0 Giao duc TCCN trong thuc day tai chinh toan dien phat trien_Dan 1511_ok

HỘI THẢO KHOA HỌC
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
THÖC ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN PHÁT TRIỂN 2
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
HỘI THẢO KHOA HỌC
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
THÖC ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN PHÁT TRIỂN
NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG 3 4 MỤC LỤC
PHẦN 1. GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TRONG
BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ ........................................................ 9
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TRONG THÖC ĐẨY
TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN TẠI VIỆT NAM DƢỚI VAI TRÕ
HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH
Nguyễn Hoàng Chung ............................................................10
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN GÓP PHẦN THÖC
ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ SỐ
Lê Nguyễn Nguyên Nguyên....................................................26
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN: CHÌA KHÓA THÖC
ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN Ở VIỆT NAM TRONG
BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ
Trần Thị Mỹ Trinh, Nguyễn Thanh Tú....................................41
ỨNG DỤNG EDTECH TRONG GIÁO DỤC TÀI CHÍNH
CÁ NHÂN: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Trần Kim Long, Liêu Cập Phủ ................................................59
KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG VIỆC
LẬP KẾ HOẠCH TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
Tạ Thu Hồng Nhung, Lê Hoàng Anh ......................................87
HOẠT ĐỘNG TRIỂN KHAI CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TỪ CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM QUA CÁC ỨNG DỤNG
Lê Hoài Ân, Phùng Thị Hồng Gấm ....................................... 103
DỮ LIỆU CÁ NHÂN VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC TÀI CHÍNH
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh ........................................................... 126
MỐI QUAN HỆ GIỮA HỖ TRỢ TỪ GIA ĐÌNH, KIẾN
THỨC TÀI CHÍNH VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI HIỆU 5
QUẢ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CỦA SINH VIÊN TRONG NỀN KINH TẾ SỐ
Trần Nam Quốc, Hồ Thị Mỹ Linh,
Nguyễn Ngọc Kiều My, Lê Quang Khải ............................... 138
PHẦN 2. PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TÀI CHÍNH CÁ
NHÂN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT
NAM ............................................................................................... 163
NHU CẦU VÀ THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC CHO
NGHỀ TƢ VẤN TÀI CHÍNH CÁ NHÂN VÀ QUẢN LÝ
GIA SẢN TẠI VIỆT NAM: NHẬN XÉT VÀ KIẾN NGHỊ
Lê Minh Nghĩa, Nguyễn Thị Hoài Lê ................................... 164
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TƢ VẤN TÀI CHÍNH
TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc, Đinh Văn Hoàn............................ 179
GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC TƢ VẤN TÀI
CHÍNH CÁ NHÂN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG
MẠI VIỆT NAM TỪ GÓC NHÌN ĐÀO TẠO
Lê Hoài Ân, Phùng Thị Hồng Gấm ....................................... 196
THỰC TRẠNG TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CỦA NGƢỜI CAO TUỔI TẠI VIỆT NAM
Phạm Hải Nam ..................................................................... 219
HOẠCH ĐỊNH TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CHO GIAI ĐOẠN HƢU TRÍ TẠI VIỆT NAM
Đặng Trí Dũng ..................................................................... 230
TÁC ĐỘNG CỦA HIỂU BIẾT TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
ĐẾN QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG DỊCH VỤ TÀI CHÍNH TẠI
EXIMBANK: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Thanh Tú Đinh Văn Hoàn ....................................... 249
TÁC ĐỘNG CỦA HIỂU BIẾT VỀ CHO VAY NGANG
HÀNG (P2P LENDING) ĐẾN HÀNH VI TÀI CHÍNH CÁ
NHÂN CỦA SINH VIÊN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Thị Thu Trâm, Trịnh Thị Minh Ánh,
Trần Thị Kim Ngọc .............................................................. 266 6
PHẦN 3. GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CHO
NGƢỜI DÂN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM ............................. 293
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN THÖC ĐẨY TÀI
CHÍNH TOÀN DIỆN Ở VIỆT NAM
Nguyễn Hoàng Vĩnh Lộc, Nguyễn Thị Hằng ........................ 294
MỐI QUAN HỆ GIỮA GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
VÀ GIÁO DỤC TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN
Đinh Văn Hoàn, Nguyễn Thanh Tú....................................... 315
PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM
Nguyễn Văn Đán, Trần Thị Hoàng Ngân .............................. 329
GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TÀI CHÍNH CÁ NHÂN: LÝ
THUYẾT VÀ THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM
Trần Chí Chinh ..................................................................... 344
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CHO HỌC SINH, SINH VIÊN TẠI VIỆT NAM
Hồ Thị Ngọc Tuyền .............................................................. 372
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC
TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM: TRƢỜNG HỢP
NGƢỜI DÂN, HỌC SINH VÀ SINH VIÊN
Nguyễn Ngọc Ngân, Hoàng An Bình
Thòng Ngọc LinhNguyễn Thị Quỳnh Nhƣ ............................ 384
NHỮNG BẤT CẬP TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC TÀI
CHÍNH CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
Nguyễn Thị Thu Trang ......................................................... 406
PHÂN TÍCH DÂN TRÍ TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC
Nguyễn Trần Kim Khánh, Đặng Hùng Vũ,
Nguyễn Đăng Khoa .............................................................. 417
TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ
NHÂN TRONG SINH VIÊN - NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH
SINH VIÊN KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH,
TRƢỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG, ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM
Trần Minh Hiếu, Nguyễn Đăng Khoa,
Nguyễn Thái Khởi, Lê Đặng Công Luân,
Nguyễn Thái Bảo, Hồ Chí Vĩ ................................................ 439 7
TÁC ĐỘNG CỦA HÀNH VI TÀI CHÍNH CÓ TRÁCH
NHIỆM ĐẾN SỨC KHỎE TÀI CHÍNH CỦA GEN Z:
TRƢỜNG HỢP SỬ DỤNG DỊCH VỤ MUA TRƢỚC - TRẢ
SAU (BUY NOW - PAY LATER) TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Hồ Phƣơng Thủy, Lê Thị Thanh Thủy, Lê Hoàng Quốc
Khanh, Nguyễn Trần Hà My1, Hồ Phƣơng Thủy .................. 455
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CHO CÁN BỘ PHỤ
NỮ CƠ SỞ: CHÌA KHÓA THÖC ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN Ở ĐỊA PHƢƠNG
Đỗ Thị Hà Thƣơng, Đặng Thị Quỳnh Anh............................ 482
TÍN DỤNG SINH VIÊN TẠI VIỆT NAM: SO SÁNH CHÍNH
SÁCH VÀ BÀI HỌC TỪ CÁC MÔ HÌNH QUỐC TẾ
Ngô Ngọc Quang, Cao Ngọc Văn,
Dƣơng Thị Kim Anh, Nguyễn Lý Diễm Khánh .................... 491
CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CHO TRẺ EM
Ở CHÂU ÂU VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
Nguyễn Thị Mỹ Hạnh ........................................................... 510
GIÁO DỤC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CÁ NHÂN HƢỚNG
TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG: THỰC TRẠNG VÀ BÀI
HỌC KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
Tăng Mỹ Sang, Tăng Mỹ Hà ................................................ 519
KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƢỚC PHÁT TRIỂN TRONG
VIỆC GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
Vƣơng Tuyết Linh ................................................................ 539
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN CHO SINH VIÊN:
KINH NGHIỆM TỪ CÁC NƢỚC PHÁT TRIỂN
Ngô Văn Tuấn ...................................................................... 563
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN - KINH NGHIỆM
CỦA CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
Lê Đình Hạc, Lê Đình Luân ................................................. 582 8 PHẦN 1
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN
TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ 9
GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CÁ NHÂN TRONG
THÖC ĐẨY TÀI CHÍNH TOÀN DIỆN TẠI VIỆT NAM
DƢỚI VAI TRÕ HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH
Nguyễn Hoàng Chung1
1Trường Đại học Ngân hàng Tp.HCM, chungnh@hub.edu.vn
Tóm tắt: Giáo dục tài chính cá nhân đóng vai trò quan trọng
trong việc nâng cao nhận thức, kỹ năng quản lý tài chính và
khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính chính thức, từ đó góp phần
mở rộng tài chính toàn diện và thúc đẩy phát triển kinh tế bền
vững. Nghiên cứu này nhằm làm rõ thực trạng giáo dục tài
chính cá nhân tại Việt Nam trong bối cảnh FinTech ngày càng
phát triển. Phƣơng pháp định tính đƣợc sử dụng với dữ liệu
thu thập từ các nguồn đáng tin cậy nhƣ Ngân hàng Nhà nƣớc
Việt Nam, Ngân hàng Thế giới, OECD và cơ sở dữ liệu Web
of Science (WoS). Kết quả cho thấy giáo dục tài chính tại Việt
Nam tuy đã đƣợc chú ý nhƣng vẫn thiếu khung chƣơng trình
toàn diện, chƣa có quy định chế tài cụ thể và phạm vi triển
khai còn hạn chế. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số
khuyến nghị nhằm tăng cƣờng vai trò của Nhà nƣớc, xây dựng
chƣơng trình giáo dục tài chính cá nhân phù hợp theo từng cấp
học, đồng thời mở rộng tiếp cận đến nhiều nhóm dân cƣ.
Từ khóa: Dịch vụ tài chính; Giáo dục tài chính cá nhân;
Fintech; Tài chính toàn diện. 1. Giới thiệu
Trong bối chuyển đổi số toàn cầu, phát triển tài chính toàn
diện đã trở thành một chiến lƣợc trọng yếu của ngành tài chính
tiêu dùng bởi nó đóng vai trò quan trọng, tạo điều kiện cho mọi
ngƣời dân có cơ hội tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính một
cách tiện lợi với chi phí hợp lý nhƣng vẫn đảm bảo sự an toàn.
Tài chính toàn diện là điều kiện cần thiết để duy trì tăng trƣởng
công bằng, giúp ngƣời có thu nhập thấp có thể tiết kiệm, đầu tƣ, 10
vay vốn và bảo hiểm rủi ro thu nhập trong trƣờng hợp khủng
hoảng nhƣ bệnh tật, thất nghiệp hoặc thiên tai (Subbarao, 2009).
Để đạt đƣợc mục tiêu này, giáo dục tài chính cá nhân là yếu tố cốt
lõi bởi nó giúp ngƣời dân nâng cao nhận thức, kỹ năng và hành vi
trong việc quản lý thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm và đầu tƣ. Tuy
nhiên, tại Việt Nam, trình độ hiểu biết về tài chính của một bộ
phận dân cƣ vẫn còn hạn chế, điều này làm cản trở khả năng tiếp
cận và sử dụng các dịch vụ tài chính một cách hiệu quả.
Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính
(Fintech) đang mở ra nhiều cơ hội lớn trong việc hỗ trợ cung cấp
kiến thức tài chính thông qua việc phát triển các công cụ tài chính
hiện đại nhƣng vẫn đảm bảo tính thân thiện với ngƣời dùng, vừa dễ
sử dụng vừa an toàn. Fintech đƣợc đánh giá là một công cụ gia
tăng khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ tài chính cho ngƣời
dùng (Senyo & cộng sự, 2020). Thông qua việc cung cấp các tiện
ích ngân hàng số có tích hợp các gợi ý chọn lựa gói dịch vụ, các
hƣớng dẫn thao tác, ngƣời dân sẽ dần thành thạo với các dịch vụ số
của ngân hàng và hình thành thói quen quản lý tài chính cá nhân
nhƣ theo dõi chi tiêu, gửi tiết kiệm hoặc ra quyết định đầu tƣ.
Trong mối quan hệ giữa tài chính cá nhân và tài chính toàn
diện, fintech đóng vai trò trung gian vừa phát triển dịch vụ ngân
hàng số vừa hỗ trợ, tạo điều kiện để các thông tin tài chính cá nhân
đƣợc lan tỏa rộng rãi đến ngƣời dân, đặc biệt là nhóm ngƣời nghèo,
ngƣời có thu nhập thấp và nhóm yếu thế, các doanh nghiệp nhỏ và
vừa cùng với các doanh nghiệp siêu nhỏ, đáp ứng mục tiêu mở rộng
khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ tài chính cho toàn bộ ngƣời
dân mà Chính phủ Việt Nam đang hƣớng tới đƣợc thể hiện trong
Quyết định số 149/QĐ-TTg về Chiến lƣợc tài chính toàn diện quốc
gia đến năm 2025, định hƣớng đến năm 2030. Trong nghiên cứu
của Ozili (2023) về xây dựng lý thuyết tài chính toàn diện, lý thuyết
kiến thức tài chính (Financial Literacy Theory) chỉ rõ vai trò trung 11
tâm của kiến thức và khả năng tài chính cá nhân trong việc tiếp cận
dịch vụ tài chính, đồng thời lý thuyết thể chế (Institutional Theory)
nhấn mạnh fintech đƣợc xem là thành phần số hóa cấu trúc trong
thúc đẩy tài chính toàn diện trong xã hội. Do đó, nghiên cứu này
nhằm làm rõ vai trò của giáo dục tài chính cá nhân trong việc thúc
đẩy tài chính toàn diện tại Việt Nam dƣới sự hỗ trợ của Fintech.
2. Cơ sở lý thuyết
2.1. Tài chính toàn diện
Tài chính toàn diện là công cụ quan trọng trong tăng trƣởng
kinh tế và phát triển xã hội thông qua việc điều hƣớng dòng tiền
vào nền kinh tế, đảm bảo những ngƣời dân chƣa thể tiếp cận hệ
thống tài chính trƣớc đó sẽ có thể tiếp cận một cách dễ dàng
(Damodaran, 2013). Tài chính toàn diện đóng vai trò quan trọng
trong việc thu hẹp khoảng cách trong xã hội khi mà những ngƣời
có thu nhập thấp hay các doanh nghiệp nhỏ có cơ hội tiếp cận các
nguồn vốn vay trong nền kinh tế, từ đó tạo ra thu nhập, đồng thời
đƣợc bảo vệ tốt hơn trƣớc những rủi ro tài chính nhờ các gói sản phẩm bảo hiểm.
Theo ngân hàng thế giới (2025), tài chính toàn diện đƣợc
xem là chất xúc tác cho sự phát triển bền vững, thúc đẩy tăng
trƣởng kinh tế và việc làm, thúc đẩy trao quyền kinh tế cho phụ
nữ và góp phần xóa đói giảm nghèo. Đồng quan điểm, nghiên cứu
của Dev (2006) và Subbarao (2009) cũng nhấn mạnh rằng tài
chính toàn diện góp phần giảm thiểu bất bình đẳng xã hội, nâng
cao năng lực tự chủ tài chính của ngƣời dân, từ đó thúc đẩy tăng
trƣởng kinh tế bền vững.
2.2. Giáo dục tài chính cá nhân
Giáo dục tài chính cá nhân là quá trình cải thiện nhận thức
của ngƣời tiêu dùng về các sản phẩm tài chính, nhờ đó nâng cao
sự hiểu biết và tự tin đƣa ra các quyết định tài chính hiệu quả,
nâng cao đời sống của bản thân (OECD, 2012). Giáo dục tài 12
chính không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức tài chính cho
ngƣời dân, mà còn bao gồm cả việc trang bị những kỹ năng cần
thiết để mỗi cá nhân có thể chủ động trong quản lý tài chính cá
nhân và đƣa ra quyết định một cách chính xác. Trong bối cảnh
nền kinh tế chuyển đổi số toàn diện, sự đa dạng các sản phẩm tài
chính kết hợp với công nghệ hiện đại đã khiến không ít ngƣời dân
khó khăn trong việc lựa chọn hoặc sử dụng dịch vụ, do đó, nếu
vừa có kiến thức tài chính lẫn sự thành thạo trong kỹ năng sẽ giúp
ngƣời dân có thể phân tích, so sánh và lựa chọn sản phẩm phù
hợp với nhu cầu. Khi ngƣời dân có mức độ hiểu biết về tài chính
cao sẽ hình thành các hành vi tài chính tích cực nhƣ tiết kiệm
thƣờng xuyên, lập ngân sách, và tránh vay nợ quá mức (Lusard & Mitchell, 2014).
2.3. Vai trò của Fintech trong giáo dục tài chính cá nhân
và phát triển tài chính toàn diện
Nghiên cứu của Sanderson và cộng sự (2018) chỉ ra rằng
kiến thức tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng tài
chính toàn diện, đồng thời, kết nối Internet hỗ trợ đáng kể trong
việc tiếp cận dịch vụ tài chính số, ví điện tử và nền tảng giáo dục
tài chính trực tuyến. Rõ ràng, những ngƣời trang bị kiến thức tài
chính vững vàng luôn có khả năng tiếp cận với các dịch vụ tài
chính dễ dàng, thuận tiện và an toàn hơn. Bên cạnh đó, Internet có
tác động tích cực đến việc mở rộng tài chính toàn diện khi nó tạo
điều kiện cho ngƣời dân, đặc biệt là vùng sâu vùng xa tiếp cận các
dịch vụ tài chính số một cách dễ dàng hơn.
Các yếu tố nhƣ tuổi tác, trình độ, mức thu nhập, đặc biệt là
kiến thức tài chính là những yếu tố tích cực ảnh hƣởng đến việc
tiếp cận các dịch vụ tài chính, đồng thời công nghệ là nhân tố hỗ
trợ mạnh mẽ giúp mở rộng tài chính số ở các vùng sâu vùng xa
(Barugahara, 2021). Fintech, đặc biệt là hệ thống thanh toán số
nhƣ Mobile Money và kiều hối kỹ thuật số đã lan rộng đến nhóm 13
ngƣời không có tài khoản ngân hàng, giúp họ tiếp cận đa dạng
dịch vụ nhƣ tiết kiệm, tín dụng và bảo hiểm cơ bản (Morgan,
2022). Điều này khẳng định rằng để thúc đẩy tài chính toàn diện
một cách bền vững và bao trùm, cần xây dựng song song hai yếu
tố nền tảng: Một là, nâng cao năng lực tài chính cá nhân thông
qua giáo dục tài chính; Hai là, đầu tƣ và phát triển hạ tầng công
nghệ số để ngƣời dân ở tất cả các khu vực đều có thể tiếp cận và
sử dụng dịch vụ tài chính một cách hiệu quả.
3. Phƣơng pháp và dữ liệu nghiên cứu
3.1 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp tiếp cận hỗn hợp, kết hợp
kỹ thuật phân tích thƣ mục, phân tích nội dung và phƣơng pháp
tổng hợp định tính nhằm làm rõ vai trò của giáo dục tài chính cá
nhân trong việc thúc đẩy tài chính toàn diện với vai trò trung gian
của Fintech, từ đó đề xuất một số khuyến nghị phù hợp với bối
cảnh Việt Nam. Cụ thể:
Phương pháp phân tích thư mục giúp xác định xu hƣớng
nghiên cứu của quốc tế cũng nhƣ các khoảng trống học thuật chƣa
đƣợc nghiên cứu sâu sắc về mối quan hệ giữa tài chính cá nhân và
tài chính toàn diện với vai trò trung gian của Fintech. Kỹ thuật
phân tích thƣ mục đƣợc thực hiện dựa trên dữ liệu thu thập từ cơ
sở dữ liệu khoa học uy tín từ Web of Science giai đoạn 2016 đến
2025 với các từ khóa đƣợc sử dụng gồm ―financial inclusion‖,
―financial literacy‖, ―digital finance‖ và ―Fintech‖.
Phương pháp phân tích nội dung đƣợc sử dụng để khám phá
các mối liên hệ giữa giáo dục tài chính cá nhân, tài chính toàn
diện, và sự hỗ trợ của Fintech từ dữ liệu thu thập đƣợc.
Phương pháp tổng hợp định tính đƣợc sử dụng trong nghiên
cứu để hệ thống hóa và diễn giải các phát hiện từ phân tích nội
dung, từ đó đƣa ra những hàm ý chính sách có tính thực tiễn cao
trong bối cảnh Việt Nam. 14
3.2. Dữ liệu nghiên cứu
Dữ liệu đầu vào của nghiên cứu bao gồm các bài báo khoa
học đã đƣợc công bố trên các tạp chí có độ tin cậy cao, tài liệu
chính sách, báo cáo từ các tổ chức quốc tế nhƣ World Bank,
OECD cùng với thông tin thực tiễn đƣợc công bố bởi các tổ chức uy tín tại Việt Nam.
4. Kết quả nghiên cứu
4.1. Xu hướng nghiên cứu quốc tế về giáo dục tài
chính cá nhân
Kết quả phân tích thƣ mục từ cơ sở dữ liệu quốc tế cho thấy
trong giai đoạn 2016 - 2025, chủ đề tài chính toàn diện đã và
đang thu hút sự quan tâm đáng kể từ cộng đồng nghiên cứu, đặc
biệt, vai trò trung gian của Fintech trong việc thúc đẩy tiếp cận tài
chính và nâng cao năng lực tài chính cá nhân đang là một xu
hƣớng học thuật nổi bật. Số lƣợng nghiên cứu về chủ đề này tăng nhanh qua các năm:
Hình 1. Xuất bản bài báo hàng năm giai đoạn 2016 - 2025
Nguồn: Tác giả tổng hợp dựa trên cơ sở dữ liệu WoS
và phần mềm Biblioshiny 15
Từ hình 1.1 có thể thấy xu hƣớng nghiên cứu về tài chính cá
nhân, tài chính toàn diện chia thành hai giai đoạn: (1) từ năm
2016 - 2020, số lƣợng nghiên cứu về tài chính toàn diện còn khá
hạn chế, (2) từ năm 2020 trở đi, số lƣợng nghiên cứu tăng lên
đáng kể, đặc biệt là năm 2024 có hơn 300 nghiên cứu đƣợc công
bố. Điều này cho thấy trong những năm qua, giáo dục tài chính cá
nhân và phát triển tài chính toàn diện đƣợc các nhà nghiên cứu
trên thế giới quan tâm và khai thác rất nhiều.
Hình 2. Mạng lƣới từ khóa cùng xuất hiện
Nguồn: Tác giả tổng hợp dựa trên cơ sở dữ liệu WoS
và phần mềm Biblioshiny
Hình 2 cho thấy hầu hết các nghiên cứu tập trung vào chủ đề
tài chính toàn diện, Fintech, và kiến thức tài chính cá nhân tạo
thành hai cụm chính màu xanh và màu đỏ. Cụm đỏ với từ khóa
chính là tài chính toàn diện (financial inclusion), liên kết với các
từ khóa thuộc khía cạnh tài chính cá nhân nhƣ kiến thức tài chính
(financial literacy), ổn định tài chính (financial stability), đầu tƣ
(investments), và các công cụ tài chính hiện đại nhƣ thanh toán 16
kỹ thuật số (digital payment), cho vay hàng ngang (peer-to- peer
lending), tiền điện tử (cryptocurrency) hay blockchain cho thấy
xu hƣớng nghiên cứu tập trung vào các lĩnh vực liên quan đến các
hoạt động tài chính cá nhân, từ quản lý tài sản hay đầu tƣ cho đến
các hình thức tài chính mới nhƣ tiền điện tử và cho vay ngang
hàng. Cụm xanh tập trung vào vai trò của Fintech trong tài chính
toàn diện. Các từ khóa nhƣ sự chấp nhận Fintech (fintech
adoption), tài chính số (digital finance), tiền di động - dịch vụ tài
chính số (mobile money - digital financial services), bền vững
(sustainability), Trung Quốc, Ấn Độ và các nƣớc đang phát triển
khác (developing countries), chỉ ra rằng Fintech đóng vai trò quan
trọng trong việc mở rộng tiếp cận tài chính, đặc biệt là ở khu vực
các nƣớc đang phát triển. Phần lớn dân số ở khu vực các nƣớc
đang phát triển vẫn chƣa đƣợc tiếp cận với hệ thống tài chính
chính thức, làm cản trở tăng trƣởng kinh tế và bất bình đẳng xã
hội trở nên trầm trọng, do đó ngân hàng di động và hệ thống
thanh toán kỹ thuật số đƣợc đánh giá là một công cụ hữu hiệu để
giải quyết những thách thức này (Rachmad, 2025).
Tóm lại, tài chính toàn diện là cầu nối giữa hai cụm xanh và
đỏ, cho thấy tài chính cá nhân là nền tảng, Fintech là công cụ thúc
đẩy, và tài chính toàn diện là mục tiêu. Tài chính cá nhân cung
cấp nền tảng kiến thức về tài chính, trong khi Fintech là sử dụng
công nghệ để đƣa các dịch vụ tài chính đến nhiều ngƣời hơn, đặc
biệt ở các khu vực chƣa đƣợc tiếp cận đầy đủ.
4.2 Thực trạng triển khai giáo dục tài chính cá nhân tại Việt Nam
4.2.1 Định hướng và chính sách của Chính phủ
Ngày 22/01/2020, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết
định số 149/QĐ-TTg, phê duyệt Chiến lƣợc tài chính toàn diện
quốc gia đến năm 2025, định hƣớng đến năm 2030 với mục tiêu
tạo điều kiện để các cá nhân và các doanh nghiệp yếu thế có thể 17
tiếp cận với các dịch vụ tài chính dễ dàng và bình đẳng, hƣớng
đến xóa đói giảm nghèo, phát triển bền vững. Bên cạnh đó, Quyết
định số 411/QĐ-TTg đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ ban hành ngày
31/03/2022 về ―Phê duyệt Chiến lƣợc Quốc gia phát triển kinh tế
số và xã hội số đến năm 2025, định hƣớng đến năm 2030‖. Quyết
định này đặc biệt quan trọng vì nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi
số, trong đó bao gồm cả tài chính số và giáo dục tài chính thông
qua nền tảng công nghệ, tạo môi trƣờng hình thành thế hệ công
dân số và doanh nhân số cho tƣơng lai. Văn bản nhấn mạnh công
nghệ số phải đƣợc tích hợp một cách tự nhiên và mặc định vào
mọi mặt đời sống, để ngƣời dân đƣợc kết nối và sử dụng các dịch
vụ số một cách thành thạo.
Mặc dù Nhà nƣớc có định hƣớng và chiến lƣợc phát triển tài
chính toàn diện và nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục tài
chính cá nhân và Fintech, tuy nhiên các văn bản chỉ dừng lại ở
mức định hƣớng và khuyến khích, chƣa hoạch định những chiến
dịch cụ thể, hay chế tài bắt buộc các cấp cơ sở phải thực hiện, do
đó việc truyền tải kiến thức tài chính đến ngƣời dân, đặc biệt là
các khu vực vùng sâu vùng xa, hay các đối tƣợng thu nhập thấp
còn khá hạn chế, do đó khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính ở
những khu vực này cũng gặp nhiều rào cản.
4.2.2 Ngân hàng và các tổ chức phi chính phủ
Thực tế cho thấy, các ngân hàng thƣơng mại và các tổ chức
phi chính phủ cũng có những đóng góp tích cực trong việc nâng
cao hiểu biết tài chính cho cộng đồng. Gần đây nhất, ngày
11/04/2025, Thời báo Ngân hàng phối hợp cùng Tập đoàn FPT
đã tổ chức Lễ ra mắt ―sân chơi giáo dục tài chính cho học sinh
phổ thông toàn quốc‖ tại Hà Nội, tạo điều kiện cho học sinh
đƣợc tiếp cận kiến thức tài chính thông qua các vòng thi tình
huống thực tiễn từ cơ bản đến nâng cao, rèn luyện kỹ năng quản
lý chi tiêu, tiết kiệm và lập kế hoạch tài chính cá nhân. Ngoài ra,
nhiều ngân hàng cũng triển khai các chƣơng trình giáo dục tài 18
chính nhƣ Chƣơng trình ―JA More than Money‖ của HSBC dành
cho học sinh tiểu học và sinh viên, Quỹ Citi Foundation với
chƣơng trình ―Giáo dục tài chính cho học sinh trung học‖,
chƣơng trình ―Giáo dục kỹ năng quản lý tài chính‖ của Visa
International, Sacombank với chƣơng trình ―Giáo dục con trẻ về
tài chính‖, hay Home Credit Vietnam với các khóa học cho
ngƣời tiêu dùng. Ngoài ra, tổ chức Creative Wealth Vietnam
cũng tích cực cung cấp các chƣơng trình đào tạo tài chính dành
cho thanh thiếu niên, gia đình và ngƣời trƣởng thành. Tuy nhiên,
các hoạt động này chủ yếu tập trung tại các thành phố lớn, hoặc
chỉ tập trung vào một nhóm đối tƣợng nhất định, thiếu sự đồng
bộ, bao phủ và chƣa tiếp cận đƣợc các nhóm đối tƣợng yếu thế
tại vùng sâu, vùng xa nơi trình độ dân trí và điều kiện tiếp cận
công nghệ còn nhiều hạn chế.
4.2.3 Các tổ chức giáo dục
Các kiến thức về quản lý tài chính cá nhân đƣợc tích hợp
vào chƣơng trình đào tạo từ bậc tiểu học đến đại học và sau đại
học theo từng mức độ và nhiều hình thức khác nhau. Tại trƣờng
Song ngữ Lạc Hồng, các giáo viên đƣợc tập huấn bởi các chuyên
gia đến từ JA để củng cố kiến thức, kỹ năng đảm bảo chất lƣợng
của việc giảng dạy chƣơng trình quản lý tài chính phù hợp với
từng độ tuổi học sinh. Hay trƣờng THPT Ngô Sĩ Liên triển khai
chƣơng trình giáo dục tài chính thông qua các hoạt động nhóm
nhƣ một gia đình thực hiện việc chi tiêu, tiết kiệm, và đƣa ra
quyết định đầu tƣ. Đối với đào tạo bậc đại học và sau đại học ở
các trƣờng đại học nhƣ Đại học Kinh tế, trƣờng Đại học Mở
TP.HCM, trƣờng Đại học Ngoại thƣơng, trƣờng Đại học Kinh tế
công nghiệp Long An và nhiều trƣờng đại học khác, các môn học
nhƣ Tài chính cá nhân, Tài chính cá nhân ứng dụng, Tài chính
hành vi đƣợc đƣa vào chƣơng trình học thuộc các ngành Quản trị
kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng. 19
Tuy nhiên, vẫn tồn đọng hạn chế là chƣơng trình giáo dục
tài chính hiện vẫn thiếu tính hệ thống, còn phân tán và chƣa có
khung chƣơng trình thống nhất từ cấp tiểu học đến đại học, đặc
biệt ở bậc tiểu học và trung học phổ thông, chỉ một số ít trƣờng
triển khai nội dung giáo dục tài chính cá nhân vào chƣơng trình
giảng dạy. Nghiên cứu của Phạm Khánh Duy và Lê Vũ Linh
Toàn (2023) chỉ ra rằng phần lớn thanh niên Việt Nam chƣa đƣợc
tiếp cận giáo dục tài chính một cách bài bản ở trƣờng, và điều này
ảnh hƣởng đến khả năng lập kế hoạch tài chính, tiết kiệm và đầu
tƣ đúng đắn. Ngoài ra, việc đào tạo còn thiên về lý thuyết, chỉ có
một số hoạt động thực hành đơn giản, chƣa gắn với công nghệ tài
chính hiện đại, khiến ngƣời học khó vận dụng vào thực tiễn. Mặc
dù đã đƣợc cung cấp các kiến thức về quản lý tài chính thông qua
các môn học trong chƣơng trình đào tạo nhƣng kỹ năng lập kế
hoạch tài chính, kiểm soát chi tiêu của đa số các sinh viên hệ đại
học vẫn còn yếu kém (Lê Thị Mỹ Hạnh & cộng sự, 2018).
4.2.3 Tác động của giáo dục tài chính cá nhân đến tài chính
toàn diện tại Việt Nam dưới sự hỗ trợ của Fintech
Những năm qua, nhờ sự phát triển của công nghệ tài chính
đã mở ra nhiều cơ hội để mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả
của giáo dục tài chính, qua đó góp phần thúc đẩy tài chính toàn
diện tại Việt Nam. Fintech không chỉ mang đến các giải pháp
thanh toán số, ví điện tử hay cho vay ngang hàng, mà còn cung
cấp các công cụ học tập số dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp với
nhiều đối tƣợng. Bên cạnh các chƣơng trình giáo dục chính thức,
nhiều ngân hàng tại Việt Nam đã ứng dụng công nghệ chatbot để
tƣ vấn tài chính cho khách hàng một cách nhanh chóng, thuận
tiện, hỗ trợ ngƣời dùng 24/7 trong việc giải đáp thắc mắc về sản
phẩm, dịch vụ của ngân hàng. Nhờ đó, ngƣời dùng có thể tiếp tích
lũy đƣợc các kiến thức tài chính cơ bản mọi lúc, mọi nơi, đồng
thời khả năng tiếp cận sử và dụng các dịch vụ tài chính cũng tăng 20