28 trang 6 lượt tải

tự luận về triết họcccccccccccc

triết

Môn: Triết học Mác - Lênin (ML014) 47 tài liệu

Trường: Trường Đại học Cần Thơ 823 tài liệu

Tác giả:

Ny Cẩm

6 ngày trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

Câu 2: Phân tích định nghĩa vật chất của Lênin và rút ra ý nghĩa của định

nghĩa.

* Một số quan niệm về vật chất trong lịch sử:

- Thời kì cổ đại: con người đi tìm thứ vật chất đầu tiên sinh ra thế giới (bản nguyên

vật chất), và đồng nhất vật chất với một dạng tồn tại cụ thể của nó. VD: Ta lét

đồng nhất vật chất với nước, Hê ra clits đồng nhất vật chất với lửa, Hệ âm dương

ngũ hành của Trung Quốc,... thể hiện lối tư duy trực quan, mộc mạc, chất phác.

- Thế kỉ XVII – XVIII: tồn tại ba loại quan niệm

+ Quan niệm 1: đồng nhất vật chất với các thực thể vật chất cụ thể + Quan niệm 2:

cho rằng vật chất chính là nguyên tử

+ Quan niệm 3: của Hônbách, cho rằng vật chất là những gì tác động vào giác quan

của con người mà gây nên cảm giác.

- Quan niệm của Mác - Ăngghen:

+, Vật chất là một khái niệm trừu tượng

+, Chỉ những gì tồn tại khách quan không phụ thuộc vào đầu óc của con người.

*Định nghĩa vật chất của Lênin

Trong tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, Lênin đã

khẳng định về vật chất như sau: “ Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ

thực tại khách quan được đem lại trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta

chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

*Nội dung định nghĩa vật chất của Lenin

-Thứ nhất “vật chất là một phạm trù triết học”

+ Phạm trù vật chất phải được xem xét dưới góc độ triết học, chứ không phải dưới

góc độ của khoa học cụ thể. Đó là một phạm trù rộng và khái quát nhất, dùng để

chỉ thuộc tính cơ bản nhất, phổ biến nhất của mọi sự tồn tại vật chất là thực tại

khách quan. Còn khái niệm vật chất được sử dụng trong các khoa học cụ thể, dùng

để chỉ những dạng vật chất cụ thể, cảm tính. Vì vậy, không thể quy vật chất về vật

thể, không thể đồng nhất vật chất với những dạng cụ thể của vật chất giống như

quan niệm của các nhà duy vật trước Mác.

+ Là một phạm trù rộng và khái quát nhất, cho nên không thể định nghĩa vật chất

theo phương pháp thông thường. Về mặt nhận thức, Lênin định nghĩa phạm trù vật

chất trong quan hệ với phạm trù đối lập với nó - phạm trù ý thức (phương pháp

định nghĩa thông qua cái đối lập với nó).

-Thứ 2 thuộc tính cơ bản nhất của vật chất là “ thực tại khách quan”, tồn tại không

lệ thuộc vào cảm giác.

Đây là thuộc tính cơ bản để phân biệt cái gì là vật chất, cái gì không phải là vật chất

cả trong tự nhiên cũng như trong xã hội.

-Thứ 3, Vật chất “được đem lại cho con người trong cảm giác…” Nghĩa là vật chất

là cái có thể gây nên cảm giác cho con người khi nó trực tiếp hay gián tiếp tác

động đến giác quan của con người. Và thực tại

khách quan chính là nguồn gốc, nội dung khách quan của “cảm giác”. Điều này

khẳng định rằng, con người có khả năng nhận thức được thế giới vật chất.

* Ý nghĩa định nghĩa vật chất của Lênin

- Định nghĩa đã giải quyết một cách đúng đắn vấn đề cơ bản của triết học trên lập

trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

- Định nghĩa đã khắc phục được tính chất trực quan, siêu hình, máy móc trong quan

niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật trước Mac, đồng thời kế thừa, phát triển

được những tư tưởng của Mác và Ăngghen về vật chất.

- Định nghĩa là cơ sở khoa học và là vũ khí tư tưởng để đấu tranh chống chủ nghĩa

duy tâm và thuyết không thể biết một cách hiệu quả. - Định nghĩa là cơ sở thế giới

quan và phương pháp luận đúng đắn cho các nhà khoa học trong nghiên cứu thế

giới vật chất, định hướng, cổ vũ họ tin tưởng ở khả năng nhận thức của con người,

tiếp tực đi sâu khám phá những thuộc tính mới của vật chất, tìm ra các dạng các

hình thức mới của vật thể trong thế giới.

- Định nghĩa còn là cơ sở khoa học cho việc xây dựng quan điểm duy vật biện

chứng trong lĩnh vực xã hội, trong đó là chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Câu 3: Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, trên cơ sở đó

rút ra ý nghĩa phương pháp luận cho hoạt động nhận thức và thực tiễn.

I. Các khái niệm:

1. Khái niệm “vật chất”:

Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại

trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại

không lệ thuộc vào cảm giác”

2. Khái niệm “Ý thức”:

Ý thức là toàn bộ đời sống tinh thần của con người, là những hình ảnh chủ quan của

thế giới khách quan được chuyển vào đầu óc con người, và sáng tạo lại theo nhu

cầu và mục đích của con người.

II. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức :

a. Quan điểm phi Mác xít về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

- Chủ nghĩa duy tâm chủ quan: tuyệt đối hóa vai trò của ý thức, coi ý thức quyết

định vật chất và hạ thấp vai trò của vật chất

- Chủ nghĩa duy tâm khách quan: coi ý niệm tuyệt đối, tinh thần là cái có trước,

sáng tạo ra thế giới vật chất, thế giới vật chất chỉ là cái bóng của ý niệm, sự tha

hóa của ý niệm tuyệt đối, là một sự tồn tại của ý niệm tuyệt đối

⇨ Cả chủ nghĩa duy tâm chủ quan và khách quan đều không thừa nhận tính

vật chất của thế giới và cho rằng ý thức quyết định vật chất

- Chủ nghĩa duy vật trước Mác: tuyệt đối hóa vật chất, phủ nhận tính độc lập

tương đối của ý thức, phủ nhận vai trò to lớn của ý thức con người trong hoạt

động thực tiễn, cải tạo thế giới khách quan

b. Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin về mối quan hệ giữa vật chất và ý

thức: vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng với nhau, trong đó vật chất là

cái có trước, ý thức là cái có sau, và vật chất quyết định ý thức, cụ thể như sau:

1. Vật chất quyết định ý thức

- Ý thức là kết quả của sự tác động lẫn nhau giữa 2 hay nhiều dạng vật chất giữa thế

giới khách quan quyết định nội dung của ý thức

- Do ý thức được bắt nguồn từ nguồn gốc tự nhiên đó là bộ não người 1 tổ chức vật

chất phát triển cao nhất và ý thức chỉ ra đời trên cơ sở con người có bộ não hoàn

chỉnh,phát triển bình thường

2. Vai trò của ý thức đối với vật chất( Tính độc lập tương đối của ý thức đối

với vật chất)

- Mặc dù vật chất quyết định ý thức nhưng ý thức cũng có sự tác động trở lại với

vật chất , cải biến thế giới khách quan thông qua hoạt động thực tiễn của con

người.

- Ý thức tác động trở lại vật chất theo 2 xu hướng:

+ Thúc đẩy sự phát triển của thế giới khách quan => khi chúng ta nhận thức và

phản ánh đúng hiện thực khách quan

+ Kìm hãm sự phát triển của thế giới khách quan => khi chúng ta nhận thức vầ

phản ánh không đúng hiện thực khách quan

-Trong hoạt động của con người, chủ thể hoạt động giữ vai trò quyết định sự thành

công hay thất bại của hoạt động đó.

II- Ý nghĩa phương pháp luận

- Vì vật chất quyết định ý thức cho nên trong ý thức và hoạt động thực tiễn phải

xuất phát từ hiện thực khách quan,tuân theo quy luật khách quan và những điều

kiện khách quan

- Vì ý thức có thể tác động trở lại vật chất cho nên cần phải hạn chế,loại bỏ những ý

thức tiêu cực,lạc hậu,phát huy ý thức tích cực ,chống quan điểm chủ quan duy ý

chí.

- Phương pháp

+ giáo dục, nâng cao dân trí

+ Thông qua tuyên truyền, cổ động

+ Vì tự bản thân ý thức không thể cải biến,thay đổi hiện thực khách quan phải

thông qua hoạt động con người,do đó,phải phát huy nhân tố con người,giáo dục

con người nhận thức những giá trị tốt đẹp để điều chỉnh hoạt động của mình cho

tốt.

Câu 4: Phân tích nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, trên cơ sở đó rút ra ý

nghĩa phương pháp luận cho hoạt động nhận thức và thực tiễn

1. Khái niệm về mối liên hệ phổ biến.

+ Quan niệm siêu hình khẳng định rằng :trên thế giới các sự vật hiện tượng không

có mối liên hệ với nhau,tách rời nhau.

+ Quan niệm duy tâm cho rằng :sự vật ,hiện tượng trên thế giới có mối liên hệ với

nhau nhưng chịu sự tác động chi phối

+ Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng :

+Liên hệ là 1 phạm trù của triết học ,là sự tác động ,chuyển hóa qua lại lẫn nhau

giữa các yếu tố,các bộ phận cấu thành một sự vật ,hiện tượng

+ Mối liên hệ phổ biến là 1 phạm trù của triết học,là sự tác động qua lại,chuyển hóa

lẫn nhau ,là điều kiện tiền đề giữa các sự vật ,hiện tượng trong tự nhiên ,xã hội và

tư duy.

2.Cơ sở của nguyên lí về mối liên hệ phổ biến:

- Chủ nghĩa duy tâm khách quan và chủ nghĩa duy tâm chủ quan: cái quyết

định mối liên hệ và sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng là một lực

lượng siêu tự nhiên hoặc ý thức, cảm giác của con người

-Chủ nghĩa duy vật biện chứng: cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng

là tính thống nhất vật chất của thế giới.Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới dù

có đa dạng, phong phú, có khác nhau bao nhiêu cũng chỉ là những dạng khác nhau

của một thế giới duy nhất, thống nhất là thế

giới vật chất. Nhờ có tính thống nhất đó, các sự vật hiện tượng không thể tồn tại biệt

lập, tách rời nhau mà tồn tại trong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo

các quan hệ xác định

3.Tính chất

- Tính khách quan :mỗi sự vật ,hiện tượng trên thế giới đều có mối liên hệ với

nhau,không có sự vật hiện tượng nào nằm ngoài mối liên hệ đó,không phụ thuộc

vào ý muốn chủ quan của con người.

- Tính phổ biến: sự vật, hiện tượng này luôn liên hệ với sự vật, hiện tượng khác. Và

mối liên hệ của sự vật ,hiện tượng diễn ra trong cả tự nhiên ,xã hội và tư duy.

- Tính đa dạng: Mỗi lĩnh vực khác nhau của thế giới tồn tại và biểu hiện những mối

liên hệ khác nhau, rất phong phú và nhiều vẻ. Căn cứ vào đây ta có thể phân chia

ra một số mối liên hệ:

+ Mối liên hệ bên trong và mối liên hệ bên ngoài:

• Mối liên hệ bên trong là mối liên hệ giữa các mặt, các yếu tố bên trong các sự vật,

quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật.

• Mối liên hệ bên ngoài là liên hệ giữa các sự vật với nhau. + Mối liên hệ cơ bản và

mối liên hệ không cơ bản.

• Mối liên hệ cơ bản là liên hệ giữa các mặt, các yếu tố cơ bản của sự vật, quyết

định sự tồn tại và phát triển của sự vật.

• Mối liên hệ không cơ bản là mối liên hệ giữa các yếu tố, các mặt không cơ bản

của sự vật. Mối liên hệ không cơ bản phụ thuộc vào liên hệ cơ bản.

+ Mối liên hệ chủ yếu và mối liên hệ thứ yếu

• Mối liên hệ chủ yếu là lên hệ nổi lên ở một thời điểm nhất định trong sự phát triển

của sự vật và quyết định sự phát triển của sự vật tại thời điểm đó.

• Mối liên hệ thứ yếu là liên hệ không quyết định sự phát triển của sự vật tại thời

điểm trên.

+ Mối liên hệ trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp

• Mối liên hệ trực tiếp là liên hệ không thông qua khâu trung gian nào.

• Mối liên hệ gián tiếp là liên hệ được xác lập thông qua khâu trung gian nào đó.

* Chú ý: Sự phân biệt này có tính tương đối, các mối liên hệ có thể chuyển hóa cho

nhau. Những liên hệ khác nhau của sự vật có nội dung và vai trò khác nhau trong

sự tồn tại và phát triển của sự vật.

3. Ý nghĩa phương pháp luận với nhận thức và hoạt động thực tiễn của con

người.

a. Quan điểm toàn diện:

-Khi nhận thức sự vật, hiện tượng, phải xem xét tất cả mối liên hệ trong sự tác động

qua lại vốn có, giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật và

trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực

tiếp và mối liên hệ gián tiếp của chúng, tránh phiến diện.

- Trong hoạt động thực tiễn, khi tác động vào sự vật, không những phải chú ý đến

những mối quan hệ nội tại của nó mà còn phải chú ý tới những mối liên hệ của sự

vật ấy với sự vật khác. Đồng thời, phải sử dụng đồng bộ các biện pháp, các

phương tiện khác nhau khi tác động để đạt đến hiệu quả cao nhất khi làm việc

- Tránh chiết trung: phải biết phân biệt từng mối liên hệ, chú ý tới mối liên hệ bên

trong, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ chủ yếu, mối liên hệ tất nhiên,… và phải

xác định đúng vai trò, vị trí của mỗi loại liên hệ đó nhằm

tìm ra cái nào chi phối bản chất của sự vật, hiện tượng, không tuyệt đối hóa hoặc

xem nhẹ bất cứ mối liên hệ nào.

- Tránh ngụy biện: không đem những mặt, những mối liên hệ thứ yếu làm chủ

yếu, không cơ bản làm cơ bản, không tuyệt đối hóa những mặt riêng biệt, chuyển

cái cá biệt thành cái phổ biến. Phải nhận thức được thuật ngụy biện đưa lại những

lập luận có vẻ như đúng đắn nhưng thực chất chỉ là sự

vận dụng xuyên tạc mối liên hệ toàn diện và tính chất mềm dẻo, linh hoạt của các

khái niệm và phạm trù.

b. Quan điểm lịch sử, cụ thể:

- Khi nhận thức về sự vật và tác động vào sự vật phải chủ điều kiện, hoàn cảnh lịch

sử cụ thể, môi trường cụ thể mà trong đó, sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển

-Có những luận điểm đúng trong điều kiện này nhưng không đúng trong điều kiện

khác. Không được lấy mối liên hệ cảu sự vật trong giai đoạn này để ví dụ cho giai

đoạn sau một các dập khuôn, máy móc

Câu 5 : Phân tích nguyên lý về sự phát triển, trên cơ sở đó rút ra ý nghĩa

phương pháp luận cho hoạt động nhận thức và thực tiễn. nguyên lí về sự phát

triển

1. Khái niệm phát triển là gì?

a. Những quan điểm khác nhau về sự phát triển

- Quan điểm siêu hình: xem xét sự phát triển chỉ là sự tăng hay giảm đơn thuần về

mặt lượng, mà không có sự biến đổi về chất, không có cái mới ra đời thay thế cho

cái cũ. Sự phát triển như là một quá trình liên tục, bằng phẳng, không có quanh co,

phức tạp.

- Quan điểm biện chứng: xem xét sự phát triển là một quá trình tiến lên từ thấp đến

cao, không phải diễn ra theo đường thẳng mà quanh co, phức tạp, thậm chí có cả

vận động thụt lùi. Sự phát triển là quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn tới

những thay đổi về chất, diễn ra theo đường xoáy ốc làm cho cái mới ra đời thay

thế cho cái cũ.

- Quan điểm duy tâm và tôn giáo về nguồn gốc của sự phát triển: một số nhà triết

học có quan điểm duy tâm thừa nhận sự phát triển, nhưng họ lại tìm nguồn gốc sự

phát triển ở thần linh, thượng đế, ở lực lượng siêu tự nhiên (Heghen) hay ở ý thức

con người (Beccơli).

- Quan điểm duy vật biện chứng về nguồn gốc của sự phát triển cho rằng: nguồn

gốc của sự phát triển nằm trong bản thân sự vật. Đó là do mâu thuẫn trong chính

sự vật quy định. Nói cách khác, đó là quá trình giải quyết liên tục mâu thuẫn trong

bản thân sự vật, do đó là quá trình tự thân của sự

vật.

b. Khái niệm phát triển

Phát triển là phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động của các sự vật hiện

tượng theo chiều hướng đi lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, đưa đến

sự ra đời của cái mới thay thế cho cái cũ.

Phát triển trước hết là vận động, không có sự vận động tương tác giữa các sự vật,

hiện tượng với nhau thì không có khả năng hoặc tiền đề cho bất

cứ sự phát triển nào. Tuy nhiên, không phải vận động nào cũng đưa tới sự phát triển.

Trong thực tế có những vận động thụt lùi, kìm hãm sự tiến bộ.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng chỉ có sự vận động theo chiều hướng đi lên,

đưa đến sự ra đời của cái mới thay thế cho cái cũ mới là phát triển. Khái niệm vận

động rộng hơn khái niệm phát triển.

Đặc trưng cho sự phát triển của sự vật là sự ra đời của cái mới thay thế cho cái cũ.

Không có cái mới xuất hiện thì không có phát triển. Cái mới bao hàm trong nó cái

tiến bộ, cái tích cực, sau khi đã loại bỏ cái tiêu cực, lạc hậu của cái cũ. Cái mới là

một chất lượng khác, mới trong sự phát triển của sự vật, nó tổng hợp sự phát triển

của sự vật trong các giai đoạn phát triển trước nó làm thành một giai đoạn phát

triển cao hơn.

2. Các tính chất của sự phát triển:

Theo quan điểm của chủ nghĩa Duy Vật Biện chứng, phát triển có những tính chất

cơ bản sau: tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú, tính kế thừa.

-Tính khách quan: Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nguồn gốc

của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật. Đó là quấ trình giải quyết những

mâu thuẫn nảy sinh trong sự tồn tại và vân động của sự vật. Nhờ đó sự vật luôn

luôn phát triển. Vì thế sự phát triển là tiến trình khách quan, không phụ thuộc vào

ý thức của con người. Ví dụ như: Khi trông một cái chồi non xuống đất nhưng con

người ko chăm sóc, nhưng cây vẫn phát triển, sinh trưởng tốt. Đó là do điều kiện

đất đai, khí hậu…

-Tính phổ biến:sự phát triển của sự vật diễn ra trong xã hội, tự nhiên, tư duy, ở bất

cứ sự vật hiện tượng nào của thế giới khách quan. VD: Sự hiểu biết của con người

là ko giới hạn. Hay, trong tự nhiên, có một loại cỏ cho dù cho con người có cuốc

xới, phun thuốc nhưng nó vẫn tiếp tục phát triển , sinh sôi.

-Tính đa dạng, phong phú: phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật hiện

tượng, song mỗi sự vật hiện tượng lại có quá trình phát triển ko giống nhau. Tồn

tại ở không gian khác nhau, ở thời gian khác nhau, sự vật phát triển khác nhau.

VD: Ngày nay, tuổi thọ trung bình của con người cao hơn ngày xưa, bởi do kinh tế

phát triển, chất lượng các loại hình dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chất lượng bữa ăn

được cải thiện.

- Tính kế thừa: Cái mới ra đới phải dựa trên cơ sở thừa hưởng những yếu tố của sự

vật cũ nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển tiếp theo. VD: khi gieo hạt lúa xuống

đất, hạt lúa nảy mầm và sinh trưởng thành cây lúa. Lúa mới cho ra nhiều hạt lúa

và lại tiếp tục gieo. Quá trình đó cứ liên tục tiếp diễn.

3.Ý nghĩa của phương pháp luận:

Vì mọi sự vật hiện tượng đều nằm trong sự vận động và phát triển, do đó khi xem

xét sự vận động và phát triển của SV, HT thì phải đứng trên quan điểm phát triển.

+ Quan điểm phát triển:

- Đặt sự vật hiện tượng trong quá trình vận động, phát triển để thấy rõ được khuynh

hướng biến đổi của chúng trong tương lai để có biện pháp giải quyết phù hợp.

VD: Bố mẹ muốn tạo điều kiện cho con cái, khi quyết định cho con học ở trường

này, trường nọ vì điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của con sau này.

- Phải phân chia sự phát triển của sự vật thành những giai đọan khác nhau để đánh

giá 1 cách khách quan sự vật, hiện tượng, đồng thời để đưa ra biện pháp thúc đẩy

sự phát triển hợp quy luật và lạo bỏ sự phát triển lệch lạc kìm hãm.

Vd: Khi gieo lúa xuống đất, phải xác định được thời gian nảy mầm, thời gian nào

thuận lợi cho bệnh đạo ôn, bệnh vàng lá xuất hiện để từ đó có biện pháp phòng trị.

- Không được tuyệt đối hóa, đánh giá quá mức một nhận thúc nào đó như các nhà

quan điểm duy tâm và tôn giáo, khi họ cho rằng: Phát triển chỉ đơn thuần là tăng

lên hay giảm đi về số lượng mà ko có sự thay đổi về chất.

- Tránh quan điểm bảo thủ, trì trệ, định kiến, tức là quan điểm chỉ dựa vào một nhận

thức nào đó về sự vật và xem đó là nhận thức duy nhất đúng về toàn bộ sự vật

trong quá trình phát triển tiếp theo của nó.

Câu 6: Phân tích phạm trù thực tiễn và Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức,

ý nghĩa phương pháp luận.

1. Các khái niệm:

a, Thực tiễn

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã

hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội.

- Phạm trù thực tiễn có 2 đặc trưng:

+ Thứ nhất, hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất của con người nhằm cải tạo

biến đổi tự nhiên và xã hội.

+ Thứ hai, hoạt động thực tiễn có tính lịch sử và xã hội, nghĩa là hoạt động thực

tiễn không phải chỉ là của các cá nhân riêng lẻ, mà của quần chúng nhân dân, của

xã hội loài người nói chung.

*Các hình thức cơ bản của hoạt động thực tiễn:

+ Hoạt động sản xuất vật chất, là hình thức hoạt động cơ bản, đầu tiên của thực

tiễn. Đây là hoạt động mà trong đó con người sử dụng những công cụ lao động tác

động vào GTN để tạo ra những của cải vật chất nhằm duy trì sự tồn tại và phát

triển của mình.

+ Hoạt động chính trị xã hội, là hoạt động của các tổ chức cộng đồng người khác

nhau trong xã hội nhằm cải biến những mối quan hệ xã hội để thúc đẩy xã hội phát

triển.

+ Thực nghiệm khoa học, là một hình thức đặc biệt của thực tiễn. Dạng hoạt động

thực tiễn này ngày càng có vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội, đặc

biệt là trong thời kỳ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.

=> Các hình thức hoạt động cơ bản của thực tiễn trên có mối quan hệ chặt chẽ với

nhau, tác động qua lại lẫn nhau. Trong đó, hoạt động sản xuất vật chất là hoạt

động cơ bản nhất, có tính quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của con người.

Còn các hình thức hoạt động chính trị xã hội và thực nghiệm khoa học có tác động

thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động sản xuất vật chất phát triển.

b. Nhận thức và các trình độ nhận thức

* Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác và sáng tạo thế giới khách

quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn, nhằm sáng tạo ra những tri thức về

thế giới khách quan.

Như vậy theo quan điểm của CNDVBC thì nhận thức thuộc phạm vi hoạt động

phản ánh của con người đối với thế giới khách quan, được tiến

hành thông qua hoạt động thực tiễn và nhằm sáng tạo ra tri thức phục vụ hoạt động

thực tiễn, đồng thời cũng lấy thực tiễn là tiêu chuẩn để xác định tính chân lý của

những tri thức đó.

* Các trình độ nhận thức:

- Nhận thức kinh nghiệm:

+Là trình độ nhận thức hình thành từ quan sát và thí nghiệm, kết quả của nó là

những tri thức kinh nghiệm.

+Tri thức kinh nghiệm mới phản ánh được các mặt riêng rẽ, bề ngoài, rời rạc, chưa

phản ánh được bản chất, quy luật của các sự vật

-Nhận thức lý luận:

+ Là trình độ nhận thức gián tiếp, trừu tượng, có tính hệ thống trong việc khái quát

bản chất, quy luật sự vật, hiện tượng, kết quả của nó là tri thức lý luận

+ Xét về bản chất, lí luận là hệ thống những tri thức được hệ thống hóa, khái quát

hóa từ những kinh nghiệm thực tiễn, phản ánh những mối liên hệ bản chất,những

quy luật của thế giới

c. Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

CNDVBC khẳng định: Thực tiễn là cơ sở của nhận thức, là động lực của nhận

thức, là mục đích của nhận thức và là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý.

- Thực tiễn là cơ sở, là nguồn gốc của nhận thức

+ Thực tiễn cung cấp những tư liệu sinh hoạt những tư liệu, công cụ vật chất cho

hoạt động nhận thức

+ Thực tiễn tạo ra những tiền đề vật chất cho sự phân công lao động xã hội. Sự

phân chia xã hội thành lao động chân tay và lao động trí óc hình thành trên cơ sở

thực tiễn, trước hết là lao động sản xuất vật chất.

+ Trong thực tiễn con người đã phát triển dần dần những giác quan, năng lực tư

duy.

+ Thực tiễn làm cho con người tiếp xúc với đối tượng khách quan, từ đó đem lại cho

con người tri thức về đối tượng. Như vậy, thực tiễn đem lại cho con người đối

tượng nhận thức.

+ Thực tiễn cung cấp những tri thức kinh nghiệm giúp xây dựng những tri thức lý

luận, những hệ thống lý thuyết.

- Thực tiễn là động lực và là mục đích của nhận thức

Nhờ theo đuổi những lợi ích thực tiễn mà con người hoạt động nhận thức để khám

phá, hiểu biết đối tượng. Con người không nhận thức vì nhận thức.

- Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý của quá trình nhận thức.

Hoạt động thực tiễn là hoạt động bản chất của con người, nó quyết định sự tồn tại

và phát triển của con người. Do đó nhận thức của con người phải được vận dụng

vào thực tiễn. Tri thức nếu đúng phải giúp con người đạt được mục đích thực tiễn

và phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, tiêu chuẩn của chân lý là có tính tương đối.

Tùy theo tính lịch sử - xã hội riêng biệt mà thực tiễn đóng vai trò tiêu chuẩn của

chân lý một cách khác nhau.

3.Ý nghĩa phương pháp luận:

Trong quá trình nhận thức phải luôn thấy rõ vai trò của hoạt động thực tiễn, không

được xa rời thực tiễn.

Trong hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học phải kết hợp với họat động sản

xuất thực tiễn theo phương châm học đi đôi với hành =>học mới có kết quả.

Câu 7: Phân tích các yếu tố cấu thành Hình thái kinh tế - xã hội và làm rõ vai

trò của các yếu tố đó.

HTKT - XH là một phạm trù của CNDVLS dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn lịch

sử nhất định, với một kiểu QHSX đặc trưng cho xã hội đó, phù hợp với một trình

độ nhất định của LLSX, và với một KTTT tương ứng được xây dựng trên những

quan hệ sản xuất ấy.

b. Kết cấu của HTKT - XH

HTKT - XH là một hệ thống hoàn chỉnh, có cấu trúc phức tạp, trong đó có các mặt

cơ bản là LLSX, QHSX và KTTT. Mỗi mặt của HTKT - XH có vị trí riêng và tác

động qua lại lẫn nhau, thống nhất với nhau.

* Lực lượng sản xuất và các yếu tố cấu thành

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá

trình sản xuất. Trong quá trình sản xuất, con người kết hợp với sức lao động của

mình với tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ lao động tạo thành sức mạnh khai

thác giới tự nhiên, làm ra sản phẩm cần thiết cho cuộc sống của mình.

=> Lực lượng sản xuất biểu thị mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá

trình sản xuất, là năng lực thực tiễn cải biến giới tự nhiên của con người nhằm

đáp ứng nhu cầu cuộc sống của mình.

Người lao động: là yếu tố đầu tiên chủ yếu của mọi quá trình sản xuất, bao gồm

các nhân tố:

+ Nhu cầu sinh sống tự nhiên của con người. Nhu cầu thúc đẩy hoạt động.

+ Sức lao động của người lao động: sức thần kinh, sức thần kinh, sức cơ bắp mà

con người vận dụng để sử dụng, điều khiển công cụ lao động (như mang, vác,

đẩy...)

+ Kinh nghiệm và kỹ năng lao động: là sự hiểu biết về đối tượng lao động, tính

năng, tác dụng của công cụ lao động, môi trường, sự thành thạo ít hay nhiều trong

việc sử dụng công cụ lao động, khả năng cải tiến công cụ...

=> Toàn bộ những nhân tố đó kết hợp trong người lao động làm thành yếu tố người

lao động.

Tư liệu sản xuất: Bao gồm: tư liệu lao động và đối tượng lao động + Tư liệu lao

động: • Công cụ lao động (búa, rìu, cuốc, máy móc...)

• Những phương tiện, vật liệu khác dùng để tăng cường, hỗ trợ cho tác động của

công cụ lao động lên đối tượng (nhà kho, sân bay, đường sá, cầu cống...)

+ Đối tượng lao động: là toàn bộ những khách thể tự nhiên, hoặc những vật liệu tự

nhiên đã được con người làm biến đổi nhưng chưa thành sản phẩm.

Ngày nay khoa học kỹ thuật ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, tức

trở thành yếu tố trực tiếp của lực lượng sản xuất, khác với trước đây việc ứng

dụng và sáng tạo những thành tựu khoa học ở cách xa sản xuất.

Trong những yếu tố của lực lượng sản xuất thì người lao động giữ vai trò quyết

định. Vì con người không chỉ tạo ra lực lượng sản xuất mà còn sử dụng nó. Lực

lượng sản xuất chỉ là biểu hiện những năng lực của bản thân con người.

* Quan hệ sản xuất và ba mặt của quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa con người với nhau trong quá trình sản xuất. Đó

là quan hệ tất yếu khách quan được hình thành trong quá trình sản xuất của các

cá nhân với nhau.

- Quan hệ sản xuất bao gồm 3 mặt:

+ Quan hệ giữa người với người trong việc sở hữu tư liệu sản xuất

+ Quan hệ giữa người với người trong việc tổ chức và quản lý sản xuất.

+ Quan hệ giữa người với người trong việc phân phối sản phẩm xã hội

- Ba mặt của quan hệ sản xuất có quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó quan hệ sở

hữu về tư liệu sản xuất có vai trò quyết định đối với những quan hệ khác. Trong

hệ thống sản xuất xã hội người sở hữu tư liệu sản xuất quyết định quá trình tổ

chức, phân công lao động, phân phối sản phẩm xã hội vì lợi ích của mình, còn

người không sở hữu thì phục tùng sự phân công nói trên.

- Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết

học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật… cùng với những thiết chế xã hội tương ứng

như nhà nước, đảng phát, giáo hội… được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định.

Kết cấu: Gồm các yếu tố chính trị, tư tưởng, luật pháp, tôn giáo, nghệ thuật, triết

học, đạo đức và các thể chế xã hội tương ứng (Đảng, Nhà nước, các tổ chức xã

hội)

* Vai trò của các yếu tố cấu thành nên hình thái kinh tế xã hội.

- Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất - kỹ thuật của mối hình thái kinh tế xã

hội. HTKT - XH khác nhau có LLSX khác nhau. Suy đến cùng, sự phát triển của

LLSX quyết định sự hình thành, phát triển và thay thế lẫn nhau của các hình thái

kinh tế - xã hội.

- Các QHSX tạo thành cơ sở hạ tầng của xã hội và quyết định tất cả mọi quan hệ xã

hội khác. Mỗi một HTKT - XH có một kiểu QHSX đặc trưng cho nó. QHSX là

tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xã hội.

- KTTT được hình thành và phát triển phù hợp với cơ sở hạ tầng, nhưng nó lại là

công cụ để bảo vệ, duy trì và phát triển cơ sở hạ tầng sinh ra nó.

Ngoài các mặt cơ bản nêu trên, các HTKT - XH còn có quan hệ gia đình, dân tộc và

các quan hệ xã hội khác. Các quan hệ đó đều gắn bó chặt chẽ với QHSX, biến đổi

cùng với sự biến đổi của QHSX.

* Sự vận dụng của Đảng ta:

- Đảng ta đã vận dụng học thuyết về hình thái kinh tế xã hội để xây dựng hình thái

kinh tế xã hội ở nước ta.

- Xây dựng nền kinh tế sản xuất hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế

thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

- Xây dựng hệ thống chính trị theo nguyên tắc nhân dân lao động là người chủ xã

hội, bảo vệ quyền dân chủ của mọi thành viên của xã hội.

- Mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp cận và vận dụng những giá trị mới của văn minh

nhân loại.

- Tạo môi trường cho hoạt động tự do sáng tạo cho mọi sáng kiến cá nhân và đơn

vị. Khai thác triệt để yếu tố con người, vì con người.

Như vậy xây dựng hình thái kinh tế xã hội, XHCN ở nước ta trong thời quá độ là

phát triển LLSX và xây dựng QHSX mới theo định hướng XHCN xây dựng một

hệ thống chính trị bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân lao động, hoạt động theo

nguyên tắc tất cả từ con người vì con người. Tiếp tục cải cách bộ máy Nhà nước

xây dựng hoàn thiện Nhà nước CHXHCN Việt Nam Nhà nước của dân do dân và

vì dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức

XHCN làm nền tảng cho Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Câu 8 :Phân tích quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ

phát triển của lực lượng sản xuất và sự vận dụng quy luật đó ở Việt Nam hiện

nay.

Trả lời: