Tình Huống Truyện Là Gì? Phân Tích & Phân Loại Tình Huống (VH)

TÌNH HUỐNG TRUYỆN LÀ GÌ? —
Nhiều bạn khi phân tích truyện ngắn có đưa tình huống truyện vào không, thì
cô xin trả lời là có nhé! Dưới đây cô đã tổng quan về tình huống truyện và ví dụ
cụ thể để các em hiểu bài hơn. —
Tình huống truyện là gì?
Nếu nhiều bạn chưa hiểu tình huống truyện là gì? Thì tình huống truyện là những
sự kiện, tình tiết, tình huống đặc biệt trong truyện. Đó là tình huống chứa đựng
những mâu thuẫn, những điều “bất bình thường”, những nghịch lý trong cuộc
sống hàng ngày của nhân vật, có như vậy mới tạo ra hoàn cảnh, tình huống cho
nhân vật, buộc nhân vật phải đưa ra lựa chọn thể hiện rõ suy nghĩ, tâm lý và
hành động của nhân vật. Đặc trưng của truyện ngắn là cốt truyện và thông
thường cốt truyện được bắt đầu từ những sự kiện có vấn đề, đó là tình huống
truyện. Chính ở đây, tác giả bộc lộ tài năng của mình khi xây dựng một tình
huống truyện cao trào, tâm điểm của mọi vấn đề trong truyện. Nói cách khác,
tình huống truyện là một lát cắt của cuộc sống, là vực xoáy trên dòng sông, tình
huống gắn liền với cốt truyện và chủ đề tư tưởng tác phẩm.
Một tác phẩm có nhiều sự kiện nhưng không phải sự kiện nào cũng là tình huống
truyện, chỉ có những sự kiện nổi bật nhất, thể hiện rõ tình huống éo le, hấp dẫn
và lột tả tâm lý, hành động nhân vật mới được xem là tình huống truyện. Phân
loại tình huống truyện. Từ quan niệm về tình huống truyện, ta có thể có cách
phân loại tình huống gồm:
- Xét về mặt tính chất, tình huống truyện được chia thành 3 loại:
Tình huống truyện tâm lý: Đây là tình huống xảy ra giúp làm rõ đặc điểm tâm lý
của nhân vật. Ví dụ, trong tác phẩm truyện ngắn "Làng", nhà văn Kim Lân đã
xây dựng cảm xúc của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc, từ đau khổ tột
cùng đến vui sướng khi thông tin được sáng tỏ, mọi khúc mắc được giải quyết rõ ràng.
Tình huống truyện hành động: Các tình huống hành động giúp bộc lộ cốt truyện,
từ đó làm rõ tính cách của nhân vật. Chẳng hạn trong “Những ngôi sao xa xôi”,
tình huống Phương Định phải phá bom là một tình huống thử thách giúp ta thấy
được phẩm chất cao quý, tình đồng chí chiến sĩ của người con gái này.
Tình huống truyện nhận thức: Khác với 2 kiểu tình huống trên, đây là tình huống
trong truyện nhằm miêu tả lại hành động hay tâm lý mà thông qua đây nhà văn
giúp nhân vật hiểu ra được quy luật của cuộc sống. Sự nhận thức, “vỡ lẽ” của
nhân vật chính được xem là điểm “gỡ nút” của toàn bộ câu chuyện.
- Xét về số lượng, tình huống truyện có hai loại:
Truyện ngắn chỉ có một tình huống: Cả truyện chỉ xoay quanh một tình huống
duy nhất, điển hình nhất là loại các câu truyện ngắn.
Truyện ngắn có tình huống đan xen nhau: Cả một câu chuyện dài được dệt từ
nhiều tình huống. Tuy nhiên, trong đó các tình huống được phân thành vai chính
- phụ. Chúng ta bắt gặp kiểu tình huống truyện này trong các truyện dài, chẳng
hạn như: “Chí Phèo” của Nam Cao, “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài, “Mùa Lạc” của Nguyễn Khải…).
Vai trò của tình huống truyện
Tình huống truyện đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong tác phẩm. Đối với
cốt truyện, tình huống truyện góp phần đẩy nhanh câu chuyện phát triển lên
cao, “thắt nút” tạo kịch tính. Không chỉ vậy, tình huống truyện còn giúp nhân
vật truyện thể hiện đầy đủ, rõ ràng nhất tính cách, tâm lí nhân vật 1 cách rõ nét, chân thật nhất.
Ngoài ra, tình huống truyện giúp người đọc hiểu được tư tưởng, chủ đề của tác
phẩm. Mỗi tác phẩm nghệ thuật đều mang một thông điệp nào đó, vì thế thông
qua tình huống truyện mới làm nổi bật yếu tố ý nghĩa ẩn đằng sau.
Phân tích yếu tố tình huống truyện trong các tác phẩm nổi tiếng
Tình huống truyện trong “Vợ chồng A Phủ”: Câu chuyện mở đầu là hình ảnh của
Mị, những gì mà Mị đã trải qua khi sống trong nhà thống lí Pá Tra. Khi Mị dần trở
nên tuyệt vọng, phó mặc cho đời thì bỗng nhiên A Phủ xuất hiện với tư cách là
một người cùng khổ. Hai số phận tưởng như có kết cục như nhau, sống chết dần
chết mòn ở nơi xó xỉnh ấy nhưng nhờ vào sức sống tiềm tàng ẩn giấu bên trong
con người họ mà cả hai người đã chạy đi, cùng hướng đến cách mạnh - ánh sáng
nơi cuối con đường. Tình huống truyện đã giúp phơi bày những tàn bạo, bất
công của giai cấp thống trị miền núi lên đồng bào, qua đó cũng thể hiện khát
vọng sống mãnh liệt của những lương thiện như Mị và A Phủ.
Tình huống truyện trong truyện ngắn “Vợ Nhặt”: Tràng là một chàng trai nghèo,
sống bằng nghề kéo xe bò, ở với mẹ già tại xóm ngụ cư. Tràng có một ngoại
hình xấu xí, thô kệch, đã thế lại có phần dở người, không nghĩ là mình có thể có
được vợ. Năm đó dịch bệnh kéo dài, nạn đói khủng khiếp, cái chết luôn đeo bám.
Trong lúc đó, Tràng có lại “nhặt” được vợ chỉ bằng vài bát bánh đúc. Như vậy,
việc Tràng có vợ là một nghịch cảnh éo le, vui buồn lẫn lộn, lại là một tình huống
truyện độc đáo gây ấn tượng với người đọc. Với mỗi câu chuyện, việc tạo dựng
tình huống truyện đóng vai trò vô cùng quan trọng, một tác phẩm xuất sắc phải
có cốt truyện rõ ràng. Vì thế, hiểu được tình huống truyện là gì và cách xây
dựng, phát triển tình huống truyện hợp logic là điều vô cùng quan trọng.
Tác dụng của tình huống truyện
- Với cốt truyện: Thúc đẩy cốt truyện phát triển, tạo kịch tính
- Với nhân vật: Thể hiện tính cách, tâm lí nhân vật
- Với chủ đề, tư tưởng tác phẩm: Làm sáng rõ tư tưởng.