Bài giảng Chương 1: Khái niệm chung môn Nghiên cứu khoa học | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

CHƯƠNG 1 KHÁI NIỆM CHUNG 1 NỘI DUNG 1. Nghiên cứu 2. Khoa học 3. Nghiên cứu khoa học 4. Vấn đề khoa học 5. Giả thuyết khoa học 6. Lý thuyết khoa học 2 1. NGHIÊN CỨU 1.1 Khái niệm 1.2 Phân loại 3 1. NGHIÊN CỨU 1.1 Khái niệm ❑
Đặt ra nhưng câu hỏi cho những
vấn đề mà ta chưa hiểu ❑ Tìm cách trả lời ❑
Nhờ vào thông tin sẵn có, kinh nghiệm của người khác ❑
Quan sát, chiêm nghiệm của bản thân ❑
Thực hiện các hoạt động để tìm được câu trả lời 4 1. NGHIÊN CỨU 1.2 Phân loại
❑ NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH là các nghiên cứu trong đó dữ liệu
cần thu thập ở dạng định tính (ko thể đo lường bằng số
lượng). Dữ liệu định tính là các dữ liệu trả lời cho các câu hỏi:
thế nào? cái gì? tại sao?...
Ví dụ khi chúng ta cần biết thái độ của người tiêu dùng về một
thương hiệu nào đó, chúng ta có thể hỏi những câu hỏi sau:
- Vì sao anh/chị thích dùng thương hiệu này?
- Đặc điểm nổi bật nhất của thương hiệu này là gì?
- Tại sao nó là đặc điểm nổi bật nhất? 5 1. NGHIÊN CỨU 1.2 Phân loại (tt)
❑ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG là các nghiên cứu trong đó dữ
liệu cần thu thập ở dạng định lượng. Các dữ liệu định lượng là
các dữ liệu cho phép chúng ta đo lường chúng bằng số lượng.
Dữ liệu định lượng là dữ liệu trả lời cho các câu hỏi: bao nhiêu? khi nào?... Ví dụ:
chúng ta cần biết trung bình trong 1 tháng 1 người tiêu dùng mua
bao nhiêu vé máy bay, chúng ta có thể hỏi họ:
- Trung bình anh/chị mua bao nhiêu vé máy bay trong một tháng?... 6 2. KHOA HỌC 2.1 Khái niệm 2.2 Chức năng 2.3 Quy luật phát triển 2.4 Phân loại
2.5 Tiêu chí của khoa học 2.6 Vai trò và ý nghĩa 7 2. KHOA HỌC 2.1 Khái niệm
❑ Có nhiều cách hiểu khác nhau ❑
KH là một hoạt động xã hội: o
Là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến
thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên, xã hội và tư duy o
Được hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển
trên cơ sở thực tiễn xã hội; Không ngừng bị thay thế. ❑
KH là một hệ thống tri thức: o
Theo Luật Khoa học và công nghệ, số 29/2013/QH13,
Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn
tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy 8 2. KHOA HỌC 2.1 Khái niệm (tt) ❑
Phân biệt ra 2 hệ thống tri thức: tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học
Tri thức kinh nghiệm Tri thức khoa học
(tri thức thông thường)
Được tạo nên do sự tổng hợp tự Được hình thành và phát triển
nhiên của con người về thế giới trong lịch sử xã hội nhờ hoạt động khách quan. nghiên cứu.
Tri thức kinh nghiệm có thể đúng, Tri thức khoa học mang tính khái
sai, thiếu chặt chẽ, thiếu hệ thống ... quát, tính qui luật (dựa trên kết quả
quan sát, thu thập, xử lý…)
Tri thức kinh nghiệm là tiền đề, Nhờ tri thức khoa học, con người có
nguyên liệu để tạo tri thức khoa có thể cải tạo tự nhiên và cải tạo xã học. hội. 9 2. KHOA HỌC 2.1 Khái niệm (tt) 10 2. KHOA HỌC 2.2 Chức năng
⇨ Bản chất, qui luật vận động của thế giới ⇨ Hình thành lý thuyết
⇨ Vận dụng lý thuyết vào thực tiễn 11 2. KHOA HỌC
2.3 Quy luật phát triển
❑ Khoa học phát triển nhanh chóng trên các lĩnh vực
❑ Khoa học phát triển phân hoá thành nhiều ngành khoa học mới
❑ Sự phối hợp liên ngành trong nghiên cứu khoa học
❑ Thành tựu khoa học được ứng dụng nhanh chóng
trong đời sống, trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp 12 2. KHOA HỌC 2.4 Phân loại
❑ Phân loại theo hệ thống lĩnh vực (theo đối tượng)
– Khoa học tự nhiên (toán học, hóa học, sinh học…)
• VD: Sinh học gồm: CNSH; Thực vật, Động vật; VSV…
– Khoa học xã hội nhân văn (triết học, văn học, ngôn ngữ học…)
• Ngôn ngữ học: Thổ ngữ; Quốc tế ngữ, Anh ngữ…
– Khoa học kỹ thuật 13
• Ứng dụng mới, máy móc mới, công nghệ mới 2. KHOA HỌC 2.4 Phân loại (tt)
❑ Phân loại theo thời đại – Cổ đại
• VD: Khoahọc Hy Lạp cổ, Khoahọc Ấn Độ cổ, Khoa học Trung Hoa cổ… – Trung đại
• Khoa học hồi giáo, khoa học Châu Âu… – Hiện đại • Mỹ, Nga, Nhật… 14 2. KHOA HỌC 2.4 Phân loại (tt)
❑ Phân loại theo tính chất công trình nghiên cứu:
- Khoa học lý thuyết: dựa trên các nghiên cứu
cơ bản hay nghiên cứu lý thuyết
- Khoa học ứng dụng: dựa trên nghiên cứu thực nghiệm 15 2. KHOA HỌC
2.5 Tiêu chí của khoa học ❑ Đối tượng nghiên cứu o
Đối tượng nghiên cứu là bản chất của sự vật được đặt trong phạm vi
quan tâm của bộ môn khoa học. Ví dụ, Toán học nghiên cứu "các hình
thức không gian và quan hệ định lượng của thế giới hiện thực", còn Xã
hội học nghiên cứu "các quan hệ giữa các cá nhân và các nhóm xã hội" ❑ Hệ thống lý thuyết o
Hệ thống lý thuyết là một tập hợp các luận điểm về mối liên hệ giữa
các khái niệm khoa học. Hệ thống này thường bao gồm hai phần: phần
riêng có của bộ môn và phần kế thừa từ các khoa học khác. Lý thuyết
là một đặc trưng cơ bản của khoa học; không có lý thuyết thì không có khoa học 16 2. KHOA HỌC
2.5 Tiêu chí của khoa học ❑
Hệ thống phương pháp luận o
Phương pháp luận được hiểu theo hai nghĩa: (1) lý thuyết về phương pháp và
(2) hệ thống các phương pháp. Hệ thống phương pháp luận của một bộ môn
khoa học cũng gồm hai bộ phận: phương pháp luận riêng có và phương pháp
luận thâm nhập từ các bộ môn khoa học khác. Môn học "Phương pháp luận
nghiên cứu khoa học" cung cấp hệ thống lý luận về phương pháp nghiên cứu
khoa học và rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học ❑
Các tri thức của khoa học phải được kiểm nghiệm, được
chứng minh một cách khách quan ❑
Có mục đích ứng dụng trong thực tiễn o
Khoa học không chỉ phát hiện bản chất sự vật và phát triển nhận thức, mà
còn sáng tạo ra các sự vật mới phục vụ mục tiêu tồn tại và phát triển của con người và xã hội 17 2. KHOA HỌC
2.6 Vai trò và ý nghĩa ❑
Giải thích các quy luật tự nhiên, xã hội và các hiện tượng tự
nhiên, xã hội (Sấm sét; Mưa; Vạn vật hấp dẫn…) ❑
Giúp con người hiểu biết tự nhiên, xã hội đúng đắn và khách
quan từ đó có thái độ hợp lý trong các hoạt động của mình
(Lợi dụng mưa để canh tác, mùa vụ; Climate Change…) ❑
Bảo vệ cuộc sống con người, sinh vật và tài nguyên thiên
nhiên (Nước biển dâng; Chống xói mòn…) ❑
Thúc đẩy xã hội phát triển bền vững. ❑
Bản chất khoa học phải khách quan không phụ thuộc vào ý
thức hệ. Tuy nhiên, đôi khi khoa học phụ thuộc vào thái độ
của người sử dụng khoa học. 18
3. NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (NCKH) 3.1 Khái niệm 3.2 Ý nghĩa 3.3 Nhiệm vụ nghiên cứu
3.4 Đối tượng, khách thể và phạm vi
3.5 Mục đích và mục tiêu 3.6 Phân loại 3.7 Sản phẩm 3.8 Đặc điểm 3.9 Đặc trưng
3.10 Các chức năng cơ bản
3.11 Các hình thức nghiên cứu 19
3. NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (NCKH) 3.1 Khái niệm ❑
Theo Luật Khoa học và công nghệ, số 29/2013/QH13,
NCKH là hoạt động khám phá,
phát hiện, tìm hiểu bản chất,
quy luật của sự vật, hiện tượng
tự nhiên, xã hội và tư duy;
sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. 20