vµ phÝ tæn ®Õn nh vËy. Hä nÊu cho chóng
nh÷ng thøc ¨n ®¬n gi¶n nhÊt ngÉu nhiªn t×m ®îc; hä cho
cña mçi ngêi chØ ®ñ ®Ó s¶n xuÊt ra c¸i ¨n cho b¶n th©n m×nh th«i th× kh«ng thÓ cã së
h÷u nµo c¶" (Ravenstone, s. ®. d., tr.14).
chóng ¨n c¶ gèc cña c©y chØ th¶o [Papyrus] mµ ngêi ta cã thÓ
1a) Theo sù tÝnh to¸n míi ®©y th× t¹i nh÷ng n¬i ®· th¸m hiÓm trªn tr¸i ®Êt, còng cßn
níng chÝn ®îc trªn löa, còng nh nh÷ng rÔ vµ th©n cña
cã Ýt nhÊt lµ 4 triÖu ngêi ¨n thÞt ngêi.
nh÷ng lo¹i c©y mäc ë ®Çm lÇy, phÇn th× ¨n sèng, phÇn th× luéc
2) "Trong nh÷ng ngêi In-®i-an man rî ë ch©u Mü th× hÇu nh tÊt c¶ mäi c¸i ®Òu
hoÆc níng. PhÇn lín trÎ em kh«ng ®i giÇy vµ kh«ng mÆc quÇn
thuéc vÒ ngêi lao ®éng, 99% s¶n phÈm thuéc vÒ phÇn cña lao ®éng; ë Anh, ngêi lao
¸o v× khÝ hËu rÊt dÔ chÞu. V× vËy, mét ®øa trÎ, tõ bÐ cho ®Õn khi
®éng nhËn ®îc cã lÏ kh«ng ®Õn 2/3" ("The Advantages of the East-India Trade etc.",
kh«n lín, tæng céng l¹i kh«ng tèn cho cha mÑ qu¸ hai m¬i ®ång p. 72, 73). 798 lêi tùa vµ lêi b¹t 407
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 799
®r¸c-m¬. §ã lµ nguyªn nh©n chñ yÕu gi¶i thÝch t¹i sao d©n c ë
ph¶i lµ vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi víi nh÷ng th¶o méc sum suª cña
Ai CËp l¹i ®«ng ®óc ®Õn nh thÕ, vµ t¹i sao l¹i x©y dùng ®îc
nhiÒu c«ng tr×nh vÜ ®¹i nh thÕ"3).
nã, mµ lµ vïng «n ®íi. Kh«ng ph¶i ®é ph× tuyÖt ®èi cña ®Êt ®ai
mµ tÝnh chÊt cã ph©n biÖt cña nã, tÝnh chÊt nhiÒu vÎ cña c¸c s¶n
Nhng thËt ra, nh÷ng c«ng tr×nh vÜ ®¹i cña Ai CËp thêi cæ
®îc x©y dùng kh«ng ph¶i lµ nhê d©n sè ®«ng ®óc mµ lµ nhê cã
phÈm tù nhiªn cña ®Êt ®ai, lµ c¬ së tù nhiªn cña sù ph©n c«ng
thÓ sö dông mét bé phËn lín d©n c vµo c«ng viÖc ®ã. Còng
lao ®éng trong x· héi, vµ thóc ®Èy con ngêi - th«ng qua nh÷ng
gièng nh thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cña ngêi lao ®éng c¸
®iÒu kiÖn tù nhiªn trong ®ã con ngêi ®ang sinh sèng - t¨ng
biÖt mµ cµng Ýt bao nhiªu th× ngêi ®ã cµng cã thÓ cung cÊp
thªm nh÷ng nhu cÇu, n¨ng lùc, t liÖu lao ®éng vµ ph¬ng thøc
®îc nhiÒu lao ®éng thÆng d bÊy nhiªu; ®èi víi sè nh©n khÈu
lao ®éng cña b¶n th©n con ngêi. ChÝnh sù cÇn thiÕt ph¶i cã sù
lao ®éng còng vËy: bé phËn nh©n khÈu lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n
kiÓm so¸t cña x· héi ®èi víi mét lùc lîng nµo ®ã cña tù nhiªn
xuÊt ra sè t liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt cµng Ýt, th× bé phËn cã thÓ
sö dông vµo nh÷ng c«ng viÖc kh¸c l¹i cµng lín.
®Ó tiÕt kiÖm nã, chÝnh sù cÇn thiÕt ph¶i chiÕm lÊy nã hoÆc ph¶i
thuÇn thôc nã b»ng nh÷ng c«ng tr×nh ®¹i quy m« do bµn tay con
Mét khi ®· gi¶ ®Þnh cã nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa th× víi
ngêi dùng nªn, - chÝnh sù cÇn thiÕt ®ã ®· ®ãng mét vai trß hÕt søc
nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c gièng nhau vµ víi mét ®é dµi nhÊt ®Þnh
quyÕt ®Þnh trong lÞch sö c«ng nghiÖp. VÝ dô, viÖc ®iÒu tiÕt níc ë Ai
cña ngµy lao ®éng, ®¹i lîng cña lao ®éng thÆng d sÏ thay ®æi
CËp5), ë L«m-b¸c-®i, ë Hµ-Lan,v.v., hoÆc ë Ên §é, Ba-T v.v. lµ
tïy theo nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña lao ®éng, vµ nhÊt lµ tuú
n¬i mµ viÖc tíi níc b»ng c¸c kªnh ®µo nh©n t¹o kh«ng nh÷ng
theo møc ®é mµu mì cña ®Êt ®ai. Nhng ngîc l¹i, tõ ®ã
cung cÊp cho ®Êt ®ai sè níc kh«ng thÓ thiÕu ®îc, mµ cïng víi
kh«ng thÓ rót ra kÕt luËn nãi r»ng ®Êt ®ai mµu mì nhÊt còng
chÊt phï sa, nã ®ång thêi cßn cung cÊp c¶ ph©n kho¸ng lÊy tõ
lµ ®Êt ®ai thÝch hîp nhÊt cho sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n
trªn nói vÒ. §µo kªnh tíi níc, ®ã lµ bÝ quyÕt cña sù kinh
xuÊt t b¶n chñ nghÜa. Ph¬ng thøc s¶n xuÊt nµy gi¶ ®Þnh ph¶i
cã sù thèng trÞ cña con ngêi ®èi víi tù nhiªn. Mét thiªn nhiªn
qu¸ hµo phãng “sÏ d¾t con ngêi ®i nh d¾t tay mét ®øa trÎ em
míi tËp ®i”156. Nã kh«ng lµm cho sù ph¸t triÓn cña con ngêi
thµnh mét sù tÊt yÕu tù nhiªn4). Quª h¬ng cña t b¶n kh«ng
ë... Còng cã thÓ cã mét th¸i cùc ë phÝa kh¸c. Mét ®Êt ®ai dï cã bá lao ®éng vµo còng
kh«ng cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ®îc g×, th× còng hoµn toµn xÊu nh mét ®Êt ®ai s¶n xuÊt
dåi dµo mµ kh«ng cÇn cã lao ®éng" ([N. Forster]. "An Inquiry into the Causes of the
Present High Price of Provisions". London, 1767, p. 10).
3) Diodor, s. ®. d., q. I, ch. 80 [tr.126].
4) "Lo¹i thø nhÊt" (tµi nguyªn thiªn nhiªn), "v× nã ®é lîng vµ thuËn lîi nhÊt... cho
5) Sù cÇn thiÕt ph¶i tÝnh to¸n c¸c thêi kú níc lªn vµ níc xuèng cña s«ng Nin ®· t¹o
nªn sÏ lµm cho d©n c kh«ng lo nghÜ, kiªu ng¹o vµ ham mª mäi sù th¸i qu¸; trong khi ®ã
ra khoa thiªn v¨n Ai CËp vµ cïng víi nã lµ sù thèng trÞ cña ®¼ng cÊp t¨ng l÷ víi t c¸ch
th× lo¹i thø hai l¹i buéc ngêi ta ph¶i t¨ng cêng sù c¶nh gi¸c, v¨n häc, nghÖ thuËt vµ
lµ ngêi l·nh ®¹o n«ng nghiÖp. "Trong mét n¨m th× nhËt chÝ lµ lóc mµ níc s«ng Nin b¾t
chÝnh trÞ" ("England's Treasure by Foreign Trade. Or the Balance of our Foreign Trade is
the Rule of our Treasure". Written by Thomas Mun, of London, Merchant, and now
®Çu lªn cao, vµ ®ã lµ lóc mµ ngêi Ai CËp ph¶i quan s¸t mét c¸ch ch¨m chó nhÊt. §iÒu
published for the common good by his son John Mun. London, 1669, p. 181, 182). "Vµ ®èi
quan träng ®èi víi hä lµ ph¶i x¸c ®Þnh cho ®îc c¸i n¨m th¸i d¬ng ®ã ®Ó ®iÒu tiÕt c«ng
víi mét d©n téc, t«i còng kh«ng thÊy cã mét sù bÊt h¹nh nµo lín h¬n lµ bÞ nÐm vµo mét
viÖc canh t¸c cña hä. V× vËy, hä ph¶i t×m ë trªn trêi mét dÊu hiÖu râ rµng b¸o hiÖu ngµy
m¶nh ®Êt mµ ë ®Êy viÖc s¶n xuÊt ra t liÖu sinh ho¹t vµ thøc ¨n phÇn lín ®Òu diÔn ra
trë l¹i cña n¨m th¸i d¬ng Êy" (Cuvier. "Discours sur les rÐvolutions du globe", Ðd.
mét c¸ch tù ph¸t vµ khÝ hËu chÊp nhËn hay ®ßi hái rÊt Ýt sù ch¨m lo ®Õn ¸o quÇn vµ nhµ Hoefer. Paris, 1863, p. 141). 800 lêi tùa vµ lêi b¹t 408
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 801
doanh phån thÞnh ë T©y Ban Nha vµ ë Xi-xin díi thêi thèng trÞ
®éng thÆng d nh mét giíi h¹n tù nhiªn, tøc lµ chØ quy ®Þnh cña ngêi ¶- RËp6).
c¸i ®iÓm mµ lao ®éng cho ngêi kh¸c cã thÓ b¾t ®Çu. C«ng
Nh÷ng ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn thuËn lîi bao giê còng chØ cung
nghiÖp cµng tiÕn bé th× giíi h¹n tù nhiªn ®ã cµng lïi l¹i. Trong
cÊp kh¶ n¨ng cã lao ®éng thÆng d, chø hoµn toµn kh«ng cung
x· héi T©y ¢u, n¬i mµ ngêi c«ng nh©n ph¶i bá lao ®éng thÆng
cÊp lao ®éng thÆng d hiÖn thùc, vµ do ®ã, kh«ng cung cÊp gi¸
d ra míi ®îc phÐp lao ®éng ®Ó nu«i sèng b¶n th©n, th× ngêi
trÞ thÆng d hay s¶n phÈm thÆng d hiÖn thùc. Nh÷ng ®iÒu
ta dÔ cã c¸i ¶o tëng cho r»ng cung cÊp s¶n phÈm thÆng d lµ
kiÖn tù nhiªn kh¸c nhau cña lao ®éng lµm cho cïng mét sè
mét phÈm chÊt bÈm sinh cña lao ®éng cña con ngêi8). Nhng
lîng lao ®éng gièng nhau trong c¸c níc kh¸c nhau l¹i tho¶
chóng ta h·y lÊy nh÷ng ngêi d©n ë c¸c ®¶o phÝa ®«ng cña quÇn
m·n nh÷ng khèi lîng nhu cÇu kh«ng gièng nhau7), do ®ã
®¶o ¸ ch©u, n¬i c©y xa-g« mäc hoang d¹i ë trong rõng, ®Ó lµm vÝ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn dô ch¼ng h¹n.
“Khi d©n c biÕt ch¾c r»ng lâi c©y ®· chÝn b»ng c¸ch khoan
kh¸c gièng nhau, chóng lµm cho thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt l¹i
mét lç vµo th©n c©y, th× hä liÒn ng¶ c©y xuèng, chÆt thµnh
kh¸c nhau. Nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn chØ ¶nh hëng ®Õn lao
nhiÒu khóc, lÊy lâi ra, trén víi níc vµ ®em läc ®i, vµ cã ®îc
bét xa-g« hoµn toµn ¨n ®îc. Th«ng thêng th× mét c©y cung
cÊp ®îc 300 pao bét vµ ®«i khi cã thÓ cung cÊp ®Õn 500 - 600
pao. Nh vËy ë ®©y, ngêi ta vµo rõng kiÕm thøc ¨n còng nh
6) Mét trong nh÷ng c¬ së vËt chÊt cña chÝnh quyÒn Nhµ níc ®èi víi c¸c c¬ cÊu s¶n
chóng ta vµo rõng chÆt c©y ®Ó lÊy cñi ®èt vËy”9).
xuÊt nhá ch¼ng liªn hÖ g× víi nhau ë Ên §é lµ viÖc ®iÒu tiÕt c«ng cuéc cung cÊp níc.
Nh÷ng ngêi Håi gi¸o thèng trÞ Ên §é ®· hiÓu râ ®iÒu ®ã h¬n ngêi Anh lµ kÎ kÕ tôc hä.
Gi¶ ®Þnh r»ng mét ngêi d©n ë §«ng ¸ ®i lÊy c©y lµm thøc
Chóng ta chØ cÇn nhí l¹i n¹n ®ãi n¨m 1866, cíp mÊt sinh m¹ng cña h¬n mét triÖu ngêi
¨n nh thÕ chØ cÇn lao ®éng 12 giê trong mét tuÇn lµ ®ñ ®Ó
Ên §é trong quËn ¤-rÝt-xa, xø Ben-gan.
tho¶ m·n tÊt c¶ mäi nhu cÇu cña m×nh. C¸i mµ ®iÒu kiÖn tù
7) "Kh«ng thÓ cã hai níc cung cÊp mét sè lîng nh nhau nh÷ng t liÖu sinh ho¹t
nhiªn thuËn lîi trùc tiÕp ®em l¹i cho anh ta lµ nhiÒu th× giê
víi mét møc phong phó nh nhau… vµ víi mét chi phÝ lao ®éng gièng nh nhau. Nhu
cÇu cña con ngêi t¨ng hay gi¶m, tïy theo khÝ hËu gay g¾t hay ªm dÞu trong ®ã con
nhµn rçi. Muèn cho anh ta dïng thêi gian ®ã mét c¸ch s¶n xuÊt
ngêi sinh sèng; do ®ã tû lÖ c«ng viÖc mµ d©n c c¸c níc kh¸c nhau b¾t buéc ph¶i bá
cho b¶n th©n, th× cÇn cã c¶ mét lo¹t ®iÒu kiÖn lÞch sö; muèn
ra th× kh«ng thÓ gièng nhau vµ còng kh«ng thÓ x¸c ®Þnh møc ®é kh¸c nhau Êy mét
cho anh ta chi phÝ thêi gian ®ã thµnh lao ®éng thÆng d cho
c¸ch nµo kh¸c ngoµi viÖc c¨n cø vµo ®é nãng vµ l¹nh; tõ ®ã, ngêi ta cã thÓ kÕt luËn
ngêi kh¸c th× cÇn ph¶i cã sù
chung r»ng khèi lîng lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó duy tr× ®êi sèng mét sè lîng d©n c nhÊt
®Þnh sÏ lín nhÊt trong vïng khÝ hËu l¹nh lÏo, vµ Ýt nhÊt trong vïng khÝ hËu nãng bøc; v×
cìng bøc ë bªn ngoµi. NÕu nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ®îc
trong trêng hîp thø nhÊt, kh«ng nh÷ng con ngêi cÇn nhiÒu ¸o quÇn h¬n mµ c¶ ®Êt ®ai
®a vµo th× ngêi d©n ®ã cã lÏ ph¶i lao ®éng 6 ngµy mçi tuÇn ®Ó
còng cÇn ®îc cµy cÊy kü h¬n lµ trong trêng hîp thø hai" ("An Essay on the Governing
cã thÓ chiÕm h÷u cho m×nh s¶n phÈm cña mét ngµy lao ®éng.
Causes of the Natural Rate of Interest". London, 1750, p. 59). T¸c gi¶ cña cuèn s¸ch
Nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn thuËn lîi sÏ kh«ng gi¶i thÝch ®îc t¹i
khuyÕt danh næi tiÕng mét thêi ®ã lµ G. M¸t-xi. ThuyÕt lîi tøc cña Hi-um lµ mîn cña «ng ta.
sao b©y giê anh ta lµm 6 ngµy mét tuÇn hay t¹i sao anh ta l¹i
8) "Mäi lao ®éng ®Òu ph¶i" (h×nh nh ®iÒu nµy còng thuéc vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña
cung cÊp 5 ngµy lao ®éng thÆng d. Nh÷ng ®iÒu kiÖn Êy chØ gi¶i
c«ng d©n)* "®Ó l¹i mét sè d" (Pru-®«ng)157.
9) F. Schouw, "Die Erde, die Pflanzen und der Mensch", 2. Aufl. Leipzig, 1854, S. 148. 802 lêi tùa vµ lêi b¹t 409
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 803
thÝch t¹i sao thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cña anh ta l¹i chØ giíi
§ã ch¼ng qua chØ lµ nh÷ng ®iÖp khóc cò; nhng «ng Min cßn
h¹n trong mét ngµy cña tuÇn lÔ. Nhng bÊt cø trong trêng hîp
muèn thªm vµo ®ã c¸i phÇn riªng cña m×nh.
nµo th× s¶n phÈm thÆng d cña anh ta còng kh«ng thÓ ph¸t
"HoÆc nãi c¸ch kh¸c: nguyªn nh©n khiÕn cho t b¶n ®em l¹i
sinh tõ mét phÈm chÊt bÈm sinh, thÇn bÝ nµo ®ã cña lao ®éng
lîi nhuËn lµ ë chç c¸i ¨n, c¸i mÆc, nguyªn liÖu vµ t liÖu lao cña con ngêi.
®éng tån t¹i trong mét thêi gian dµi h¬n sè thêi gian cÇn thiÕt
®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng thø ®ã".
Gièng nh nh÷ng søc s¶n xuÊt cña lao ®éng ph¸t triÓn trong
lÞch sö, cã tÝnh chÊt x· héi, nh÷ng søc s¶n xuÊt do tù nhiªn
ë ®©y, «ng Min ®· lÉn lén ®é dµi cña thêi gian lao ®éng víi
quyÕt ®Þnh còng biÓu hiÖn thµnh søc s¶n xuÊt cña t b¶n trong
®é dµi cña sù tån t¹i cña c¸c s¶n phÈm lao ®éng. Theo quan
®ã lao ®éng ®· nhËp vµo.
®iÓm ®ã, mét chñ hiÖu b¸nh m× mµ s¶n phÈm chØ tån t¹i cã mét
ngµy, sÏ kh«ng bao giê cã thÓ bßn rót ®îc ë nh÷ng ngêi c«ng
Ri-c¸c-®« cha bao giê ®Æt vÊn ®Ò nghiªn cøu nguån gèc cña gi¸
nh©n lµm thuª cho m×nh mét sè lîi nhuËn nhiÒu b»ng mét chñ
trÞ thÆng d. ¤ng coi gi¸ trÞ thÆng d lµ mét c¸i g× néi t¹i thuéc vÒ
xëng chÕ t¹o m¸y mãc mµ s¶n phÈm tån t¹i ®Õn hai m¬i n¨m
ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa mµ theo «ng lµ h×nh thøc tù
hoÆc l©u h¬n n÷a. LÏ tÊt nhiªn, nÕu tæ chim kh«ng tån t¹i ®îc
nhiªn cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. ë n¬i nµo «ng ta nãi ®Õn n¨ng suÊt
l©u h¬n sè thêi gian cÇn thiÕt ®Ó x©y tæ Êy, th× chim sÏ kh«ng
lao ®éng th× «ng kh«ng coi nã lµ nguyªn nh©n tån t¹i cña gi¸ trÞ cÇn lµm tæ n÷a.
thÆng d, mµ chØ coi ®ã lµ nguyªn nh©n quyÕt ®Þnh ®¹i lîng cña
Sau khi ®· x¸c lËp c¸i ch©n lý c¬ b¶n Êy, «ng Min còng x¸c
gi¸ trÞ thÆng d mµ th«i. Tr¸i l¹i, trêng ph¸i cña «ng ta l¹i lín
lËp sù h¬n h¼n cña m×nh so víi ph¸i träng th¬ng:
tiÕng tuyªn bè r»ng søc s¶n xuÊt cña lao ®éng lµ nguyªn nh©n sinh ra
"Nh vËy, chóng ta thÊy r»ng lîi nhuËn ra ®êi kh«ng ph¶i do
lîi nhuËn (xin ®äc lµ: gi¸ trÞ thÆng d). Dï sao, ®ã còng lµ mét bíc
sù ngÉu nhiªn cña trao ®æi, mµ lµ do søc s¶n xuÊt cña lao ®éng;
tiÕn so víi ph¸i träng th¬ng lµ ph¸i cho r»ng sè d trong gi¸ c¶ cña
tæng lîi nhuËn cña mét níc bao giê còng do søc s¶n xuÊt cña
s¶n phÈm so víi chi phÝ ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®ã lµ do trao ®æi, do
lao ®éng quyÕt ®Þnh, dï cã x¶y ra trao ®æi hay kh«ng th× còng
b¸n s¶n phÈm cao h¬n gi¸ trÞ cña nã, ®em l¹i. Tuy vËy, trêng ph¸i Ri-
thÕ. NÕu kh«ng cã sù ph©n chia c«ng viÖc th× sÏ kh«ng cã mua
c¸c-®« còng chØ lÈn tr¸nh vÊn ®Ò chø kh«ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. ThËt ra,
vµ b¸n, nhng lîi nhuËn th× bao giê còng vÉn cã".
do b¶n n¨ng, c¸c nhµ kinh tÕ häc t s¶n ®ã còng c¶m thÊy r»ng sÏ rÊt
Nh vËy lµ ë ®©y viÖc trao ®æi, mua vµ b¸n - nh÷ng ®iÒu kiÖn
chung cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa - chØ lµ mét sù kiÖn
nguy hiÓm nÕu nghiªn cøu qu¸ s©u vÊn ®Ò nãng hæi vÒ nguån gèc cña gi¸
thuÇn tuý ngÉu nhiªn; cßn lîi nhuËn th× bao giê còng vÉn cã, vµ
trÞ thÆng d. Nhng nöa thÕ kû sau Ri-c¸c-®«, khi «ng Gi«n Xtiu-¸c Min
kh«ng cÇn cã viÖc mua vµ b¸n søc lao ®éng!
trÞnh träng x¸c nhËn sù h¬n h¼n cña m×nh ®èi víi ph¸i träng th¬ng, b»ng TiÕp ®ã:
c¸ch lÆp l¹i rÊt tåi nh÷ng lêi trèn tr¸nh v« dông cña nh÷ng ngêi ®Çu tiªn
"NÕu toµn thÓ nh÷ng ngêi lao ®éng cña mét níc s¶n xuÊt
®· tÇm thêng ho¸ Ri-c¸c-®«, th× ngêi ta sÏ nãi nh thÕ nµo?
®îc qu¸ 20% tæng sè tiÒn c«ng cña hä, th× lîi nhuËn sÏ lµ 20%, ¤ng Min nãi:
kh«ng kÓ gi¸ c¶ hµng hãa nh thÕ nµo”.
"Nguyªn nh©n sinh ra lîi nhuËn chÝnh lµ ë chç lao ®éng s¶n
Mét mÆt, ®ã lµ mét c©u nãi trïng l¾p hÕt søc ®¹t, bëi v× nÕu
xuÊt nhiÒu h¬n sè cÇn thiÕt ®Ó duy tr× nã".
c«ng nh©n s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ thÆng d 20% cho nhµ t b¶n 804 lêi tùa vµ lêi b¹t 410
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 805
th× ®¬ng nhiªn, lîi nhuËn cña nhµ t b¶n so víi tæng sè tiÒn
nhÊt ®Þnh anh ta sÏ lµ mét nhµ t b¶n bá t b¶n vµo c«ng viÖc
c«ng cña c«ng nh©n sÏ lµ 20 : 100. MÆt kh¸c, thËt hoµn toµn
kinh doanh vµ gãp mét phÇn vèn cÇn thiÕt ®Ó tiÕn hµnh c«ng
kh«ng ®óng nÕu cho r»ng lîi nhuËn “sÏ lµ 20%”. Lîi nhuËn bao viÖc kinh doanh Êy”.
giê còng sÏ bÐ h¬n, bëi v× lîi nhuËn ®îc tÝnh cho tæng sè t b¶n
Min còng sÏ cã thÓ nãi nh vËy r»ng, ngêi c«ng nh©n nµo
øng tríc. VÝ dô, nhµ t b¶n øng tríc 500 p. xt., trong ®ã 400
øng ra cho m×nh kh«ng chØ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t mµ c¶ t
p. xt. ®Ó mua t liÖu s¶n xuÊt vµ 100 p. xt. ®Ó tr¶ tiÒn c«ng. NÕu
liÖu lao ®éng n÷a, th× ngêi ®ã trªn thùc tÕ sÏ lµ ngêi c«ng
tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d lµ 20% nh ®· gi¶ ®Þnh th× tû suÊt lîi
nh©n lµm thuª cho chÝnh m×nh: Hay ngêi n«ng d©n Mü chØ lµ
nhuËn sÏ b»ng 20 : 500, tøc lµ 4% chø kh«ng ph¶i 20%.
ngêi n« lÖ cho chÝnh m×nh, anh ta lµm lao dÞch cho chÝnh m×nh
TiÕp ®ã lµ mét ®iÓn h×nh tuyÖt diÖu vÒ c¸i ph¬ng ph¸p mµ chø kh«ng ph¶i cho chñ.
«ng Min dïng ®Ó lý gi¶i c¸c h×nh th¸i lÞch sö kh¸c nhau cña nÒn
Sau khi ®· chøng minh mét c¸ch râ rµng nh thÕ cho chóng
s¶n xuÊt x· héi: “ë ®©u, t«i còng gi¶ ®Þnh t×nh h×nh sù vËt nh
ta thÊy r»ng, ngay c¶ khi nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa cha
hiÖn nay lµ t×nh h×nh phæ biÕn kh¾p mäi n¬i chØ trõ mét Ýt ngo¹i
tõng tån t¹i, th× nã bao giê còng vÉn sÏ tån t¹i, - «ng Min giê
lÖ, tøc lµ nhµ t b¶n øng ra mäi kho¶n chi phÝ, kÓ c¶ tiÒn c«ng
®©y l¹i kh¸ nhÊt qu¸n ®Ó chøng minh r»ng nÒn s¶n xuÊt t b¶n
cho c«ng nh©n”. ThËt lµ mét thÞ ¶o gi¸c l¹ lïng nÕu ë ®©u còng
nh×n thÊy nh÷ng mèi quan hÖ cho ®Õn nay chØ thèng trÞ trªn ®Þa
chñ nghÜa kh«ng tån t¹i ngay c¶ khi nã ®ang tån t¹i.
cÇu trong nh÷ng trêng hîp ngo¹i lÖ mµ th«i! Nhng chóng ta
"Vµ ngay c¶ trong trêng hîp tríc ®©y" (khi nhµ t b¶n øng
h·y nãi tiÕp: ¤ng Min kh¸ tèt bông ®Ó gi¶ ®Þnh r»ng “t×nh h×nh
tríc tÊt c¶ c¸c t liÖu sinh ho¹t cho ngêi c«ng nh©n lµm thuª)
Êy kh«ng ph¶i lµ mét sù cÇn thiÕt tuyÖt ®èi”*. Tr¸i l¹i.
"ngêi ta còng cã thÓ xÐt ngêi c«ng nh©n theo cïng mét quan
"Ngêi c«ng nh©n sÏ cã thÓ chê ®îi cho ®Õn khi lµm xong
®iÓm nh vËy" (tøc coi nh lµ nhµ t b¶n). "Bëi v×, khi nhîng
hoµn toµn c«ng viÖc ®Ó lÜnh hÕt toµn bé tiÒn c«ng cña m×nh,
lao ®éng cña m×nh díi gi¸ c¶ thÞ trêng (!) th× cã thÓ coi nh
nÕu anh ta cã nh÷ng t liÖu cÇn thiÕt ®Ó sinh sèng trong
anh ta ®· øng tríc sè chªnh lÖch ®ã (?) cho ngêi chñ råi, v.v."
kho¶ng thêi gian ®ã. Nhng trong trêng hîp ®ã th× trong mét 9a) chõng mùc
Trong thùc tÕ, ngêi c«ng nh©n ®· øng kh«ng lao ®éng cña
m×nh cho nhµ t b¶n trong kho¶ng mét tuÇn, v.v., ®Ó ®Õn cuèi
* Trong bøc th cña m×nh göi cho N. Ph. §a-ni-en-x¬n (N. -on) ngµy 28 th¸ng
tuÇn, v.v., míi nhËn ®îc gi¸ c¶ thÞ trêng cña lao ®éng ®ã;
Mêi mét 1878, M¸c ®· ®Ò nghÞ söa ®o¹n nµy l¹i nh sau: "TiÕp ®Êy cßn cã mét
kiÓu mÉu tuyÖt t¸c vÒ c¸i ph¬ng ph¸p mµ «ng Min dïng ®Ó lý gi¶i c¸c h×nh th¸i
nhng theo Min th× ®iÒu ®ã ®· lµm cho ngêi c«ng nh©n biÕn
lÞch sö kh¸c nhau cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. ¤ng ta nãi: "BÊt kú ë ®©u, t«i còng gi¶
thµnh nhµ t b¶n! Trªn mét miÕng ®Êt b»ng ph¼ng th× mét m«
®Þnh cã t×nh h×nh sù vËt nh hiÖn nay, t×nh h×nh nµy, chØ trõ mét sè Ýt ngo¹i lÖ,
®Òu thèng trÞ ë bÊt cø n¬i nµo mµ c«ng nh©n vµ t b¶n ®øng ®èi diÖn víi nhau víi
®Êt thêng th«i còng lµm cho ngêi ta cã c¶m gi¸c lµ mét ngän
t c¸ch lµ nh÷ng giai cÊp, nghÜa lµ gi¶ ®Þnh r»ng nhµ t b¶n ®· øng ra mäi kho¶n
chi phÝ kÓ c¶ tiÒn c«ng cho c«ng nh©n". ¤ng Min muèn tin r»ng, ®iÒu ®ã kh«ng
ph¶i lµ mét sù cÇn thiÕt tuyÖt ®èi - ngay c¶ trong hÖ thèng kinh tÕ trong ®ã c«ng
nh©n vµ t b¶n ®øng ®èi diÖn víi nhau víi t c¸ch lµ nh÷ng giai cÊp”.
9a) J. St. Mill. "Principles of Political Economy". London, 1868, p. 252 - 253, passim -
{Nh÷ng ®o¹n trÝch dÉn ®îc lÊy trong b¶n in b»ng tiÕng Ph¸p cña bé "T b¶n". - Ph.¡.} 806 lêi tùa vµ lêi b¹t 411
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 807
®åi; cho nªn ngêi ta cã thÓ ®o sù tÇm thêng cña giai cÊp t
nh©n ®µn «ng lín tuæi. Song c¶ hai nh©n tè ®ã ®Òu sÏ kh«ng
s¶n ngµy nay cña chóng ta b»ng c¸ch c¨n cø vµo kÝch thíc cña
®îc tÝnh ®Õn trong phÇn nghiªn cøu díi ®©y9b).
nh÷ng “nhµ t tëng vÜ ®¹i” cña giai cÊp Êy.
Chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng: 1. hµng ho¸ ®îc b¸n theo gi¸ trÞ
cña nã; 2. gi¸ c¶ cña søc lao ®éng cã lóc cã thÓ cao h¬n gi¸ trÞ
cña nã, nhng kh«ng bao giê thÊp h¬n gi¸ trÞ ®ã.
Mét khi ®· gi¶ ®Þnh nh vËy th× ®¹i lîng t¬ng ®èi cña gi¸ Ch¬ng XV
c¶ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ do ba t×nh h×nh sau
Sù thay ®æi trong ®¹i lîng gi¸ c¶ cña søc lao
®©y quyÕt ®Þnh: 1. ®é dµi cña ngµy lao ®éng hay cña lao ®éng ®éng
®¹i lîng vÒ chiÒu réng cña lao ®éng; 2. cêng ®é b×nh thêng
Vµ cña gi¸ trÞ thÆng d
hay ®¹i lîng vÒ chiÒu s©u cña lao ®éng khiÕn cho mét sè lîng
lao ®éng nhÊt ®Þnh ®îc chi phÝ trong mét kho¶ng thêi gian
nhÊt ®Þnh; 3. cuèi cïng lµ søc s¶n xuÊt cña lao ®éng, thµnh thö
tuú theo tr×nh ®é ph¸t triÓn cña c¸c ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt mµ
trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh, còng mét sè lîng lao
Gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ do gi¸ trÞ cña nh÷ng t liÖu sinh
®éng nh nhau sÏ cung cÊp mét sè lîng s¶n phÈm nhiÒu h¬n
ho¹t cÇn thiÕt th«ng thêng cña mét ngêi lao ®éng trung b×nh
hoÆc Ýt h¬n. Râ rµng lµ ë ®©y cã thÓ cã nh÷ng sù kÕt hîp rÊt
quyÕt ®Þnh. Khèi lîng nh÷ng t liÖu sinh ho¹t Êy, mÆc dï h×nh
kh¸c nhau, tuú theo mét trong ba nh©n tè ®ã kh«ng thay ®æi cßn
thøc cña chóng cã thÓ thay ®æi, nhng ®èi víi mçi thêi ®¹i nhÊt
hai nh©n tè kia th× thay ®æi, hoÆc hai nh©n tè kh«ng thay ®æi vµ
®Þnh cña mçi x· héi nhÊt ®Þnh, th× khèi lîng ®ã ®· cho s½n vµ
mét nh©n tè thay ®æi, hoÆc cuèi cïng, c¶ ba nh©n tè cïng thay
v× vËy mµ ph¶i coi ®ã lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn. ChØ cã gi¸ trÞ
®æi mét lóc. Nh÷ng sù kÕt hîp ®ã sÏ cßn t¨ng lªn n÷a do chç,
cña khèi lîng ®ã lµ thay ®æi. Cã hai nh©n tè tham gia vµo viÖc
trong khi c¸c nh©n tè kh¸c nhau ®ã thay ®æi cïng mét lóc, th×
quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ cña søc lao ®éng. Mét mÆt, ®ã lµ nh÷ng chi
®¹i lîng vµ ph¬ng híng cña sù thay ®æi ®ã l¹i cã thÓ kh¸c
phÝ ®Ó ph¸t triÓn søc lao ®éng, nh÷ng chi phÝ nµy thay ®æi cïng
nhau. Díi ®©y, chóng ta chØ nghiªn cøu nh÷ng sù kÕt hîp chñ
víi sù thay ®æi cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt, mÆt kh¸c lµ nh÷ng sù yÕu mµ th«i.
kh¸c nhau tù nhiªn cña søc lao ®éng, tuú theo ®ã lµ søc lao
®éng cña ®µn «ng hay ®µn bµ, cña ngêi ®· trëng thµnh hay
I. ®¹i lîng cña ngµy lao ®éng
cña ngêi cha trëng thµnh. ViÖc tiªu dïng nh÷ng søc lao
vµ cêng ®é lao ®éng kh«ng thay ®æi (cho s½n),
®éng kh¸c nhau ®ã - còng l¹i do ph¬ng thøc s¶n xuÊt quyÕt
®Þnh - ®· t¹o ra sù kh¸c nhau rÊt lín trong chi phÝ t¸i s¶n xuÊt
ra gia ®×nh ngêi c«ng nh©n vµ trong gi¸ trÞ cña ngêi c«ng
9b) Trêng hîp ®· xÐt ®Õn ë tr. 2811* tÊt nhiªn ë ®©y còng bÞ lo¹i trõ. {Chó thÝch cho
lÇn xuÊt b¶n thø ba. - Ph. ¡.}
1* Xem tËp nµy, tr. 460 - 461. 808 lêi tùa vµ lêi b¹t 412
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 809
søc s¶n xuÊt cña lao ®éng thay ®æi
cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d kh«ng thÓ t¨ng lªn hoÆc
gi¶m xuèng cïng mét lóc ®îc.
Víi gi¶ ®Þnh nh vËy th× gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ
TiÕp n÷a, gi¸ trÞ cña søc lao ®éng kh«ng thÓ gi¶m xuèng, do
thÆng d sÏ do ba quy luËt quyÕt ®Þnh.
®ã gi¸ trÞ thÆng d kh«ng thÓ t¨ng lªn, nÕu søc s¶n xuÊt cña lao
Mét lµ: ngµy lao ®éng cã mét ®¹i lîng nhÊt ®Þnh bao giê
®éng kh«ng t¨ng lªn; vÝ dô, trong trêng hîp nãi trªn, gi¸ trÞ
còng thÓ hiÖn ra trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ b»ng nhau, dÇu
søc lao ®éng kh«ng thÓ gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh nÕu nh søc
cho n¨ng suÊt lao ®éng vµ cïng víi nã lµ khèi lîng s¶n phÈm,
s¶n xuÊt cña lao ®éng ®· ®îc n©ng lªn kh«ng cho phÐp trong
vµ do ®ã, gi¸ c¶ cña mçi ®¬n vÞ hµng hãa, cã thay ®æi nh thÕ
vßng 4 tiÕng ®ång hå s¶n xuÊt ra ®îc mét khèi lîng t liÖu nµo ch¨ng n÷a.
sinh ho¹t mµ tríc kia cÇn ph¶i 6 tiÕng ®Ó s¶n xuÊt ra nã.
VÝ dô, s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng 12 giê b»ng 6 si-
Tr¸i l¹i, gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ t¨ng tõ 3 lªn 4 si-
linh, mÆc dï khèi lîng nh÷ng gi¸ trÞ sö dông s¶n xuÊt ra thay ®æi
linh nÕu søc s¶n xuÊt cña lao ®éng kh«ng gi¶m xuèng, vµ do
cïng víi søc s¶n xuÊt cña lao ®éng, vµ do ®ã, gi¸ trÞ 6 si-linh Êy ®îc
®ã, ph¶i cÇn 8 tiÕng ®ång hå ®Ó s¶n xuÊt ra mét khèi lîng t
ph©n phèi cho mét khèi lîng hµng hãa nhiÒu h¬n hoÆc Ýt h¬n.
liÖu sinh ho¹t mµ tríc kia chØ cÇn 6 tiÕng lµ ®ñ. Tõ ®ã, cã thÓ
thÊy r»ng viÖc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng sÏ lµm gi¶m gi¸ trÞ cña
Hai lµ: Gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d thay ®æi
søc lao ®éng vµ ®ång thêi n©ng cao gi¸ trÞ thÆng d, trong khi
theo híng ngîc nhau. Sù thay ®æi cña søc s¶n xuÊt cña lao
®ã th× ngîc l¹i, viÖc gi¶m bít n¨ng suÊt lao ®éng sÏ n©ng cao
®éng, sù t¨ng lªn hoÆc gi¶m xuèng cña nã ®Òu ¶nh hëng ®Õn
gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¶m bít gi¸ trÞ thÆng d.
gi¸ trÞ cña søc lao ®éng theo híng ngîc l¹i vµ ¶nh hëng ®Õn
gi¸ trÞ thÆng d theo híng thuËn.
Trong khi nªu ra quy luËt nµy, Ri-c¸c-®« ®· kh«ng thÊy mét
t×nh h×nh: mÆc dÇu sù thay ®æi trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ thÆng
S¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng 12 giê lµ mét ®¹i
d hay cña lao ®éng thÆng d quyÕt ®Þnh mét sù thay ®æi ngîc
lîng kh«ng thay ®æi, vÝ dô lµ 6 si-linh ch¼ng h¹n. §¹i lîng
l¹i trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng hay cña lao ®éng cÇn
bÊt biÕn ®ã b»ng tæng sè gi¸ trÞ thÆng d céng víi gi¸ trÞ sö
thiÕt, nhng tõ ®ã hoµn toµn kh«ng thÓ nãi r»ng c¶ hai ®¹i
dông søc lao ®éng, gi¸ trÞ nµy ®îc ngêi c«ng nh©n bï l¹i b»ng
lîng ®ã thay ®æi theo cïng mét tû lÖ. Chóng t¨ng thªm hoÆc
mét vËt ngang gi¸. LÏ dÜ nhiªn lµ trong hai phÇn cña mét ®¹i
gi¶m xuèng víi mét ®¹i lîng gièng nhau. Nhng tû lÖ t¨ng lªn
lîng bÊt biÕn, th× kh«ng mét phÇn nµo cã thÓ t¨ng lªn nÕu
hoÆc gi¶m xuèng cña mçi mét bé phËn cÊu thµnh cña s¶n phÈm
phÇn kia kh«ng gi¶m xuèng. Gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ
- gi¸ trÞ hoÆc cña ngµy lao ®éng l¹i tuú thuéc vµo sù ph©n chia
t¨ng tõ 3 si-linh lªn 4 si-linh nÕu gi¸ trÞ thÆng d kh«ng gi¶m
lóc ban ®Çu, x¶y ra tríc khi cã sù thay ®æi trong søc s¶n xuÊt
tõ 3 si-linh xuèng 2 si-linh, vµ ngîc l¹i, gi¸ trÞ thÆng d kh«ng
cña lao ®éng. Gi¶ ®Þnh r»ng gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ 4 si-linh,
thÓ t¨ng tõ 3 si-linh lªn 4 si-linh nÕu gi¸ trÞ cña søc lao ®éng
hay thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt lµ 8 giê, gi¸ trÞ thÆng d lµ 2 si-
kh«ng gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh. Do ®ã, trong nh÷ng ®iÒu kiÖn
linh hay lao ®éng thÆng d lµ 4 giê; vµ nÕu do viÖc n©ng cao søc
Êy, kh«ng thÓ thay ®æi ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao
s¶n xuÊt cña lao ®éng mµ gi¸ trÞ cña søc lao ®éng gi¶m xuèng 3
®éng hoÆc cña gi¸ trÞ thÆng d mµ l¹i kh«ng ®ång thêi thay ®æi
si-linh hay thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt gi¶m xuèng 6 giê, th× gi¸
®¹i lîng t¬ng ®èi hoÆc ®¹i lîng so s¸nh cña chóng. Gi¸ trÞ 810 lêi tùa vµ lêi b¹t 413
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 811
trÞ thÆng d t¨ng lªn 3 si-linh hay lao ®éng thÆng d t¨ng lªn 6
thÊy r»ng kh«ng thÓ cã mét sù thay ®æi nµo trong ®¹i lîng
giê. Còng mét ®¹i lîng lµ 2 giê, hay 1 si-linh, ®îc thªm vµo
tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d nÕu
trong trêng hîp nµy vµ bít ®i trong trêng hîp kia. Nhng sù
kh«ng cã sù thay ®æi trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña hai bé phËn
thay ®æi ®¹i lîng vÒ mÆt tû lÖ trong hai trêng hîp l¹i kh¸c
®ã, th× b©y giê chóng ta l¹i thÊy r»ng kh«ng thÓ cã mét sù thay
nhau. Trong khi gi¸ trÞ søc lao ®éng gi¶m tõ 4 xuèng 3 si-linh,
®æi nµo trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña hai bé phËn ®ã nÕu kh«ng
tøc lµ gi¶m ®i 1/4, hay 25%, th× gi¸ trÞ thÆng d l¹i t¨ng tõ 2 lªn
cã mét sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ søc lao
3 si-linh, tøc lµ t¨ng lªn mét nöa, hay 50%. Tõ ®ã, cã thÓ thÊy ®éng.
r»ng tû lÖ t¨ng lªn hoÆc gi¶m xuèng cña gi¸ trÞ thÆng d do sù
Theo quy luËt thø ba th× sù thay ®æi ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng
thay ®æi nhÊt ®Þnh cña søc s¶n xuÊt cña lao ®éng sÏ cµng lín
d gi¶ ®Þnh ph¶i cã sù vËn ®éng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng, do sù
nÕu bé phËn ngµy lao ®éng lóc ban ®Çu thÓ hiÖn ra thµnh gi¸ trÞ
thay ®æi trong søc s¶n xuÊt cña lao ®éng g©y ra. Giíi h¹n cña sù
thÆng d cµng nhá vµ tû lÖ Êy sÏ cµng nhá nÕu bé phËn ngµy lao
thay ®æi ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng d lµ do giíi h¹n gi¸ trÞ míi cña
®éng lóc ban ®Çu thÓ hiÖn ra thµnh gi¸ trÞ thÆng d cµng lín.
søc lao ®éng quyÕt ®Þnh. Nhng còng cã thÓ x¶y ra nh÷ng sù
Ba lµ: ViÖc t¨ng hay gi¶m cña gi¸ trÞ thÆng d bao giê còng
vËn ®éng trung gian ngay c¶ khi t×nh h×nh cho phÐp quy luËt
lµ kÕt qu¶, chø kh«ng bao giê lµ nguyªn nh©n cña viÖc gi¶m hay
nãi trªn ph¸t huy t¸c dông. VÝ dô, nÕu do søc s¶n xuÊt cña lao
t¨ng t¬ng øng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng10).
®éng ®îc n©ng cao mµ gi¸ trÞ søc lao ®éng gi¶m tõ 4 xuèng 3
V× ngµy lao ®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn vµ thÓ hiÖn ra
si-linh, hoÆc thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt gi¶m tõ 8 giê xuèng 6
trong mét ®¹i lîng gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi, h¬n n÷a v× mçi sù
giê, th× c¶ søc lao ®éng cã thÓ gi¶m xuèng 3 si-linh 8 pen-ny, 3
thay ®æi trong ®¹i lîng gi¸ trÞ thÆng d t¬ng øng víi mét sù
si-linh 6 pen-ny, 3 si-linh 2 pen-ny, v.v., vµ do ®ã gi¸ trÞ thÆng
thay ®æi ngîc l¹i trong gi¸ trÞ søc lao ®éng, vµ v× gi¸ trÞ søc lao
d chØ t¨ng lªn ®Õn 3 si-linh 4 pen-ny, 3 si-linh 6 pen-ny, 3 si-
®éng chØ cã thÓ thay ®æi cïng víi sù thay ®æi cña søc s¶n xuÊt
linh 10 pen-ny, v.v.. Møc ®é gi¶m, mµ giíi h¹n tèi thiÓu lµ 3 si-
cña lao ®éng, cho nªn tõ ®ã cã thÓ thÊy râ r»ng trong nh÷ng
linh, tuú thuéc vµo c¸n c©n so s¸nh gi÷a mét bªn lµ ¸p lùc cña
®iÒu kiÖn Êy, bÊt kú sù thay ®æi nµo trong ®¹i lîng cña gi¸ trÞ
t b¶n vµ bªn kia lµ søc ph¶n kh¸ng cña c«ng nh©n.
thÆng d còng ®Òu ph¸t sinh tõ sù thay ®æi ngîc l¹i trong ®¹i
Gi¸ trÞ søc lao ®éng lµ do gi¸ trÞ mét khèi lîng t liÖu sinh
lîng cña gi¸ trÞ søc lao ®éng. NÕu nh tríc ®©y, chóng ta ®·
ho¹t nhÊt ®Þnh quyÕt ®Þnh. C¸i cïng thay ®æi víi søc s¶n xuÊt
cña lao ®éng lµ gi¸ trÞ cña nh÷ng t liÖu sinh ho¹t Êy, chø
kh«ng ph¶i khèi lîng cña chóng. Víi mét søc s¶n xuÊt kh«ng
10) VÒ quy luËt thø ba nµy, M¾c Cu-lèc ®· thªm vµo mét ®iÒu v« vÞ khi nãi r»ng gi¸
ngõng t¨ng lªn cña lao ®éng th× b¶n th©n khèi lîng Êy cã thÓ
trÞ thÆng d cã thÓ t¨ng lªn mµ gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng cÇn gi¶m xuèng nÕu b·i bá c¸c
thø thuÕ mµ tríc kia nhµ t b¶n ph¶i tr¶. ViÖc b·i bá c¸c thø thuÕ nh vËy hoµn toµn
t¨ng lªn cïng mét lóc vµ theo cïng mét tû lÖ ®èi víi c«ng nh©n
kh«ng thay ®æi g× sè lîng lao ®éng thÆng d mµ nhµ t b¶n c«ng nghiÖp ®· bßn rót trùc
còng nh ®èi víi nhµ t b¶n mµ kh«ng hÒ cã mét sù thay ®æi ®¹i
tiÕp cña ngêi c«ng nh©n. Nã chØ thay ®æi c¸i tû lÖ theo ®ã nhµ t b¶n bá gi¸ trÞ thÆng d
vµo tói m×nh hay chia cho ngêi kh¸c. Nh vËy, nã hoµn toµn kh«ng thay ®æi g× c¸i tû lÖ
lîng nµo cña gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ cña gi¸ trÞ thÆng d. NÕu
gi÷a gi¸ trÞ cña søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d. Do ®ã, c¸i ngo¹i lÖ cña M¾c Cu-lèc chØ
gi¸ trÞ lóc ban ®Çu cña søc lao ®éng lµ 3 si-linh vµ thêi gian lao
chøng tá r»ng «ng ta kh«ng hiÓu ®îc quy t¾c chung; ®iÒu bÊt h¹nh nµy thêng hay x¶y
®éng cÇn thiÕt lµ 6 giê, vµ nÕu gi¸ trÞ thÆng d còng lµ 3 si-linh,
®Õn víi «ng ta khi «ng ta phæ cËp häc thuyÕt cña Ri-c¸c-®«, còng gièng nh ®èi víi «ng
G. B. X©y khi «ng nµy phæ cËp häc thuyÕt cña A. XmÝt. 812 lêi tùa vµ lêi b¹t 414
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 813
hay lao ®éng thÆng d còng b»ng 6 giê, th× khi ngµy lao ®éng
häc kh¸c, - vµ ®iÒu nµy ®· lµm cho sù ph©n tÝch cña «ng ta bÞ
vÉn ®îc ph©n chia nh cò, viÖc t¨ng gÊp ®«i søc s¶n xuÊt cña
sai l¹c ®i víi mét møc ®é cßn cao h¬n nhiÒu, - Ri-c¸c-®« cha
lao ®éng vÉn gi÷ gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d kh«ng
tõng nghiªn cøu gi¸ trÞ thÆng d víi t c¸ch lµ gi¸ trÞ thÆng d,
thay ®æi. ChØ cã ®iÒu lµ b©y giê, mçi mét bé phËn ®ã thÓ hiÖn ra
nghÜa lµ nghiªn cøu nã mét c¸ch ®éc lËp víi c¸c h×nh thøc ®Æc
thµnh mét lîng gi¸ trÞ sö dông nhiÒu gÊp ®«i, nhng rÎ ®i mét
thï cña nã nh lîi nhuËn, ®Þa t«, v.v.. V× vËy, «ng ®· trùc tiÕp
c¸ch t¬ng øng. MÆc dï gi¸ c¶ søc lao ®éng vÉn kh«ng thay ®æi, nhng
®em nh÷ng quy luËt cña tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d trén lÉn thµnh
b©y giê nã cao h¬n gi¸ trÞ søc lao ®éng. NÕu gi¸ c¶ søc lao ®éng gi¶m
mét côc víi nh÷ng quy luËt cña tû suÊt lîi nhuËn. Nh trªn kia
xuèng, nhng kh«ng gi¶m tíi c¸i giíi h¹n tèi thiÓu 11/2 si-linh do gi¸
®· nãi, tû suÊt lîi nhuËn lµ tû lÖ gi÷a gi¸ trÞ thÆng d víi tæng
trÞ míi cña nã quy ®Þnh mµ chØ gi¶m tíi 2 si-linh 10 pen-ny, 2 si-linh 6
t b¶n øng tríc, cßn tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d lµ tû lÖ gi÷a gi¸
pen-ny, v.v., th× c¸i gi¸ c¶ ®· gi¶m xuèng ®ã còng vÉn ®¹i biÓu cho mét
trÞ thÆng d víi bé phËn kh¶ biÕn cña sè t b¶n ®ã mµ th«i. Gi¶
khèi lîng t liÖu sinh ho¹t lín h¬n. Nh vËy, víi mét søc s¶n xuÊt
®Þnh r»ng, mét sè t b¶n 500 p. xt. (C) ®îc ph©n thµnh
®ang t¨ng lªn cña lao ®éng th× gi¸ c¶ søc lao ®éng sÏ cã thÓ gi¶m
nguyªn liÖu, t liÖu lao ®éng, v.v., tæng céng lµ 400 p. xt. (c) vµ
xuèng kh«ng ngõng trong khi ®ång thêi cã sù t¨ng lªn kh«ng
100 p. xt. tiÒn c«ng (v); tiÕp n÷a, gi¸ trÞ thÆng d = 100 p. xt.
ngõng cña khèi lîng t liÖu sinh ho¹t cña ngêi c«ng nh©n. (m). Nh vËy, tû
Nhng nãi mét c¸ch t¬ng ®èi, nghÜa lµ so s¸nh víi gi¸ trÞ
thÆng d, th× gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng ngõng gi¶m xuèng vµ
suÊt gi¸ trÞ thÆng d m 100 p.xt. = = %. 100 Nhng tû suÊt lîi
do ®ã c¸i hè gi÷a hoµn c¶nh sinh sèng cña ngêi c«ng nh©n vµ v 100 p.xt. nhuËn
cña nhµ t b¶n l¹i cµng s©u thªm11).
Ri-c¸c-®« lµ ngêi ®Çu tiªn ®· nªu mét c¸ch chÆt chÏ ba m 100p.xt.
quy luËt nãi trªn. Nh÷ng thiÕu sãt trong sù tr×nh bµy cña = = %. 20
Ngoµi ra, râ rµng lµ tû suÊt lîi nhuËn cã thÓ
«ng ta lµ: 1. ¤ng ta coi nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc thï trong ®ã C 500 p.xt phô
nh÷ng quy luËt Êy ph¸t huy t¸c dông lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn tÊt
thuéc vµo nh÷ng t×nh h×nh hoµn toµn kh«ng ¶nh hëng g× ®Õn
nhiªn, phæ biÕn vµ riªng cã cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa.
tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d. Sau nµy, trong quyÓn III, t«i sÏ chøng
§èi víi «ng ta kh«ng hÒ cã sù thay ®æi trong ®é dµi cña ngµy lao
minh r»ng trong nh÷ng t×nh h×nh nhÊt ®Þnh, còng mét tû suÊt
®éng còng nh trong cêng ®é lao ®éng, thµnh thö ®èi víi «ng
gi¸ trÞ thÆng d Êy cã thÓ thÓ hiÖn ra trong nh÷ng tû suÊt lîi
ta chØ cã n¨ng suÊt lao ®éng tù nã míi lµ nh©n tè duy nhÊt biÕn
nhuËn hÕt søc kh¸c nhau, vµ nh÷ng tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d
®æi mµ th«i; - 2. nhng, còng gièng nh tÊt c¶ c¸c nhµ kinh tÕ
kh¸c nhau cã thÓ thÓ hiÖn ra trong cïng mét tû suÊt lîi nhuËn.
II. ngµy lao ®éng kh«ng thay ®æi,
11) "Khi trong n¨ng suÊt c«ng nghiÖp cã x¶y ra mét sù biÕn ®æi vµ khi mét sè lîng
t b¶n vµ lao ®éng nhÊt ®Þnh s¶n xuÊt ra nhiÒu h¬n hoÆc Ýt h¬n, th× tû lÖ tiÒn c«ng râ
Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng kh«ng thay ®æi,
rµng cã thÓ thay ®æi trong khi sè lîng do tû lÖ Êy ®¹i biÓu vÉn nh cò, hay sè lîng cã
Cêng ®é lao ®éng thay ®æi
thÓ thay ®æi trong khi tû lÖ Êy vÉn kh«ng thay ®æi” ([J. Cazenove]. "Outlines of Political Economy etc.", p. 67). 814 lêi tùa vµ lêi b¹t 415
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 815
Cêng ®é lao ®éng t¨ng lªn gi¶ ®Þnh ph¶i chi phÝ lao ®éng
gi¸ c¶ ®ã ph¶i t¨ng cao h¬n gi¸ trÞ cña nã. Tr¸i l¹i, nã cã thÓ ®i
nhiÒu h¬n trong cïng mét kho¶ng thêi gian. V× vËy, mét ngµy
kÌm víi trêng hîp gi¸ c¶ tôt xuèng thÊp h¬n* gi¸ trÞ søc lao
lao ®éng cã cêng ®é cao h¬n sÏ biÓu hiÖn ra trong nhiÒu s¶n
®éng. T×nh h×nh nµy x¶y ra khi viÖc n©ng cao gi¸ c¶ søc lao
phÈm h¬n so víi mét ngµy lao ®éng dµi nh thÕ nhng cã cêng
®éng kh«ng bï l¹i ®îc sù hao mßn t¨ng nhanh cña søc lao
®é thÊp h¬n. ThËt ra, víi mét søc s¶n xuÊt ®· ®îc n©ng cao th× ®éng.
còng mét ngµy lao ®éng nh vËy ®em l¹i nhiÒu s¶n phÈm h¬n.
Chóng ta ®Òu biÕt r»ng, trõ nh÷ng ngo¹i lÖ nhÊt thêi th× sù
Nhng trong trêng hîp nµy, gi¸ trÞ cña mçi mét ®¬n vÞ s¶n
phÈm l¹i gi¶m xuèng, v× gi¸ trÞ cña mçi mét ®¬n vÞ s¶n phÈm
thay ®æi trong n¨ng suÊt lao ®éng chØ g©y ra sù thay ®æi trong
vÉn kh«ng thay ®æi, v× tríc còng nh sau, s¶n phÈm vÉn tèn
®¹i lîng gi¸ trÞ søc lao ®éng vµ do ®ã, trong ®¹i lîng cña gi¸
bÊy nhiªu lao ®éng. ë ®©y, sè lîng s¶n phÈm t¨ng lªn, nhng
trÞ thÆng d, khi nµo s¶n phÈm cña ngµnh c«ng nghiÖp ®ang nãi
gi¸ c¶ s¶n phÈm kh«ng h¹ xuèng. Cïng víi sè lîng s¶n phÈm,
gia nhËp vµo tiªu dïng th«ng thêng cña ngêi c«ng nh©n.
tæng sè gi¸ c¶ cña s¶n phÈm còng t¨ng lªn, trong khi ë kia th×
Trong trêng hîp nµy, nh÷ng giíi h¹n Êy sÏ kh«ng cßn n÷a.
còng mét tæng sè gi¸ trÞ Êy chØ biÓu hiÖn thµnh mét khèi lîng
DÇu cho ®¹i lîng cña lao ®éng cã thay ®æi vÒ ®é dµi hoÆc vÒ
s¶n phÈm lín h¬n mµ th«i. Nh vËy, víi sè lîng giê kh«ng
cêng ®é, th× sù thay ®æi trong ®¹i lîng cña s¶n phÈm - gi¸ trÞ
thay ®æi th× mét ngµy lao ®éng cã cêng ®é cao h¬n biÓu hiÖn
thµnh mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ cao h¬n, vµ do ®ã, nÕu gi¸ trÞ cña
cña nã vÉn t¬ng øng víi sù thay ®æi ®¹i lîng cña lao ®éng,
tiÒn kh«ng thay ®æi th× nã biÓu hiÖn thµnh mét khèi lîng tiÒn
kh«ng kÓ b¶n chÊt cña thø hµng hãa biÓu hiÖn gi¸ trÞ Êy lµ nh
nhiÒu h¬n. S¶n phÈm - gi¸ trÞ cña nã thay ®æi cïng víi nh÷ng thÕ nµo.
sù chªnh lÖch trong cêng ®é cña nã so víi møc b×nh thêng
NÕu cêng ®é lao ®éng t¨ng lªn cïng mét lóc vµ ngang nhau
cña x· héi. Nh vËy, còng mét ngµy lao ®éng ®ã b©y giê thÓ
trong tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, trõ møc cêng ®é míi, ®·
hiÖn ra kh«ng ph¶i trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ kh«ng biÕn
®æi nh tríc kia, mµ biÓu hiÖn ra trong mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ
®îc n©ng cao, l¹i trë thµnh møc tiªu chuÈn th«ng thêng cña
kh¶ biÕn, vÝ dô ngµy lao ®éng 12 giê cã cêng ®é cao h¬n thÓ
x· héi vµ do ®ã nã kh«ng cßn ®îc tÝnh nh lµ mét ®¹i lîng
hiÖn ra thµnh 7 si-linh, 8 si-linh, v.v. chø kh«ng ph¶i 6 si-linh
vÒ chiÒu réng n÷a. Nhng ngay c¶ trong trêng hîp ®ã th× møc ®é
nh mét ngµy lao ®éng 12 giê cã cêng ®é b×nh thêng. Râ rµng
trung b×nh cña cêng ®é lao ®éng trong c¸c níc kh¸c nhau còng vÉn
lµ: nÕu s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña mét ngµy lao ®éng thay ®æi, tõ 6
kh¸c nhau vµ v× vËy mµ lµm thay ®æi viÖc ¸p dông quy luËt gi¸ trÞ
lªn 8 si-linh ch¼ng h¹n, th× c¶ hai bé phËn cña s¶n phÈm - gi¸
vµo ngµy lao ®éng cña c¸c níc kh¸c nhau. Ngµy lao ®éng cã cêng
trÞ ®ã, tøc lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d, ®Òu cã thÓ
t¨ng lªn cïng mét lóc, dÇu lµ víi mét møc ngang nhau hoÆc
®é cao h¬n cña mét níc nµy thÓ hiÖn ra thµnh mét sè tiÒn lín h¬n lµ
kh«ng ngang nhau. Trong thêi gian Êy, gi¸ c¶ cña søc lao ®éng
ngµy lao ®éng cã cêng ®é lao ®éng thÊp h¬n cña mét níc kh¸c12).
vµ gi¸ trÞ thÆng d cã thÓ t¨ng tõ 3 lªn 4 si-linh, nÕu s¶n phÈm -
gi¸ trÞ t¨ng tõ 6 lªn 8 si-linh. Trong trêng hîp nµy, viÖc gi¸ c¶
cña søc lao ®éng t¨ng lªn kh«ng nhÊt thiÕt bao hµm ý nghÜa lµ
* Trong nguyªn b¶n, cã lÏ v× viÕt nhÇm nªn thiÕu mÊt ch÷ "thÊp h¬n".
12) "Víi nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c nh nhau, mét ngêi chñ xëng Anh trong mét
kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh cã thÓ lµm ®îc mét sè lîng c«ng viÖc lín h¬n rÊt nhiÒu so
víi mét chñ xëng níc ngoµi, nhê vËy mµ cã thÓ san b»ng ®îc sù chªnh lÖch gi÷a ngµy
lao ®éng, ë Anh lµ 60 giê mét tuÇn vµ ë níc ngoµi lµ 72 giê hoÆc 80 giê" ("Reports of 816 lêi tùa vµ lêi b¹t 416
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 817
Toµn bé ngµy lao ®éng lóc ®ã sÏ lµ 12 giê vµ biÓu hiÖn ra trong
III. søc s¶n xuÊt cña lao ®éng vµ cêng ®é lao
mét s¶n phÈm - gi¸ trÞ lµ 6 si-linh. NÕu ngµy lao ®éng bÞ kÐo dµi ®éng
thªm 2 giê vµ gi¸ c¶ søc lao ®éng vÉn kh«ng thay ®æi, th× ®¹i
Kh«ng thay ®æi, ngµy lao ®éng thay ®æi
lîng t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ t¨ng lªn cïng víi ®¹i
lîng tuyÖt ®èi cña nã. MÆc dÇu ®¹i lîng gi¸ trÞ tuyÖt ®èi cña
søc lao ®éng kh«ng thay ®æi, nhng nã ®· gi¶m xuèng mét c¸ch
Ngµy lao ®éng cã thÓ thay ®æi theo hai chiÒu. Nã cã thÓ ®îc
t¬ng ®èi. Trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®· nãi ë tiÕt I th× ®¹i lîng
rót ng¾n l¹i hoÆc kÐo dµi ra.
t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng kh«ng thÓ thay ®æi nÕu kh«ng
1. ViÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt
cã sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña nã. ë ®©y th× tr¸i
®Þnh, nghÜa lµ trong ®iÒu kiÖn søc s¶n xuÊt vµ cêng ®é cña lao
l¹i, sù thay ®æi trong ®¹i lîng t¬ng ®èi cña gi¸ trÞ søc lao
®éng kh«ng thay ®æi, vÉn kh«ng lµm thay ®æi gi¸ trÞ søc lao
®éng lµ kÕt qu¶ cña mét sù thay ®æi trong ®¹i lîng tuyÖt ®èi
®éng, vµ do ®ã kh«ng lµm thay ®æi sè thêi gian lao ®éng cÇn cña gi¸ trÞ thÆng d.
thiÕt. Nã rót ng¾n lao ®éng thÆng d vµ gi¸ trÞ thÆng d. §¹i
lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d gi¶m xuèng th× ®¹i lîng
V× s¶n phÈm - gi¸ trÞ trong ®ã thÓ hiÖn ngµy lao ®éng t¨ng
t¬ng ®èi cña nã, tøc lµ ®¹i lîng cña nã so víi ®¹i lîng kh«ng
lªn cïng víi viÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng, cho nªn gi¸ c¶ søc lao
thay ®æi cña gi¸ trÞ søc lao ®éng, còng gi¶m xuèng. ChØ cã b»ng
®éng vµ gi¸ trÞ thÆng d cã thÓ ®ång thêi t¨ng lªn, dï lµ t¨ng
c¸ch gi¶m gi¸ c¶ cña søc lao ®éng xuèng díi gi¸ trÞ cña nã th×
lªn víi mét sè ngang nhau hay kh«ng ngang nhau. Do ®ã, sù
trong trêng hîp ®ã, nhµ t b¶n míi cã thÓ tr¸nh ®îc tæn thÊt.
t¨ng lªn cïng mét lóc Êy cã thÓ x¶y ra trong hai trêng hîp: khi
TÊt c¶ mäi lèi nãi hay dïng ®Ó chèng l¹i viÖc rót ng¾n ngµy
kÐo dµi mét c¸ch tuyÖt ®èi ngµy lao ®éng vµ khi cêng ®é lao
lao ®éng ®Òu gi¶ ®Þnh r»ng hiÖn tîng ®ã x¶y ra trong
®éng t¨ng lªn mµ kh«ng cã mét sù kÐo dµi ngµy lao ®éng nh nh÷ng ®iÒu thÕ.
kiÖn ®· gi¶ ®Þnh, nhng trong thùc tÕ th× tr¸i l¹i: sù thay ®æi
Víi mét ngµy lao ®éng kÐo dµi th× gi¸ c¶ søc lao ®éng cã thÓ
cña n¨ng suÊt vµ cêng ®é lao ®éng hoÆc gi¶ ®i tríc hoÆc gi¶
tôt xuèng thÊp h¬n gi¸ trÞ cña nã, mÆc dï vÒ danh nghÜa th× nã
trùc tiÕp ®i theo sau viÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng13).
vÉn kh«ng thay ®æi hoÆc thËm chÝ cßn t¨ng lªn. Mäi ngêi ®Òu
2. KÐo dµi ngµy lao ®éng. Gi¶ ®Þnh r»ng thêi gian lao ®éng
nhí r»ng, gi¸ trÞ hµng ngµy cña søc lao ®éng ®îc tÝnh theo
cÇn thiÕt lµ 6 giê, hay gi¸ trÞ cña søc lao ®éng lµ 3 si-linh, lao
®é dµi trung b×nh b×nh thêng cña nã, hay tuæi thä b×nh thêng
cña ngêi c«ng nh©n, vµ tÝnh theo sù chuyÓn ho¸ chÊt sèng -
®éng thÆng d còng lµ 6 giê vµ gi¸ trÞ thÆng d lµ 3 si-linh.
mét sù chuyÓn ho¸ t¬ng øng, b×nh thêng, thÝch hîp víi b¶n
chÊt cña con ngêi - thµnh sù vËn ®éng14). Cho ®Õn mét ®iÓm nµo
®ã th× sù hao mßn lín h¬n cña søc lao ®éng, g¾n liÒn víi viÖc kÐo
Insp. of Fact. for 3st October 1855", p. 65). ViÖc dïng luËt ph¸p ®Ó rót ng¾n ngµy lao
®éng nhiÒu h¬n n÷a trong c¸c c«ng xëng ë lôc ®Þa sÏ lµ biÖn ph¸p ch¾c ch¾n nhÊt ®Ó
gi¶m bít sù chªnh lÖch ®ã gi÷a sè giê lao ®éng trªn lôc ®Þa vµ sè giê lao ®éng ë Anh.
14) "Sè lîng lao ®éng mµ mét ngêi ®· bá ra trong vßng 24 giê cã thÓ ®îc x¸c ®Þnh
gÇn ®óng b»ng c¸ch xem xÐt nh÷ng sù thay ®æi hãa häc diÔn ra trong c¬ thÓ ngêi ®ã, v×
13) "Cã nh÷ng ®iÒu kiÖn bï trõ... mµ viÖc thi hµnh ®¹o luËt ngµy lao ®éng 10 giê ®·
nh÷ng h×nh thøc ®· thay ®æi trong vËt chÊt chØ râ sù tiªu dïng tríc ®ã vÒ ®éng lùc"
®a ra ¸nh s¸ng" ("Reports of Insp. of Fact. for 31st October 1848", p. 7).
(Grove. "On the Correlation of Physical Forces"). 818 lêi tùa vµ lêi b¹t 417
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 819
dµi ngµy lao ®éng, cã thÓ hoµn l¹i b»ng mét sù ®Òn bï nhiÒu h¬n.
h×nh thµnh gi¸ trÞ thÆng d. Nh vËy, ngµy lao ®éng chia ra thµnh
Vît qu¸ ®iÓm ®ã th× hao mßn sÏ t¨ng lªn theo cÊp sè nh©n vµ
6 giê lao ®éng cÇn thiÕt vµ 6 giê lao ®éng thÆng d. Gi¶ ®Þnh r»ng,
®ång thêi sÏ ph¸ ho¹i tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn t¸i s¶n xuÊt vµ ho¹t
do gi¸ c¶ s¶n phÈm cña ®Êt ®ai ®¾t lªn, gi¸ trÞ søc lao ®éng t¨ng tõ
®éng b×nh thêng cña søc lao ®éng. Gi¸ c¶ cña søc lao ®éng vµ
3 lªn 4 si-linh, do ®ã thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt t¨ng tõ 6 lªn 8 giê.
møc ®é bãc lét søc lao ®éng kh«ng cßn lµ nh÷ng ®¹i lîng cã thÓ ®o
NÕu ngµy lao ®éng kh«ng thay ®æi, th× lao ®éng thÆng d sÏ gi¶m tõ chung ®îc n÷a.
6 xuèng 4 giê, gi¸ trÞ thÆng d sÏ gi¶m tõ 3 xuèng 2 si-linh. NÕu
ngµy lao ®éng kÐo dµi thªm 2 giê, tøc lµ tõ 12 giê lªn 14 giê, th× lao
IV. nh÷ng sù thay ®æi cïng mét lóc trong ®é
®éng thÆng d vÉn b»ng 6 giê vµ gi¸ trÞ thÆng d vÉn lµ 3 si-linh, dµi,
nhng ®¹i lîng cña gi¸ trÞ thÆng d sÏ gi¶m xuèng so víi gi¸ trÞ
Søc s¶n xuÊt vµ cêng ®é cña lao ®éng
cña søc lao ®éng ®îc ®o b»ng lao ®éng cÇn thiÕt. NÕu ngµy lao
Râ rµng lµ ë ®©y cã thÓ cã rÊt nhiÒu c¸ch kÕt hîp. Cã thÓ c¶
®éng kÐo dµi thªm 4 giê, tõ 12 giê lªn 16 giê, th× nh÷ng ®¹i lîng tû
ba nh©n tè ®ång thêi thay ®æi hoÆc hai nh©n tè thay ®æi vµ nh©n
lÖ cña gi¸ trÞ thÆng d víi gi¸ trÞ søc lao ®éng, lao ®éng thÆng d víi
tè thø ba kh«ng thay ®æi. C¸c nh©n tè ®ã cã thÓ thay ®æi víi mét
lao ®éng cÇn thiÕt, vÉn kh«ng thay ®æi, nhng ®¹i lîng tuyÖt ®èi
møc ®é gièng nhau hoÆc kh«ng gièng nhau, theo cïng mét chiÒu
cña gi¸ trÞ thÆng d t¨ng tõ 3 lªn 4 si-linh, ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña
hoÆc ngîc chiÒu nhau, do ®ã khiÕn cho nh÷ng sù thay ®æi Êy cã
lao ®éng thÆng d t¨ng tõ 6 lªn 8 giê, tøc lµ t¨ng lªn 1/3 hay 331/3%..
thÓ mét phÇn hoÆc toµn bé triÖt tiªu lÉn nhau. V¶ l¹i, sau
Nh vËy, khi søc s¶n xuÊt cña lao ®éng gi¶m xuèng vµ ®ång thêi
nh÷ng kÕt luËn ®· nªu lªn trong tiÕt I, II vµ III th× sù ph©n tÝch
ngµy lao ®éng kÐo dµi ra, th× ®¹i lîng tuyÖt ®èi cña gi¸ trÞ thÆng d
tÊt c¶ nh÷ng trêng hîp cã thÓ x¶y ra còng dÔ dµng th«i. Ngêi
cã thÓ vÉn kh«ng thay ®æi trong khi ®¹i lîng tû lÖ cña nã gi¶m
ta cã thÓ t×m ®îc kÕt qu¶ cña bÊt kú sù kÕt hîp nµo, b»ng c¸ch
xuèng; ®¹i lîng tû lÖ cña nã cã thÓ kh«ng thay ®æi trong khi ®¹i
lÇn lît coi mét nh©n tè trong ba nh©n tè ®ã lµ kh¶ biÕn vµ hai
lîng tuyÖt ®èi cña nã t¨ng lªn, vµ cuèi cïng, tïy theo møc ®é kÐo
nh©n tè kia lµ bÊt biÕn. V× vËy, ë ®©y, chóng ta chØ nªu tãm t¾t
dµi ngµy lao ®éng, c¶ hai ®Òu cã thÓ t¨ng lªn.
hai trêng hîp quan träng mµ th«i.
Trong thêi gian tõ n¨m 1799 ®Õn n¨m 1815, gi¸ c¶ cña t liÖu sinh
1. Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng gi¶m xuèng, ®ång thêi ngµy lao
ho¹t t¨ng lªn ë Anh ®· lµm cho tiÒn c«ng danh nghÜa t¨ng lªn, mÆc ®éng bÞ kÐo dµi ra:
dÇu tiÒn c«ng thùc tÕ biÓu hiÖn thµnh t liÖu sinh ho¹t, l¹i gi¶m xuèng.
Tõ ®ã, U-e-xt¬ vµ Ri-c¸c-®« kÕt luËn r»ng, viÖc gi¶m bít n¨ng suÊt lao
Khi ë ®©y, chóng ta nãi ®Õn mét søc s¶n xuÊt gi¶m xuèng
®éng n«ng nghiÖp ®· lµm cho tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d sôt xuèng, vµ hai
cña lao ®éng, th× ®ã lµ nãi ®Õn nh÷ng ngµnh lao ®éng mµ
«ng ®· lÊy c¸i gi¶ thiÕt chØ cã ë trong trÝ tëng tîng Êy lµm ®iÓm xuÊt s¶n phÈm
ph¸t cho mét sù ph©n tÝch quan träng vÒ tû lÖ ®¹i lîng t¬ng ®èi gi÷a
cña chóng quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ cña søc lao ®éng, vÝ dô nh nãi ®Õn søc
tiÒn c«ng, lîi nhuËn vµ ®Þa t«. Nhng trong thùc tÕ, do cêng ®é
s¶n xuÊt ®· gi¶m xuèng cña lao ®éng do ®é mµu mì cña ®Êt ®ai
lao ®éng t¨ng lªn vµ do cìng bøc kÐo dµi ngµy lao ®éng, nªn
kÐm ®i vµ gi¸ c¶ s¶n phÈm cña ®Êt ®ai ®¾t lªn mét c¸ch t¬ng øng.
håi bÊy giê, gi¸ trÞ thÆng d ®· t¨ng lªn c¶ tuyÖt ®èi lÉn t¬ng
Gi¶ ®Þnh r»ng ngµy lao ®éng lµ 12 giê vµ s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña nã
lµ 6 si-linh, trong ®ã mét nöa bï l¹i gi¸ trÞ søc lao ®éng, vµ nöa kia 820 lêi tùa vµ lêi b¹t 418
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 821
®èi. §ã lµ thêi kú mµ sù kÐo dµi v« h¹n ®é ngµy lao ®éng ®·
2. Cêng ®é vµ søc s¶n xuÊt cña lao ®éng t¨ng lªn cïng mét
®îc ngêi ta thõa nhËn15), lµ thêi kú mµ nÐt ®Æc trng ®Æc
lóc víi viÖc rót ng¾n ngµy lao ®éng.
biÖt lµ sù t¨ng lªn nhanh chãng ë mét bªn lµ t b¶n vµ bªn
VÒ mét mÆt nµo ®ã, søc s¶n xuÊt cña lao ®éng t¨ng lªn vµ kia lµ n¹n bÇn cïng16).
cêng ®é cña nã t¨ng lªn ®Òu t¸c ®éng mét c¸ch gièng nhau. C¶
hai viÖc ®ã ®Òu lµm t¨ng thªm khèi lîng s¶n phÈm ®· ®¹t ®îc
trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. Do ®ã c¶ hai ®Òu rót
ng¾n phÇn ngµy lao ®éng mµ ngêi c«ng nh©n dïng ®Ó s¶n xuÊt
15) "B¸nh m× vµ lao ®éng Ýt khi hoµn toµn ¨n khíp víi nhau; nhng cã mét giíi h¹n
ra t liÖu sinh ho¹t cña m×nh hoÆc vËt ngang gi¸ víi nh÷ng t
râ rµng mµ nÕu vît qu¸ th× b¸nh m× vµ lao ®éng kh«ng thÓ t¸ch rêi nhau. Cßn vÒ nh÷ng
liÖu ®ã. Giíi h¹n tèi thiÓu tuyÖt ®èi cña ngµy lao ®éng nãi chung
cè g¾ng phi thêng cña c¸c giai cÊp lao ®éng trong thêi kú vËt gi¸ ®¾t ®á, do t×nh h×nh
®îc quyÕt ®Þnh bëi c¸i bé phËn cÊu thµnh cÇn thiÕt ®ã - nhng
tiÒn c«ng gi¶m xuèng g©y ra, nh ®· nãi ®Õn trong c¸c b¶n khai cña nh©n chøng" (cô thÓ
lµ tríc c¸c Uû ban cña NghÞ viÖn n¨m 1814 - 1815), "th× tÊt nhiªn lµ chóng lµm vinh dù
cã thÓ rót ng¾n - cña ngµy lao ®éng. NÕu toµn bé ngµy lao ®éng
cho nh÷ng c¸ nh©n riªng rÏ vµ ®· gãp phÇn ph¸t triÓn t b¶n. Nhng kh«ng mét ngêi
bÞ co l¹i trong giíi h¹n ®ã th× lao ®éng thÆng d sÏ kh«ng cßn
nµo cã lßng nh©n ®¹o mµ l¹i muèn cho nh÷ng cè g¾ng ®ã trë thµnh thêng xuyªn vµ
n÷a, ®ã lµ ®iÒu kh«ng thÓ cã ®îc díi chÕ ®é cña t b¶n. ViÖc
kh«ng ngõng. Nh÷ng cè g¾ng ®ã lµ mét sù cøu trî nhÊt thêi tuyÖt vêi nhÊt; nhng nÕu
xãa bá h×nh thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa cho phÐp giíi h¹n
chóng diÔn ra thêng xuyªn th× chóng sÏ t¸c ®éng gièng nh khi d©n c mét xø bÞ ®Èy
®Õn giíi h¹n cïng cùc vÒ l¬ng thùc" (Malthus. "Inquiry into the Nature and Progress of
ngµy lao ®éng trong vßng sè lao ®éng cÇn thiÕt. Tuy vËy, trong
Rent". London, 1815, p. 48, chó thÝch). §iÒu vinh dù cho Man-tót lµ ë chç «ng ta ®· nhÊn
nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c vÉn nh cò, giíi h¹n cña lao ®éng cÇn
m¹nh viÖc kÐo dµi ngµy lao ®éng mµ «ng ta còng ®· trùc tiÕp nãi ®Õn ë mét ®o¹n kh¸c
thiÕt sÏ ®îc níi réng ra. Mét mÆt, bëi v× ®iÒu kiÖn sinh ho¹t
trong mét bµi v¨n ®¶ kÝch cña «ng ta, trong khi ®ã th× Ri-c¸c-®« vµ nh÷ng ngêi kh¸c,
cña ngêi c«ng nh©n sÏ trë nªn phong phó h¬n vµ nhu cÇu sinh
bÊt chÊp nh÷ng sù kiÖn thùc tÕ næi bËt nhÊt, l¹i coi ngµy lao ®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt
biÕn trong tÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña m×nh. Nhng nh÷ng lîi Ých b¶o thñ mµ
sèng cña hä nhiÒu h¬n. MÆt kh¸c, mét phÇn lao ®éng thÆng d
Man-tót phông sù ®· ng¨n c¶n kh«ng cho «ng ta thÊy r»ng viÖc kÐo dµi v« h¹n ®é ngµy
hiÖn nay sÏ ®îc tÝnh vµo lao ®éng cÇn thiÕt, cô thÓ lµ phÇn lao
lao ®éng cïng víi sù ph¸t triÓn phi thêng cña m¸y mãc vµ sù bãc lét ngµy cµng t¨ng ®èi
®éng cÇn thiÕt cho viÖc thµnh lËp quü dù tr÷ x· héi vµ quü tÝch
víi lao ®éng cña phô n÷ vµ trÎ em, ®· lµm cho mét bé phËn lín trong giai cÊp c«ng nh©n
trë thµnh "thõa", nhÊt lµ khi lîng cÇu do chiÕn tranh t¹o ra vµ ®éc quyÒn cña Anh trªn lòy x· héi.
thÞ trêng thÕ giíi chÊm døt. LÏ tÊt nhiªn, gi¶i thÝch n¹n "nh©n khÈu thõa" Êy b»ng
Søc s¶n xuÊt cña lao ®éng cµng ph¸t triÓn, th× l¹i cµng cã thÓ
nh÷ng quy luËt vÜnh cöu cña tù nhiªn, chø kh«ng ph¶i chØ ®éc b»ng nh÷ng quy luËt lÞch
rót ng¾n h¬n n÷a ngµy lao ®éng, vµ ngµy lao ®éng cµng rót
sö - tù nhiªn cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, th× tiÖn lîi h¬n rÊt nhiÒu vµ thÝch hîp
ng¾n l¹i th× cêng ®é lao ®éng cµng cã thÓ t¨ng lªn. §øng trªn
h¬n rÊt nhiÒu ®èi víi lîi Ých cña c¸c giai cÊp thèng trÞ cña Man-tót ®· sïng b¸i theo kiÓu mét môc s chÝnh cèng.
quan ®iÓm x· héi th× n¨ng suÊt lao ®éng còng t¨ng lªn cïng víi
viÖc tiÕt kiÖm lao ®éng. §iÒu nµy kh«ng nh÷ng bao hµm viÖc
16) "Nguyªn nh©n chñ yÕu lµm cho t b¶n t¨ng thªm trong thêi gian chiÕn tranh lµ
tiÕt kiÖm t liÖu s¶n xuÊt mµ cßn bao hµm c¶ viÖc lo¹i bá tÊt c¶
do nh÷ng cè g¾ng lín h¬n, vµ cã lÏ lµ do nh÷ng thiÕu thèn lín h¬n cña giai cÊp cÇn lao,
giai cÊp ®«ng ®¶o nhÊt trong mäi x· héi. V× hoµn c¶nh b¾t buéc, mét sè phô n÷ vµ trÎ em
mäi lao ®éng v« Ých. Trong khi ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ
nhiÒu h¬n bÞ buéc ph¶i lao ®éng vµ còng v× hoµn c¶nh b¾t buéc mµ nh÷ng ngêi c«ng
nghÜa b¾t buéc mçi xÝ nghiÖp riªng rÏ ph¶i tiÕt kiÖm, th× chÕ ®é
nh©n cò buéc ph¶i dïng mét phÇn lín thêi gian cña m×nh ®Ó n©ng cao s¶n xuÊt" ("Essays
c¹nh tranh v« chÝnh phñ cña nã l¹i ®Î ra mét sù l·ng phÝ v« h¹n
on Political Economy in which are illustrated the Principal Causes of the Present
vÒ t liÖu s¶n xuÊt x· héi vµ søc lao ®éng, còng nh v« sè chøc
National Distress". London, 1830, p. 248). 822 lêi tùa vµ lêi b¹t 419
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 823
n¨ng hiÖn nay kh«ng thÓ thiÕu ®îc, nhng vÒ thùc chÊt lµ nh÷ng chøc n¨ng thõa.
Víi mét cêng ®é lao ®éng nhÊt ®Þnh vµ mét søc s¶n xuÊt
nhÊt ®Þnh cña lao ®éng th× phÇn ngµy lao ®éng x· héi cÇn thiÕt
cho viÖc s¶n xuÊt vËt chÊt sÏ cµng ng¾n, do ®ã, c¸i phÇn thêi
gian cßn l¹i cho ho¹t ®éng tù do vÒ mÆt tinh thÇn vµ x· héi cña ch¬ng XVI
c¸c c¸ nh©n sÏ cµng nhiÒu, nÕu nh lao ®éng ®îc ph©n phèi
mét c¸ch cµng ®ång ®Òu gi÷a tÊt c¶ nh÷ng thµnh viªn cã kh¶
C¸c c«ng thøc kh¸c nhau cña tû suÊt
n¨ng lao ®éng cña x· héi, nÕu mét tÇng líp x· héi cµng Ýt cã kh¶ Gi¸ trÞ thÆng d
n¨ng g¹t sù cÇn thiÕt tù nhiªn ph¶i lao ®éng ra khái vai m×nh
vµ trót nã lªn vai mét tÇng líp x· héi kh¸c. VÒ ph¬ng diÖn nµy
th× giíi h¹n tuyÖt ®èi ®Ó rót ng¾n ngµy lao ®éng l¹i lµ tÝnh chÊt
phæ biÕn cña lao ®éng. Trong x· héi t b¶n chñ nghÜa, thêi gian
Nh chóng ta ®· thÊy, tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d biÓu hiÖn
tù do cña mét giai cÊp nµy ®îc t¹o ra b»ng c¸ch biÕn toµn bé
b»ng nh÷ng c«ng thøc sau ®©y:
cuéc ®êi cña quÇn chóng thµnh thêi gian lao ®éng.
I. gi¸ trÞ thÆng d m gi¸ trÞ thÆng d = =
t b¶n kh¶ biÕn v gi¸ trÞ søc lao ®éng lao ®éng thÆng d lao ®éng cÇn thiÕt
Hai c«ng thøc ®Çu biÓu hiÖn thµnh tû lÖ nh÷ng gi¸ trÞ, c¸i mµ
c«ng thøc thø ba biÓu hiÖn thµnh tû lÖ nh÷ng kho¶ng thêi gian
trong ®ã nh÷ng gi¸ trÞ Êy ®îc s¶n xuÊt ra. C¸c c«ng thøc thay
thÕ cho nhau ®ã rÊt chÆt chÏ vÒ mÆt l«-gÝch. V× vËy, qu¶ thËt lµ
trong khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn, vÒ thùc chÊt, chóng ta thÊy
®· cã nh÷ng c«ng thøc ®ã, nhng chóng kh«ng ®îc ®Ò xuÊt mét
c¸ch cã ý thøc. Ngîc l¹i, ë ®ã, chóng ta l¹i gÆp nh÷ng c«ng thøc sau ®©y: II. lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d = = ngµy lao ®éng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm 824 lêi tùa vµ lêi b¹t 420
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 825
kh«ng bao giê cã thÓ ®¹t tíi 100% c¶17). V× lao ®éng thÆng d s¶n phÈm thÆng d bao giê còng chØ lµ mét = tæng s¶n phÈm
phÇn chia nhá cña ngµy lao ®éng, hay gi¸ trÞ thÆng d bao giê
ë ®©y, còng mét tû lÖ gièng nhau ®îc lÇn lît biÓu hiÖn díi
còng chØ lµ mét phÇn chia nhá cña s¶n phÈm - gi¸ trÞ, cho nªn
h×nh thøc thêi gian lao ®éng, díi h×nh thøc gi¸ trÞ trong ®ã
lao ®éng thÆng d bao giê còng nhÊt ®Þnh ph¶i nhá h¬n ngµy thêi
lao ®éng, hay gi¸ trÞ thÆng d bao giê còng nhÊt ®Þnh ph¶i
gian lao ®éng Êy biÓu hiÖn ra, hoÆc díi h×nh thøc s¶n nhá h¬n
phÈm trong ®ã nh÷ng gi¸ trÞ Êy tån t¹i. TÊt nhiªn lµ khi nãi ®Õn 100
gi¸ trÞ cña s¶n phÈm th× ph¶i hiÓu ®ã lµ s¶n phÈm - gi¸ trÞ cña
s¶n phÈm - gi¸ trÞ. Nhng nÕu muèn ®¹t ®Õn tû lÖ th×
ngµy lao ®éng, nhng kh«ng tÝnh bé phËn bÊt biÕn cña gi¸ trÞ 100 chóng s¶n phÈm.
ph¶i b»ng nhau. Muèn cho lao ®éng thÆng d nuèt hÕt toµn bé
Trong tÊt c¶ c¸c c«ng thøc ®ã, møc ®é bãc lét lao ®éng thùc sù, hay tû
ngµy lao ®éng (®©y lµ nãi ngµy trung b×nh cña tuÇn lao ®éng,
suÊt gi¸ trÞ thÆng d, ®· bÞ biÓu hiÖn mét c¸ch sai l¹c ®i. Gi¶ ®Þnh r»ng
cña n¨m lao ®éng, v.v.), th× lao ®éng cÇn thiÕt ph¶i gi¶m xuèng
ngµy lao ®éng lµ 12 giê. NÕu cø gi÷ nguyªn nh÷ng gi¶ thiÕt kh¸c cña vÝ
dô tríc ®©y, th× trong trêng hîp nµy, møc ®é bãc lét lao ®éng thùc sù
17) VÝ dô, xem trong "Dritter Brief an v. Kirchmann von Rodbertus. Widerlegung
®îc biÓu hiÖn trong nh÷ng tû lÖ sau ®©y:
der Ricardo'schen Lehre von der Grundrente und Begründung einer neuen Rentetheorie".
Berlin, 1851. Sau nµy, t«i sÏ l¹i nãi ®Õn t¸c phÈm ®ã lµ t¸c phÈm mÆc dï cã tr×nh bµy mét lý
6 giê lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d 3 si-linh
luËn sai lÇm vÒ ®Þa t« nhng còng ®· thÊy ®îc thùc chÊt cña nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ = = 100%
6 giê lao ®éng cÇn thiÕt t b¶n kh¶ biÕn 3 si-linh
nghÜa. {Bæ sung cho lÇn xuÊt b¶n thø ba. - ë ®©y, b¹n ®äc thÊy M¸c ®èi xö cã thiÖn ý nh
thÕ nµo ®èi víi nh÷ng ngêi ®i tríc m×nh khi «ng thÊy hä cã mét bíc
Ngîc l¹i, theo nh÷ng c«ng thøc II, chóng ta cã:
tiÕn bé thùc sù, hoÆc mét ý kiÕn míi vµ ®óng. Nhng gÇn ®©y, viÖc c«ng bè nh÷ng bøc
th cña Rèt-bÐc-tót göi Rót. M©y-¬ ®· phÇn nµo h¹n chÕ sù khen ngîi trªn ®©y cña M¸c.
6 giê lao ®éng thÆng d gi¸ trÞ thÆng d 3 si-linh
Trong c¸c bøc th ®ã, cã ®o¹n viÕt: "CÇn ph¶i cøu tho¸t t b¶n kh«ng nh÷ng chèng l¹i lao = = 50%
®éng mµ cßn chèng l¹i c¶ b¶n th©n t b¶n n÷a, vµ trªn thùc tÕ, ®iÒu ®ã ®îc thùc hiÖn tèt ngµy lao ®éng 12 giê
s¶n phÈm - gi¸ trÞ 6 si-linh
nhÊt khi ngêi ta coi ho¹t ®éng cña nhµ t b¶n kinh doanh nh lµ nh÷ng chøc n¨ng kinh tÕ
quèc d©n hoÆc chøc n¨ng kinh tÕ - nhµ níc mµ chÕ ®é së h÷u t b¶n chñ nghÜa ®· giao phã
Nh÷ng c«ng thøc ph¸i sinh ®ã trªn thùc tÕ chØ biÓu hiÖn c¸i
cho nhµ t b¶n, vµ coi lîi nhuËn cña nhµ t b¶n lµ mét h×nh thøc tiÒn l¬ng, bëi v× chóng ta
tû lÖ theo ®ã ngµy lao ®éng hay s¶n phÈm - gi¸ trÞ ®îc ph©n
cßn cha biÕt mét tæ chøc x· héi nµo kh¸c. Nhng tiÒn l¬ng ®ã còng cã thÓ ®iÒu chØnh vµ
gi¶m bít nÕu nh nã x©m ph¹m qu¸ nhiÒu vµo tiÒn c«ng cña c«ng nh©n. Còng nh chóng ta
phèi gi÷a nhµ t b¶n vµ ngêi c«ng nh©n. V× vËy, nÕu ngêi
ph¶i ®Èy lïi sù tÊn c«ng cña M¸c vµo x· héi, - t«i sÏ cã thÓ gäi cuèn s¸ch cña M¸c nh thÕ...
ta coi nh÷ng c«ng thøc ®ã lµ nh÷ng biÓu hiÖn trùc tiÕp cña
Nãi chung, cuèn s¸ch cña M¸c luËn chiÕn chèng l¹i c¸i h×nh thøc hiÖn nay cña t b¶n h¬n lµ
møc ®é tù t¨ng gi¸ trÞ cña t b¶n, th× ngêi ta sÏ ®i ®Õn mét
nghiªn cøu vÒ t b¶n; M¸c ®· lÉn lén h×nh thøc ®ã víi chÝnh ngay c¸i kh¸i niÖm t b¶n, do
quy luËt sai lÇm: lao ®éng thÆng d hay gi¸ trÞ thÆng d
®ã «ng ®· m¾c ph¶i sai lÇm" ("Briefe etc. von Dr. Rodbertus - Jagetzow, herausgegeben von
Dr. Rud. Meyer". Berlin, 1881, Bd. I, S. III, bøc th thø 48 cña Rèt-bÐc-tót). - Nh÷ng cuéc
®ét kÝch dòng c¶m cña "c¸c bøc th x· héi" cña Rèt-bÐc-tót ®· bÞ ch×m ngËp trong nh÷ng t
tëng tÇm thêng nh vËy ®ã. - Ph.¡.} 826 lêi tùa vµ lêi b¹t 421
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 827
tíi con sè kh«ng. Nhng nÕu lao ®éng cÇn thiÕt biÕn ®i th× lao
ViÖc h×nh dung gi¸ trÞ thÆng d vµ gi¸ trÞ søc lao ®éng nh lµ
®éng thÆng d còng biÕn ®i, bëi v× lao ®éng thÆng d chØ lµ mét
nh÷ng bé phËn cña s¶n phÈm - gi¸ trÞ - v¶ l¹i, ®©y lµ mét
hµm sè cña lao ®éng cÇn thiÕt. V× vËy, tû lÖ gi¸ trÞ thÆng d
ph¬ng thøc biÓu hiÖn ph¸t sinh tõ chÝnh ngay ph¬ng thøc gi¸ trÞ thÆng d
s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa mµ sau nµy chóng ta sÏ thÊy râ ý =
nghÜa cña nã - che giÊu tÝnh chÊt ®Æc thï cña quan hÖ t b¶n
ngµy lao ®éng s¶n phÈm - gi¸
chñ nghÜa, cô thÓ lµ che giÊu viÖc trao ®æi t b¶n kh¶ biÕn lÊy trÞ
søc lao ®éng sèng vµ viÖc ngêi c«ng nh©n bÞ g¹t ra mét c¸ch
kh«ng bao giê cã thÓ ®¹t ®Õn giíi h¹n 100 vµ l¹i cµng kh«ng bao
t¬ng øng khái s¶n phÈm. Thay cho ®iÒu ®ã lµ c¸i bÒ ngoµi gi¶ 100 giê
dèi cña mét quan hÖ hîp t¸c, trong ®ã nhµ t b¶n vµ ngêi c«ng +
nh©n chia nhau s¶n phÈm theo tû lÖ cña nh÷ng nh©n tè kh¸c
cã thÓ ®¹t ®Õn 100 x . Nhng ®èi víi tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d
nhau ®· cÊu thµnh s¶n phÈm19). 100 hay
V¶ l¹i, nh÷ng c«ng thøc II bao giê còng cã thÓ ®æi ngîc l¹i
thµnh nh÷ng c«ng thøc I. VÝ dô, nÕu chóng ta cã:
®èi víi møc bãc lét lao ®éng thùc sù th× ®iÒu ®ã l¹i hoµn toµn cã thÓ lao ®éng thÆng d 6 giê , ngµy lao ®éng 12 giê
thùc hiÖn ®îc. VÝ dô, theo sù tÝnh to¸n cña «ng L.®ê La-vÐc-nh¬ th× ngêi
c«ng nh©n n«ng nghiÖp Anh chØ nhËn ®îc 1/4, cßn nhµ t b¶n (ngêi phÐc-mi-
th× thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt sÏ b»ng ngµy lao ®éng 12 giê trõ
®i 6 giê lao ®éng thÆng d, vµ nh vËy chóng ta cã:
ª) th× chiÕm 3/4 s¶n phÈm18) hay gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, kh«ng kÓ lµ sè cña cíp lao ®éng thÆng d 6 giê 100
®îc Êy vÒ sau ®îc chia nh thÕ nµo gi÷a nhµ t b¶n vµ ®Þa chñ, v.v. Theo ®ã =
lao ®éng cÇn thiÕt 6 giê 100
th× lao ®éng thÆng d cña ngêi c«ng nh©n n«ng nghiÖp Anh so víi lao ®éng
cÇn thiÕt cña anh ta lµ 3 : 1, tøc lµ mét tû suÊt bãc lét 300%.
Mét c«ng thøc thø ba mµ ®«i khi t«i ®· nãi ®Õn tríc ®©y lµ:
Ph¬ng ph¸p cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn coi ngµy lao III. gi¸ trÞ thÆng d lao ®éng thÆng
®éng lµ mét ®¹i lîng bÊt biÕn, ®îc cñng cè nhê viÖc ¸p dông d = =
c«ng thøc II, v× ë ®©y, bao giê ngêi ta còng so s¸nh lao ®éng gi¸ trÞ søc lao ®éng lao ®éng cÇn
thÆng d víi ngµy lao ®éng cã mét ®¹i lîng nhÊt ®Þnh. Ngêi thiÕt
ta còng sÏ ®¹t ®îc mét kÕt qu¶ nh vËy, nÕu ngêi ta chØ chó ý lao ®éng kh«ng c«ng
®Õn viÖc ph©n chia s¶n phÈm - gi¸ trÞ mµ th«i. Ngµy lao ®éng ®· =
vËt hãa trong s¶n phÈm - gi¸ trÞ, bao giê còng lµ ngµy lao ®éng
cã nh÷ng giíi h¹n nhÊt ®Þnh.
19) V× tÊt c¶ c¸c h×nh thøc ®· ph¸t triÓn cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa
®Òu lµ nh÷ng h×nh thøc hiÖp t¸c, nªn lÏ dÜ nhiªn ch¼ng cã g× dÔ h¬n lµ trõu tîng hãa
tÝnh chÊt ®èi kh¸ng ®Æc thï cña qu¸ tr×nh ®ã vµ tr×nh bµy mét c¸ch bÞa ®Æt r»ng chóng
lµ nh÷ng h×nh thøc hiÖp héi tù do nh b¸ tíc A. ®¬ La-boãc ®¬ ®· lµm trong t¸c phÈm
18) LÏ tÊt nhiªn lµ trong sù tÝnh to¸n nµy, ngêi ta ®· lo¹i trõ c¸i phÇn s¶n phÈm chØ
cña «ng ta: "De I'Esprit de I'Association dans tous les intÐrªts de la CommunautÐ".
hoµn l¹i sè t b¶n bÊt biÕn ®· chi phÝ. - ¤ng L. ®ê La-vÐc-nh¬, ngêi sïng b¸i níc Anh
Paris, 1818. Ngêi Mü H. Kª-ri ®«i khi ®· dïng c¸i trß ¶o thuËt ®ã mét c¸ch còng thµnh
mét c¸ch mï qu¸ng, ®· ®a ra mét tû lÖ qu¸ thÊp h¬n lµ qu¸ cao.
c«ng nh vËy, ngay c¶ khi nãi ®Õn nh÷ng quan hÖ cña chÕ ®é n« lÖ. 828 lêi tùa vµ lêi b¹t 422
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 829 lao ®éng ®îc tr¶ c«ng
vËn dông søc lao ®éng. Víi ý nghÜa ®ã, lao ®éng thÆng d cã thÓ
®îc gäi lµ lao ®éng kh«ng c«ng. lao ®éng kh«ng c«ng
C«ng thøc cã thÓ lµm cho ngêi ta
Nh vËy, t b¶n kh«ng ph¶i chØ lµ quyÒn chØ huy lao ®éng nghÜ r»ng
lao ®éng ®îc tr¶ c«ng
nh A. XmÝt nãi. VÒ thùc chÊt, nã lµ quyÒn chØ huy lao ®éng
nhµ t b¶n tr¶ c«ng cho lao ®éng chø kh«ng tr¶ cho søc lao
kh«ng c«ng. XÐt theo thùc tÕ cña nã, mäi gi¸ trÞ thÆng d, - dï
®éng, nhng theo sù tr×nh bµy tríc ®©y cña chóng t«i th× sù
sau nµy nã cã kÕt tinh thµnh mét h×nh thøc ®Æc thï nh thÕ nµo hiÓu lÇm ®ã lao ®éng kh«ng c«ng
ch¨ng n÷a, thµnh lîi nhuËn, lîi tøc, ®Þa t«, v.v., - vÉn lµ sù vËt
sÏ kh«ng cßn n÷a. C«ng thøc chØ lµ mét
chÊt hãa cña thêi gian lao ®éng kh«ng c«ng. BÝ quyÕt cña sù tù c¸ch biÓu
lao ®éng ®îc tr¶ c«ng
t¨ng thªm gi¸ trÞ cña t b¶n quy l¹i lµ ë chç t b¶n chi phèi lao ®éng
®îc mét sè lîng lao ®éng kh«ng c«ng nhÊt ®Þnh cña ngêi thÆng d
hiÖn phæ cËp thêng dïng cña c«ng thøc . Nhµ t kh¸c. b¶n lao ®éng cÇn thiÕt
tr¶ gi¸ trÞ cña søc lao ®éng hay gi¸ c¶ chªnh lÖch víi gi¸ trÞ
cña søc lao ®éng, vµ nhê trao ®æi mµ nhµ t b¶n cã quyÒn chi
phèi søc lao ®éng sèng. ViÖc nhµ t b¶n sö dông søc lao ®éng
®ã chia lµm hai thêi kú. Trong mét thêi kú ngêi c«ng nh©n
chØ s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ ngang víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña
anh ta, tøc lµ chØ s¶n xuÊt ra mét vËt ngang gi¸. Nh vËy,
thay cho gi¸ c¶ søc lao ®éng ®· øng tríc, nhµ t b¶n thu
®îc mét s¶n phÈm cã cïng mét gi¸ c¶. Sù viÖc x¶y ra
dêng nh lµ nhµ t b¶n ®· mua mét s¶n phÈm cã s½n trªn
thÞ trêng. Tr¸i l¹i, trong thêi kú lao ®éng thÆng d th× viÖc sö
dông søc lao ®éng t¹o ra cho nhµ t b¶n mét gi¸ trÞ mµ y kh«ng
ph¶i tr¶ g× c¶20). ë ®©y, nhµ t b¶n kh«ng mÊt g× c¶ trong viÖc
20) MÆc dÇu ph¸i träng n«ng kh«ng ph¸t hiÖn ra ®îc ®iÒu bÝ mËt cña gi¸ trÞ thÆng
d, nhng dÇu sao hä còng hiÓu ®îc r»ng gi¸ trÞ thÆng d "lµ mét cña c¶i ®éc lËp vµ cã
thÓ sö dông ®îc, mµ anh ta" (ngêi chñ cña c¶i ®ã) "kh«ng mua nhng l¹i ®em b¸n"
(Turgot. "RÐflexions sur la Formation et la Distribution des Richesses, p. II.).

Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối và giá trị thặng dư tương đối - Tài liệu môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Tài liệu liên quan:

Sách về Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Đề cương Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Tổng hợp câu hỏi & đáp án môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

de-cuong-on-tap-cuoi-hoc-ki-2-mon-toan-lop-4-50-bai-metoancom