Tiểu luận Tác động của Trí tuệ nhân tạo trong đời sống hiện nay môn Tin học - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế.

I.MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây, Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đã trở
thành một trong những xu hướng công nghệ nổi bật và gây nhiều tranh cãi. AI không chỉ
xuất hiện trong các lĩnh vực công nghệ mà còn xâm nhập vào nhiều khía cạnh của đời
sống hàng ngày như y tế, giáo dục, kinh tế và giao thông. Với khả năng phân tích dữ liệu
lớn và ra quyết định nhanh chóng, AI đã đem lại những lợi ích không nhỏ, nhưng cũng
đặt ra nhiều thách thức về mặt xã hội và đạo đức. Chính vì vậy, chúng em chọn đề tài “AI
tác động trong đời sống hiện nay” để giúp hiểu rõ hơn về xu hướng công nghệ mà còn
giúp nhận thức đúng đắn về những lợi ích cũng như những nguy cơ mà AI mang lại. 2. Mục tiêu nghiên cứu:
Mục tiêu chính của tiểu luận này là phân tích và đánh giá tác động của Trí tuệ nhân tạo
trong đời sống con người hiện nay, cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực. Cụ thể, tiểu luận sẽ
tập trung vào các mục tiêu sau:
1. Hiểu rõ khái niệm và ứng dụng của AI: Làm rõ khái niệm AI và cách mà công nghệ
này đang được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống, như y tế, giáo
dục, giao thông và an ninh.
2. Phân tích lợi ích của AI: Khám phá các lợi ích mà AI mang lại, đặc biệt là trong việc
nâng cao hiệu suất làm việc, cải thiện chất lượng cuộc sống, và hỗ trợ con người trong
nhiều khía cạnh từ công việc đến sinh hoạt cá nhân.
3. Đánh giá những tác hại và thách thức: Nghiên cứu các rủi ro và thách thức mà AI có
thể gây ra, bao gồm vấn đề thất nghiệp do tự động hóa, sự phụ thuộc quá mức vào công
nghệ, và những nguy cơ từ việc sử dụng AI cho mục đích giả mạo, chẳng hạn như
deepfake và giọng nói giả lập.
4. Đề xuất giải pháp: Đưa ra các đề xuất về cách quản lý và phát triển AI một cách bền
vững và có trách nhiệm, nhằm tối ưu hóa lợi ích mà AI mang lại, đồng thời giảm thiểu
các tác động tiêu cực của nó đối với xã hội.
Những mục tiêu này nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về AI, từ đó giúp nhận thức rõ hơn
về vai trò của công nghệ này trong cuộc sống. II.NỘI DUNG CHÍNH 1. Khái niệm về AI
Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) là lĩnh vực khoa học máy tính phát
triển các hệ thống và máy móc có khả năng mô phỏng các quá trình thông minh của con
người. Điều này bao gồm khả năng tự học, suy luận, giải quyết vấn đề, nhận diện ngôn
ngữ và hình ảnh, cũng như thực hiện các hành động tự động mà không cần sự can thiệp của con người.
Trong đời sống hàng ngày, AI đã dần trở thành một phần không thể thiếu nhờ sự
phát triển vượt bậc trong công nghệ và dữ liệu lớn (Big Data). AI không chỉ xuất hiện
trong các lĩnh vực công nghệ cao mà còn tham gia sâu rộng vào nhiều khía cạnh của đời sống như:
- Các thiết bị thông minh: Trợ lý ảo như Siri, Google Assistant hay Alexa sử dụng AI để
hiểu và phản hồi các yêu cầu của con người, từ việc tìm kiếm thông tin, quản lý lịch trình
đến điều khiển các thiết bị gia đình như đèn, tủ lạnh, máy lạnh.
- Mạng xã hội: AI giúp phân tích hành vi người dùng trên các nền tảng như Facebook,
Instagram để gợi ý nội dung phù hợp, cải thiện trải nghiệm cá nhân hóa và quản lý nội dung hiệu quả hơn.
- Y tế: AI hỗ trợ các bác sĩ trong chẩn đoán bệnh thông qua phân tích hình ảnh y tế (X-
quang, MRI), tối ưu hóa phác đồ điều trị và thậm chí tham gia vào các cuộc phẫu thuật phức tạp.
- Giáo dục: AI đã phát triển các hệ thống giáo dục thông minh có thể tự động đánh giá
quá trình học tập của học sinh, cá nhân hóa bài học và đưa ra phản hồi tức thời.
- Giao thông: Xe tự lái và các hệ thống quản lý giao thông thông minh giúp tối ưu hóa
lưu lượng phương tiện, giảm tai nạn và tắc nghẽn.
AI không chỉ giúp cải thiện hiệu suất và tự động hóa các công việc phức tạp, mà
còn làm thay đổi cách chúng ta sống, làm việc và tương tác. Tuy nhiên, bên cạnh những
lợi ích to lớn, AI cũng đặt ra nhiều câu hỏi và thách thức về quyền riêng tư, đạo đức, và
vai trò của con người trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi máy móc.
2. Lợi ích của AI trong đời sống hiện nay
a. Tự động hóa và hiệu quả lao động
- AI đã giúp tăng cường tự động hóa trong nhiều lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, làm tăng
hiệu quả lao động, giảm chi phí sản xuất và giảm thiểu sự phụ thuộc vào lao động con người.
- Các hệ thống AI có khả năng làm việc liên tục 24/7, không cần nghỉ ngơi và ít mắc lỗi hơn so với con người.
- Ví dụ: Amazon đã sử dụng AI và robot tự động trong các kho hàng của mình để xử lý và
vận chuyển hàng hóa nhanh chóng hơn. Hệ thống robot Kiva của Amazon có khả năng di
chuyển hàng hóa trong kho với tốc độ và độ chính xác cao, giúp tăng hiệu suất xử lý đơn
hàng lên gấp nhiều lần so với khi chỉ sử dụng lao động con người. Điều này cho phép
Amazon xử lý hàng triệu đơn hàng mỗi ngày với độ chính xác cao và tốc độ nhanh chóng. b. Phát triển trong y tế
- AI đang giúp cải thiện đáng kể ngành y tế. Các thuật toán AI có khả năng phân tích dữ
liệu y tế khổng lồ để phát hiện các bệnh lý, đặc biệt là trong chẩn đoán hình ảnh như X-
quang và MRI. AI còn hỗ trợ trong việc phát triển các loại thuốc mới và tối ưu hóa quá trình điều trị.
- Các robot y tế được lập trình để thực hiện các ca phẫu thuật phức tạp với độ chính xác
cao, giảm thiểu rủi ro và sai sót do con người gây ra.
- Ví dụ: Google Health đã phát triển một hệ thống AI có khả năng phát hiện ung thư vú từ
hình ảnh chụp X-quang với độ chính xác cao hơn so với các bác sĩ chuyên môn. Trong
một nghiên cứu công bố năm 2020, hệ thống AI này đã giảm thiểu tỷ lệ phát hiện sai và
phát hiện những dấu hiệu ung thư sớm mà các bác sĩ có thể bỏ sót. Điều này mở ra tiềm
năng to lớn cho AI trong việc hỗ trợ và cải thiện quá trình chẩn đoán y tế, giúp bệnh nhân
được điều trị kịp thời hơn.
c. Tiện ích trong đời sống hàng ngày
- Các thiết bị AI, như trợ lý ảo (Google Assistant, Siri, Alexa), giúp con người quản lý
lịch trình, tìm kiếm thông tin, điều khiển các thiết bị thông minh trong gia đình một cách tiện lợi hơn.
- AI còn hỗ trợ trong việc tối ưu hóa giao thông, giúp giảm tắc nghẽn và tai nạn thông
qua các hệ thống xe tự lái và quản lý lưu lượng giao thông.
d. Tăng cường bảo mật và an ninh
- AI được sử dụng để phát hiện các hành vi bất thường trong các hệ thống bảo mật, từ
đó giúp ngăn chặn các cuộc tấn công mạng và bảo vệ thông tin cá nhân, tài chính.
- Trong lĩnh vực an ninh, AI có khả năng phân tích hình ảnh từ camera an ninh và nhận
diện khuôn mặt, giúp phát hiện tội phạm hoặc các hoạt động đáng ngờ.
- Ví dụ: Công ty bảo mật Darktrace sử dụng AI để phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn
công mạng trong thời gian thực. Hệ thống AI của Darktrace có khả năng phân tích hành
vi mạng bình thường và nhanh chóng phát hiện ra các hoạt động bất thường, giúp ngăn
chặn các cuộc tấn công trước khi chúng gây thiệt hại lớn. Đây là một ứng dụng quan
trọng của AI trong lĩnh vực an ninh mạng, đặc biệt là trong bối cảnh các mối đe dọa mạng ngày càng gia tăng.
e. Giáo dục và nghiên cứu
- AI đã tạo điều kiện cho sự phát triển của các hệ thống giáo dục thông minh, hỗ trợ cá
nhân hóa việc học tập cho học sinh. Nhờ vào các hệ thống AI, giáo viên có thể theo dõi
sự tiến bộ của học sinh và cung cấp phương pháp học phù hợp nhất.
- AI còn giúp nghiên cứu khoa học bằng cách xử lý và phân tích dữ liệu lớn một cách nhanh chóng và hiệu quả.
- Ví dụ: Duolingo, một ứng dụng học ngoại ngữ, sử dụng AI để cá nhân hóa quá trình học
tập cho từng người dùng. Dựa trên khả năng và tiến độ học tập của mỗi cá nhân, AI sẽ
điều chỉnh các bài học phù hợp, đưa ra gợi ý và điều chỉnh độ khó sao cho người học tiến
bộ một cách hiệu quả nhất. Ngoài ra, AI giúp Duolingo tự động hóa việc đánh giá bài tập
và cung cấp phản hồi ngay lập tức cho người học.
3. Tác hại và thách thức của AI
a. Nguy cơ thất nghiệp do tự động hóa
- Khi AI thay thế con người trong các công việc lặp lại và tự động hóa nhiều quy trình sản
xuất, hàng triệu lao động có nguy cơ mất việc làm, đặc biệt là trong các ngành công
nghiệp và dịch vụ có mức độ tự động hóa cao.
- Vấn đề này đặc biệt quan trọng trong các quốc gia đang phát triển, nơi lao động tay
chân và sản xuất là nền tảng của nền kinh tế.
- Ví dụ: Ngành sản xuất ô tô là một trong những lĩnh vực đã chứng kiến sự thay thế lao
động thủ công bởi các robot và hệ thống tự động hóa. Tại nhiều nhà máy ô tô lớn như
Tesla và BMW, robot có khả năng lắp ráp xe với độ chính xác và tốc độ cao hơn nhiều so
với con người. Điều này đã dẫn đến việc giảm nhu cầu đối với lao động phổ thông, khiến
hàng ngàn công nhân mất việc hoặc phải chuyển đổi sang các công việc khác.
b. Thiếu sự kiểm soát và quyết định thiếu đạo đức
- Các hệ thống AI có thể đưa ra các quyết định không minh bạch hoặc thiếu đạo đức nếu
không được lập trình và giám sát đúng cách. Ví dụ, việc AI phân tích dữ liệu cá nhân có
thể dẫn đến việc vi phạm quyền riêng tư hoặc phân biệt đối xử trong các lĩnh vực như
tuyển dụng và tài chính.
- Các hệ thống AI có thể bị lạm dụng trong các lĩnh vực nhạy cảm như quân sự, dẫn đến
các hậu quả nguy hiểm đối với an ninh toàn cầu.
- Ví dụ: Trong năm 2020, Hệ thống AI của Amazon đã bị chỉ trích vì cách thức hoạt động
trong tuyển dụng. Các thuật toán AI này được phát hiện có thành kiến giới tính, khi
chúng ưu tiên nam giới và giảm điểm các hồ sơ ứng viên nữ cho các vị trí kỹ thuật. Điều
này xảy ra do hệ thống học từ dữ liệu lịch sử chứa đựng sự phân biệt giới tính mà không
có sự kiểm soát và điều chỉnh đúng cách.
c. Giả mạo sử dụng Deepfake và giọng nói AI
- Deepfake, một dạng công nghệ dựa trên AI, có khả năng tạo ra các hình ảnh hoặc video
giả mạo nhưng trông rất thật, thường được sử dụng để giả mạo khuôn mặt của người nổi
tiếng hoặc chính trị gia trong các video. Điều này có thể gây hiểu lầm, lan truyền thông
tin sai lệch và ảnh hưởng đến danh tiếng hoặc uy tín của các cá nhân, tổ chức.
- Công nghệ giả lập giọng nói AI cũng có thể được sử dụng để giả mạo lời nói của người
khác, tạo ra các cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo, khiến người nhận tin tưởng và thực hiện
các hành động có thể gây hại, chẳng hạn như chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin cá nhân.
- Những công nghệ này đặc biệt nguy hiểm khi chúng được sử dụng để thực hiện các
hành vi phạm tội, chẳng hạn như tống tiền, lừa đảo tài chính hoặc phát tán tin giả để thao túng công luận.
-Ví dụ: Vụ lừa đảo công ty năng lượng tại Anh. Những kẻ lừa đảo đã sử dụng công nghệ
giả giọng nói AI để mạo danh CEO của công ty mẹ và yêu cầu một giám đốc chi nhánh
chuyển khoản số tiền 220,000 USD. Giọng nói được tạo ra hoàn toàn giống với giọng của
CEO, dẫn đến sự lừa đảo thành công mà không bị nghi ngờ. d. Sự phụ thuộc vào AI
- Sự phụ thuộc quá mức vào AI có thể khiến con người trở nên thụ động và mất khả năng
tự quyết định. Nếu con người dựa vào AI để đưa ra mọi quyết định trong cuộc sống, từ
công việc, học tập đến quản lý gia đình, họ có thể mất dần khả năng tư duy và sáng tạo.
- Ngoài ra, sự phụ thuộc vào các hệ thống AI có thể khiến các tổ chức và cá nhân dễ bị
tổn thương khi các hệ thống này gặp sự cố hoặc bị tấn công mạng.
- Ví dụ: Tai nạn xe tự lái của Uber vào năm 2018 là một minh chứng cho sự phụ thuộc
quá mức vào AI. Trong vụ tai nạn này, chiếc xe tự lái của Uber đã đâm vào một người đi
bộ, dẫn đến cái chết của nạn nhân. Dù có một người giám sát an toàn ngồi trên xe, nhưng
do sự phụ thuộc vào hệ thống tự lái và không phản ứng kịp thời, vụ tai nạn vẫn xảy ra.
Điều này làm dấy lên lo ngại về việc con người có thể trở nên thụ động và mất cảnh giác
khi dựa quá nhiều vào các hệ thống AI để điều khiển những nhiệm vụ quan trọng như lái xe. III.Kết luận
AI đã và đang có những tác động sâu sắc đến mọi khía cạnh của đời sống con người, từ
công việc, y tế đến giao thông và giáo dục. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn mà
nó mang lại, AI cũng đặt ra nhiều thách thức và rủi ro về mặt xã hội, kinh tế và đạo đức.
Do đó, cần có những biện pháp cụ thể và chiến lược dài hạn để khai thác tối đa tiềm năng
của AI trong khi bảo vệ con người trước những hậu quả tiêu cực. Từ đó mà mỗi người sẽ
có nhận thức riêng biệt về tác dộng của trí tuệ nhân tạo trong cuộc sống hiện nay.