Triết lý âm dương môn Văn hiến Việt Nam| Trường Đại học Văn Hiến

17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
TRIẾT LÝ ÂM DƯƠNG TRONG VĂN HÓA TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI VIỆT CỔ TRUYỀN
1. Khái quát về triết lý âm dương: 1.1 Khái niệm:
- Âm, nghĩa gốc, chỉ cái bóng của mặt trời, là cái rợp, cái lạnh, cái ẩm, …
- Dương, nghĩa gốc, chỉ ánh sáng của mặt trời, là cái sáng, cái ấm, cái cao, …
- Không chỉ về một vật chất, không gian cụ thể mà Âm Dương ở đây là tên của một
lý luận hay triết lý được hình thành từ rất lâu trước đây. Trong lý luận này giải thích
về vũ trụ được tạo nên từ hai thực thể đối lập ban đầu là Âm và Dương được gọi là triết lý Âm Dương. 1.2 Nguồn gốc:
- Thuyết Âm Dương đã có rất nhiều giả thuyết nói về nguồn gốc của nó như Khổng
An Quốc và Lưu Hâm (nhà Hán) đã cho rằng Phục Hy là người có công sáng tạo ra
triết lý này. Tuy nhiên Phục Hy chỉ là một nhân vật trong thần thoại nên chưa có cơ
sở khoa học để kiểm chứng quan điểm này.
- Hiện nay thì có rất nhiều các nghiên cứu khoa học liên ngành của Việt Nam và
Trung Quốc đã kết luận rằng “khái niệm Âm Dương có nguồn gốc từ phương Nam
(gồm vùng phía Nam Trung Hoa, từ sông Dương Tử trở xuống và vùng Việt Nam).
Người Trung Hoa trong thời kỳ Nam tiến – thời kỳ mở rộng từ lưu vực sông Hoàng
Hà xuống phía nam sông Dương Tử, đã tiếp thu triết lý này, họ đã hệ thống hóa, hoàn
thiện nó và mang ảnh hưởng của nó tác động ngược trở lại các cư dân phía Nam.
 Tóm lại, âm dương có nguồn gốc từ cuộc sống nông nghiệp định canh, định cư, tư
duy tổng hợp, biện chứng. 1.3 Biểu hiện:
- Vũ trụ là một khối âm dương.
- Mọi vật trong vũ trụ là những khối âm dương có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
- Những khối này có quy luật vận động nội tại, giữa các khối có sự tác động qua lại
không ngừng, điều này tạo ra sự tồn tại, vận động, phát triển của vũ trụ, của muôn
vật, muôn loài trong vũ trụ; trong các khối có sự thống nhất giữa hai mặt đối lập.
- Yếu tố Âm thường được biểu hiện trong các yếu tố như yếu đuối, tối tăm,
mềm mại, nữ tính,…trong khi Dương lại được thể hiện trong các yếu tố trái
ngược với Âm như mạnh mẽ, ánh sáng, cứng rắn, nam tính,… 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu 1.4 Biểu tượng: - Âm: hai vạch ngắn, - -
- Dương: một vạch dài, _
- Biểu tượng âm dương đang dùng hiện nay là :
+ Âm tượng chưng cho nữa phần màu đen bên trong hình tròn
+ Dương tượng chưng cho phần màu trắng bên trong hình tròn.
2. Triết lý âm dương ảnh hưởng gì đến văn hóa trang phục của người Việt cổ truyền
- Triết lý âm dương là một khái niệm quan trọng trong văn hóa trang phục của
người Việt cổ truyền, nó xuất phát từ triết lý Đông Á.
- Người Việt Nam từ lâu đã nhận thức về triết lý âm dương ở nhiều lĩnh vực. Do đó
văn hóa trang phục của người Việt cũng có triết lý âm dương.
- Trong văn hóa trang phục của người Việt cổ truyền, triết lý âm dương được thể
hiện qua các nguyên tắc sau:
-Màu sắc: Trong trang phục truyền thống, màu đen và màu trắng thường biểu
thị cho âm và dương. Màu đen thể hiện âm, màu trắng thể hiện dương. Các
màu khác cũng được sử dụng để đại diện cho âm dương, ví dụ như đỏ (âm) và xanh lá cây (dương).
-Chất liệu: Trong các trang phục truyền thống, chất liệu như lụa, nón lá và
gỗ được sử dụng để biểu thị âm, trong khi vải bông, đá quý và kim loại đại 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
diện cho dương. Sự kết hợp của các chất liệu này tạo ra sự cân bằng giữa âm và dương.
-Thiết kế: Các trang phục cổ truyền thường có thiết kế cân đối, đơn giản
nhưng tinh tế. Chúng thường kết hợp các yếu tố âm dương như họa tiết, hoa
văn và cách xếp nếp để tạo ra sự cân đối và hài hòa.
-Phong cách: Người Việt cổ truyền luôn coi trọng sự cân đối và cân nhắc
trong việc chọn lựa trang phục. Bằng cách kết hợp âm dương trong trang
phục, họ tin rằng sẽ có sự cân bằng và hòa hợp giữa các yếu tố tương phản này.
Triết lý âm dương trong văn hóa trang phục của người Việt cổ truyền không
chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn thể hiện triết lý Đông Á về sự cân bằng
và hòa hợp trong cuộc sống.
3. Ảnh hưởng của triết lý âm dương trong đời sống văn hóa trang phục của người Việt:
3.1 Đời sống sinh hoạt hàng ngày:
- Nếu trong ẩm thực người Việt coi trọng việc cân bằng Âm Dương thì ở một
phương diện đời sống văn hóa khác người Việt lại có phần trọng Âm hơn. Điển hình
trong trang phục truyền thống của người Việt thì thường có xu hướng chọn màu tối
nhã nhặn và được thiết kế với phong cách kín đáo, tế nhị. Cũng có thể nói nó xuất
phát từ đặc điểm ngoại hình của người Á Đông về nét đẹp mềm mại và nhu hòa chứ
không phải nét đẹp sáng chói rực rỡ
- Trang phục là thứ không thể thiếu trong sinh hoạt hàng ngày của người dân Việt
cổ truyền từ xa xưa. Về quy tắc ăn mặc, người Việt xưa rất coi trọng, khi họ khoác
lên mình một bộ trang phục nào đó đều phải dựa vào hai yếu tố “dương tính” và
“âm tính”. Chẳng hạn về màu sắc, màu ưa thích vốn là những màu âm tính phù hợp
với phong cách tế nhị, kín đáo của truyền thống dân tộc.
Ví dụ như ở miền Bắc là màu nâu (màu của đất); ở miền Nam là màu đen (màu của bùn). 3.2 Ngày lễ hội:
- Trong những ngày lễ hội, không thể không nhắc đến áo dài, trang phục đã quá
quen thuộc với người Việt cổ truyền, với màu sắc là màu nâu hoặc thâm.
4. Ví dụ TRIẾT LÝ ÂM DƯƠNG TRONG VĂN HÓA TRANG PHỤC CỦA
NGƯỜI VIỆT CỔ TRUYỀN 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
4.1 Triết lí âm dương trong văn hóa trang phục của người Việt cổ truyền:
-Trang phục truyền thống của người Việt thì thường có xu hướng chọn các
màu tối, nhã nhặn và được thiết kế với phong cách kín đáo, tế nhị. Ví dụ như
các trang phục xưa ở miền Bắc thường có màu nâu, màu gụ còn ở miền Nam
thì là màu đen. Đây cũng có thể xuất phát từ đặc điểm ngoại hình của người
Á Đông với các nét đẹp mềm mại và nhu hòa chứ không phải là nét đẹp sáng
chói rực rỡ như người phương Tây. Và với các nét đẹp này thì người Á
Đông thường cho rằng nó sẽ thể hiện rõ nhất dưới một môi trường “thuộc
Âm” khi mà mọi thứ dường như tiềm ẩn dưới một lớp bụi mờ ảo.
-Về sau với sự du nhập của văn hóa phương Tây - nơi cho rằng các vẻ đẹp
đến từ sự rực rỡ chói lọi, các trang phục của người Việt được cải tạo để có
thể đưa thêm các yếu tố dương vào. Có thể thấy rõ trong trang phục truyền
thống của người Việt thời hiện đại, là áo dài. Áo dài có thể nói là một trang
phục hài hòa Âm Dương mà vẫn tôn nên nét đẹp nhu hòa kín đáo của người Việt.
Hình ảnh trang phục Áo dài trong thời Việt cổ 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
4.2 Triết lý Âm Dương trong chiếc Áo dài thuần Việt
Chiếc áo dài Việt Nam hiện Trang phục mang tính
nay đã có quá trình hình
truyền thống này được
thành từ thế kỉ 17-giữa thế kỉ sử dụng phổ biến
20. Đó không chỉ là niềm tự không phân biệt giới
hào mà còn là sự ngưỡng mộ tính, tuổi tác , vóc
khi nhắc đến cái đẹp của Việt
dáng, địa vị xã hội… Nam.
Hình ảnh chiếc áo dài việt nam qua từng giai đoạn
- Áo dài Việt Nam làm nổi bật cá tính cá nhân của người phụ nữ Việt Nam đẹp một
cách tế nhị, kín đáo nhưng không kém phần diệu dàng.
- Đi theo dòng chảy thời gian chiếc áo dài năm nào đã có phần thích nghi và lột
xác ( ngày càng mới mẻ ), đều mà học thuyết Âm dương đưa ra là sự biến hóa luôn
phát triển theo chiều hướng mới và theo một quy luật nhất định “cùng thì biến,
biến thì thông, thông thì trường cửu”. nhưng cái “biến để thông” ở đây không phải
là phủ định hoàn toàn cái đã có trước đó và làm ra cái mới hoàn toàn , nhiều ý 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
tưởng và trường phái hay chính xác hơn là tinh hoa đất trời hội tụ vào bộ trang
phục mang đậm bản xác dân tộc trải dài theo từng thời kì không ngừng phát triển
vẻ đẹp bề ngoài nhưng vẫn không quen giữ gìn phẩm chất đạo đức bên trong.
- Quy luật này đã được áp dụng triệt để vào bộ trang phục mang tính truyền thống
nên đến nay bộ trang phục này vẫn trường tồn như một biểu tượng.
- Quan niệm âm dương với những các cặp đối lặp được ứng dụng vào áo dài như
phần thân trên ( dương ) gồm 2 tay, ngực, lưng, và vai được ôm sát để lộ rõ đường
nét cơ thể – phần thân dưới ( âm ) gồm mông đùi và chân được che kín bởi tà áo
dài và 2 ống quần rộng.
- Khi đứng hoặc ngồi áo dài sẽ trong trạng thái tĩnh ( âm ) nhưng khi chuyển động
hai tà áo sẽ tung bay mềm mại cùng với hai ống quần trong trạng thái động (dương ).
- Triết lý Âm Dương bên trong chiếc áo dài cho ta thấy được việc phải giữ gìn
trang phục truyền thống không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn. Quan trọng là phải
truyền được giá trị thực sự của trang phục truyền thống vào đời sống con người.
Áo dài cho nam mang đậm tính
dương như trong dương lại có âm 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu
Áo dài cho nữ mang đậm tính âm như trong âm lại có dương 17:39, 07/01/2026
Triết lý Âm Dương và Ảnh Hưởng Đến Trang Phục Người Việt Cổ Truyền - Studocu