Tổng quan về Thanh toán điện tử môn Năng lực số ứng dụng | Học viện Ngân hàng

Phần nội dung
Chương I: Tổng quan về thanh toán điện tử 1.1 Khái niệm
Thanh toán điện tử (Electronic Payment - ePayment) là hình thức thanh toán
sử dụng các công nghệ điện tử để thực hiện giao dịch tài chính mà không cần
sử dụng tiền mặt. Đây là phương thức thanh toán thay thế cho các phương thức
truyền thống cho phép người tiêu dùng và doanh nghiệp thực hiện các giao
dịch nhanh chóng, an toàn và tiện lợi qua mạng internet hoặc qua các thiết bị điện tử.
1.2 Lịch sử hình thành
-Những bước chuyển mình đầu tiên là vào thập kỉ cuối 1980 và đầu thập kỉ
1990. Việc giao dịch và thanh toán trực tuyến vẫn còn là điều khá xa vời, do
cơ sở hạ tầng internet chưa phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, đã có những
bước khởi đầu trong việc kết nối các hệ thống thanh toán với máy tính và mạng lưới điện tử.
-Thanh toán trực tuyến đã bắt đầu gần gũi hơn vào thập kỉ 2000. Và trong
những năm gần đây thì nó đã trở thành một phần không thể thiếu đối với người tiêu dung.
1.3 Quá trình phát triển
Thanh toán trực tuyến phát triển qua nhiều giai đoạn gắn liền với sự tiến bộ của
công nghệ. Vào thập niên 1990, Internet ra đời đã đặt nền móng cho các hệ
thống thanh toán trực tuyến đầu tiên, điển hình như PayPal ra mắt năm 1998.
Đến những năm 2000, thương mại điện tử bùng nổ thúc đẩy việc tích hợp thẻ
tín dụng và ví điện tử, làm gia tăng sự tiện lợi trong giao dịch. Thập niên 2010
chứng kiến sự phổ biến của thanh toán di động như Apple Pay, Google Pay,
cùng công nghệ QR code và blockchain. Từ năm 2020 trở đi, các xu hướng
mới như thanh toán không tiếp xúc, bảo mật nâng cao, tích hợp trí tuệ nhân tạo
và tiền số đang ngày càng được chú trọng. Thanh toán trực tuyến hiện nay
không ngừng phát triển, tập trung vào sự nhanh chóng, an toàn và đa dạng hóa hình thức. 1.4 Mục tiêu
Nhằm thực iển các mục tiêu chuyển, nạp, rút tiền….
-Không cần đến ngân hàng mà tiền vẫn được chuyển đến người nhận nhanh
chóng và tiện lợi lưu thông qua các tài khoản ngân hàng khác nhau
-Số tiền được chuyển đi chính xác dù giá trị lớn hay nhỏ
-Giảm thiểu rủi ro khi sử dụng tiền mặt: quên tiền, thiếu tiền mặt, mất cắp…
-Hình ảnh doanh nghiệp trong mắt khách hàng đang trở nên chuyên nghiệp
hơn: hệ thống thanh toán trực tuyến iện lợi nhanh chóng làm cho khách hàng hài long hơn
-Hạn chế dòng tiền lưu chuyển trong nền kinh tế và giảm thiểu chi phí xã
hội. Hoạt động này trực tiếp làm giảm lượng tiền mặt lưu thông trên thị
trường hàng hoá thay vào đó khuyến khích người tiêu dung thanh toán bằng tài khoản trực tuyến
-Giảm chi phí in ấn tiền mặt, vận chuyển, kiểm đếm
-Giảm lạm phát: số tiền mặt lưu thông là một yếu tố tác động trực tiếp tới lạm phát
1.5 Cách thức hoạt động
Các giao dịch trực tuyến được thực hiện theo hướng dẫn thanh toán. Thông tin
hướng dẫn thanh toán bao gồm tài khoản thanh toán được sử dụng để thực hiện
giao dịch và thông tin chi tiết về tài khoản của người nhận thanh toán do người
thanh toán cung cấp cho tổ chức tài chính của mình
1.6 Hình thức thanh toán bằng hệ thống thanh toán điện tử phổ biến
-Các hình thức thanh toán qua hệ thống thanh toán điện tử phổ biến hiện nay bao gồm:
• Ví điện tử (E-Wallet): Các ứng dụng như PayPal, Momo, ZaloPay, và
Apple Pay cho phép người dùng lưu trữ tiền, thanh toán trực tuyến hoặc
tại cửa hàng một cách nhanh chóng.
• Thanh toán qua thẻ ngân hàng: Sử dụng thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ (Visa,
MasterCard) để thực hiện giao dịch trực tuyến.
• Thanh toán di động (Mobile Payment): Tích hợp với smartphone, sử
dụng NFC, QR code, hoặc ứng dụng để thanh toán, như Google Pay, Samsung Pay.
• Chuyển khoản ngân hàng: Thanh toán trực tiếp qua tài khoản ngân hàng
thông qua Internet Banking hoặc Mobile Banking.
• Thanh toán qua mã QR: Quét mã QR để thực hiện giao dịch nhanh và an toàn.
• Thanh toán bằng tiền điện tử: Sử dụng tiền mã hóa (Bitcoin, Ethereum)
cho các giao dịch trực tuyến, đặc biệt trong môi trường quốc tế.
• Cổng thanh toán trực tuyến (Payment Gateway): Các nền tảng như
VNPay hỗ trợ xử lý thanh toán cho website và ứng dụng thương mại điện tử.
Chương II Thanh toán điện tử bằng mã QR code
2.1 Giới thiệu về cách thức thanh toán bằng QR code
Thanh toán bằng QR Code là hình thức giao dịch hiện đại sử dụng mã QR
(Quick Response) để thực hiện thanh toán. Đây là phương thức nhanh chóng, tiện
lợi và ngày càng phổ biến nhờ sự phát triển của công nghệ di động.
2.2 Thực trạng chung người tiêu dung sử dụng mã QR code tại Việt Nam
2.2.1 Sự phổ biến ngày càng tăng:
•Các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán như VNPay, ZaloPay, Momo, và
ShopeePay tích cực thúc đẩy thanh toán bằng QR.
•Hầu hết các ngân hàng lớn đều tích hợp tính năng quét mã QR trong ứng dụng Mobile Banking.
•Nhiều cửa hàng, nhà hàng, siêu thị và dịch vụ công cộng đã áp dụng mã
QR cho thanh toán, từ các quầy nhỏ lẻ đến thương mại lớn.
2.2.2 Đối tượng sử dụng:
•Người trẻ: Là nhóm chính sử dụng mã QR nhờ sự quen thuộc với
công nghệ và điện thoại thông minh.
•Người lớn tuổi: Tuy có sự gia tăng nhưng mức độ tiếp cận còn hạn
chế do thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ.
2.2.3 Ưu điểm thúc đẩy sự phổ biến:
•Nhanh chóng, tiện lợi, không cần mang tiền mặt hoặc thẻ.
•Phù hợp với các giao dịch nhỏ lẻ.
•An toàn hơn so với việc sử dụng tiền mặt trong bối cảnh dịch bệnh và
nguy cơ lừa đảo trực tiếp. 2.2.4 Thách thức:
• Hạ tầng chưa đồng bộ: Một số nơi, đặc biệt là vùng nông thôn, chưa phổ biến mã QR.
•Thiếu kiến thức và thói quen: Nhiều người dùng chưa quen thuộc với
hình thức này, ngại thay đổi hoặc không biết cách sử dụng.
•Lo ngại bảo mật: Rủi ro từ mã QR giả hoặc lừa đảo vẫn tồn tại do ý thức bảo mật chưa cao.
•Phí giao dịch: Một số người bán nhỏ lẻ e ngại vì phải chịu phí khi nhận tiền qua mã QR.
 Thanh toán qua mã QR tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt ở khu
vực thành thị và giới trẻ. Tuy nhiên, để đạt được sự phổ cập toàn diện, cần nâng
cao nhận thức, cải thiện hạ tầng, và xây dựng lòng tin trong người tiêu dùng thông
qua các biện pháp bảo mật.
2.3 Cách thức hoạt động:
-Tạo mã QR: Người bán tạo một mã QR chứa thông tin thanh toán như số
tiền, tài khoản nhận, hoặc liên kết thanh toán.
-Quét mã: Người mua sử dụng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử (như
Momo, ZaloPay, VNPay) để quét mã QR.
-Xác nhận giao dịch: Sau khi quét mã, người mua kiểm tra thông tin, nhập số
tiền (nếu cần) và xác nhận thanh toán.
-Hoàn tất giao dịch: Hệ thống xử lý và thông báo giao dịch thành công.
2.4 Lợi ích khi sử dụng thanh toán bằng mã QR code
2.4.1 Đối với người tiêu dung
Tiện lợi: Chỉ cần điện thoại thông minh, không cần mang theo tiền mặt hoặc thẻ ngân hàng.
Nhanh chóng: Giao dịch được thực hiện trong vài giây mà không cần nhập
thông tin thẻ hoặc tài khoản.
An toàn: Giảm nguy cơ lộ thông tin thẻ hay mất tiền mặt; bảo mật cao với
các ứng dụng ngân hàng uy tín.
Dễ sử dụng: Không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, chỉ cần quét mã và xác nhận thanh toán.
Theo dõi giao dịch: Dễ dàng kiểm tra và quản lý các giao dịch qua ứng dụng.
2.4.2 Đối với doanh nghiệp
Chi phí thấp: Giảm chi phí đầu tư cho thiết bị như máy POS hoặc các giải pháp thanh toán khác.
Quản lý dễ dàng: Giao dịch được ghi nhận tự động, giúp quản lý doanh thu minh bạch và chính xác.
Phù hợp với mọi quy mô kinh doanh: Từ doanh nghiệp lớn đến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Thu hút khách hàng: Tạo trải nghiệm mua sắm hiện đại, đặc biệt với khách hàng trẻ.
2.4.3Đối với xã hội
Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt: Giảm thiểu rủi ro liên quan
đến tiền mặt như mất mát, trộm cắp.
Góp phần chuyển đổi số: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong đời sống và thương mại.
Bảo vệ môi trường: Giảm nhu cầu sử dụng giấy (hóa đơn, biên lai).
Thanh toán bằng mã QR không chỉ mang lại sự tiện lợi và an toàn mà còn hỗ trợ
sự phát triển của nền kinh tế số, góp phần hiện đại hóa hoạt động thương mại và
nâng cao chất lượng cuộc sống.
2.5 Khi sử dụng QR code người dung còn được các vocher giảm giá
-Mã giảm giá cho người dùng mới
Hình thức: Người dùng mới đăng ký tài khoản hoặc lần đầu thanh toán
bằng QR Code sẽ nhận được mã giảm giá hoặc hoàn tiền. Ví dụ:
oGiảm 10% hoặc hoàn tiền tối đa 50.000 VNĐ khi thanh toán lần đầu qua VNPay hoặc Momo.
oMã giảm giá cho đơn hàng đầu tiên trên ứng dụng Shopee hoặc
Lazada khi thanh toán bằng QR Code. Lợi ích:
oThu hút người dùng mới trải nghiệm dịch vụ.
oTạo thói quen sử dụng thanh toán không tiền mặt.
- Khuyến mãi định kỳ hoặc theo sự kiện Hình thức:
oSale theo mùa (Tết, lễ hội, Black Friday, 11/11) áp dụng khi thanh toán bằng QR Code.
oGiảm giá trực tiếp tại cửa hàng, ví dụ: giảm 5-10% khi khách hàng sử
dụng QR Code thay vì tiền mặt. Ví dụ:
oNhận ngay mã giảm giá 20.000 VNĐ khi thanh toán hóa đơn ăn uống bằng mã QR.
oTích điểm hoặc nhận quà khi sử dụng thanh toán QR trong một số
dịch vụ, như đi taxi hoặc siêu thị.
2.6Một số vấn đè và giải pháp khi sử dụng mã QR code
2.6.1 Rủi ro về bảo mật
Vấn đề: Mã QR giả có thể được tạo ra để lừa đảo người dùng, đưa họ đến các
trang web giả mạo để đánh cắp thông tin thanh toán hoặc tiền của người dùng.Rủi
ro khi quét mã QR từ các nguồn không đáng tin cậy hoặc qua các quảng cáo lừa đảo. Giải pháp:
-Cải thiện nhận thức người dùng: Hướng dẫn người dùng kiểm tra mã QR
trước khi quét, không quét mã QR từ nguồn không rõ ràng.
-Sử dụng mã QR mã hóa: Các công ty thanh toán có thể sử dụng mã QR
với tính năng bảo mật cao, như mã hóa thông tin giao dịch.
-Cập nhật phần mềm bảo mật: Đảm bảo các ứng dụng thanh toán và ví
điện tử luôn cập nhật bảo mật mới nhất.
2.6.2Khó khăn trong vấn đề hạ tầng và kết nối internet - Vấn đề
oỞ một số khu vực, đặc biệt là vùng nông thôn, kết nối Internet yếu
hoặc không ổn định có thể làm gián đoạn giao dịch khi sử dụng QR Code.
oThiếu thiết bị hỗ trợ: Không phải tất cả các cửa hàng hay doanh
nghiệp đều có máy quét QR, đặc biệt là các cửa hàng nhỏ. -Giải pháp:
oCải thiện hạ tầng mạng: Cơ quan chức năng và các nhà cung cấp
dịch vụ thanh toán cần hợp tác để cải thiện mạng di động và Wi-Fi tại các khu vực yếu.
oKhuyến khích đầu tư thiết bị quét QR: Chính phủ và các tổ chức tài
chính có thể hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ lẻ trong việc trang bị thiết bị
quét QR thông qua các chương trình hỗ trợ tài chính hoặc giảm phí dịch vụ.
2.6.3 Khó khăn trong việc sử dụng đối với một số người dung
- Vấn đề: Một số người tiêu dùng, đặc biệt là người lớn tuổi, có thể gặp khó
khăn trong việc sử dụng thanh toán qua QR Code do thiếu kỹ năng công
nghệ hoặc thiếu điện thoại thông minh. - Giải pháp:
• Đào tạo và hỗ trợ: Các chương trình đào tạo và hướng dẫn sử dụng thanh
toán qua QR Code có thể giúp người dùng, đặc biệt là người cao tuổi, làm quen với công nghệ.
•Phát triển các giao diện thân thiện: Các ứng dụng thanh toán cần có giao
diện dễ sử dụng, thân thiện với người lớn tuổi, giúp họ tiếp cận và sử dụng
thanh toán qua QR Code một cách dễ dàng. Kết luận
Thanh toán trực tuyến qua mã QR đang trở thành xu hướng phổ biến và có tiềm
năng lớn trong việc chuyển đổi thói quen tiêu dùng và kinh doanh. Phương thức
này mang lại nhiều lợi ích nổi bật như sự tiện lợi, nhanh chóng, an toàn và dễ sử
dụng, đặc biệt phù hợp với nhu cầu thanh toán không tiền mặt trong thời đại số.
Đồng thời, thanh toán QR Code còn giúp giảm thiểu rủi ro bảo mật so với các
phương thức truyền thống và mở ra cơ hội phát triển cho các doanh nghiệp, từ các
cửa hàng nhỏ lẻ đến các nền tảng thương mại điện tử.
Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững và phổ cập rộng rãi, vẫn cần giải
quyết một số vấn đề như bảo mật, kết nối hạ tầng, phí dịch vụ và sự tiếp cận của
người dùng. Các giải pháp cải thiện nhận thức, nâng cao bảo mật, và hỗ trợ cơ sở
hạ tầng sẽ là chìa khóa giúp thanh toán qua QR Code trở thành một phương thức
thanh toán chủ đạo trong tương lai.
Tóm lại, thanh toán bằng mã QR là một bước tiến lớn trong hệ thống thanh toán
điện tử, tạo điều kiện cho sự phát triển của nền kinh tế số, đồng thời mang lại lợi
ích cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.