TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
KHOA XÃ HỘI & TRUYỀN THÔNG
BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÀI TIỂU LUẬN
MÔN: GIAO TIẾP ĐA VĂN HÓA
Đề tài: “TÌM HIỂU VĂN HÓA NHẬT BẢN VÀ
LIÊN HỆ ĐẾN VIỆT NAM”
TP.HCM, tháng 12 năm 2021
GVHD: ThS. Lê Thị Ngọc Thúy
Lớp HP: 211SOS20505
Nhóm: ST7 – Nhóm 7B
SVTH: Đính kèm file bên trong
LỜI CẢM ƠN
Nhóm 7B xin gửi lời chào thân thương nhất đến cô Lê Thị Ngọc Thúy – Giảng
viên Giao tiếp đa văn hóa đáng mến của chúng em.
Chúng em xin cảm ơn cô rất nhiều trong thời gian qua đã luôn tận tụy với lớp
chúng em. Cô đã giảng dạy, truyền đạt cho chúng em về những nền văn hóa trên thế
giới đồng thời đi sâu vào văn hóa giao tiếp quan trọng của từng quốc gia, khu vực
cụ thể. mỗi buổi học, chúng em như được tham gia vào chuyến hành trình khám
phá thế giới, mở mang thêm rất nhiều bài học hữu ích từ thực tiễn. Môn Giao tiếp
đa văn hóa đã trang bị nền tảng kiến thức văn hóa sâu rộng đồng thời bồi đắp những
giá trị nhân văn tốt đẹp của dân tộc Việt Nam cho các bạn sinh viên hiện nay.
Bên cạnh đó, chúng em xin cảm ơn các thầy trong khoa hội Truyền
thông đã luôn đồng hành cùng Thúy lớp chúng em trong học kỳ này. Chúng
em gửi lời cảm ơn chân thành đến nhà trường dù trong mùa dịch khó khăn nhưng đã
cố gắng tạo điều kiện hết mức để chúng em theo kịp tiến độ đào tạo, không bỏ lỡ
khoảng thời gian quý báu mà ngừng học tập.
Lời cuối cùng, em xin gửi đến cô Ngọc Thúy, các thầy thuộc khoa hội
và Truyền thông cùng với nhà trường luôn mạnh khỏe, bình an, cùng nhau vượt qua
thời điểm khó khăn của đại dịch COVID-19.
NHẬN XÉT GIẢNG VIÊN
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2
.....................................................................................................................
.
BẢNG ĐÁNH GIÁ CÁC THÀNH VIÊN NHÓM 7B
TT Họ và tên MSSV Công việc
tham gia
Mức
độ
hoàn
thành
Thuyết
trình
(30%)
Tiểu
luận
(30%)
Tổng
điểm
(60%)
1NguyễnTấn Tài 181A080321 Tìm tài liệu
phần 2.3 100% 8.5
2Nguyễn
Ngọc Tài 201A010180
Tìm tài liệu
phần 3.1 và
3.2
100% 8.5
3Phạm ThịThu Tâm 201A170069 Tìm tài liệu
phần 3.3 100% 8.5
4Hoàng Duy
Thái (NT) 191A160146
Tìm tài liệu
phần 2.1 và
2.2
100% 8.5
5
Trần Ngọc
Kim Thắm 201A150072 Tìm tài liệu
Chương 1 100% 8.5
6
Nguyễn
Thị Thanh
Thảo
201A160163
Làm phần
đầu, kết luận
+ Tổng hợp,
chỉnh sửa
100% 8.5
3
PHẦN NỘI DUNG
1. Lý do chọn đề tài
Thế giới được hình thành từ nhiều châu lục khác nhau với mỗi quốc gia mang
nhiều nét độc đáo trong văn hóa bản địa. Châu Á được xem như một cái nôi văn hóa
lâu đời trên trái đất, mang nhiều vẻ đẹp đa dạng ngây ngất lòng người. Trong số đó,
Nhật Bản đất nước phát triển nền văn hóa độc đáo, riêng biệt trong thời
hội nhập quốc tế vẫn giữ được bản sắc dân tộc vốn có. Văn hóa Nhật với muôn màu
sắc rực rỡ mang nhiều ý nghĩa tượng trưng cho con người, đất nước của họ đã thu
hút được khách du lịch, người nước ngoài đến tham quan và làm việc, học tập, sinh
sống tại đây. Trong 62 quốc gia vùng lãnh thổ dự án đầu tại Việt Nam,
Nhật đứng thứ 3 sau Singapore Đài Loan về số vốn đăng ký. Sự hiện diện của
nhiều công ty Nhật Bản đóng tại Việt Nam trải dọc chiều dài đất nước ta cũng đã
ảnh hưởng phần nhiều đến hội văn hóa nước mình. Trong đời sống thường
ngày, ta đã tiếp xúc nhiều với hàng hóa cũng như thương hiệu Nhật Bản quen thuộc
như Honda, Yamaha, Mitsubishi, Rhoto, Ace Cook,... Đi cùng với sự phát triển
nhanh chóng, kì diệu về mặt kinh tế, văn hóa Nhật cũng độc đáo, thú vị về ẩm thực,
lễ hội, ... khiến nhiều bạn trẻ thích thú, khám phá, học tập. Nhờ sự giao lưu tiếp biến
văn hóa Nhật tràn vào Việt Nam, đất nước ta nhiều sự thay đổi chuyển mình về
tưởng, giáo dục, hội. Nhưng việc giao lưu tiếp biến đó vừa đem lại tích cực
vừa phần tiêu cực cần phải giảm tránh, việc chọn lọc để học hỏi cũng cần cơ
sở và phù hợp với xã hộivăn hóa truyền thống của con người Việt Nam. Đặc biệt
trong thời kì hội nhập quốc tế, việc giao lưu văn hóa có liên kết với giao tiếp đa văn
hóa càng phải được chú trọng và đào tạo đầu tư để khi bước sang Nhật hay các nước
trên thế giới hạn chế tình trạng sốc văn hóa. Từ chính những do như trên, nhóm
chúng em quyết định chọn đề tài “Tìm hiểu văn hóa Nhật Bản liên hệ đến Việt
Nam” làm đề tài tiểu luận cuối cùng của học phần Giao tiếp đa văn hóa.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của nhóm là tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản cùng các vấn
đề như văn hóa lễ hội, văn hóa ẩm thực, đặc biệt chú trọng vào văn hóa giao tiếp
của xứ sở hoa anh đào. Sự tiếp biến văn hóa Nhật có ảnh hưởng như thế nào đối với
4
đời sống văn hóa xã hội của người Việt trẻ mình cũng là một chủ đề cần khai phá
tiếp thu. Đồng thời, hiện nay, những thực trạng xấu vẫn còn diễn ra gây nhức
nhói trong luận làm xấu đi hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn quốc tế nói
chung nước Nhật nói riêng. Nội dung tiểu luận sẽ tập trung khai thác những vấn
đề trên và đưa ra giải pháp nhằm hạn chế, khắc phục.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài văn hóa Nhật. Phạm vi nghiên cứu của đề
tài là xoay quanh đất nước Nhật Bản.
4. Phương pháp nghiên cứu
Với tình hình dịch bệnh Covid đáng báo động như hiện nay, việc tìm kiếm
thông tin cũng rất khó khăn, gặp nhiều trở ngại. vậy, nhóm chúng em chỉ thể
cập nhật tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản trên các phương tiện truyền thông chủ
yếu như thông qua Google, Facebook Youtube. Từ các nguồn tài liệu đa dạng,
phong phú trên truyền thông đại chúng, nhóm 7B đã chọn lọc thông tin và viết tổng
kết lại những nội dung chính về văn hóa Nhật Bản cùng với những hình ảnh nét,
đẹp, sinh động. Cùng với phương pháp phân tích tổng hợp, chúng em đã hoàn
thành bài tiểu luận một cách hoàn chỉnh nhất có thể.
5. Bố cục đề tài
Bố cục đề tài của tiểu luận có cơ cấu như sau:
Chương 1. Tổng quát về đất nước Nhật Bản
Chương 2. Các nét độc đáo trong văn hóa Nhật Bản
Chương 3. Tiếp biến văn hóa Nhật trong đời sống văn hóa người Việt, những thực
trạng đang tồn tại và giải pháp khắc phục
5
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐẤT NƯỚC NHẬT BẢN
1.1 Vị trí địa lý
Nhật Bản một đảo quốc Đông Bắc Á, một phần của dải núi ngầm trải dài
từ Đông Nam Á tới Alaska. Nhật Bản nằm khu vực Đông Á, thuộc phía tây của
Thái Bình Dương với cấu thành từ 4 quần đảo lớn Kuril (Nhật Bản gọi quần
đảo Chishima), quần đảo Nhật Bản, Ryukyu Izu-Ogasawara. Đây một đảo
quốc hoàn toàn không tiếp giáp với quốc gia hay lãnh thổ nào trên đất liền. Nơi cao
nhất Nhật Bản là núi Phú Sĩ với độ cao 3.776m.
1.2 Quốc kì, quốc huy
1.2.1 Quốc kì
Quốc của Nhật Bản tên gọi Nisshoki hay người Nhật thường gọi
Hinomaru, được công nhận vào 27/02/1870 một cờ hình chữ nhật nền
trắng tượng trưng cho sự thuần khiết liêm chính, chính trực của con người Nhật
Bản. chính giữa một hình tròn màu đỏ lớn tượng trưng cho mặt trời, cho s
chân thành và nhiệt tình.
1.2.2 Quốc huy
Quốc huy của Nhật Bản Cúc Hoa Văn - hình ảnh đóa hoa cúc màu vàng
hoặc cam viền nền màu đen hoặc đỏ, một biểu tượng, huy hiệu hay phù
hiệu được Thiên Hoàng và những thành viên trong hoàng thất Nhật Bản sử dụng.
1.3 Các biểu tượng tượng trưng
1.3.1 Biểu tượng hoa
Theo luật pháp quy định thì Nhật không quốc hoa tuy nhiên về tập tục thì
hoa cúc và hoa anh đào là 2 loài hoa đại điện cho quốc gia này.
Hoa anh đào được người Nhật yêu mến nhất và coi là biểu tượng quốc gia. Bởi
hoa anh đào chỉ nở rồi tàn trong một tuần nên người Nhật coi đây cái đẹp, cảm
giác vô thường, u sầu và vẻ đẹp duyên dáng.
Hoa cúc vốn sinh ra ở Trung Hoa và đến Nhật vào khoảng thế kỷ VIII. Chúng
đã trải qua rất nhiều sự cải tạo tùy theo sự yêu thích của người Nhật. Hoa cúc
thường được coi như biểu tượng của vẻ đẹp phảng phất, huyền ảo, biểu tượng cho
6
sự trường tồn vĩnh cửu, đồng nghĩa với việc Nhật Bản muốn họ sẽ mãi trường tồn
vĩnh cửu và thể hiện nét đẹp của con người Nhật bản trên toàn thế giới. Giờ đây khi
hoa anh đào biểu hiện cho mùa xuân thì hoa cúc tiêu biểu hiện cho loài hoa mùa thu
ở Nhật Bản.
1.3.2 Biểu tượng động vật
1.3.2.1 Quốc điểu
Loài chim biểu tượng cho Nhật Bản chim trĩ (chim trĩ- ). Có nguồn
gốc Nhật Bản, loài chim này được coi gần giống với con người từ thời cổ đại.
Chúng sống trong rừng tạp cách xa nơi sinh sống của con người. Đặc biệt của
chúng: con đực mặt đỏ, thân xanh đen, đuôi dài; con mái thì có màu nâu sáng chấm
đen, con nhỏ hơn đuôi ngắn hơn con đực. Trong các loài chim, chúng được
coi là đẹp nhất bởi nỗi buồn trong tiếng gọi tìm nhau của con đực và con cái.
1.3.2.2 Quốc ngư
Vào năm 1914, nhân dịp tôn vinh hoàng tử Hirohito, tại Nhật Bản đã tổ chức
một cuộc triển lãm về loài chép Koi đầu tiên tại Tokyo thủ đô của Nhật Bản.
Bắt đầu từ đây, loài cá chép Nhật với 2 màu chủ đạo là đỏ và trắng được tôn vinh và
trở thành “quốc ngư” của Nhật Bản.
Cá chép Koi hay còn được gọi là Cá chép Nishikigoi (Cá chép thổ cẩm) là một
loại chép thường đã được con người thuần hóa, lai tạo để trở thành nuôi làm
cảnh trong các hồ nhỏ. Cá chép Koi có màu sắc rất sặc sỡ giống như các hình xăm,
những màu sắc này được người dân Nhật Bản coi một điều may mắn. Koi
được xem một biểu tượng cho ước vọng, lòng kiên trì sức mạnh. Hầu hết ý
nghĩa biểu tượng của Koi bắt nguồn từ truyền thuyết “cá vượt Môn hóa
rồng”.
1.4 Ngôn ngữ, chữ viết
Hiện nay, người Nhật sử dụng tới 4 loại chữ viết trong một văn bản: đó là chữ
Hán được du nhập từ Trung Quốc vào thế kỷ thứ III-IV(Kanji), chữ Hiragana
Katakana được người Nhật sáng tạo ra vào khoảng thế kỷ thứ VIII-IX chữ Latin
được các nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha Tây Ban Nha truyền vào Nhật Bản
7
khoảng thế kỷ thứ XVI-XVII (Romaji). Số lượng chữ Hán thường dụng trong tiếng
Nhật vào khoảng 2000-3000 chữ.
CHƯƠNG 2. CÁC NÉT ĐỘC ĐÁO TRONG VĂN HÓA NHẬT BẢN
2.1 Văn hóa ẩm thực
2.1.1 Đôi nét về nền văn hóa ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Nhật Bản hay tên gọi washoku thường rất ít gia vị thay
vào đó chú trọng làm bật lên hương vị tươi ngon tự nhiên của món ăn. Hương vị
ẩm thực Nhật Bản thường thanh tao, nhẹ nhàng không nhiều dầu mỡ luôn đi
kèm với thiên nhiên mỗi mùa riêng biệt. Do vị trí địa đặc biệt xung quanh
Nhật Bản là biển nên các món ăn từ hải sản và rong biển cũng rất phổ biến.
Ẩm thực Nhật Bản đề cao việc trang trí món ăn hay còn gọi ăn bằng mắt.
Các món ăn được trang trí vô cùng tỉ mỉ,như một tác phẩm nghệ thuật có thể ăn
được.
2.1.2 Các món ăn tiêu biểu
2.1.2.1 Các món từ đậu tương
Miso được làm chủ yếu từ đậu nành, gạo, lúa mạch rồi cho lên men trộn cùng
với muối và nấm kōjikin. Sản phẩm lên men sau cùng là một loại sốt đặc sánh dùng
để làm tương, nước sốt; để muối rau cải hay thịt các loại; hoặc nấu chung với nước
dùng dashi để tạo ra món canh miso, một món ăn không thể thiếu đối với người
Nhật. Vốn giàu protein, vitamin và các khoáng vi lượng, miso đóng một vai trò rất
quan trọng trong nền ẩm thực Nhật nói chung văn hoá, lịch sử của quốc gia này
nói riêng. Miso đặc trưng với vị mặn, nhưng kèm theo đó mùi thơm (giống
mùi bánh mì nướng) hương vị của riêng từng vùng; tuỳ thuộc vào thành phần
nguyên liệu và phương pháp chế biến, lên men.
Tiếp theo là Natto, món đậu lên men truyền thống của Nhật Bản. Natto thường
được dùng cho bữa sáng, hoặc bữa ăn lót dạ, của người Nhật. Kết cấu đặc quánh,
deo dẻo, dinh dính, có mùi khá lạ. Nhiều người cho rằng mùi này phải ngửi vài
lần mới quen. Natto cực kì giàu dinh dưỡng và đem lại nhiều lợi ích sức khỏe. Natto
có thành phần chính là đậu nành lên men, tạo thành một hỗn hợp dai, dính. Mùi của
8
natto khá hăng, còn hương vị lại bùi bùi. Người Nhật rưới nước tương, tạt, hẹ
hoặc các loại sốt gia vị khác lên món natto, rồi ăn với cơm.
2.1.2.2 Bữa ăn gia đình cơ bản
Bữa ăn gia đình này thường được các mẹ chuẩn bị trong bữa sáng cho cả
gia đình người Nhật thường không ăn sáng bên ngoài như người Việt Nam
thường sẽ ăn sáng nhà. Bữa ăn này bản bao gồm cơm trắng, natto, nướng,
rau trộn canh miso. Cơm sẽ được nấu ấm nóng. Natto sẽ được trộn hành
trứng sống. Còn nướng thường sẽ thu hoặc ngừ được tẩm rất ít gia vị.
Rau trộn thường sẽ được trộn bằng dầu giấm hoặc sốt dầu trứng, loại rau thường sử
dụng là rau chân vịt hoặc củ cải. Canh miso được nấu đơn giản bằng cách đun rong
biển ngâm mềm đậu hủ. Sau khi gần chín sẽ hòa thêm tương miso vào thế
hoàn tất. Các món ăn sẽ được chuẩn bị riêng theo từng thành viên của gia đình.
2.1.2.3 Sushi
Đây được coi món ăn quốc hồn quốc túy của Nhật Bản. Sushi là sự kết hợp
của chữ “su” “meshi”. Trong tiếng Việt, chúng nghĩa giấm và gạo. Sushi ý
chỉ món cơm ngọt nhẹ, nêm với giấm, còn gọi shari, được trang trí với neta,
tức hải sản, trứng hoặc rau củ, đã được nấu chín hay để sống. Sushi cũng được chia
làm nhiều loại khác nhau, được phân biệt bằng cách cuốn cơm hay nắm cơm. Có tất
cả 6 cách cuốn cơm độc đáo, sáng tạo khác nhau nhưng hương vị vẫn được đảm bảo
và mang đậm hồn Nhật.
2.1.2.4 Ramen
Giống như sushi thì đây cũng 1 món ăn cùng nổi tiếng của Nhật
Bản. Món này bao gồm phần sợi được làm từ lúa mì, nước dùng thường nấu từ
xương heo, xương gà hoặc cá, đồng thời ăn kèm với các món như thịt lợn thái mỏng
(xá xíu), rong biển sấy khô (nori), trứng luộc được ngâm trong vị nước sốt tare
(ajitama), măng chua (menma) hành lá. Từ thập niên 1980, Ramen dần dần trở
thành một biểu tượng văn hóa của Nhật và lan rộng trên toàn thế giới.
2.1.3 Kết luận về văn hóa ẩm thực
Ẩm thực Nhật Bản mang nhiều màu sắc riêng biệt sự pha trộn của các nền
văn hóa khác nhau cũng như truyền thống. Nhưng tụ chung thì các món ăn thường
9
sẽ thanh đạm, mang vị ngon từ các loại nguyên liệu chính và được trang trícùng
bắt mắt.
2.2 Văn hóa lễ hội
2.2.1 Đôi nét về các lễ hội truyền thống của Nhật Bản
Lễ hội tại Nhật thường được gọi “Matsuri”. Tại nhiều lễ hội Nhật, người
dân địa phương thường sẽ kéo xe Dashi, hoặc khênh kiệu Mikoshi và đi khắp thành
phố. Điểm khác nhau giữa xe kiệu xe sẽ do người kéo đi bộ còn kiệu sẽ
được khênh trên vai. Trên xe thể người ngồi nhưng trên kiệu thì không thể
ngồi được. Bởi kiệu được cho là phương tiện di chuyển của các vị thần.Tiếng
vang theo nhịp điệu của những người khênh kiệu, tiếng nhạc hayashi hoà tấu trên xe
kéo là đặc trưng thường thấy trong lễ hội.
2.2.2 Một số lễ hội tiêu biểu
Lễ hội mừng năm mới Oshougatsu
Khác hẳn với các nước láng giềng như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Việt Nam
thường sẽ dùng lịch âm để mừng năm mới, Nhật Bản chọn ngày 1 tháng 1 dương
lịch hằng năm để chào mừng năm mới, gọi là lễ Oshougatsu. Đây được xem là ngày
lễ lớn nhất Nhật Bản, Tết Oshougatsu diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3. Người dân Nhật
Bản chuẩn bị cho lễ hội từ ngày 8/12 đến 12/12. Vào những ngày này, mọi gia đình
đều dọn dẹp sạch sẽ, chuẩn bị đồ dùng và trang trí nhà cửa đón năm mới. Cũng như
Tết cổ truyền ở Việt Nam, người Nhật sẽ đi chùa vào những ngày đầu năm mới, ăn
bữa cơm tất niên cùng những món ăn truyền thống, lì xì đầu năm và trẻ em Nhật thì
tham gia những trờ chơi dân gian như Tokoage và cầu lông Hanetsuki.
Lễ hội hoa anh đào Hanami
Hanami trong tiếng Nhật nghĩa ngắm hoa, thưởng hoa. Lễ hội Hanami
được xem một trong những lễ hội hoa lớn nhất lâu đời nhất Nhật Bản. Hằng
năm, cứ vào độ cuối tháng 3, đầu tháng 4, hoa anh đào trên khắp đất nước Nhật Bản
bắt đầu nở rộ, người Nhật lại háo hức đón chờ Hanami như đón chờ một món quà
tuyệt đẹp của mùa xuân. Hanami diễn ra và kéo dài trong khoảng 10 ngày, trong dịp
lễ này, người Nhật sẽ ngồi dưới những tán hoa anh đào tuyệt đẹp, tổ chức tiệc tùng,
cùng nhau hát hò, nhảy múa và bình phẩm về vẻ đẹp của hoa.
10
Lễ hội cá chép Koinobori Matsuri
Koinobori trong tiếng Nhật nghĩa cờ chép, với người Nhật, chép
tượng trưng cho lòng dũng cảm tính ngoan cường khi dám vượt môn để hóa
rồng và làm nên những chuyện đại sự, cũng giống như tính cách của cáctrai nên
Koinobori cũng nghĩa Lễ hội của các trai. một điều trùng hợp Lễ hội
chép diễn ra vào đúng ngày 5 tháng 5 âm lịch, tức trùng với Tết Đoan Ngọ của
Việt Nam, tuy nhiên, cờ chép đã được treo khắp các cung đường của Nhật từ
trước 2 tháng. Vào dịp lễ này, ngoài việc trước các cửa nhà được trang trí bằng
những dải cờ chép đủ màu sắc, người ta thường hay làm món Obento truyền
thống những món ăn phỏng hình chép với mong muốn cầu cho con i
được khỏe mạnh và phát triển tốt.
Lễ hội Gion
Lễ hội Gion là một trong những lễ hội lớn nhất Nhật Bản, được tổ chức ở đền
Yasaka vào tháng 7 hằng năm. Với ý nghĩa cầu sức khỏe xua tan bệnh dịch,
người dân đã tổ chức những buổi lễ tế để giữ cho tinh thần vượt qua sầu muộn, sự
sợ hãi và luôn được thoải mái, thanh tịnh. Một trong những hoạt động độc đáo nhất
của lễ hội chính lễ diễu hành Yamaboko Yunko vào ngày 17/07 qua các đường
phố náo nhiệt của Tokyo. Ngoài lễ diễu hành, Gion cũng nhiều hoạt động chuẩn
bị, vui chơi, hội họp rất phong phú như nghi thức thanh tẩy Mikoshi, lễ dựng kiệu
Hoko và Kama. Lễ hội Gion kéo dài xuyên suốt trong tháng 7.
2.2.3 Tổng kết về lễ hội
Lễ hội được diễn ra xuyên suốt cả năm tại Nhật Bản. Nó mang đầy tính truyền
thống triết của người dân nơi đây. Lễ hội vừa giúp họ nhớ về người đã khuất
vừa cầu chúc sức khỏe mùa màng.
1.3 Văn hóa giao tiếp
2.3.1 Văn hóa giao tiếp trong xã hội
Chào hỏi một nghi thức không thể thiếu trong giao tiếp hằng ngày, tưởng
chừng như rất đơn giản nhưng Nhật Bản, ta phải thật lưu ý ghi nhớ để s
dụng các cách chào cho phù hợp.
11
3 kiểu chào bản kiểu Eshaku (kiểu khẽ cúi chào 15 độ), kiểu Keirei
(cúi thấp 30 độ phần trang trọng hơn) kiểu Saikeirei (lời chào trang trọng
nhất, thường cúi rất thấp 45-60 độ).
Nhật Bản một sđiều kiêng kỵ khi chào như không được chào qua loa:
phải cúi thật thấp khi gặp người tuổi; nét mặt chào lúc nào cũng phải tươi cười;
cúi chào phải giữ hơn 3 giây thì mới coi là lễ phép kính trên nhường dưới.
Người Nhật luôn thường trực câu “Cám ơn” trên môi của mình. Khi được giúp
đỡ bất kể việc nhỏ hay việc lớn thì họ đều gửi cho chúng ta lời cảm ơn. Đây một
điều vô cùng đặc biệt trong văn hóa giao tiếp của người Nhật và được coi là một nét
đẹp trong văn hóa giao tiếp thường ngày của người Nhật. Văn hóa “Xin lỗi” của
người Nhật cũng cần được người Việt học hỏi và áp dụng thường xuyên.
Trong giao tiếp truyền thống của người Nhật có những quy tắc, lễ nghi mà mọi
người đều phải tuân theo, phụ thuộc vào địa vị hội, từng mối quan hệ hội của
đối tượng giao tiếp. Và có một số điều cần phải lưu ý như:
Giao tiếp mắt: người Nhật thường tránh nhìn trực diện vào người đối thoại,
họ thường nhìn vào một vật trung gian như caravat hoặc cúi đầu xuống nhìn
sang bên. Nếu khi nói chuyện nhìn thẳng vào người đối thoại thì bị xem như
một người thiếu lịch sự, khiếm nhã và không đúng mực.
Sự im lặng: người Nhật khuynh hướng nghi ngờ lời nói quan tâm nhiều
đến hành động, họ sử dụng sự im lặng như một cách để giao tiếp và họ tin rằng nói
ít thì tốt hơn nói quá nhiều.
Gián tiếp nhập nhằng: thường thì họ giải thích ít những họ ám chỉ
những câu trả lời thì cũng rất hồ. Họ không bao giờ nói “không” chẳng nói
cho biết rằng họ không hiểu. Nếu cảm thấy bất đồng hoặc không thể làm những yêu
cầu của người khác họ thường nói “điều này khó”.
Những điều kiêng kỵ khi giao tiếp xã hội
Người Nhật rất chú trọng làm sao cho người đối thoại cảm thấy dễ chịu. Họ
không bao giờ muốn làm phiền người khác bởi những cảm xúc riêng của mình, cho
trong lòng họ đang chuyện đau buồn nhưng khi giao tiếp với người khác họ
vẫn mỉm cười. Dù người Nhật rất khoan dung với người nước ngoài về khoản này,
12
nhưng sẽ một lỗi trong giao tiếp nếu không dùng ngôn ngữ lễ phép kính ngữ
khi dùng tiếng Nhật để nói chuyện với người có địa vị cao hơn.
Sẽ thô lỗ khi không gửi thiệp trong ngày Tết của Nhật nếu đã nhận được
thiệp gửi cho bạn. Nhưng nếu gửi thiệp ấy tới một tang gia chưa giáp năm lỗi
trong giao tiếp. Với người Nhật, việc tặng tiền thường bị xem thô lỗ, tiền mặt
loại quà cáp quy chuẩn trong đám cưới hay cho trẻ em trong năm mới.
2.3.2 Văn hóa quà tặng
Văn hoá tặng quà đây nhiều quy tắc bất thành văn rất khác biệt so với
nhiều quốc gia khác trên thế giới. Tuy một phong tục thân thiện nhưng người
Nhật rất “khắt khe” trong cách tặng quà nhận quà. “Giá trị quà tặng không bằng
cách tặng” chính là để nói về văn hóa tặng nhận quà của người Nhật nhưng
không kém phần tinh ý.
Người Nhật rất coi trọng hình thức vì đây là cả một nghệ thuật giao tiếp tinh tế
nhiều ý nghĩa. Các món quà không nhất thiết phải đắt tiền, đôi khi chỉ hộp
bánh nhưng cần phải được gói bọc kín cẩn thận đẹp mặt nhằm không để người
nhận nhìn thấy ngay từ lúc trao tay. Khi tặng hay nhận quà, ta nên đưa và nhận bằng
cả hai tay và hơi cúi người xuống để tỏ lòng kính trọng và cám ơn.
Người Nhật có 2 cách gói quà chính là Tsutsumi và Furoshiki. Tsutsumi, trong
tiếng Nhật nghĩa “bọc gói”, khía cạnh độc đáo của kỹ thuật này giấy hoặc
vải không bao giờ bị cắt mà thay vào đó, chúng được xếp nếp, gấp và buộc lại. Mục
đích của cách gói không phải để che giấu món quà để tôn vinh thể hiện một
phần nào đó món quà trong. Furoshiki kỹ thuật bọc quà bằng vải. Phong cách
này phù hợp với quà sinh nhật, quà ngày lễ, quà mừng cưới hay các món đồ tiếp thị
và mua sắm hàng ngày. Bộ Môi trường Nhật Bản đã xúc tiến việc sử dụng furoshiki
để thúc đẩy tái chế, vì vải thể tái sử dụng cho các dịp khác nhau, giúp giảm lãng
phí giấy.
Những điều kiêng kỵ trong văn hóa tặng quà
Để tránh rơi vào tình trạng khó xử khi tặng quà cho người Nhật, chúng ta
không nên tặng quà số lượng 4 hoặc 9, với người Nhật, số 4 đồng âm với
13
chữ "tử" và số 9 được coi là không may mắnnghĩa "đau khổ". Lựa chọn an
toàn nhất là nên tránh tặng quà có liên quan tới con số.
Hạn chế tặng những loại hoa màu trắng, hoa loa kèn hay hoa trà Tsubaki hay
biếu trà tùy tiện, đồ trang sức hay quần áo, món quà sẽ khiến cho người nhận phải
miễn cưỡng sử dụng vì không phải lúc nào mình cũng chọn đúng sở thích của người
được tặng. Đặc biệt, không nên tặng đồ vật làm bằng thủy tinh, sành sứ vật
hình dáng như bình hay lọ, đó vật dễ vỡ biểu trưng cho mối quan hệ không
bền, dễ đứt gãy.
2.3.3 Những chủ đề yêu thích và không thích
2.3.3.1 Những chủ đề yêu thích
Người Nhật thích các chủ đề về lịch sử, văn hóa (di sản văn hóa), nghệ thuật,
sự tiến bộ kỹ thuật, môi trường thiên nhiên. Các câu chuyện thường nhật như bàn
chuyện triết lý, thể thao, tin tức, đặc biệt chia sẻ chuyện gia đình. Những người
lớn các ông các chú thường hay bàn các chuyện xã hội, các vật dụng mang đậm chất
văn hóa như kiếm. Còn phụ nữ họ rất hay chia sẻ về gia đình của mình cho chị em
cùng nghe như về thành tựu của con cái và chồng.
2.3.3.2 Những chủ đề không thích
Những chủ đề họ không thích quá khứ của chiến tranh thế giới thứ hai, về
chủ nghĩa phát xít hay câu chuyện về chính trị. Các câu chuyện đời thường họ hạn
chế đề cập đến như chuyện tiền bạc, dục vọng, cá nhân riêng tư quá sâu,…
Kết luận: Văn hóa giao tiếp những điều kiêng kỵ của người Nhật nét
tương đồng giống văn hóa giao tiếp của người Việt, lối sống của họ thì rất lành
mạnh kiểu nhẹ nhàng và việc nào ra việc nấy, không vội vàng gấp rút mà đánh mất
đi giá trị bản thân và công việc, đặc biệt người Nhật tính trách nhiệm rất cao, họ
tin rằng nỗ lực quyết tâm tin vào chính mình chính chìa khóa dẫn đến
thành công.
14
CHƯƠNG 3. TIẾP BIẾN VĂN HÓA NHẬT TRONG ĐỜI SỐNG VĂN
HÓA NGƯỜI VIỆT, NHỮNG THỰC TRẠNG ĐANG TỒN TẠI VÀ
GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
3.1 Tổng quan mối quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản
Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Nhật Bản vào ngày 21
tháng 9 năm 1973. Năm 1992, Nhật Bản quyết định mở lại viện trợ cho Việt
Nam.Quan hệ giữa Việt Nam – Nhật Bản phát triển nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực
và đã bước sang giai đoạn mới về chất và đi vào chiều sâu. Các mối quan hệ kinh tế
- chính trị, giao lưu văn hóa không ngừng được mở rộng, sự hiểu biết giữa hai nước
không ngừng tăng lên. Hiện nay, Nhật Bản không chỉ đối tác quan trọng còn
là bạn hàng lớn thứ hai của Việt Nam.
3.2. Tiếp biến văn hóa Nhật Bản trong lĩnh vực đời sống văn hóa giới trẻ hiện
nay ở Việt Nam
Tiếp biến văn hóa Nhật Bản đã được giới trẻ Việt Nam rất hưởng ứng
truyền tay nhau phát triển những nét văn hóa này. Không như làn sóng văn hóa Hàn
hoặc Mỹ tiến vào Việt Nam một cách nhanh chóng và tạo nên những trào lưu mạnh
mẽ trong giới trẻ. Những nét văn hóa đặc trưng của xứ hoa anh đào nhẹ nhàng đi
vào lòng người Việt trẻ từ những điều giản dị nhỏ bé nhưng cũng rất sâu sắc.
3.2.1 Ảnh hưởng đến văn hóa
Nghệ thuật xếp giấy Origamimột nét văn hóa Nhật nhỏ nhưng rất đặc trưng
đã len lỏi vào tâm hồn người trẻ Việt từ ngày thơ ấu. Nghệ thuật gấp giấy thể hiện
sự khéo léo, sáng tạo và cần khả năng ghi nhớ tốt, với cách làm đa dạng cùng nhiều
hình tượng khác nhau đã thu hút nhiều bạn trẻ yêu thích và theo học bộ môn này.
Nhắc đến Nhật Bản, không ai không biết đến đặc sản nổi tiếng của xứ sở này
manga truyện tranh anime phim hoạt hình. Những trẻ 8X, 9X chắc hẳn
không thể nào không biết đến những bộ manga Nhật Bản như Thủy Thủ Mặt Trăng,
Doraemon, Ninja loạn thị, Nhóc Maruko, 7 viên ngọc rồng, Yaiba,… vì đó là những
ức tuổi thơ cùng đáng nhớ. Cho đến tận ngày nay, truyện tranh Nhật Bản
cũng chưa bao giờ hết “nóng” đối với giới trẻ và cả người lớn.
15
Một điều phải kể đến khi nhắc đến anime, đó chính văn hóa âm nhạc Nhật
Bản. Với giọng hát trong trẻo, giai điệu sôi động, bùng nổ, nhạc phim Anime cũng
ghi dấu ấn trong lòng khán giả Việt Nam. Bên cạnh đó, các nhóm nhạc Nhật Bản
cũng đã thu hút được một lượng fan trung thành tại Việt Nam như nhóm AKB48,
Arashi,... nhóm SGO48 tại Việt Nam - nhóm nhạc chị em của AKB48 minh
chứng cho sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa âm nhạc Nhật Bản.
Nối tiếp với sự nổi tiếng, mức độ phổ biến của manga, animemột loại hình
nghệ thuật hóa trang mới ra đời - cosplay. Các bạn trẻ s hóa thân vào nhân vật
mình yêu thích trong tác phẩm và diễn lại những động tác, câu nói thương hiệu của
nhân vật đó tại các lễ hội Nhật Bản hay lễ hội dành riêng cho cosplayer.Và đây
cũng là trào lưu thịnh hành trong những năm gần đây.
Ẩm thực Nhật hút hồn thực khách đầu tiên sự tinh tế trong việc bài trí
thức ăn. Về hương vị, hầu hết mọi người khi mới thưởng thức sẽ cảm thấy món
Nhật hơi khó ăn, song ai đã vượt qua được “thử thách khẩu vị” thì hầu như đều say
mê và muốn thưởng thức thêm nữa. Cho đến thời điểm này, ước tính riêng ở TP Hồ
Chí Minh, đã hàng trăm quán ăn, nhà hàng mang phong cách Nhật Bản được
giới trẻ rất yêu thích. n cạnh các nhà hàng, thưởng thức cafe trà đạo theo
phong cách Nhật Bản cũng dần thịnh hành khắp nơi.
3.2.2 Ảnh hưởng đến giáo dục
thể nói những năm gần đây, số người Việt trẻ thể sử dụng thông thạo
tiếng Nhật cũng như những bạn trẻ ghi danh học ngôn ngữ này ngày càng nhiều.
Giới trẻ Việt kết tiếng Nhật không chỉ bởi cách phát âm nghe rất đáng yêu mà còn ở
sự lạ lẫm của kiểu chữ Kanji tượng hình “khó nuốt”, bên cạnh đó, sự ra đờiphát
triển mạnh mẽ của các công ty Nhật tại Việt Nam cũng tạo nên một động lực to lớn
để những bạn trẻ chọn học ngôn ngữ này.
Nền giáo dục Nhật Bản luôn được đánh giá cao trên thế giới. Do đó, ngày nay,
nhờ giao lưu văn hóa hội, cha mẹ phụ huynh Việt Nam cũng cách dạy con
đúng đắn, tự lập sớm hơn, hạn chế nuông chiều, phụ thuộc như trước kia. Đây được
xem là một bước tiến trong nền giáo dục của người Việt Nam.
16
3.2.3 Ảnh hưởng đến xã hội
Đầu tiên phải kể đến việc các công ty Nhật Bản xuất hiện ngày càng nhiều tại
thị trường Việt, các nhãn hàng Nhật mặt Việt Nam nhiều không đếm xuể như
Panasonic, Honda, Toshiba,... Hay trong những năm gần đây, siêu thị Nhật bản
Aeon cũng trở thành địa điểm ăn uống, tham quan của nhiều bạn trẻ. Chính điều này
đã len lỏi vào trong xã hội đời sống thường nhật của người Việt Nam đôi khi ta
không nhận ra.
Có 4 bài học mà người Việt học được từ người Nhật và đang cải thiện điều đó
tốt hơn trong sinh hoạt thường ngày đó là: nói lời “cảm ơn” – “xin lỗi”, văn hóa im
lặng, văn hóa xếp hàng tôn trọng thời gian. Những điều đó không phải không
được dạy Việt Nam do chính người Việt không áp dụng thường xuyên để tạo
thành thói quen. Người ta hay biện nhiều do thể do nhân hoặc do yếu tố
ngoại cảnh tác động đến để trì hoãn, không duy trì những giá trị thực tiễn đó. Nhờ
s giao lưu tiếp biến trong văn hóa Nhật Việt, dân ta mới thấy tầm quan
trọng của những điều nhỏ nhoi đó vô cùng cần thiết trong cuộc sống.
Thêm một điều cần lưu ý, giới trẻ Việt ngày nay có xu hướng ưu tiên cho công
việc – sự nghiệp của bản thân nên việc lập gia đình muộn hay cótưởng sống độc
thân tự do, thoải mái xuất hiện ngày càng nhiều. Điều đó cũng phần ảnh hưởng
từ văn hóa công sở “cuồng công việc” của người Nhật.
3.2.4 Ảnh hưởng đến kiến trúc
Kiến trúc Nhật Bản từ lâu đã làm say đắm lòng người bởi lối kiến trúc độc đáo
với nhiều ý tưởng thiết kế nội thất tiết kiệm không gian và nét riêng mộc mạc đến từ
gỗ. Tại Việt Nam, kiến trúc đặc trưng của Nhật được thể hiện qua những công trình
nổi tiếng như Tu viện Khánh An tại TP.HCM, Chùa Cầu ở Hội An, Chùa Linh Quy
Pháp Ấn tại Lâm Đồng... Ngày nay,nhiều bạn trẻ yêu thích kiến trúc Nhật và đã
xây dựng nhà cửa vẫn phong cách Việt Nam nhưng mang hơi hướng Nhật đôi chút.
3.3 Những thực trạng đang tồn tại và giải pháp khắc phục
Thực trạng đầu tiên đang tồn tại đó hiện tượng cuồng Nhật Bản, chạy theo
xu hướng Nhật quên đi giá trị văn hóa truyền thống con người Việt Nam. Hiện
tượng phát cuồng quá mức văn hóa Nhật được biết đến tên gọi wibu (hay
17
weeaboo). Văn hóa Nhật Bản đã đi sâu vào văn hóa giới trẻ Việt Nam nhưng không
phải ai cũng biết cách dung hòa cách chọn lọc đúng đắn. Để giới trẻ Việt
không mắc phải những hệ luỵ đáng buồn khi chạy theo những trào lưu không đúng
đắn từ nước ngoài thì cần sự bắt tay giữa các nhà quản lý giáo dục trong việc
định hướng nhận thức cho giới trẻ. thể lấy những tấm gương tiêu biểu
những người trẻ thành đạt trong học vấn hay sự nghiệp để họ chia sẻ kinh nghiệm
sống và con đường đi đến thành công cho những người trẻ khác noi theo.
một thực trạng gây nhức nhói đó là một số người Việt lối sống sai lầm,
ích kỷ làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh người Việt trong mắt người Nhật nói riêng
bạn quốc tế nói chung. Trong những năm gần đây, người Việt đi lao động
sang Nhật rất ồ ạt bao gồm xuất khẩu lao động, tu nghiệp sinh và du học sinh tự túc
dạng vừa học vừa làm. Các vấn đề phát sinh từ phía người Việt như: thực tập sinh
bỏ trốn, ăn cắp tại siêu thị, ý thức chưa tốt hay đánh nhau... Đây việc không chỉ
liên quan đến một số cá nhân cụ thể mà còn liên quan đến hình ảnh quốc gia.
Làm thế nào để nâng cao ý thức từ chính người dân nước mình vẫn luôn
điều mà nhiều người kể cả Nhà nước khắc khoải suy nghĩ? Phải chăng việc liên kết
pháp luật giữa nhà nước Nhật nhà nước ta đủ mạnh để khắc chế được những
tình trạng đáng xấu hổ đó không? không thể một giải pháp hữu hiệu để khắc
phục triệt để nhưng ta phải thực hiện từng bước mạnh tay hơn nữa để các thành
phần xấu đó không dám hành động. Việc cảnh báo tránh bị dụ dỗ từ các đối tượng
xấu điều cần thiết đầu tiên cần được phổ cập đến nhiều bạn trẻ. Các trung tâm
dạy tiếng hay bảo trợ du học cũng như Nhà nước cần quan tâm đến đạo đức nhiều
hơn, mở những buổi chuyên đề cuộc sống gần gũi cho các bạn có dự định sang Nhật
được tiếp xúc sớm. Cần đưa ra một số quy định bổ sung thêm về việc phạm tội tại
Nhật nói riêng nước ngoài nói chung để răn đe, trừng trị nghiêm khắc những
thành phần bất hảo từ trong tư tưởng.
Thực trạng cuối cùng được nhiều người quan tâm đó vấn đề sốc văn hóa
nước bạn. Những hiện tượng sốc văn hóa quen thuộc khi đến Nhật như: văn hóa im
lặng; vấn đề “ức hiếp”; mối quan hệ trên dưới, địa vị hội rất quan trọng; sự chặt
chẽ về tiền bạc; người Nhật khó gần, lạnh lùng hay sự siêng năng, cần cù trong công
việc của họ làm nhiều người phát hoảng. Để sớm vượt qua “sốc văn hoá” khi đến
18
sống, học tập làm việc Nhật Bản, những du học sinh, tu nghiệp sinh cần tìm
hiểu trước thật kỹ về văn hóa, con người, phong tục tập quán của nơi đây. Càng
hiểu kỹ về văn hoá của họ thì mức độ thời gian “sốc văn hoá” sẽ giảm đi rất
nhiều và khả năng thích nghi sẽ nhanh hơn. Du học sinh cần chuẩn bị về mặt tâm lý
để đón nhận “sốc văn hoá” nơi xứ người. Cần tự hào về nền văn hoá gốc của mình
nhưng cũng phải biết cách chấp nhậntôn trọng nền văn hoá bản xứ. Hãy rèn cho
mình cách sống chỉn chu, kỷ luật, ý thức đặt lợi ích chung lên trên của người dân xứ
sở mặt trời mọc.
19
KẾT LUẬN
Nhật Bản một đất nước phát triển không chỉ về lĩnh vực hội, kinh tế,
chính trị còn tiên tiến về mặt giáo dục cũng như đặc sắc trong nét văn hóa bản
địa. Con người Nhật Bản biến những điều bình thường thành những điều phi
thường, lịch sử đã ghi nhận sự phát triển thần kì đó và được cả thế giới nể phục, coi
trọng. Những điều đó ta đã được học trong sách lịch sử thời còn ngồi trên ghế nhà
trường THPT. trong thời hội nhập quốc tế, Nhật Bản đã mở rộng cửa chào
đón nhiều người nước ngoài đến cũng như du nhập các nền văn hóa của thế giới vào
nước họ nhưng điều chúng ta khâm phục họ lòng tự tôn dân tộc rất cao, giữ
gìn, bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa truyền thống không bị mai mọt còn
truyền các nét văn hóa độc đáo đó thông qua các ấn phẩm nghệ thuật, truyền
thông. hội Nhật Bản hiện nay nhiều vấn đề cần xem xét như vấn đề ức
hiếp, bạo lực tại công sở, học đường dẫn đến số lượng người tự tử tại Nhật tăng lên
đáng báo động; hay một vấn đề làm nhà nước Nhật phải lo ngại chính sự già hóa
dân số, sự nhập của người nước ngoài đến Nhật ngày một đông. Chung quy lại,
Nhật Bản một đất nước hùng mạnh, nền giáo dục tiên tiến, ổn định về tình
hình kinh tế - chính trị dù trong tình hình dịch COVID đầy nguy hiểm.
Việt Nam ta một quốc gia đi lên từ những vụn vỡ của chiến tranh, cũng
chính điều đó là điểm chung giữa hai nước Nhật – Việt. Đất nước ta luôn xem trọng
mối quan hệ hợp tác với Nhật, đẩy mạnh nền kinh tế -hội trong những năm gần
đây để có thể tiến lên sánh bước cùng các cường quốc năm châu. Nhưng những thực
trạng xấu của người Việt xuất hiện tại Nhật Bản mối lo nguy hại đến quan hệ
giữa hai quốc gia. Những tư tưởng đồi trụy, xấu xí hay tự nhục vẫn còn tồn tại trong
một số bộ phận giới trẻ Việt họ đã tiếp xúc bước ra ngoài thế giới. Từ
chính trong nhận thức của bản thân họ vẫn theo cái tôi độc hại, nếu không thay đổi
thì hệ lụy về sau cùng nguy hại ảnh hưởng đến cộng đồng, bộ mặt đất nước.
Những chính sách thay đổi về giáo dục cũng như thêm vào pháp luật để răn đe
những hành vi xấu, chấn chỉnh những tưởng độc hại. Chúng em tin chắc rằng:
Việt Nam trong một tương lai không xa sẽ phát triển mạnh mẽ, hạnh phúc vững
bền.
20

Preview text:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
KHOA XÃ HỘI & TRUYỀN THÔNG
BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ  BÀI TIỂU LUẬN
MÔN: GIAO TIẾP ĐA VĂN HÓA
Đề tài: “TÌM HIỂU VĂN HÓA NHẬT BẢN VÀ
LIÊN HỆ ĐẾN VIỆT NAM”
GVHD: ThS. Lê Thị Ngọc Thúy Lớp HP: 211SOS20505 Nhóm: ST7 – Nhóm 7B
SVTH: Đính kèm file bên trong
TP.HCM, tháng 12 năm 2021 LỜI CẢM ƠN
Nhóm 7B xin gửi lời chào thân thương nhất đến cô Lê Thị Ngọc Thúy – Giảng
viên Giao tiếp đa văn hóa đáng mến của chúng em.
Chúng em xin cảm ơn cô rất nhiều trong thời gian qua đã luôn tận tụy với lớp
chúng em. Cô đã giảng dạy, truyền đạt cho chúng em về những nền văn hóa trên thế
giới đồng thời đi sâu vào văn hóa giao tiếp quan trọng của từng quốc gia, khu vực
cụ thể. Ở mỗi buổi học, chúng em như được tham gia vào chuyến hành trình khám
phá thế giới, mở mang thêm rất nhiều bài học hữu ích từ thực tiễn. Môn Giao tiếp
đa văn hóa đã trang bị nền tảng kiến thức văn hóa sâu rộng đồng thời bồi đắp những
giá trị nhân văn tốt đẹp của dân tộc Việt Nam cho các bạn sinh viên hiện nay.
Bên cạnh đó, chúng em xin cảm ơn các thầy cô trong khoa Xã hội và Truyền
thông đã luôn đồng hành cùng cô Thúy và lớp chúng em trong học kỳ này. Chúng
em gửi lời cảm ơn chân thành đến nhà trường dù trong mùa dịch khó khăn nhưng đã
cố gắng tạo điều kiện hết mức để chúng em theo kịp tiến độ đào tạo, không bỏ lỡ
khoảng thời gian quý báu mà ngừng học tập.
Lời cuối cùng, em xin gửi đến cô Ngọc Thúy, các thầy cô thuộc khoa Xã hội
và Truyền thông cùng với nhà trường luôn mạnh khỏe, bình an, cùng nhau vượt qua
thời điểm khó khăn của đại dịch COVID-19.
NHẬN XÉT GIẢNG VIÊN
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
..................................................................................................................... 2
..................................................................................................................... .
BẢNG ĐÁNH GIÁ CÁC THÀNH VIÊN NHÓM 7B Mức Thuyết Tiểu Tổng TT Họ và tên MSSV Công việc độ trình luận điểm tham gia hoàn (30%) (30%) (60%) thành 1Nguyễn Tấn Tài 181A080321 Tìm tài liệu phần 2.3 100% 8.5 Tìm tài liệu 2Nguyễn Ngọc Tài 201A010180 phần 3.1 và 100% 8.5 3.2 3Phạm Thị Thu Tâm 201A170069 Tìm tài liệu phần 3.3 100% 8.5 Tìm tài liệu 4Hoàng Duy Thái (NT) 191A160146 phần 2.1 và 100% 8.5 2.2 Trần Ngọc
Kim Thắm 201A150072 Tìm tài liệu 5 Chương 1 100% 8.5 Làm phần Nguyễn đầu, kết luận 6 Thị Thanh 201A160163 100% 8.5 + Tổng hợp, Thảo chỉnh sửa 3 PHẦN NỘI DUNG
1. Lý do chọn đề tài
Thế giới được hình thành từ nhiều châu lục khác nhau với mỗi quốc gia mang
nhiều nét độc đáo trong văn hóa bản địa. Châu Á được xem như một cái nôi văn hóa
lâu đời trên trái đất, mang nhiều vẻ đẹp đa dạng ngây ngất lòng người. Trong số đó,
Nhật Bản là đất nước phát triển có nền văn hóa độc đáo, riêng biệt dù trong thời kì
hội nhập quốc tế vẫn giữ được bản sắc dân tộc vốn có. Văn hóa Nhật với muôn màu
sắc rực rỡ mang nhiều ý nghĩa tượng trưng cho con người, đất nước của họ đã thu
hút được khách du lịch, người nước ngoài đến tham quan và làm việc, học tập, sinh
sống tại đây. Trong 62 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam,
Nhật đứng thứ 3 sau Singapore và Đài Loan về số vốn đăng ký. Sự hiện diện của
nhiều công ty Nhật Bản đóng tại Việt Nam trải dọc chiều dài đất nước ta cũng đã
ảnh hưởng phần nhiều đến xã hội – văn hóa nước mình. Trong đời sống thường
ngày, ta đã tiếp xúc nhiều với hàng hóa cũng như thương hiệu Nhật Bản quen thuộc
như Honda, Yamaha, Mitsubishi, Rhoto, Ace Cook,... Đi cùng với sự phát triển
nhanh chóng, kì diệu về mặt kinh tế, văn hóa Nhật cũng độc đáo, thú vị về ẩm thực,
lễ hội, ... khiến nhiều bạn trẻ thích thú, khám phá, học tập. Nhờ sự giao lưu tiếp biến
văn hóa Nhật tràn vào Việt Nam, đất nước ta có nhiều sự thay đổi chuyển mình về
tư tưởng, giáo dục, xã hội. Nhưng việc giao lưu tiếp biến đó vừa đem lại tích cực
vừa có phần tiêu cực cần phải giảm tránh, việc chọn lọc để học hỏi cũng cần có cơ
sở và phù hợp với xã hội – văn hóa truyền thống của con người Việt Nam. Đặc biệt
trong thời kì hội nhập quốc tế, việc giao lưu văn hóa có liên kết với giao tiếp đa văn
hóa càng phải được chú trọng và đào tạo đầu tư để khi bước sang Nhật hay các nước
trên thế giới hạn chế tình trạng sốc văn hóa. Từ chính những lý do như trên, nhóm
chúng em quyết định chọn đề tài “Tìm hiểu văn hóa Nhật Bản và liên hệ đến Việt
Nam” làm đề tài tiểu luận cuối cùng của học phần Giao tiếp đa văn hóa.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của nhóm là tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản cùng các vấn
đề như văn hóa lễ hội, văn hóa ẩm thực, đặc biệt chú trọng vào văn hóa giao tiếp
của xứ sở hoa anh đào. Sự tiếp biến văn hóa Nhật có ảnh hưởng như thế nào đối với 4
đời sống văn hóa – xã hội của người Việt trẻ mình cũng là một chủ đề cần khai phá
và tiếp thu. Đồng thời, hiện nay, những thực trạng xấu vẫn còn diễn ra và gây nhức
nhói trong dư luận làm xấu đi hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế nói
chung và nước Nhật nói riêng. Nội dung tiểu luận sẽ tập trung khai thác những vấn
đề trên và đưa ra giải pháp nhằm hạn chế, khắc phục.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là văn hóa Nhật. Phạm vi nghiên cứu của đề
tài là xoay quanh đất nước Nhật Bản.
4. Phương pháp nghiên cứu
Với tình hình dịch bệnh Covid đáng báo động như hiện nay, việc tìm kiếm
thông tin cũng rất khó khăn, gặp nhiều trở ngại. Vì vậy, nhóm chúng em chỉ có thể
cập nhật và tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản trên các phương tiện truyền thông là chủ
yếu như thông qua Google, Facebook và Youtube. Từ các nguồn tài liệu đa dạng,
phong phú trên truyền thông đại chúng, nhóm 7B đã chọn lọc thông tin và viết tổng
kết lại những nội dung chính về văn hóa Nhật Bản cùng với những hình ảnh rõ nét,
đẹp, sinh động. Cùng với phương pháp phân tích – tổng hợp, chúng em đã hoàn
thành bài tiểu luận một cách hoàn chỉnh nhất có thể.
5. Bố cục đề tài
Bố cục đề tài của tiểu luận có cơ cấu như sau:
Chương 1. Tổng quát về đất nước Nhật Bản
Chương 2. Các nét độc đáo trong văn hóa Nhật Bản
Chương 3. Tiếp biến văn hóa Nhật trong đời sống văn hóa người Việt, những thực
trạng đang tồn tại và giải pháp khắc phục 5
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐẤT NƯỚC NHẬT BẢN
1.1 Vị trí địa lý
Nhật Bản là một đảo quốc ở Đông Bắc Á, một phần của dải núi ngầm trải dài
từ Đông Nam Á tới Alaska. Nhật Bản nằm ở khu vực Đông Á, thuộc phía tây của
Thái Bình Dương với cấu thành từ 4 quần đảo lớn là Kuril (Nhật Bản gọi là quần
đảo Chishima), quần đảo Nhật Bản, Ryukyu và Izu-Ogasawara. Đây là một đảo
quốc hoàn toàn không tiếp giáp với quốc gia hay lãnh thổ nào trên đất liền. Nơi cao
nhất Nhật Bản là núi Phú Sĩ với độ cao 3.776m.
1.2 Quốc kì, quốc huy 1.2.1 Quốc kì
Quốc kì của Nhật Bản có tên gọi là Nisshoki hay người Nhật thường gọi là
Hinomaru, được công nhận vào 27/02/1870 là một lá cờ hình chữ nhật nền
trắng tượng trưng cho sự thuần khiết và liêm chính, chính trực của con người Nhật
Bản. Ở chính giữa là một hình tròn màu đỏ lớn tượng trưng cho mặt trời, cho sự
chân thành và nhiệt tình. 1.2.2 Quốc huy
Quốc huy của Nhật Bản là Cúc Hoa Văn - hình ảnh đóa hoa cúc màu vàng
hoặc cam có viền và nền màu đen hoặc đỏ, là một biểu tượng, huy hiệu hay phù
hiệu được Thiên Hoàng và những thành viên trong hoàng thất Nhật Bản sử dụng.
1.3 Các biểu tượng tượng trưng
1.3.1 Biểu tượng hoa
Theo luật pháp quy định thì Nhật không có quốc hoa tuy nhiên về tập tục thì
hoa cúc và hoa anh đào là 2 loài hoa đại điện cho quốc gia này.
Hoa anh đào được người Nhật yêu mến nhất và coi là biểu tượng quốc gia. Bởi
hoa anh đào chỉ nở rồi tàn trong một tuần nên người Nhật coi đây là cái đẹp, cảm
giác vô thường, u sầu và vẻ đẹp duyên dáng.
Hoa cúc vốn sinh ra ở Trung Hoa và đến Nhật vào khoảng thế kỷ VIII. Chúng
đã trải qua rất nhiều sự cải tạo tùy theo sự yêu thích của người Nhật. Hoa cúc
thường được coi như biểu tượng của vẻ đẹp phảng phất, huyền ảo, biểu tượng cho 6
sự trường tồn vĩnh cửu, đồng nghĩa với việc Nhật Bản muốn họ sẽ mãi trường tồn
vĩnh cửu và thể hiện nét đẹp của con người Nhật bản trên toàn thế giới. Giờ đây khi
hoa anh đào biểu hiện cho mùa xuân thì hoa cúc tiêu biểu hiện cho loài hoa mùa thu ở Nhật Bản.
1.3.2 Biểu tượng động vật 1.3.2.1 Quốc điểu
Loài chim biểu tượng cho Nhật Bản là chim trĩ (chim trĩ- キ ジ). Có nguồn
gốc ở Nhật Bản, loài chim này được coi là gần giống với con người từ thời cổ đại.
Chúng sống trong rừng tạp cách xa nơi sinh sống của con người. Đặc biệt của
chúng: con đực mặt đỏ, thân xanh đen, đuôi dài; con mái thì có màu nâu sáng chấm
đen, con nhỏ hơn và có đuôi ngắn hơn con đực. Trong các loài chim, chúng được
coi là đẹp nhất bởi nỗi buồn trong tiếng gọi tìm nhau của con đực và con cái. 1.3.2.2 Quốc ngư
Vào năm 1914, nhân dịp tôn vinh hoàng tử Hirohito, tại Nhật Bản đã tổ chức
một cuộc triển lãm về loài cá chép Koi đầu tiên tại Tokyo – thủ đô của Nhật Bản.
Bắt đầu từ đây, loài cá chép Nhật với 2 màu chủ đạo là đỏ và trắng được tôn vinh và
trở thành “quốc ngư” của Nhật Bản.
Cá chép Koi hay còn được gọi là Cá chép Nishikigoi (Cá chép thổ cẩm) là một
loại cá chép thường đã được con người thuần hóa, lai tạo để trở thành cá nuôi làm
cảnh trong các hồ nhỏ. Cá chép Koi có màu sắc rất sặc sỡ giống như các hình xăm,
những màu sắc này được người dân Nhật Bản coi là một điều may mắn. Cá Koi
được xem là một biểu tượng cho ước vọng, lòng kiên trì và sức mạnh. Hầu hết ý
nghĩa biểu tượng của cá Koi bắt nguồn từ truyền thuyết “cá vượt Vũ Môn hóa rồng”.
1.4 Ngôn ngữ, chữ viết
Hiện nay, người Nhật sử dụng tới 4 loại chữ viết trong một văn bản: đó là chữ
Hán được du nhập từ Trung Quốc vào thế kỷ thứ III-IV(Kanji), chữ Hiragana và
Katakana được người Nhật sáng tạo ra vào khoảng thế kỷ thứ VIII-IX và chữ Latin
được các nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha truyền vào Nhật Bản 7
khoảng thế kỷ thứ XVI-XVII (Romaji). Số lượng chữ Hán thường dụng trong tiếng
Nhật vào khoảng 2000-3000 chữ.
CHƯƠNG 2. CÁC NÉT ĐỘC ĐÁO TRONG VĂN HÓA NHẬT BẢN
2.1 Văn hóa ẩm thực
2.1.1 Đôi nét về nền văn hóa ẩm thực Nhật Bản
Ẩm thực Nhật Bản hay có tên gọi là washoku thường có rất ít gia vị mà thay
vào đó là chú trọng làm bật lên hương vị tươi ngon tự nhiên của món ăn. Hương vị
ẩm thực Nhật Bản thường thanh tao, nhẹ nhàng không có nhiều dầu mỡ và luôn đi
kèm với thiên nhiên mỗi mùa riêng biệt. Do vị trí địa lý đặc biệt mà xung quanh
Nhật Bản là biển nên các món ăn từ hải sản và rong biển cũng rất phổ biến.
Ẩm thực Nhật Bản đề cao việc trang trí món ăn hay còn gọi là ăn bằng mắt.
Các món ăn được trang trí vô cùng tỉ mỉ, nó như một tác phẩm nghệ thuật có thể ăn được.
2.1.2 Các món ăn tiêu biểu
2.1.2.1 Các món từ đậu tương
Miso được làm chủ yếu từ đậu nành, gạo, lúa mạch rồi cho lên men trộn cùng
với muối và nấm kōjikin. Sản phẩm lên men sau cùng là một loại sốt đặc sánh dùng
để làm tương, nước sốt; để muối rau cải hay thịt các loại; hoặc nấu chung với nước
dùng dashi để tạo ra món canh miso, một món ăn không thể thiếu đối với người
Nhật. Vốn giàu protein, vitamin và các khoáng vi lượng, miso đóng một vai trò rất
quan trọng trong nền ẩm thực Nhật nói chung và văn hoá, lịch sử của quốc gia này
nói riêng. Miso đặc trưng với vị mặn, nhưng kèm theo đó là mùi thơm (giống
mùi bánh mì nướng) và hương vị của riêng từng vùng; tuỳ thuộc vào thành phần
nguyên liệu và phương pháp chế biến, lên men.
Tiếp theo là Natto, món đậu lên men truyền thống của Nhật Bản. Natto thường
được dùng cho bữa sáng, hoặc bữa ăn lót dạ, của người Nhật. Kết cấu đặc quánh,
deo dẻo, dinh dính, và có mùi khá lạ. Nhiều người cho rằng mùi này phải ngửi vài
lần mới quen. Natto cực kì giàu dinh dưỡng và đem lại nhiều lợi ích sức khỏe. Natto
có thành phần chính là đậu nành lên men, tạo thành một hỗn hợp dai, dính. Mùi của 8
natto khá hăng, còn hương vị lại bùi bùi. Người Nhật rưới nước tương, mù tạt, hẹ
hoặc các loại sốt gia vị khác lên món natto, rồi ăn với cơm.
2.1.2.2 Bữa ăn gia đình cơ bản
Bữa ăn gia đình này thường được các bà mẹ chuẩn bị trong bữa sáng cho cả
gia đình vì người Nhật thường không ăn sáng ở bên ngoài như người Việt Nam mà
thường sẽ ăn sáng ở nhà. Bữa ăn này cơ bản bao gồm cơm trắng, natto, cá nướng,
rau trộn và canh miso. Cơm sẽ được nấu ấm nóng. Natto sẽ được trộn hành lá và
trứng sống. Còn cá nướng thường sẽ là cá thu hoặc cá ngừ được tẩm rất ít gia vị.
Rau trộn thường sẽ được trộn bằng dầu giấm hoặc sốt dầu trứng, loại rau thường sử
dụng là rau chân vịt hoặc củ cải. Canh miso được nấu đơn giản bằng cách đun rong
biển ngâm mềm và đậu hủ. Sau khi gần chín sẽ hòa thêm tương miso vào và thế là
hoàn tất. Các món ăn sẽ được chuẩn bị riêng theo từng thành viên của gia đình. 2.1.2.3 Sushi
Đây được coi là món ăn quốc hồn quốc túy của Nhật Bản. Sushi là sự kết hợp
của chữ “su” và “meshi”. Trong tiếng Việt, chúng có nghĩa là giấm và gạo. Sushi ý
chỉ món cơm ngọt nhẹ, nêm với giấm, còn gọi là shari, và được trang trí với neta,
tức hải sản, trứng hoặc rau củ, đã được nấu chín hay để sống. Sushi cũng được chia
làm nhiều loại khác nhau, được phân biệt bằng cách cuốn cơm hay nắm cơm. Có tất
cả 6 cách cuốn cơm độc đáo, sáng tạo khác nhau nhưng hương vị vẫn được đảm bảo và mang đậm hồn Nhật. 2.1.2.4 Ramen
Giống như sushi thì đây cũng là 1 món ăn vô cùng nổi tiếng của Nhật
Bản. Món này bao gồm phần sợi mì được làm từ lúa mì, nước dùng thường nấu từ
xương heo, xương gà hoặc cá, đồng thời ăn kèm với các món như thịt lợn thái mỏng
(xá xíu), rong biển sấy khô (nori), trứng luộc được ngâm trong vị nước sốt tare
(ajitama), măng chua (menma) và hành lá. Từ thập niên 1980, Ramen dần dần trở
thành một biểu tượng văn hóa của Nhật và lan rộng trên toàn thế giới.
2.1.3 Kết luận về văn hóa ẩm thực
Ẩm thực Nhật Bản mang nhiều màu sắc riêng biệt có sự pha trộn của các nền
văn hóa khác nhau cũng như truyền thống. Nhưng tụ chung thì các món ăn thường 9
sẽ thanh đạm, mang vị ngon từ các loại nguyên liệu chính và được trang trí vô cùng bắt mắt.
2.2 Văn hóa lễ hội
2.2.1 Đôi nét về các lễ hội truyền thống của Nhật Bản
Lễ hội tại Nhật thường được gọi là “Matsuri”. Tại nhiều lễ hội ở Nhật, người
dân địa phương thường sẽ kéo xe Dashi, hoặc khênh kiệu Mikoshi và đi khắp thành
phố. Điểm khác nhau giữa xe và kiệu là xe sẽ do người kéo và đi bộ còn kiệu sẽ
được khênh trên vai. Trên xe có thể có người ngồi nhưng trên kiệu thì không thể
ngồi được. Bởi vì kiệu được cho là phương tiện di chuyển của các vị thần.Tiếng hô
vang theo nhịp điệu của những người khênh kiệu, tiếng nhạc hayashi hoà tấu trên xe
kéo là đặc trưng thường thấy trong lễ hội.
2.2.2 Một số lễ hội tiêu biểu
Lễ hội mừng năm mới Oshougatsu
Khác hẳn với các nước láng giềng như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Việt Nam
thường sẽ dùng lịch âm để mừng năm mới, Nhật Bản chọn ngày 1 tháng 1 dương
lịch hằng năm để chào mừng năm mới, gọi là lễ Oshougatsu. Đây được xem là ngày
lễ lớn nhất Nhật Bản, Tết Oshougatsu diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3. Người dân Nhật
Bản chuẩn bị cho lễ hội từ ngày 8/12 đến 12/12. Vào những ngày này, mọi gia đình
đều dọn dẹp sạch sẽ, chuẩn bị đồ dùng và trang trí nhà cửa đón năm mới. Cũng như
Tết cổ truyền ở Việt Nam, người Nhật sẽ đi chùa vào những ngày đầu năm mới, ăn
bữa cơm tất niên cùng những món ăn truyền thống, lì xì đầu năm và trẻ em Nhật thì
tham gia những trờ chơi dân gian như Tokoage và cầu lông Hanetsuki.
Lễ hội hoa anh đào Hanami
Hanami trong tiếng Nhật có nghĩa là ngắm hoa, thưởng hoa. Lễ hội Hanami
được xem là một trong những lễ hội hoa lớn nhất và lâu đời nhất Nhật Bản. Hằng
năm, cứ vào độ cuối tháng 3, đầu tháng 4, hoa anh đào trên khắp đất nước Nhật Bản
bắt đầu nở rộ, người Nhật lại háo hức đón chờ Hanami như đón chờ một món quà
tuyệt đẹp của mùa xuân. Hanami diễn ra và kéo dài trong khoảng 10 ngày, trong dịp
lễ này, người Nhật sẽ ngồi dưới những tán hoa anh đào tuyệt đẹp, tổ chức tiệc tùng,
cùng nhau hát hò, nhảy múa và bình phẩm về vẻ đẹp của hoa. 10
Lễ hội cá chép Koinobori Matsuri
Koinobori trong tiếng Nhật có nghĩa là cờ cá chép, với người Nhật, cá chép
tượng trưng cho lòng dũng cảm và tính ngoan cường khi dám vượt vũ môn để hóa
rồng và làm nên những chuyện đại sự, cũng giống như tính cách của các bé trai nên
Koinobori cũng có nghĩa là Lễ hội của các bé trai. Có một điều trùng hợp là Lễ hội
cá chép diễn ra vào đúng ngày 5 tháng 5 âm lịch, tức trùng với Tết Đoan Ngọ của
Việt Nam, tuy nhiên, cờ cá chép đã được treo khắp các cung đường của Nhật từ
trước 2 tháng. Vào dịp lễ này, ngoài việc trước các cửa nhà được trang trí bằng
những dải cờ cá chép đủ màu sắc, người ta thường hay làm món Obento truyền
thống và những món ăn mô phỏng hình cá chép với mong muốn cầu cho con cái
được khỏe mạnh và phát triển tốt. Lễ hội Gion
Lễ hội Gion là một trong những lễ hội lớn nhất Nhật Bản, được tổ chức ở đền
Yasaka vào tháng 7 hằng năm. Với ý nghĩa cầu sức khỏe và xua tan bệnh dịch,
người dân đã tổ chức những buổi lễ tế để giữ cho tinh thần vượt qua sầu muộn, sự
sợ hãi và luôn được thoải mái, thanh tịnh. Một trong những hoạt động độc đáo nhất
của lễ hội chính là lễ diễu hành Yamaboko Yunko vào ngày 17/07 qua các đường
phố náo nhiệt của Tokyo. Ngoài lễ diễu hành, Gion cũng có nhiều hoạt động chuẩn
bị, vui chơi, hội họp rất phong phú như nghi thức thanh tẩy Mikoshi, lễ dựng kiệu
Hoko và Kama. Lễ hội Gion kéo dài xuyên suốt trong tháng 7.
2.2.3 Tổng kết về lễ hội
Lễ hội được diễn ra xuyên suốt cả năm tại Nhật Bản. Nó mang đầy tính truyền
thống và triết lý của người dân nơi đây. Lễ hội vừa giúp họ nhớ về người đã khuất
vừa cầu chúc sức khỏe mùa màng.
1.3 Văn hóa giao tiếp
2.3.1 Văn hóa giao tiếp trong xã hội
Chào hỏi là một nghi thức không thể thiếu trong giao tiếp hằng ngày, tưởng
chừng như nó rất đơn giản nhưng ở Nhật Bản, ta phải thật lưu ý và ghi nhớ để sử
dụng các cách chào cho phù hợp. 11
Có 3 kiểu chào cơ bản là kiểu Eshaku (kiểu khẽ cúi chào 15 độ), kiểu Keirei
(cúi thấp 30 độ có phần trang trọng hơn) và kiểu Saikeirei (lời chào trang trọng
nhất, thường cúi rất thấp 45-60 độ).
Ở Nhật Bản có một số điều kiêng kỵ khi chào như: không được chào qua loa
phải cúi thật thấp khi gặp người có tuổi; nét mặt chào lúc nào cũng phải tươi cười;
cúi chào phải giữ hơn 3 giây thì mới coi là lễ phép kính trên nhường dưới.
Người Nhật luôn thường trực câu “Cám ơn” trên môi của mình. Khi được giúp
đỡ bất kể việc nhỏ hay việc lớn thì họ đều gửi cho chúng ta lời cảm ơn. Đây là một
điều vô cùng đặc biệt trong văn hóa giao tiếp của người Nhật và được coi là một nét
đẹp trong văn hóa giao tiếp thường ngày của người Nhật. Văn hóa “Xin lỗi” của
người Nhật cũng cần được người Việt học hỏi và áp dụng thường xuyên.
Trong giao tiếp truyền thống của người Nhật có những quy tắc, lễ nghi mà mọi
người đều phải tuân theo, phụ thuộc vào địa vị xã hội, từng mối quan hệ xã hội của
đối tượng giao tiếp. Và có một số điều cần phải lưu ý như:
Giao tiếp mắt: người Nhật thường tránh nhìn trực diện vào người đối thoại,
mà họ thường nhìn vào một vật trung gian như caravat hoặc cúi đầu xuống và nhìn
sang bên. Nếu khi nói chuyện mà nhìn thẳng vào người đối thoại thì bị xem như là
một người thiếu lịch sự, khiếm nhã và không đúng mực.
Sự im lặng: người Nhật có khuynh hướng nghi ngờ lời nói và quan tâm nhiều
đến hành động, họ sử dụng sự im lặng như một cách để giao tiếp và họ tin rằng nói
ít thì tốt hơn nói quá nhiều.
Gián tiếp và nhập nhằng: thường thì họ giải thích ít những gì họ ám chỉ và
những câu trả lời thì cũng rất mơ hồ. Họ không bao giờ nói “không” và chẳng nói
cho biết rằng họ không hiểu. Nếu cảm thấy bất đồng hoặc không thể làm những yêu
cầu của người khác họ thường nói “điều này khó”.
Những điều kiêng kỵ khi giao tiếp xã hội
Người Nhật rất chú trọng làm sao cho người đối thoại cảm thấy dễ chịu. Họ
không bao giờ muốn làm phiền người khác bởi những cảm xúc riêng của mình, cho
dù trong lòng họ đang có chuyện đau buồn nhưng khi giao tiếp với người khác họ
vẫn mỉm cười. Dù người Nhật rất khoan dung với người nước ngoài về khoản này, 12
nhưng sẽ là một lỗi trong giao tiếp nếu không dùng ngôn ngữ lễ phép và kính ngữ
khi dùng tiếng Nhật để nói chuyện với người có địa vị cao hơn.
Sẽ là thô lỗ khi không gửi thiệp trong ngày Tết của Nhật nếu đã nhận được
thiệp gửi cho bạn. Nhưng nếu gửi thiệp ấy tới một tang gia chưa giáp năm là lỗi
trong giao tiếp. Với người Nhật, việc tặng tiền thường bị xem là thô lỗ, tiền mặt là
loại quà cáp quy chuẩn trong đám cưới hay cho trẻ em trong năm mới.
2.3.2 Văn hóa quà tặng
Văn hoá tặng quà ở đây có nhiều quy tắc bất thành văn và rất khác biệt so với
nhiều quốc gia khác trên thế giới. Tuy là một phong tục thân thiện nhưng người
Nhật rất “khắt khe” trong cách tặng quà và nhận quà. “Giá trị quà tặng không bằng
cách tặng” chính là để nói về văn hóa tặng và nhận quà của người Nhật nhưng không kém phần tinh ý.
Người Nhật rất coi trọng hình thức vì đây là cả một nghệ thuật giao tiếp tinh tế
và nhiều ý nghĩa. Các món quà không nhất thiết phải đắt tiền, đôi khi chỉ là hộp
bánh nhưng cần phải được gói bọc kín cẩn thận và đẹp mặt nhằm không để người
nhận nhìn thấy ngay từ lúc trao tay. Khi tặng hay nhận quà, ta nên đưa và nhận bằng
cả hai tay và hơi cúi người xuống để tỏ lòng kính trọng và cám ơn.
Người Nhật có 2 cách gói quà chính là Tsutsumi và Furoshiki. Tsutsumi, trong
tiếng Nhật có nghĩa là “bọc gói”, khía cạnh độc đáo của kỹ thuật này là giấy hoặc
vải không bao giờ bị cắt mà thay vào đó, chúng được xếp nếp, gấp và buộc lại. Mục
đích của cách gói không phải để che giấu món quà mà để tôn vinh và thể hiện một
phần nào đó món quà ở trong. Furoshiki là kỹ thuật bọc quà bằng vải. Phong cách
này phù hợp với quà sinh nhật, quà ngày lễ, quà mừng cưới hay các món đồ tiếp thị
và mua sắm hàng ngày. Bộ Môi trường Nhật Bản đã xúc tiến việc sử dụng furoshiki
để thúc đẩy tái chế, vì vải có thể tái sử dụng cho các dịp khác nhau, giúp giảm lãng phí giấy.
Những điều kiêng kỵ trong văn hóa tặng quà
Để tránh rơi vào tình trạng khó xử khi tặng quà cho người Nhật, chúng ta
không nên tặng quà có số lượng là 4 hoặc 9, vì với người Nhật, số 4 đồng âm với 13
chữ "tử" và số 9 được coi là không may mắn vì có nghĩa là "đau khổ". Lựa chọn an
toàn nhất là nên tránh tặng quà có liên quan tới con số.
Hạn chế tặng những loại hoa màu trắng, hoa loa kèn hay hoa trà Tsubaki hay
biếu trà tùy tiện, đồ trang sức hay quần áo, món quà sẽ khiến cho người nhận phải
miễn cưỡng sử dụng vì không phải lúc nào mình cũng chọn đúng sở thích của người
được tặng. Đặc biệt, không nên tặng đồ vật làm bằng thủy tinh, sành sứ và vật có
hình dáng như bình hay lọ, vì đó là vật dễ vỡ biểu trưng cho mối quan hệ không bền, dễ đứt gãy.
2.3.3 Những chủ đề yêu thích và không thích
2.3.3.1 Những chủ đề yêu thích
Người Nhật thích các chủ đề về lịch sử, văn hóa (di sản văn hóa), nghệ thuật,
sự tiến bộ kỹ thuật, môi trường thiên nhiên. Các câu chuyện thường nhật như bàn
chuyện triết lý, thể thao, tin tức, đặc biệt là chia sẻ chuyện gia đình. Những người
lớn các ông các chú thường hay bàn các chuyện xã hội, các vật dụng mang đậm chất
văn hóa như kiếm. Còn phụ nữ họ rất hay chia sẻ về gia đình của mình cho chị em
cùng nghe như về thành tựu của con cái và chồng.
2.3.3.2 Những chủ đề không thích
Những chủ đề họ không thích là quá khứ của chiến tranh thế giới thứ hai, về
chủ nghĩa phát xít hay câu chuyện về chính trị. Các câu chuyện đời thường họ hạn
chế đề cập đến như chuyện tiền bạc, dục vọng, cá nhân riêng tư quá sâu,…
Kết luận: Văn hóa giao tiếp và những điều kiêng kỵ của người Nhật có nét
tương đồng giống văn hóa giao tiếp của người Việt, lối sống của họ thì rất lành
mạnh kiểu nhẹ nhàng và việc nào ra việc nấy, không vội vàng gấp rút mà đánh mất
đi giá trị bản thân và công việc, đặc biệt người Nhật có tính trách nhiệm rất cao, họ
tin rằng có nỗ lực có quyết tâm và tin vào chính mình chính là chìa khóa dẫn đến thành công. 14
CHƯƠNG 3. TIẾP BIẾN VĂN HÓA NHẬT TRONG ĐỜI SỐNG VĂN
HÓA NGƯỜI VIỆT, NHỮNG THỰC TRẠNG ĐANG TỒN TẠI VÀ
GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
3.1 Tổng quan mối quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản
Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Nhật Bản vào ngày 21
tháng 9 năm 1973. Năm 1992, Nhật Bản quyết định mở lại viện trợ cho Việt
Nam.Quan hệ giữa Việt Nam – Nhật Bản phát triển nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực
và đã bước sang giai đoạn mới về chất và đi vào chiều sâu. Các mối quan hệ kinh tế
- chính trị, giao lưu văn hóa không ngừng được mở rộng, sự hiểu biết giữa hai nước
không ngừng tăng lên. Hiện nay, Nhật Bản không chỉ là đối tác quan trọng mà còn
là bạn hàng lớn thứ hai của Việt Nam.
3.2. Tiếp biến văn hóa Nhật Bản trong lĩnh vực đời sống văn hóa giới trẻ hiện nay ở Việt Nam
Tiếp biến văn hóa Nhật Bản đã được giới trẻ Việt Nam rất hưởng ứng và
truyền tay nhau phát triển những nét văn hóa này. Không như làn sóng văn hóa Hàn
hoặc Mỹ tiến vào Việt Nam một cách nhanh chóng và tạo nên những trào lưu mạnh
mẽ trong giới trẻ. Những nét văn hóa đặc trưng của xứ hoa anh đào nhẹ nhàng đi
vào lòng người Việt trẻ từ những điều giản dị nhỏ bé nhưng cũng rất sâu sắc.
3.2.1 Ảnh hưởng đến văn hóa
Nghệ thuật xếp giấy Origami – một nét văn hóa Nhật nhỏ nhưng rất đặc trưng
đã len lỏi vào tâm hồn người trẻ Việt từ ngày thơ ấu. Nghệ thuật gấp giấy thể hiện
sự khéo léo, sáng tạo và cần khả năng ghi nhớ tốt, với cách làm đa dạng cùng nhiều
hình tượng khác nhau đã thu hút nhiều bạn trẻ yêu thích và theo học bộ môn này.
Nhắc đến Nhật Bản, không ai không biết đến đặc sản nổi tiếng của xứ sở này
là manga – truyện tranh và anime – phim hoạt hình. Những trẻ 8X, 9X chắc hẳn
không thể nào không biết đến những bộ manga Nhật Bản như Thủy Thủ Mặt Trăng,
Doraemon, Ninja loạn thị, Nhóc Maruko, 7 viên ngọc rồng, Yaiba,… vì đó là những
ký ức tuổi thơ vô cùng đáng nhớ. Cho đến tận ngày nay, truyện tranh Nhật Bản
cũng chưa bao giờ hết “nóng” đối với giới trẻ và cả người lớn. 15
Một điều phải kể đến khi nhắc đến anime, đó chính là văn hóa âm nhạc Nhật
Bản. Với giọng hát trong trẻo, giai điệu sôi động, bùng nổ, nhạc phim Anime cũng
ghi dấu ấn trong lòng khán giả Việt Nam. Bên cạnh đó, các nhóm nhạc Nhật Bản
cũng đã thu hút được một lượng fan trung thành tại Việt Nam như nhóm AKB48,
Arashi,... Và nhóm SGO48 tại Việt Nam - nhóm nhạc chị em của AKB48 là minh
chứng cho sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa âm nhạc Nhật Bản.
Nối tiếp với sự nổi tiếng, mức độ phổ biến của manga, anime là một loại hình
nghệ thuật hóa trang mới ra đời - cosplay. Các bạn trẻ sẽ hóa thân vào nhân vật
mình yêu thích trong tác phẩm và diễn lại những động tác, câu nói thương hiệu của
nhân vật đó tại các lễ hội Nhật Bản hay lễ hội dành riêng cho cosplayer.Và đây
cũng là trào lưu thịnh hành trong những năm gần đây.
Ẩm thực Nhật hút hồn thực khách đầu tiên là ở sự tinh tế trong việc bài trí
thức ăn. Về hương vị, hầu hết mọi người khi mới thưởng thức sẽ cảm thấy món
Nhật hơi khó ăn, song ai đã vượt qua được “thử thách khẩu vị” thì hầu như đều say
mê và muốn thưởng thức thêm nữa. Cho đến thời điểm này, ước tính riêng ở TP Hồ
Chí Minh, đã có hàng trăm quán ăn, nhà hàng mang phong cách Nhật Bản và được
giới trẻ rất yêu thích. Bên cạnh các nhà hàng, thưởng thức cafe và trà đạo theo
phong cách Nhật Bản cũng dần thịnh hành khắp nơi.
3.2.2 Ảnh hưởng đến giáo dục
Có thể nói những năm gần đây, số người Việt trẻ có thể sử dụng thông thạo
tiếng Nhật cũng như những bạn trẻ ghi danh học ngôn ngữ này ngày càng nhiều.
Giới trẻ Việt kết tiếng Nhật không chỉ bởi cách phát âm nghe rất đáng yêu mà còn ở
sự lạ lẫm của kiểu chữ Kanji tượng hình “khó nuốt”, bên cạnh đó, sự ra đời và phát
triển mạnh mẽ của các công ty Nhật tại Việt Nam cũng tạo nên một động lực to lớn
để những bạn trẻ chọn học ngôn ngữ này.
Nền giáo dục Nhật Bản luôn được đánh giá cao trên thế giới. Do đó, ngày nay,
nhờ giao lưu văn hóa – xã hội, cha mẹ phụ huynh Việt Nam cũng có cách dạy con
đúng đắn, tự lập sớm hơn, hạn chế nuông chiều, phụ thuộc như trước kia. Đây được
xem là một bước tiến trong nền giáo dục của người Việt Nam. 16
3.2.3 Ảnh hưởng đến xã hội
Đầu tiên phải kể đến việc các công ty Nhật Bản xuất hiện ngày càng nhiều tại
thị trường Việt, các nhãn hàng Nhật có mặt Việt Nam nhiều không đếm xuể như
Panasonic, Honda, Toshiba,... Hay trong những năm gần đây, siêu thị Nhật bản
Aeon cũng trở thành địa điểm ăn uống, tham quan của nhiều bạn trẻ. Chính điều này
đã len lỏi vào trong xã hội đời sống thường nhật của người Việt Nam mà đôi khi ta không nhận ra.
Có 4 bài học mà người Việt học được từ người Nhật và đang cải thiện điều đó
tốt hơn trong sinh hoạt thường ngày đó là: nói lời “cảm ơn” – “xin lỗi”, văn hóa im
lặng, văn hóa xếp hàng và tôn trọng thời gian. Những điều đó không phải là không
được dạy ở Việt Nam mà do chính người Việt không áp dụng thường xuyên để tạo
thành thói quen. Người ta hay biện nhiều lý do có thể là do cá nhân hoặc do yếu tố
ngoại cảnh tác động đến để trì hoãn, không duy trì những giá trị thực tiễn đó. Nhờ
có sự giao lưu tiếp biến trong văn hóa Nhật – Việt, dân ta mới thấy rõ tầm quan
trọng của những điều nhỏ nhoi đó vô cùng cần thiết trong cuộc sống.
Thêm một điều cần lưu ý, giới trẻ Việt ngày nay có xu hướng ưu tiên cho công
việc – sự nghiệp của bản thân nên việc lập gia đình muộn hay có tư tưởng sống độc
thân tự do, thoải mái xuất hiện ngày càng nhiều. Điều đó cũng có phần ảnh hưởng
từ văn hóa công sở “cuồng công việc” của người Nhật.
3.2.4 Ảnh hưởng đến kiến trúc
Kiến trúc Nhật Bản từ lâu đã làm say đắm lòng người bởi lối kiến trúc độc đáo
với nhiều ý tưởng thiết kế nội thất tiết kiệm không gian và nét riêng mộc mạc đến từ
gỗ. Tại Việt Nam, kiến trúc đặc trưng của Nhật được thể hiện qua những công trình
nổi tiếng như Tu viện Khánh An tại TP.HCM, Chùa Cầu ở Hội An, Chùa Linh Quy
Pháp Ấn tại Lâm Đồng... Ngày nay, có nhiều bạn trẻ yêu thích kiến trúc Nhật và đã
xây dựng nhà cửa vẫn phong cách Việt Nam nhưng mang hơi hướng Nhật đôi chút.
3.3 Những thực trạng đang tồn tại và giải pháp khắc phục
Thực trạng đầu tiên đang tồn tại đó là hiện tượng cuồng Nhật Bản, chạy theo
xu hướng Nhật và quên đi giá trị văn hóa truyền thống con người Việt Nam. Hiện
tượng phát cuồng quá mức văn hóa Nhật được biết đến tên gọi là wibu (hay 17
weeaboo). Văn hóa Nhật Bản đã đi sâu vào văn hóa giới trẻ Việt Nam nhưng không
phải ai cũng biết cách dung hòa và có cách chọn lọc đúng đắn. Để giới trẻ Việt
không mắc phải những hệ luỵ đáng buồn khi chạy theo những trào lưu không đúng
đắn từ nước ngoài thì cần có sự bắt tay giữa các nhà quản lý và giáo dục trong việc
định hướng nhận thức cho giới trẻ. Và có thể lấy những tấm gương tiêu biểu là
những người trẻ thành đạt trong học vấn hay sự nghiệp để họ chia sẻ kinh nghiệm
sống và con đường đi đến thành công cho những người trẻ khác noi theo.
Có một thực trạng gây nhức nhói đó là một số người Việt có lối sống sai lầm,
ích kỷ làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh người Việt trong mắt người Nhật nói riêng
và bạn bè quốc tế nói chung. Trong những năm gần đây, người Việt đi lao động
sang Nhật rất ồ ạt bao gồm xuất khẩu lao động, tu nghiệp sinh và du học sinh tự túc
dạng vừa học vừa làm. Các vấn đề phát sinh từ phía người Việt như: thực tập sinh
bỏ trốn, ăn cắp tại siêu thị, ý thức chưa tốt hay đánh nhau... Đây là việc không chỉ
liên quan đến một số cá nhân cụ thể mà còn liên quan đến hình ảnh quốc gia.
Làm thế nào để nâng cao ý thức từ chính người dân nước mình vẫn luôn là
điều mà nhiều người kể cả Nhà nước khắc khoải suy nghĩ? Phải chăng việc liên kết
pháp luật giữa nhà nước Nhật và nhà nước ta có đủ mạnh để khắc chế được những
tình trạng đáng xấu hổ đó không? Dù không thể có một giải pháp hữu hiệu để khắc
phục triệt để nhưng ta phải thực hiện từng bước và mạnh tay hơn nữa để các thành
phần xấu đó không dám hành động. Việc cảnh báo tránh bị dụ dỗ từ các đối tượng
xấu là điều cần thiết đầu tiên cần được phổ cập đến nhiều bạn trẻ. Các trung tâm
dạy tiếng hay bảo trợ du học cũng như Nhà nước cần quan tâm đến đạo đức nhiều
hơn, mở những buổi chuyên đề cuộc sống gần gũi cho các bạn có dự định sang Nhật
được tiếp xúc sớm. Cần đưa ra một số quy định bổ sung thêm về việc phạm tội tại
Nhật nói riêng và nước ngoài nói chung để răn đe, trừng trị nghiêm khắc những
thành phần bất hảo từ trong tư tưởng.
Thực trạng cuối cùng được nhiều người quan tâm đó là vấn đề sốc văn hóa
nước bạn. Những hiện tượng sốc văn hóa quen thuộc khi đến Nhật như: văn hóa im
lặng; vấn đề “ức hiếp”; mối quan hệ trên dưới, địa vị xã hội rất quan trọng; sự chặt
chẽ về tiền bạc; người Nhật khó gần, lạnh lùng hay sự siêng năng, cần cù trong công
việc của họ làm nhiều người phát hoảng. Để sớm vượt qua “sốc văn hoá” khi đến 18
sống, học tập và làm việc ở Nhật Bản, những du học sinh, tu nghiệp sinh cần tìm
hiểu trước thật kỹ về văn hóa, con người, phong tục tập quán của nơi đây. Càng
hiểu kỹ về văn hoá của họ thì mức độ và thời gian “sốc văn hoá” sẽ giảm đi rất
nhiều và khả năng thích nghi sẽ nhanh hơn. Du học sinh cần chuẩn bị về mặt tâm lý
để đón nhận “sốc văn hoá” nơi xứ người. Cần tự hào về nền văn hoá gốc của mình
nhưng cũng phải biết cách chấp nhận và tôn trọng nền văn hoá bản xứ. Hãy rèn cho
mình cách sống chỉn chu, kỷ luật, ý thức đặt lợi ích chung lên trên của người dân xứ sở mặt trời mọc. 19 KẾT LUẬN
Nhật Bản là một đất nước phát triển không chỉ về lĩnh vực xã hội, kinh tế,
chính trị mà còn tiên tiến về mặt giáo dục cũng như đặc sắc trong nét văn hóa bản
địa. Con người Nhật Bản biến những điều bình thường thành những điều phi
thường, lịch sử đã ghi nhận sự phát triển thần kì đó và được cả thế giới nể phục, coi
trọng. Những điều đó ta đã được học trong sách lịch sử thời còn ngồi trên ghế nhà
trường THPT. Dù trong thời kì hội nhập quốc tế, Nhật Bản đã mở rộng cửa chào
đón nhiều người nước ngoài đến cũng như du nhập các nền văn hóa của thế giới vào
nước họ nhưng điều chúng ta khâm phục là họ có lòng tự tôn dân tộc rất cao, giữ
gìn, bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa truyền thống không bị mai mọt mà còn
truyền bá các nét văn hóa độc đáo đó thông qua các ấn phẩm nghệ thuật, truyền
thông. Dù xã hội ở Nhật Bản hiện nay có nhiều vấn đề cần xem xét như vấn đề ức
hiếp, bạo lực tại công sở, học đường dẫn đến số lượng người tự tử tại Nhật tăng lên
đáng báo động; hay một vấn đề làm nhà nước Nhật phải lo ngại chính là sự già hóa
dân số, sự nhập cư của người nước ngoài đến Nhật ngày một đông. Chung quy lại,
Nhật Bản là một đất nước hùng mạnh, có nền giáo dục tiên tiến, ổn định về tình
hình kinh tế - chính trị dù trong tình hình dịch COVID đầy nguy hiểm.
Việt Nam ta là một quốc gia đi lên từ những vụn vỡ của chiến tranh, cũng
chính điều đó là điểm chung giữa hai nước Nhật – Việt. Đất nước ta luôn xem trọng
mối quan hệ hợp tác với Nhật, đẩy mạnh nền kinh tế - xã hội trong những năm gần
đây để có thể tiến lên sánh bước cùng các cường quốc năm châu. Nhưng những thực
trạng xấu của người Việt xuất hiện tại Nhật Bản là mối lo nguy hại đến quan hệ
giữa hai quốc gia. Những tư tưởng đồi trụy, xấu xí hay tự nhục vẫn còn tồn tại trong
một số bộ phận giới trẻ Việt dù họ đã có tiếp xúc và bước ra ngoài thế giới. Từ
chính trong nhận thức của bản thân họ vẫn theo cái tôi độc hại, nếu không thay đổi
thì hệ lụy về sau vô cùng nguy hại và ảnh hưởng đến cộng đồng, bộ mặt đất nước.
Những chính sách thay đổi về giáo dục cũng như thêm vào pháp luật để răn đe
những hành vi xấu, chấn chỉnh những tư tưởng độc hại. Chúng em tin chắc rằng:
Việt Nam trong một tương lai không xa sẽ phát triển mạnh mẽ, hạnh phúc và vững bền. 20