Bài giảng Những vấn đề cơ bản về Nhà nước và pháp luật | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Nhà nước
• Ban hành và thực thi pháp luật • Thu thuế
• Xây dựng bảo trì đường xá, các công trình công cộng
• Chống thiên tai: bão, lũ, cháy rừng
• Bảo vệ người tàn tật, người không nơi nương tựa (an sinh xã hội)
• Chống giặc ngoại xâm, yêu cầu nhập ngũ…
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
TS. GVC ĐINH THỊ THANH NGA
A. Những vấn đề cơ bản về nhà nước Chức năng Nhà Hình thức nước Nhà nước Đặc trưng Nhà nước Khái niệm Nhà nước
1. Khái niệm nhà nước
- Nhà nước là tổ chức quyền lực chính trị công cộng đặc biệt,
- một bộ máy để cưỡng chế và thực hiện việc quản lý xã hội,
 nhằm phục vụ lợi ích, thực hiện mục đích của giai cấp thống trị và duy trì trật tự xã hội.
 Quyền lực Nhà nước gắn liền với pháp luật  Bao gồm 3 quyền: ➢ Lập pháp ➢ Hành pháp ➢ Tư pháp
1. Khái niệm Nhà nước
• Là bộ máy quyền lực công cộng, với pháp luật và các
biện pháp cưỡng chế để quản lý dân cư theo lãnh thổ quốc gia
– Bộ máy Nhà nước gồm nhiều bộ phận hợp thành được gọi là các cơ quan Nhà nước
2. Đặc trưng của nhà nước NHÀ NƯỚC Đặt ra và Tập hợp Thiết lập Nắm giữ Ban hành thu các và quản lý một quyền và thực pháp luật loại thuế, dân cư lực công hiện chủ và thực phát hành theo lãnh cộng đặc quyền hiện sự tiền thổ biệt quốc gia quản lý bắt buộc với toàn xã hội
2.1. Nhà nước tập hợp và quản lý dân cư theo lãnh thổ
• Nhà nước thiết lập quyền lực NN trên các đơn vị hành chính – lãnh thổ;
• Quản lý dân cư theo đơn vị hành chính – lãnh thổ mà không phụ thuộc vào
chính kiến, huyết thống, nghề nghiệp hoặc giới tính, tôn giáo.
2.2. Nhà nước thiết lập một quyền lực công cộng đặc biệt
• NN thiết lập quyền lực công để quản lý XH và nắm quyền thống trị thông qua
việc thành lập bộ máy chuyên làm nhiệm vụ quản lý NN và bộ máy chuyên
thực hiện cưỡng chế (quân đội, cảnh sát, nhà tù, ...) để duy trì địa vị của giai cấp thống trị;
• Các tổ chức XH khác không có chức năng này.
2.3. Nhà nước nắm giữ và thực hiện chủ quyền quốc gia
• Chủ quyền quốc gia thể hiện quyền tối cao của quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của mình;
• Nhà nước tự quyết định chính sách về đối nội và đối ngoại không phụ thuộc
vào lực lượng bên ngoài.
2.4. Nhà nước ban hành pháp luật
• NN ban hành PL và thực hiện việc quản lý buộc các thành viên trong XH phải tuân theo;
• NN ban hành PL và bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế;
• Thông qua PL, ý chí của NN trở thành ý chí toàn XH, buộc mọi cá nhân, cơ
quan, tổ chức phải tuân theo;
• Trong XH chỉ có NN mới có quyền ban hành và áp dụng PL.
2.5. Nhà nước đặt ra và thu các loại thuế
• NN qui định và thực hiện thu thuế dưới hình thức bắt buộc để duy trì bộ máy NN;
• Bảo đảm cho sự phát triển kinh tế, văn hóa, an ninh, quốc phòng;
• Giải quyết các công việc chung của XH.
3. Bản chất của nhà nước
• Bản chất của NN là tổng thể những mặt, những mối liên hệ, những thuộc
tính có tính tất nhiên, tương đối ổn định bên trong NN, qui định sự tồn tại, phát triển của NN.
• NN là một hiện tượng XH, nên bản chất của NN cũng được xem xét trên 2
phương diện là XH và giai cấp.
• Thuộc tính cơ bản thể hiện bản chất nhà nước là tính giai cấp và tính XH. Bản chất nhà nước TÍNH GIAI CẤP TÍNH XÃ HỘI
- Ra đời, tồn tại trong
- Là hình thức tổ chức XH có giai cấp; của XH;
- Thực hiện mục đích và - Duy trì trật tự XH,
bảo vệ lợi ích của giai quản lý đời sống XH; cấp thống trị là chủ
- Phục vụ lợi ích của cả yếu. XH.
4 . Chức năng của nhà nước
 là những phương diện, mặt hoạt động chủ yếu của
nhà nước, nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của nhà nước.
 Dựa vào những tiêu chí khác nhau, có cách phân loại chức năng khác nhau
 cách phân loại chức năng phổ biến hiện nay là phân
thành chức năng đối nội và chức năng đối ngoại.
Chức năng đối ngoại
Phương diện hoạt động chủ
Chức năng đối nội
yếu của nhà nước ra ngoài phương
phạm vi lãnh thổ quốc gia
diện hoạt động chủ yếu của nhà
như bảo vệ chủ quyền quốc
nước trong phạm vi lãnh thổ
gia, hợp tác quốc tế. quốc gia
Vd: ký kết các điều ước
Vd: giữ gìn an ninh trật tự, an
quốc tế song phương và đa
toàn xã hội; quản lý kinh tế,
phương, tham gia các tổ chức
giáo dục, thực hiện các chính
quốc tế, tham gia giải quyết sách an sinh xã hội...
các vấn đề chung của toàn
cầu: bảo vệ môi trường, chống khủng bố...
Các hình thức pháp lý để thực hiện chức năng NN Xây dựng pháp luật Thực hiện pháp luật Xét xử, bảo vệ PL
5. Hình thức nhà nước
 là toàn bộ cách thức tổ chức quyền lực nhà nước
và các phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước.
 Hình thức nhà nước gồm 3 yếu tố cấu thành:
hình thức chính thể,
hình thức cấu trúc nhà nước
chế độ chính trị.
a. Hình thức chính thể là cách thức tổ chức và trình tự thành lập
các cơ quan tối cao nắm giữ quyền lực nhà nước, phân thành: chính
thể quân chủ và chính thể cộng hòa. Tuyệt đối Quân chủ (chuyên chế)
- Người đứng đầu Nhà nước là vua, nữ hoàng Tương đối (hạn chế, lập Hình thức
- Chế độ cha truyền, con nối hiến) chính thể Cộng hòa Quý tộc
- Quyền lực tập trung cơ quan do
nhân dân bầu ra: Quốc hội, Nghị viện. Dân chủ
- Chế độ bầu cử, theo nhiệm kỳ
b. Hình thức cấu trúc nhà nước là cách thức tổ chức và phân chia dân cư theo các dạng địa giới
hành chính - lãnh thổ. Phân thành 2 loại: nhà nước đơn nhất và nhà nước liên bang. Nhà nước đơn nhất
- Một hệ thống cơ quan nhà nước thống nhất từ Việt Nam,
trung ương đến địa phương. Campuchia, Lào,
- Một hệ thống pháp luật duy nhất áp dụng trên Trung Quốc…. Hình
phạm vi lãnh thổ quốc gia. thức cấu trúc nhà Nhà nước liên bang nước
- Hai hệ thống cơ quan nhà nước: cơ quan nhà Liên bang Nga (Nga),
nước của bang và cơ quan nhà nước của liên bang. Hợp chủng quốc Hoa
- Hai hệ thống pháp luật: pháp luật của bang và Kỳ (Mỹ), Liên bang
pháp luật của liên bang; pháp luật của bang không Malaysia, Đức, Ấn
được trái với pháp luật của liên bang và hiến pháp. Độ,… Bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam