Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền | Bài thảo luận tư tưởng Hồ Chí Minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI --- ---
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
TÊN ĐỀ TÀI:
TÌM HIỂU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Nhóm : 6
Giảng viên : Nguyễn Thị Lan Phương LHP : 251_HCMI0111_19 HÀ NỘI - 2025 MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU..............................................................................................................1
CHƯƠNG I - CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ
NƯỚC PHÁP QUYỀN................................................................................................2
1.1. Cơ sở lý luận.....................................................................................................2
1.2. Cơ sở thực tiễn..................................................................................................3
CHƯƠNG 2 - TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN......
2.1. Nhà nước hợp hiến, hợp pháp...........................................................................4
2.2. Nhà nước thượng tôn pháp luật.........................................................................5
2.3. Nhà nước pháp quyền nhân nghĩa.....................................................................7
2.3.1. Nhân nghĩa gắn liền với nguyên tắc “của dân, do dân, vì dân”..........................7
2.3.2. Thực thi pháp luật nghiêm minh nhưng giàu tính nhân đạo.................................7
2.3.3. Nhân nghĩa trong chính sách xã hội và an sinh dân sinh.....................................8
2.3.4. Ý nghĩa của tư tưởng “pháp quyền nhân nghĩa”.................................................8
CHƯƠNG 3 - GIÁ TRỊ VÀ SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.........................................9
3.1. Giá trị lý luận..........................................................................................................9
3.2. Giá trị thực tiễn.....................................................................................................11
3.3. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở
Việt Nam hiện nay.......................................................................................................16
KẾT LUẬN.................................................................................................................22
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................23
LỜI MỞ ĐẦU
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ
thiên tài của dân tộc mà còn là nhà tư tưởng lớn với những cống hiến quan trọng trong
nhiều lĩnh vực, trong đó có vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền. Trong bối cảnh
hiện nay, khi Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, việc
nghiên cứu, tìm hiểu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền có ý
nghĩa to lớn, góp phần định hướng cho sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền được hình thành trên cơ sở kế
thừa tinh hoa văn hóa nhân loại, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin và đúc kết
từ thực tiễn cách mạng Việt Nam. Nội dung cốt lõi của tư tưởng này là xây dựng một
nhà nước hợp hiến, hợp pháp; đề cao nguyên tắc thượng tôn pháp luật; đồng thời đảm
bảo tính nhân nghĩa, vì con người, vì dân. Đây là những giá trị bền vững, mang ý
nghĩa lý luận sâu sắc và thực tiễn thiết thực đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
Từ đó, bài nghiên cứu với chủ đề “Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước
pháp quyền” được nhóm thực hiện, tập trung làm rõ cơ sở hình thành, nội dung cơ
bản, giá trị và sự vận dụng tư tưởng của Người trong sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. 1
CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ
NƯỚC PHÁP QUYỀN
1.1. Cơ sở lý luận
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước pháp quyền trước hết phải là Nhà nước
của dân, do dân và vì dân. Người khẳng định nhân dân là chủ thể tối cao của quyền
lực, còn bộ máy nhà nước chỉ là công cụ phục vụ, thừa hành ý chí và nguyện vọng của
nhân dân. Do vậy, cán bộ công chức không phải là “quan cách mạng” mà phải là công
bộc của dân, chịu sự giám sát và bãi miễn của nhân dân.
Về mô hình tổ chức bộ máy nhà nước, Hồ Chí Minh không tiếp nhận nguyên xi
học thuyết phân quyền phương Tây, song Người đã tiếp thu những yếu tố hợp lý và
khoa học của nguyên tắc này. Hiến pháp 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa – đã thiết kế cơ cấu quyền lực theo hướng có sự phân công
giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp, bảo đảm không có cơ quan nào độc quyền hay đứng trên cơ quan khác.
Hồ Chí Minh còn đặc biệt đề cao nguyên tắc quản lý xã hội bằng pháp luật. Ngay
từ năm 1919, trong “Bản yêu sách của nhân dân An Nam”, Người đã nêu yêu cầu ban
hành Hiến pháp dân chủ và khẳng định “trăm điều phải có thần linh pháp quyền”.
Theo tư tưởng của Người, pháp luật phải nghiêm minh, dân chủ và thực chất là công
cụ để bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Đặc sắc trong tư duy của Hồ Chí Minh
là sự kết hợp giữa pháp trị và đức trị: pháp luật là công cụ chủ yếu, song đạo đức, sự
trong sạch và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ mới là nhân tố bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ gắn liền với quyền con người. Độc lập, tự
do chỉ có ý nghĩa khi nhân dân được hưởng hạnh phúc thực sự. Người luôn nhắc nhở
“việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì hại đến dân thì hết sức tránh”. Đồng
thời, Hồ Chí Minh cũng thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính phổ biến của nhà
nước pháp quyền – như dân chủ, tôn trọng pháp luật, bảo vệ quyền con người – với
tính đặc thù của Việt Nam, phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và hoàn cảnh cách mạng cụ thể.”. 2