Thuyết trình: Khám phá Bánh Dân Gian Nam Bộ môn Văn hiến Việt Nam| Trường Đại học Văn Hiến

18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
I. Giới thiệu vùng đất Nam Bộ
- Nam Bộ là 1 trong 3 vùng lãnh thổ của Việt Nam (bao gồm
Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ). Phần lớn địa hình là đồng bằng
sông nước rất đặc trưng, có độ phì nhiêu cao nhất trong tất cả
các đồng bằng nước ta. Có 19 tỉnh thành
- Nam Bộ vừa có bề dày lịch sử văn hóa vừa là vùng đất giàu
sức trẻ do các tộc người dày công xây dựng nên. Vùng NB có
những nét đặc thù, diện mạo mới đối vs các vùng văn hóa khác
ở VN => Và đã biến văn hóa Nam Bộ trở thành trung tâm của
quá trình tiếp biến văn hóa.
- Nơi đây được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu quanh năm ấm áp,
món ăn được con người nơi đây sáng tạo với sự kết hợp các
nguyên liệu đa dạng và độc đáo.
- Nam Bộ là vùng đất đa tộc người, đa văn hóa. Trong quá trình
giao lưu và phổ biến, phát triển văn hóa ẩm thực, mỗi tộc người
đều cố gìn giữ bản sắc riêng để làm phong phú và đa dạng hóa
các món ăn của mình trong đó có bánh dân gian Nam Bộ. Bánh
dân gian đã trở thành nét đặc sắc tạo nên thương hiệu riêng
của văn hóa ẩm thực Nam Bộ.
- Bánh dân gian đã có từ lúc khai hoang mở đất. Người dân Nam
Bộ đã tận dụng môi trường tự nhiên và các nguồn nguyên liệu
từ gạo, nếp và các loại củ, trái cây để chế biến thành những
món bánh vừa thơm ngon, vừa bổ dưỡng. Đối với người Nam bộ,
bánh không chỉ dùng để ăn mà còn để giao lưu văn hóa. Hiện
nay, Nam Bộ có trên 100 loại bánh dân gian với nhiều hình thức
chế biến khác nhau. Bánh có nhiều loại: Ngọt, mặn, có nhân và
không có nhân; có loại bánh gói, có loại bánh trần; hình dáng từ
tròn, dẹp, vuông, tháp đến hình trụ.
-Những chiếc bánh dân gian đầu tiên ra đời rất đơn sơ, mộc
mạc. Hầu hết bánh được gói bằng lá chuối tươi, lá dừa, lá dong,
lá tre,... Trước đây, muốn làm ra những chiếc bánh, ông cha ta
phải xay nếp, giã gạo, nhồi bột, nướng và hấp bánh.... Hầu hết
đều buộc bánh bằng dây lạt hoặc dây chuối; và nấu bằng nồi
đất, lò đất Nhờ vậy mà khi thưởng thức, chúng ta mới khám phá
được hương vị tự nhiên, màu sắc và nét tinh tế của từng loại bánh. 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
II. Các loại bánh gói lá đặc trưng của Nam Bộ
Hỏi câu ca dao về bánh tét BÁNH TÉT
Từ lâu, bánh tét đã trở thành một phần không thể thiếu trong
văn hoá ẩm thực Nam Bộ mỗi dịp Tết đến, xuân về. Nếu như
miền Bắc nổi tiếng có bánh chưng thì ở đất phương Nam lại nức
tiếng với hương vị mộc mạc, dân dã của bánh tét. Bánh tét
không đơn thuần chỉ là một món ăn ngày đầu năm mới mà còn
là nét văn hóa đặc trưng trong ngày Tết cổ truyền của gia đình
Việt ở khu vực Nam Bộ. Dịp Tết, con cháu dùng những đòn bánh
tét ngon nhất, lớn nhất để dâng cúng ông bà, trời đất vào đêm
giao thừa và đãi khách. (tìm ảnh bánh tét vào dịp tết)
1.Nguồn gốc của bánh tét
Từ "thuở mang gươm đi mở cõi" ở vùng đất phương Nam, người
Việt đã có cơ hội tiếp thu không chỉ văn hoá mà còn là nền ẩm
thực vô cùng đặc sắc của người Chăm Pa.
Trải qua quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, chiếc bánh tét
mà ngày nay người miền Nam vẫn hay nấu mỗi dịp Tết. Hơn
nữa, nhờ tín ngưỡng đa thần của nền văn hóa Chăm, trong đó
có tín ngưỡng Phồn thực, thờ thần lúa, mà ta có bánh tét của ngày hôm nay.
Ngoài nguồn gốc trên, còn có một gia thoại khác kể rằng vào
thời Vua Quang Trung đánh giặc Thanh vào mùa xuân năm
1789, khi cho quân nghỉ ngơi, nhà vua được một người lính mời
và đã được nếm thử chiếc bánh lạ này. (ảnh)
Thấy được tình yêu thương với người vợ, với quê nhà và chiếc
bánh của người lính, từ đó, vua ra lệnh cho mọi người gói bánh
này ăn vào dịp Tết và gọi là bánh Tết. Qua thời gian, tên gọi
của bánh được đọc lái thành bánh tét như ngày nay.
2. Đặc điểm, hương vị của bánh tét
- Với hình dáng trụ tròn cao khoảng 20 - 25cm, bánh tét còn
được gọi là bánh đòn vì vẻ bề ngoài của nó (ảnh). Bánh được
gói bằng lá chuối còn tươi, nguyên vẹn và xanh mướt, quấn
chặt xung quanh bằng gân lá. Thông thường, hai đòn bánh tét
sẽ được nối với nhau bằng gân lá chuối thành một cặp. 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
- Có điểm tương đồng với bánh chưng về phần nhân bao gồm
gạo nếp, đậu xanh, thịt mỡ, chỉ khác với lớp lá chuối bên ngoài.
Ngoài ra, bánh tét còn được gói chay với nhân đậu xanh, đậu
đen hay chuối với đủ mọi kích cỡ khác nhau, vô cùng đa dạng. (nhân bánh)
Gạo nếp phải ngon, dẻo, không bị lẫn gạo tẻ, đậu xanh phải
được đãi vỏ nhiều lần trước khi trộn với thịt, mỡ heo để làm
nhân. Đặc biệt, bánh tét có thêm nước cốt dừa được vắt từ nước
dừa khô nạo nhỏ và nước dứa trộn vào nếp để tạo mùi thơm
cho bánh. Phải thật khéo tay mới có được đòn bánh cân xứng, đẹp mắt.
Màu xanh tươi mát của lá, màu vàng của nhân cộng thêm mùi
thơm ngon của nếp, đậu xanh và thịt heo tạo nên hương vị khó
quên cho những ai có cơ hội thưởng thức món bánh này. Công
đoạn khó nhất là việc "tạo màu" vào nếp nấu chín để có được
những đòn bánh tét đẹp, bắt mắt, thơm ngon. Theo những
người sành ăn, sau khi lột lớp lá ra, người dùng lấy sợi chỉ để
cắt bánh thành từng khoanh để bánh không bị bung ra như
dùng dao (ảnh). Những ngày cuối năm, được cùng gia đình
quây quần gói và nấu bánh chưng, bánh tét, cùng nhau tận
hưởng hương vị của ngày tết thì thật đẹp và ý nghĩa biết bao.
3. Ý nghĩa những chiếc bánh Tét (ảnh liên quan)
- Bánh tét mang một ý nghĩa thương nhớ người đã khuất, cầu chúc cho sự ấm
no, sum vầy của gia đình đa tạ trời đất đã cho người dân được mùa thuận lợi.
- Bánh tét bọc trong nhiều lớp lá dong hoặc lá chuối bên ngoài tượng trưng cho
việc mẹ bọc lấy con, mong muốn sum vầy của người Việt Nam sau một năm đi làm ăn xa.
- Không những thế, bánh tét nhân đậu xanh màu vàng còn gợi cho người nông
dân hình tượng cánh đồng lúa chín bội thu. BÁNH Ú LÁ TRE
1.Nguồn gốc của bánh ú lá tre 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
Bánh ú lá tre là một trong những loại bánh truyền thống
dân gian, gắn bó từ lâu đời với người dân vùng sông nước Nam
Bộ. Chứa đựng tinh hoa văn hóa ẩm thực dân tộc, được chế
biến hoàn toàn thủ công qua bàn tay khéo léo của con người.
Loại bánh này thường được làm nhiều nhất vào dịp Tết Đoan
Ngọ hàng năm. , người xưa quan niệm Tết Đoan ngọ mùng 5
tháng 5 là ngày "xấu" của năm, dễ nảy sinh nhiều dịch bệnh.
Chính vì vậy mà loại bánh này cùng với món cơm rượu đã trở
nên phổ biến và hầu như không thể thiếu trong ngày Diệt sâu bọ này.
2. Đặc điểm, hương vị của bánh ú lá tre
Bánh ú lá tre thường có độ dai dẻo của nếp, vị bùi của đậu và
mùi thơm đậm đà của lá tre . Ngày nay, trên thị trường mặc dù
xuất hiện rất nhiều loại bánh sản xuất theo quy mô công
nghiệp nhưng những loại bánh dân gian truyền thống như bánh
ú lá tre vẫn luôn có được chỗ đứng vô cùng vũng vàng trong lòng con dân Nam Bộ.x
Bánh ú lá tre đạt được độ ngon cao nhất là ăn khi còn hơi nóng,
là khi bánh vẫn giữ được màu xanh của lá tre, bánh thì có màu
vàng nhạt, nhân đậu mềm và thơm. khi cắn một miếng chúng
ta sẽ cảm nhận được hương vị thơm ngon của đường, nếp, đậu
xanh và sầu riêng hòa quyện vào nhau tạo nên một hương vị
bùng nổ trong khoang miệng. 3. Ý nghĩa của bánh
Bánh ú lá tre là một trong những loại bánh truyền thống chứa đựng những gì
tinh túy nhất của tinh hoa văn hóa ẩm thực dân tộc. Đây là loại bánh gần như
không thể thiếu để thờ cúng ông bà tổ tiên trong ngày Tết Đoan Ngọ để cầu cho
cuộc sống an lành và mùa màng bội thu.
Mỗi khi đến dịp, được thưởng thức một chiếc bánh ú lá tre đâu
đó ta lại thấy vị thơm ngọt của xứ sở và thấy yêu biết mấy
những giá trị truyền thống của cha ông đã được lưu truyền, gìn giữ đến hôm nay. BÁNH DỪA
1. Nguồn gốc bánh lá dừa (Giồng Luông):
"Mời anh mua bánh lá dừa 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
Bánh này em gói nếp mùa thiệt ngon. Anh mua về đãi bà con
Bánh em nóng hổi ngọt ngon hơn đường."
Loại bánh được nhắc tới ở trên có nguồn gốc từ tỉnh nào?
Bến Tre là vùng đất với ba dải cù lao, với sông nước hữu tình,
miệt vườn trù phú. Là vùng đất với nhiều "hào sản" thấm đậm
tình người đất phương Nam. Con người nơi đây đã cần mẫn gắn
bó suốt cuộc đời mình qua bao thế hệ để bám trụ và xây dựng
quê hương "xứ dừa" ngày càng phát triển.
Trong suốt chặng đường lịch sử, có một loại bánh quê, mộc mạc
đơn sơ đã được người dân xứ sở vận dụng một cách tinh tế và
khéo léo những sự ưu đãi mà thiên nhiên ban tặng để chế biến
thành những món ăn đậm đà và mang hương vị riêng, trở thành
những món ăn truyền thống rất riêng và độc đáo của quê
hương Bến Tre, trong đó có bánh lá dừa.
Theo các bậc cao niên, nghề làm bánh dừa ở Giồng Luông ra
đời cách nay đã trên trăm năm, lúc đầu chỉ một số hộ gia đình
làm bánh chủ yếu là để ăn trong những ngày lễ tết, hoặc để
biếu người thân, bạn bè cho nên việc làm bánh chỉ mang tính
"nữ công gia chánh" trong gia đình.
Do đó, khi làm bánh, người dân chú trọng cả chất lượng cũng
như hình thức của bánh, nên bánh không chỉ có hương thơm và
vị ngon đặc trưng mà còn đẹp như một món quà biếu tặng. Thời
gian theo tháng năm dần trôi, người dạy người, nghề truyền
nghề, bánh dừa Giồng Luông đã được bảo tồn phát triển và
vươn xa hơn nữa được nhiều du khách biết đến -> trở thành
một trong những sản phẩm nổi tiếng của tỉnh Bến Tre.
Khi thưởng thức ngay tại lò ,du khách mới cảm nhận được được
hết cái hương vị quê hương thật sự chứa đựng trong từng chiếc
bánh mộc mạc làng quê này, vị thơm ngọt của bánh hay vị ngọt
ấm tình người dân xứ sở, chắc lòng và ấm áp hương quê.
3. Đặc điểm, hương vị bánh dừa
Bánh dừa Giồng Luông có hai loại: nhân đậu và nhân chuối. 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
Điểm gây ấn tượng đầu tiên với thực khách của loại bánh này
đó là hình dạng. Bánh được làm từ lá dừa, có hình xoắn ốc như
những chiếc lò xo . Bóc lớp vỏ bên ngoài sẽ cảm nhận được
hương thơm rõ rệt , mùi dừa dìu dịu thoảng qua mũi
Cắn một miếng bánh , sẽ có cảm giác bất ngờ xen lẫn hào
hứng bởi sự hòa quyện quá đỗi hoàn hảo của các nguyên liệu.
Một chiếc bánh lá dừa hoàn hảo thì sẽ mang hương vị dẻo thơm
của nếp, béo ngậy của nước cốt dừa, ngọt bùi từ đậu và ngọt
ngào vị chuối . khi ăn chúng ta sẽ cảm nhận được một hương
thơm vô cùng đặc trưng của riêng bánh lá dừa mà không loại
bánh nào có được. Với sự kỳ công, tỉ mỉ trong từng khâu chọn
lọc nguyên liệu cho đến gói và hấp bánh thì món ăn khi được
làm ra không chỉ ngon mà còn chứa đựng sự tấm lòng ấm áp
của người làm. Người làm món bánh này là ai? Đó là những
người dân Bến Tre chân chất thật thà, họ mộc mạc và giản dị
như chính món bánh dừa Giồng Luông, nhưng trong sự dân dã
đó luôn chứa đựng tình yêu quê hương tạo nên hương vị ngọt
ấm trong từng chiếc bánh.
4. Ý nghĩa văn hóa của bánh dừa (Giồng Luông)
Ngày nay, người dân cũng không còn quanh quẩn ở quê, với
cuộc sống còn nhiều khó khăn vất vả mà họ đã toả đi khắp các
tỉnh thành. Tất nhiên chiếc bánh dừa Giồng Luông cũng theo đó
"vượt biên" chung với những người con quê đi muôn nơi để lập nghiệp.
- Bánh dừa Giồng Luông đã trở thành sản phẩm biểu tượng của
Bến Tre, mân theo những chuyến đò, chuyến xe mà có mặt ở khắp các tỉnh Nam Bộ.
- Món bánh này đã ít nhiều góp phần giúp đời sống nhân dân đã
được nâng cải thiện đáng kể nhưng không vì thế mà người ta
quên đi cái hương vị đậm đà nhưng rất đỗi mộc mạc của miền quê này.
- Một loại bánh quê đã gắn bó với mảnh đất này gần thế kỷ
qua. Trong tim của những người dân xứ sở và du khách thập
phương thì hình ảnh chiếc bánh dừa Giồng Luông luôn có một
sức hút kì lạ mà không từ ngữ nào có thể diễn tả được. 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu
- Dù đi đâu, về đâu thì người ta vẫn nhớ cái hương vị ngọt
ngào, dân dã của chiếc bánh nếp gói bằng lá dừa nước mộc
mạc, nhớ tới cái nghề đã gắn bó với người dân nghèo trong những tháng năm gian khó. III. Kết luận
Văn hoá Nam Bộ có nhiều nét riêng so với vùng khác. Vùng đất
vừa có bề dày trong diễn trình lịch sử của văn hoá Việt Nam; lại
là vùng đất giàu sức trẻ của cả dân tộc => Đã biến nơi đây trở
thành trung tâm trong quá trình tiếp biến văn hoá diễn ra
nhanh chóng cả về bề mặt lẫn bề sâu; cả về lượng và chất; tạo
cho vùng văn hoá Nam Bộ có những đặc thù và trở thành một
gương mặt riêng khó lẫn trong diện mạo các vùng văn hoá ở nước ta.
Cùng với chiều dài lịch sử văn hóa bánh ở Việt Nam, các loại lá
đã góp phần không nhỏ để tạo nên hương vị thơm ngon, gần
gũi. Nó đã bao bọc, bảo vệ cho chiếc bánh giữ được màu, mùi
và vị ngon hoàn hảo nhất mà rất ít người để ý đến.xBánh dân
gian Việt Nam có lịch sử dày sâu bao nhiêu thì các loại lá cũng
đã đi cùng chúng trong chừng nấy thời gian như thế.
Ăn uống giờ đây không chỉ là nhu cầu thuần túy của con người
để duy trì sự sống mà ăn uống còn là để thưởng thức, để chiêm
nghiệm, ăn uống còn là bản sắc, văn hóa của vùng, miền, dân
tộc. Mỗi quốc gia, dân tộc đều có một nét văn hóa ăn uống đặc thù của mình.
Ẩm thực Nam Bộ dù không cầu kì trong khâu bày trí nhưng vẫn
rất hấp dẫn bởi sự tươi ngon của nguyên liệu. Sự giản đơn môcƒ
mạc trong chế biến, thưởng thức nhưng vẫn mang một nét rất
riêng không pha lẫn, điều đó đã làm nên những đặc trưng độc
đáo trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ và để lại ấn tượng khó
quên cho người dân và du khách.
Mong cô và các bạn sẽ cùng bạn bè, gia đình tận hưởng và
thưởng thức món bánh gói lá vô cùng nổi tiếng nơi đây là hương
vị khó quên với mỗi người Việt nói chung và người con miền Nam nói riêng. 18:07, 07/01/2026
Văn Hiến VN-Thuyết trình: Khám Phá Bánh Dân Gian Nam Bộ - Studocu