Tài liệu ôn tâp. Tự luận triết học

Câu 1: Lao động sản xuất là gì? Trong các yếu tố cấu thành LLSX ,
yếu tố nào là yếu tố quan trong nhất? Vì sao?
-LLSX là sự kết hợp giữa người lao động với tư liệu sản xuất, tạo ra sức
sx và năng lực thực tiễn làm biến đổi các đối tượng vật chất của giới tự
nhiên theo nhu cầu nhất định của con người và XH.
-Các yếu tố cấu thành LLSX là tư liệu sx (Đối tượng lao động, tư liệu
lao động) và người lđ. Trong đó, người lđ là yếu tố quan trọng nhất vì họ
là chủ thể sáng tạo và sử dụng công cụ lao động. Hơn nữa, trong quá
trình lao động, người lđ ko chỉ sáng tạo ra giá trị đủ bù đắp hao phí lđ
mà còn sáng tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị sáng tạo ban đầu. Người lđ
là nguồn gốc của mọi sáng tạo trong sản xuất vật chất, nguồn gốc của sự PT sx.
Câu 2: Mâu thuẫn biện chứng là gì? Quá trình thống nhất giữa các
mặt đối lập diễn ra ntn? Cho ví dụ minh hoạ.
-MTBC là khái niệm chỉ ra sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống
nhất, vừa đấu tranh, vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyển hoá lẫn nhau
giữa các mặt đối lập.
- Sự thống nhất giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ
giữa chúng và được thể hiện ở việc :
+ Thứ nhất, các mặt đối lập cần đến nhau, làm tiền đề cho nhau tồn tại
+ Thứ hai, các mặt đói lập tác động ngang nhau, thể hiện sự đấu tranh
giữa cái mới đang hình thành và cái cũ chưa mất hẳn.
+ Thứ ba, giữa các mặt đối lập có sự tương đồng
-Ví dụ: Trong hoạt động kinh tế, mặt sx và tiêu dùng PT theo những
chiều hướng trái ngược nhau nhưng nếu ko có xs thì ko có sản phẩm để
tiêu dùng, ngược lại nếu ko có tiêu dùng thì sx mất lí do để làm.
Câu 3: Khái niệm cai chung, cái riêng? Cái chung có bao giờ tách ra
khỏi cái riêng ko? Tại sao? Cho vd minh hoạ.
-Cái chung là phạm trù triết học chỉ những mặt, thuộc tính, những mối
quan hệ giống nhau được lăp lại ở trong sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ.
-Cái riêng là chỉ những mặt, những thuộc tính chỉ riêng có ở trong 1 sự
vật, hiện tượng hay 1 quád trình riêng lẻ và ko dc lặp lạo ở bất cứ 1 sự
vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ nào khác.
-Cái chung ko bao giờ tách ra khỏi cái riêng cì cái chung chỉ tồn tại
trong cái riêng, thông qua cái riêng để hiểu hiện sự tồn tại của mình, còn
cái riêng chỉ tồn tại trong mối quan hệ với cái chung.
-Ví dụ: Không có con “ động vật “ chung tồn tại bên cạnh con trâu, còn
bò, con gà cụ thể. Trong bất cứ con trâu, con bò, con gà riêng lẻ nào
cũng biểu hiện thuộc tính chung của động vật, đó là quá trình trao đổi
chất giữa cơ thể sống và môi trường.
Câu 4: Nêu định nghĩa vật chât của Lê Nin? Theo anh chị vật chất
tồn ại khách quan hay chủ quan? Vì sao?
-Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được
đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép
lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại ko lệ thuộc vào cảm giác.
-Theo em, vật chất tồn tại khách quan vì chúng tồn tại bên ngoài ý thức
con người, không phụ thuộc vào ý thức con người, đọc lập với ý thức
con người. Con người có nhận thức được hay ko nhận thức được thì vật
chất trên thực tế sẽ vẫn tồn tại.
Câu 5 : Tại sao: Kiến trúc thượng tầng lại ra sức bảo vệ lấy cơ sở hạ
tầng đã sản sinh ra nó? Cho ví dụ minh họa. •
Vì cơ sở hạ tầng quyết định nội dung và tính chất của kiến trúc
thượng tầng, nội dung và tính chất của kiến trúc thượng tầng là sự
phản ánh đối với cơ sở hạ tầng. Tương ứng với một cơ sở hạ tầng
sẽ sản sinh ra một kiến trúc thượng tầng phù hợp, có tác dụng bảo
vệ cơ sở hạ tầng đó.Tính chất của kiến trúc thượng tầng là do tính
chất của cơ sở hạ tầng quyết định. •
Vd: khi quan hệ sản xuất vô sản thống trị, cần thiết lập nhà nước
vô sản để bảo vệ cho quan hệ sản xuất sinh ra nó. Tức là nhà nước
vô sản thì bảo vệ, phát triển sở hữu xã hội tập thể
Câu 6: Vấn đề cơ bản của triết học là gì? Tại sao gọi là vấn đề cơ
bản của triết học? •
Vấn đề cơ bản của triết học là vấn đề về mối quan hệ giữa tồn tại
và tư duy, giữa vật chất và ý thức. Nó là vấn đề cơ bản vì việc giải
quyết nó sẽ quyết định cơ sở để giải quyết những vấn đề khác của
triết học, điều đó đã được chứng minh trong lịch sử phát triển lâu
dài và phức tạp của triết học.
Câu 7 Mặt đối lập là gì? Đấu tranh giữa các mặt đối lập diễn ra như
thế nào? Cho ví dụ minh họa? •
Mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ những mặt, những thuộc
tính, những khuynh hướng vận động trái ngược nhau nhưng là
điều kiện, tiền đề tồn tại của nhau •
Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập thường được chia làm nhiều giai
đoạn. Thông thường, khi mới xuất hiện, hai mặt đối lập chưa thể
hiện rõ những xung khắc, đối chọi lẫn nhau. Nhưng khi các mặt
đối lập này phát triển theo hướng ngược chiều nhau đến một mức
nào đó sẽ hình thành mâu thuẫn. Khi đó, các mặt đối lập có xu
hướng xung đột, bài trừ, phủ định lẫn nhau. •
Ví dụ: sự đối lập về lợi ích của người sử dụng lao động và người
lao động. Người lao động thì mong muốn mức lương cao hơn cho
công sức của mình làm việc. Còn người sử dụng lao động lại
muốn trả tiền lương thấp cho người lao động. Hai lợi ích đối lập
này đã có sự tác động, đấu tranh lẫn nhau
Câu 8: Có phải mọi vận động đều là phát triển? Vì sao? Cho ví dụ
về phát triển từ thấp đến cao? •
Không phải mọi vận động đều là phát triển vì theo quan điểm siêu
hình phát triển là quá trình vận động, thay đổi về lượng dẫn đến
những thay đổi về chất. Tuy nhiên vận động lại được chia thành
nhiều loại trong đó vận động cơ học là loại vận động k làm thay đổi về lượng •
Vd: quá trình thay thế lẫn nhau của các hình thức thức tổ chức xã
hội loài người: từ hình thức tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc còn sơ
khai thời nguyên thuỷ lên các hình thức tổ chức xã hội cao hơn là
hình thức tổ chức bộ tộc, dân tộc...
Câu 9: Quan hệ sản xuất là gì? Các yếu tố cấu thành quan hệ sản
xuất? Yếu tố nào trong quan hệ sản xuất để xác định là giai cấp thống trị?
- Quan hệ sản xuất là tổng hợp các quan hệ kinh tế - vật chất giữa người
với người trong quá trình sản xuất vật chất. Nói cách khác, quan hệ sản
xuất là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất.
- Quan hệ sản xuất được cấu thành từ 3 quan hệ:
+ Quan hệ sở hữu đối với TLSX.
+ Quan hệ trong tổ chức, quản lý và trao đổi hoạt động với nhau.
+ Quan hệ về phân phối sản phẩm lao động.
- Yếu tố quan hệ sở hữu đối với TLSX để xác định giai cấp thống trị.
Câu 10: Ý thức xã hội là gì? Vì sao ý thức xã hội thường lạc hậu hơn
so với tồn tại xã hội?
- Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những
quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng, truyền thống của
cộng đồng xã hội, nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội
trong những giai đoạn phát triển nhất định.
- Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội vì:
+ Sự biến đổi của tồn tại xã hội do tác động mạnh mẹ, thường
xuyên và trực tiếp của những hoạt động thực tiễn của con người, thường
diễn ra với tốc độ nhanh mà ý thức xã hội có thể không phản ánh kịp và
trở nên lạc hậu. Ngay cả cấp độ lý luận của ý thức xã hội, trong một số
trường hợp có thể trở nên lạc hậu, nhất là trong những thời điểm mà lịch
sử có tính bước ngoặt, nếu như lý luận đó không kịp chuyển biến kịp với
sự biến đổi của hiện thực cuộc sống. Hơn nữa, ý thức xã hội là cái phản
ánh tồn tại xã hội nên nói chung chỉ biến đổi sau khi có sự biến đổi của tồn tại xã hội.
+ Do sức mạnh bảo thủ, trì trệ của thói quen, truyền thống, tập
quán có hàng ngàn năm đã ăn sâu bám rễ vào con người và cộng đồng
xã hội. Mặt khác, còn do tính lạc hậu, bảo thủ của một số hình thái ý thức xã hội.
+ Ý thức xã hội luôn gắn với lợi ích của những nhóm, những tập
đoàn người, những giai cấp nhất định trong xã hội. Vì vậy, những tư
tưởng cũ, lạc hậu thường được các lực lượng xã hội phản tiến bộ lưu giữ
và truyền bá nhằm chống lại các lực lượng xã hội tiến bộ. Những ý thức
lạc hậu, tiêu cực không mất đi một cách dễ dàng.
Câu 11: Nêu khái niệm lượng, chất? Có phải mọi sự thay đổi về lượng đều diễn ra
quá trình thay đổi về chất? Vì sao?
- Lượng là khái niệm dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật, hiện tượng về mặt
quy mô, trình độ phát triển, các yếu tố biểu hiện ở số lượng các thuộc tính, ở tổng số
các bộ phận, đại lượng, ở tốc độ và nhịp điệu vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng.
- Chất là khái niệm dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện
tượng, là sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính làm cho nó là nó chứ không phải là cái khác.
- Sự thay đổi về lượng tất yếu sẽ dẫn tới sự chuyển hóa về chất của sự vật, hiện
tượng. Tuy nhiên, không phải sự thay đổi về lượng bất kỳ nào cũng dẫn đển sự thay
đổi về chất. Ở một giới hạn nhất định, sự thay đổi về lượng chưa dẫn tới sự thay đổi
về chất. Trong giới hạn của độ, sự vật, hiện tượng vẫn còn là nó, chưa chuyển hóa
thành sự vật và hiện tượng khác. Sự thay đổi về lượng khi đạt tới điếm nút, với những
điều kiện nhất định tất yếu sẽ dẫn đến sự ra đời của chất mới.
Câu 12: Nêu khái niệm cái chung, cái đơn nhất? Cái chung và cái đơn nhất có thể
chuyển hóa cho nhau không? Vì sao? Cho ví dụ minh họa.
- Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không
những có ở một sự vật, một hiện tượng nào đó, mà còn lặp lại trong nhiều sự vật,
hiện tượng (nhiều cái riêng) khác nữa.
- Cái đơn nhất là phạm trù triết học dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm chỉ vốn có ở
một sự vật, hiện tượng (một cái riêng) nào đó mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng nào khác.
- Trong quá trình vận động và phát triển liên tục của sự vật, hiện tượng, trong những
điều kiện nhất định, cái đơn nhất, cái chung có thể chuyển hóa cho nhau.
+ Bởi vì,trong hiện thực, cái mới không bao giờ xuất hiện đầy đủ ngay
một lúc mà lúc đầu nó xuất hiện dưới dạng cái đơn nhất, cái cá biệt.
Nhưng theo quy luật của sự phát triển, cái mới nhất định sẽ phát triển
mạnh lên, ngày càng trở nên hoàn thiện tiến tới cái mới hoàn toàn thắng
cái cũ. Ngược lại, cái cũ ngày càng mất đi từ chỗ là cái chung nó biến thành cái đơn nhất.
+ Ví dụ: Khi một sáng kiến ra đời – nó là cái đơn nhất. Nhằm phục vụ cho đời
sống ngày càng phát triển, sáng kiến đó được truyền bá rộng rãi thông qua các
tổ chức trao đổi, học tập để phổ biến sáng kiến đó thành cái chung. Nhưng
qua thời gian, có một sáng kiến mới tối ưu hơn, hiện quả hơn sáng kiễn cũ,
làm cho sáng kiến cũ dần kém phổ biến, dần trở thành cái đơn nhất.
Câu 13: Thực tiễn là gì? Có phải mọi hoạt động của con người đều
là hoạt động thực tiễn? Vì sao?
- Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất – cảm tính, có tính
lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội phục vụ nhân loại tiến bộ.
- Không phải mọi hoạt động của con người đều là hoạt động thực
tiễn. Hoạt động tư duy, hoạt động nhận thức hay hoạt động nghiên
cứu khoa học đều là những hoạt động có mục đích của con người
nhưng chỉ là hoạt động tinh thần không phải là thực tiễn.
Câu 14: Lực lượng sản xuất là gì? Hiểu thế nào: Khoa học trở thành
lực lượng sản xuất trực tiếp? Cho ví dụ để minh họa.
- Lực lượng sản xuất là sự kết hợp giữa người lao động với tư liệu
sản xuất, tạo ra sức sản xuất và năng lực thực tiễn làm biển đổi các
đối tượng vật chất của thế giới tự nhiên theo nhu cầu nhất định của con người và xã hội.
Khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp:
- Khoa học sản xuất ra của cải đặc biệt, hàng hóa đặc biệt như phát
minh sáng chế, những bí mật công nghệ, trở thành nguyên nhân
của mọi biến đổi trong lực lượng sản xuất.
- Khoa học kịp thời giải quyết những mâu thuẫn, những yêu cầu do sản xuất đặt ra.
- Khoa học có khả năng phát triển “vượt trước” và thâm nhập vào tất
cả các yếu tố của sản xuất, trở thành mắt khâu bên trong của quá trình sản xuất.
- Tri thức khoa học được kết tinh, “vật hóa” vào người lao động,
người quản lý, công cụ lao động và đối tượng lao động.
- Sự phát triển của khoa học đã kích thích sự phát triển năng lực làm
chủ sản xuất của con người.
Ví dụ: Nhờ các phần mềm học tập: zoom, MS Teams…, học sinh
vẫn có thể giữ được năng suất học tập tốt dù không đến trường trong đại dịch COVID-19.
Câu 15 (2 điểm): Trong các bộ phận kiến trúc thượng tầng, bộ phận
nào tác động lớn nhất tới cơ sở hạ tầng? Vì sao? Cho ví dụ minh họa.
Kiến trúc thượng tầng về chính trị có vai trò quan trọng nhất, trong
đó nhà nước có vai trò tác động lớn nhất đối với cơ sở hạ tầng. Vì:
- Nhà nước là tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, không chỉ
dựa trên hệ tư tưởng, mà còn dựa trên những hình thức nhất định
của sự kiểm soát xã hội.
- Nhà nước sử dụng sức mạnh của bạo lực để tăng cường sức mạnh
kinh tế của giai cấp thống trị và củng cố vững chắc địa vị của quan
hệ sản xuất thống trị.
Ví dụ: Trong phòng chống dịch COVID-19, Nhà nước đã chỉ đạo
các chuyến bay giải cứu người Việt tại nước ngoài về nước, điều trị
các ca nhiễm bệnh, thực hiện giãn cách, cách ly xã hội để phòng ngừa.
Câu 16(2 điểm): Nêu khái niệm: Liên hệ, mối liên hệ? Có phải mọi
sự vật, hiện tượng đều có mối liên hệ? Vì sao? Cho ví dụ.
- Liên hệ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự quy định, sự tác động qua
lại, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa
các mặt của một sự vật, của một hiện tượng trong thế giớ
- Bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào; ở bất kỳ không gian nào và ở bất kỳ
thời gian nào cũng có mối liên hệ với những sự vật, hiện tượng
khác. Ngay trong cùng một sự vật, hiện tượng thì bất kỳ một thành
phần nào, một yếu tố nào cũng có mối liên hệ với những thành
phần, những yếu tố khác.
- Ví dụ: Trong phức tạp của hệ thống tự nhiên, mọi sự vật và hiện tượng
đều được liên kết với nhau. Mặt trời là nguồn năng lượng cho lớp
phủ của cây, mà là nguồn thức ăn cho các loài động vật; các loài
động vật lại là nguồn thức ăn cho các loài chim; các loài chim lại
ăn những chất thải của các loài động vật, làm tươi trải những môi
trường sống cho những loài sinh vật khác.
Câu 17(2 điểm): Tồn tại xã hội là gì? Trong các yếu tố cấu thành tồn tại
xã hội, yếu tố nào quan trọng nhất? Vì sao?
- Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh
hoạt vật chất của xã hội
- Các yếu tố chính tạo thành tồn tại xã hội là phương thức sản xuất vật
chất, điều kiện tự nhiên - hoàn cảnh địa lý, dân số và mật độ dân số...
trong đó phương thức sản xuất vật chất là yếu tố cơ bản nhất.
Câu 18(2 điểm): Nêu khái niệm: Nội dung, hình thức? Có phải nội
dung và hình thức luôn phù hợp với nhau? Cho ví dụ trong tục ngữ,
ca dao nội dung và hình thức phù hợp với nhau.
Nội dung là phạm trù chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố,
những quá trình tạo nên sự vật. Còn hình thức là phạm trù chỉ phương
thức tồn tại và phát triển của sự vật, là hệ thống các mối liên hệ tương
đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó.
-Nội dung và hình thức không tồn tại tách rời nhau, nhưng không phải vì
thế mà lúc nào nội dung và hình thức cũng phù hợp với nhau. Không
phải một nội dung bao giờ cũng chỉ được thể hiện ra trong một hình thức
nhất định, và một hình thức luôn chỉ chứa một nội dung nhất định, mà
một nội dung trong quá trình phát triển có thể có nhiều hình thức thể
hiện, ngược lại, một hình thức có thể thể hiện nhiều nội dung khác nhau.
-Thí dụ, quá trình sản xuất ra một sản phẩm có thể bao gồm những yếu
tố nội dung giống nhau như: con người, công cụ, vật liệu... nhưng cách
tổ chức, phân công trong quá trình sản xuất có thể khác nhau. Như vậy,
nội dung quá trình sản xuất được diễn ra dưới những hình thức khác
nhau. Hoặc cùng một hình thức tổ chức sản xuất như nhau nhưng được
thực hiện trong những ngành, những khu vực, với những yếu tố vật chất
khác nhau, sản xuất ra những sản phẩm khác nhau
-Nội dung – Hình thức: Tốt gỗ hơn tốt nước sơn
Giải thích: Nội dung và hình thức có mối liên hệ chặt chẽ với nhau,
thống nhất và bổ sung lẫn nhau. Câu tục ngữ này nghĩa đen là gỗ tốt mới
giữ được lớp sơn bên ngoài bền lâu, còn gỗ kém chất lượng dù có đẹp
đến đâu thì lớp sơn cũng sẽ bong tróc và hư hại. Bên cạnh đó, câu này
còn mang hàm ý rằng con người không chỉ nên chú trọng vẻ bề ngoài
của mình mà còn cần phải bồi đắp tri thức, đạo đức, nhân phẩm để nuôi
dưỡng, hoàn thiện bản thân cả về hình thức lẫn nội dung
Câu 19(2 điểm): Cơ sở hạ tầng là gì? Trong các bộ phận cấu thành
cơ sở hạ tầng, bộ phận nào quan trọng nhất? Vì sao?
-Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh
tế của một xã hội nhất định
-Cơ sở hạ tầng của một xã hội cụ thể bao gồm quan hệ sản xuất thống
trị, quan hệ sản xuất tàn dư của xã hội cũ và quan hệ sản xuất mầm
mống của xã hội tương lai. Trong đó, quan hệ sản xuất thống trị bao giờ
cũng giữ vai trò chủ đạo, chi phối các quan hệ sản xuất khác, nó quy
định xu hướng chung của đời sống kinh tế - xã hội
Câu 20(2 điểm): Trong mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cái
nào phong phú đa dạng hơn? Vì sao? Cho một ví dụ để minh họa.
cái riêng là phạm trù chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình nhất
định. Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những
thuộc tính không những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn
được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác.
-cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung, cái chung là cái bộ
phận, nhưng sâu sắc hơn cái riêng. Cái riêng phong phú hơn cái chung vì
ngoài những đặc điểm chung, cái riêng còn có cái đơn nhất.
-Thí dụ, người nông dân Việt Nam bên cạnh cái chung với nông dân của
các nước trên thế giới là có tư hữu nhỏ, sản xuất nông nghiệp, sống ở
nông thôn, v.v., còn có đặc điểm riêng là chịu ảnh hưởng của văn hóa
làng xã, của các tập quán lâu đời của dân tộc, của điều kiện tự nhiên của
đất nước, nên rất cần cù lao động, có khả năng chịu đựng được những khó khăn trong cuộc sống