Bài tập cá nhân So sánh Chủ nghĩa xã hội và Tư bản chủ nghĩa môn Chủ nghĩa xã hội khoa học | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

lOMoARcPSD|36229329 Tiểu luận Cnxhkh
Chủ nghĩa xã hội Neu (Đại học Kinh tế Quốc dân) Scan to open on Studeersnel
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP CÁ NHÂN
CHÙ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề số 4
Nhà nước xã hội chủ nghĩa và nhà nước tư sản giống và khác nhau ở những đặc
trưng cơ bản nào? Nhà nước XHCN có chức năng và nhiệm vụ gì? Liên hệ với thực tiễn
xây dựng Nhà nước XHCN ở Việt Nam hiện nay?
Họ và tên sinh viên: Lê Hương Linh Mã sinh viên: 11223460
Lớp tín chỉ: LLNL1107 (123)_07
Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Hào
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
1. So sánh nhà nước xã hội chủ nghĩa và nhà nước tư sản
1.1 Sự giống nhau giữa nhà nước xã hội chủ nghĩa và nhà nước tư sản
Nhà nước xã hội chủ nghĩa và nhà nước tư sản đều là cơ sở tồn tại của xã hội loại
người tại các giai đoạn lịch sử nhất định.
1.2 Sự khác nhau giữa nhà nước xã hội chủ nghĩa và nhà nước tư sản
Nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhà nước tư sản
Khái niệm Nhà nước xã hội chủ nghĩa là một Nhà nước tư sản là một nhà nước
kiểu nhà nước mà ở đó sự thống trị có giai cấp, ra đời, tồn tại và phát
chính trị thuộc về giai cấp công triển trong lòng hình thái kinh tế –
nhân, do cách mạng xã hội chủ xã hội tư bản chủ nghĩa; Nhà nước
nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnh tư sản thiết lập nguyên tắc chủ
xây dựng thành công chủ nghĩa xã quyền nhà nước trên danh nghĩa
hội, đưa nhân dân lao động lên địa thuộc về nhân dân; cơ quan lập
vị làm chủ trên tất cả các mặt cả đời pháp là cơ quan đại diện của các
sống xã hội trong một xã hội phát tầng lớp dân cư trong xã hội do bầu
triển cao - xã hội xã hội chủ nghĩa.
cử lập nên; hình thức chính thể phổ
biến của nhà nước tư sản là cộng
hòa và quân chủ lập hiến.
Sự ra đời Khát vọng về một xã hội công Vào khoảng cuối thế kỉ XV, đầu
bằng, dân chủ, bình đẳng và bác ái thế kỉ XVI, trong lòng xã hội phong
đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử. kiến phương Tây đang diễn ra quá
Xuất phát từ nguyện vọng của nhân trình tư bản hoá. Trong xã hội, một
dân lao động muốn thoát khỏi sự áp kiểu quan hệ sản xuất mới đang
bức, bất công, chuyên chế. Ước mơ từng bước hình thành và ngày càng
xây dựng một xã hội công bằng, phát triển mạnh mẽ, đó là quan hệ
dân chủ, những giá trị của con sản xuất tư bản chủ nghĩa. Cùng
người được tôn trọng và bảo vệ, có với việc hình thành quan hệ sản
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
điều kiện phát triển năng lực, nhà xuất mới thì trong xã hội cũng hình
nước xã hội chủ nghĩa ra đời là kết thành những giai cấp mới, giai cấp
quả của cuộc cách mạng do giai cấp tư sản và giai cấp vô sản. Sản xuất
công nhân và nhân dân lao động ngày càng phát triển, địa vị kinh tế
tiến hành dưới sự lãnh đạo của của giai cấp tư sản ngày càng được Đảng cộng sản.
nâng cao, nhung quyền lực chính trị
Tuy nhiên, chỉ đến khi xã hội tư vẫn do giai cấp địa chủ, phong kiến
bản chủ nghĩa xuất hiện, khi mà nắm giữ. Mâu thuẫn giữa giai cấp
những mâu thuẫn giữa quan hệ sản tư sản với giai cấp địa chủ phong
xuất tư bản về tư liệu sản xuất với kiến ngày càng sâu sắc. Để bảo vệ
tính chất xã hội hóa ngày càng tăng địa vị kinh tế của mình, giai cấp tư
cao của lực lượng sản xuất trở nên sản tìm cách chiếm vũ đài chính trị,
ngày càng gay gắt dẫn tới các cuộc giành chính quyền về tay giai cấp
khủng hoảng về kinh tế và mâu mình. Tuy nhiên, do điều kiện hoàn
thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cảnh cụ thể của các nước khác
cấp vô sản làm xuất hiện các phong nhau, nên sự ra đời của nhà nước tư
trào đấu tranh của giai cấp vô sản, sản ở mỗi nước là không giống
các Đảng Cộng sản mới được thành nhau. Trên thế giới có ba con
lập để lãnh đạo phong trào đấu đường dẫn đến sự ra đời của nhà
tranh cách mạng và trở thành nhân nước tư sản:
tố có ý nghĩa quyết định đến thắng - Một là, sự ra đời của các nhà nước
lợi của cách mạng. Bên cạnh đó, tư sản thông qua các cuộc cách
giai cấp vô sản được trang bị bởi vũ mạng xã hội dưới hình thức khởi
khí lý luận là chủ nghĩa Mác - nghĩa vũ trang như Hà Lan, Anh,
Lênin, với tư cách cơ sở lý luận để Pháp. .
tổ chức, tiến hành cách mạng và - Hai là, sự ra đời các nhà nước tư
xây dựng nhà nước của giai cấp sản thông qua các cuộc cải cách xã
mình sau chiến thắng. Cùng với đó, hội như ở Đức, Tây Ban Nha, Nhật
các yếu tố dân tộc và thời đại cũng Bản.. Ở những nước này, giai cấp
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
tác động mạnh mẽ đến phong trào tư sản chưa đủ mạnh để lật đổ giai
cách mạng của giai cấp vô sản và cấp phong kiến vì vậy có sự thoả
nhân dân lao động của mỗi nước. hiệp giữa giai cấp tư sản và giai cấp
Dưới tác động của các yếu tố khác phong kiến, xã hội được cải cách
nhau và cùng với đó là mâu thuẫn từng bước theo hướng tư bản hoá,
gay gắt giữa giai cấp vô sản và chính quyền nhà nước dần dần
nhân dân lao động với giai cấp bóc chuyển vào tay giai cấp tư sản.
lột, cách mạng vô sản có thể xảy ra - Ba là, sự ra đời các nhà nước tư
ở những nước có chế độ tự bản chủ sản ở châu Mỹ, châu úc như Mỹ, nghĩa
Ca Na Đa, úc. . Ở những khu vực
này, giai cấp tư sản được hình
thành từ những người châu Âu di
cư, họ dùng vũ lực lấn át và tiêu
diệt thổ dân bản xứ còn đang trong
chế độ thị tộc, bộ lạc, thiết lập nên
chính quyền nhà nước tư sản.
Bản chất Về chính trị, nhà nước xã hội chủ Cơ sở kinh tế, đặc trưng là chế độ
nghĩa mang bản chất của giai cấp tư hữu về tư liệu sản xuất và bóc lột
công nhân, giai cấp có lợi ích phù giá trị thặng dư. Nền kinh tế hàng
hợp với lợi ích chung của quần hóa –thị trường, sản xuất bằng máy
chúng nhân dân lao động. Trong xã móc – công nghệ tạo ra năng suất
hội xã hội chủ nghĩa, giai cấp vô lao động cao hơn rất nhiều các
sản là lực lượng giữ địa vị thống trị phương thức sản xuất trước đây.
về chính trị. Tuy nhiên, sự thống trị Cơ sở xã hội, phương thức sản
của giai cấp vô sản có sự khác biệt xuất tư bản chủ nghĩa làm thay đổi
về chất so với sự thống trị của các cơ bản kết cấu xã hội. Với sự phát
giai cấp bóc lột trước đây.
triển của thương mại, khoa học – kĩ
Về kinh tế, bản chất của nhà nước thuật, công nghiệp, xã hội tư bản
xã hội chủ nghĩa chịu sự quy định hình thành nên giai cấp tư sản, giai
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
của cơ sở kinh tế của xã hội xã hội cấp công nhân, nông dân, tầng lớp
chủ nghĩa, đó là quan hệ công hữu thương nhân cùng với các nhà khoa
về tư liệu sản xuất chủ yếu. Do đó, học, kĩ thuật và các nhà doanh
không còn tồn tại quan hệ sản xuất nghiệp trên nhiều lĩnh vực.
bóc lột. Việc chăm lo cho lợi ích Tính giai cấp của nhà nước tư sản
của đại đa số nhân dân lao động trở thể hiện thông qua giai cấp tư sản
thành mục tiêu hàng đầu của nhà và giai cấp công nhân, nông dân,
nước xã hội chủ nghĩa.
tầng lớp thương nhân cùng với các
Về văn hóa, xã hội, nhà nước xã nhà khoa học, kĩ thuật và các nhà
hội chủ nghĩa được xây dựng trên doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực
nền tảng tinh thần là lý luận của và mức kinh doanh khác nhau.
chủ nghĩa Mác – Lênin và những Cơ sở tư tưởng, về mặt tư tưởng
giá trị văn hóa tiên tiến, tiến bộ của giai cấp tư sản luôn tuyên truyền về
nhân loại, đồng thời mang những tư tưởng dân chủ – đa nguyên,
bản sắc riêng của dân tộc. Sự phân nhưng trên thực tế lại tìm mọi cách
hóa giữa các giai cấp, tầng lớp từng đảm bảo địa vị độc tôn của ý thức
bước được thu hẹp, các giai cấp, hệ tư sản, ngăn cản mọi sự phát
tầng lớp bình đẳng trong việc tiếp triển và tuyên truyền tư tưởng cách
cận các nguồn lực và cơ hội để phát mạng, tiến bộ của giai cấp công triển.
nhân và nhân dân lao động.
Đặc điểm - Xây dựng trên cơ sở của chế độ - Nhà nước bóc lột cuối cùng, hoàn
kinh tế xã hội chủ nghĩa, là công cụ thiện và phát triển nhất trong các
để thực hiện quyền lực chính trị của nhà nước bóc lột.
nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo - Thiết lập nguyên tắc chủ quyền của giai cấp vô sản.
nhà nước trên danh nghĩa thuộc về
-Vừa có bản chất giai cấp công nhân dân.
nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi - Cơ quan lập pháp là cơ quan đại
và tính dân tộc sâu sắc.
diện các tầng lớp dân cư do bầu cử
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
- Là nhà nước tương lai, không còn lập nên.
sự bóc lột với những đặc trưng:
- Thực hiện nguyên tắc phân chia
+ Nền công nghiệp hiện đại.
quyền lực và kiềm chế đối trọng
+ Thiết lập chế độ công hữu về giữa các cơ quan lập pháp, hành
những tư liệu sản xuất chủ yếu. pháp, tư pháp
+ Tổ chức lao động và kỷ luật lao - Thực hiện chế độ đa nguyên đa
động mới phù hợp với địa vị làm đảng trong bầu cử nghị viện và
chủ của người lao động, đồng thời tổng thống.
khắc phục những tàn dư của tình - Chính trị luôn trên danh nghĩa dân
trạng lao động bị tha hóa trong xã chủ, tự do. hội cũ.
- Hình thức chính thể phổ biến là
+ Giải phóng con người thoát cộng hòa và quân chủ lập hiến
khỏi áp bức bóc lột, thực hiện công
bằng, bình đẳng, tiến bộ xã hội.
+ Thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động Bộ máy
- Bộ máy nhà nước XHCN được tổ * Bộ máy nhà nước tư sản được tổ
nhà nước chức theo nguyên tắc tập trung chức theo nguyên tắc phân chia
thống nhất quyền lực. Tính thống quyền lực
nhất quyền lực xuất phát từ quan - Dành cho những cơ quan khác
điểm: tất cả quyền lực thuộc về nhau, chứ không tập trung quá
nhân dân, nhân dân sử dụng quyền nhiều vào một cơ quan nhất định,
lực nhà nước thông qua các cơ nhằm hạn chế sự chuyên quyền,
quan đại diện, mà trước hết là cơ độc đoán.
quan quyền lực nhà nước cao nhất + Quyền lực nhà nước cần được của đất nước.
phân thành ba quyền theo chiều
- Bộ máy nhà nước XHCN được tổ ngang: lập pháp, hành pháp, tư
chức theo nguyên tắc quyền lực nhà pháp.
nước là thống nhất, nhưng có sự + Theo chiều dọc, quyền lực nhà
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
phân công và phối hợp giữa các cơ nước được phân chia thành chính
quan nhà nước trong việc thực hiện quyền trung ương và chính quyền
các quyền lập pháp, hành pháp, tư địa phương. pháp.
* Bộ máy nhà nước tư sản được tổ
- Các nguyên tắc tổ chức và hoạt chức theo nguyên tắc dân chủ, đa
động cơ bản của bộ máy nhà nước nguyên chính trị và đa đảng. Đây là XHCN
một trong những nguyên tắc phổ
+ Nguyên tắc Đảng lãnh đạo nhà biến của nền dân chủ tư sản. nước và xã hội
- Như vậy, việc tồn tại chế độ đa
+ Nguyên tắc đảm bảo sự tham nguyên chính trị và đa đảng mà các
gia của nhân dân vào công việc nước tư sản thừa nhận có Đảng cầm quản lý nhà nước
quyền và Đảng đối lập.
+ Nguyên tắc tập trung dân chủ
+ Nguyên tắc pháp chế XHCN
2. Chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa
Tùy theo góc độ tiếp cận, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa được chia thành các chức năng khác nhau.
Nếu căn cứ vào phạm vi tác động của quyền lực nhà nước, chức năng của nhà nước
được chia thành chức năng đối nội và chức năng đối ngoại.
Nếu căn cứ vào lĩnh vực tác động của quyền lực nhà nước, chức năng của nhà nước xã
hội chủ nghĩa được chia thành chức năng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội,.
Nếu căn cứ vào tính chất của quyền lực nhà nước, chức năng của nhà nước được chia
thành chức năng giai cấp (trấn áp) và chức năng xã hội (tổ chức và xây dựng).
3. Liên hệ với thực tiễn xây dựng Nhà nước XHCN ở Việt Nam hiện nay
Trên phương diện thực tiễn, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
đạt nhiều thành tựu quan trọng. Hệ thống pháp luật được hoàn thiện một bước cơ bản,
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
bảo đảm yêu cầu quản lý, ổn định, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định những vấn đề quan trọng của đất
nước, giám sát tối cao có nhiều đổi mới, chất lượng và hiệu quả được nâng cao. Vai trò,
quyền làm chủ của nhân dân được củng cố, phát huy, bảo đảm và lan tỏa tinh thần tất cả
quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, cơ chế dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, đặc
biệt là dân chủ ở cơ sở dựa trên phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra,
dân giám sát, dân thụ hưởng”. Bộ máy nhà nước bước đầu được sắp xếp theo hướng tinh
gọn, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát
quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp
và tư pháp ngày càng rõ hơn và có chuyển biến tích cực. Trong đó, vai trò, trách nhiệm
của đại biểu dân cử thể hiện rõ hơn, hiệu quả hơn. Hoạt động cơ quan hành pháp chủ
động, tích cực, tập trung vào quản lý, điều hành, tháo gỡ rào cản, phục vụ, hỗ trợ phát
triển. Cải cách hành chính, tư pháp có bước đột phá; chất lượng hoạt động có tiến bộ, bảo
vệ tốt hơn lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức và cá
nhân; tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Những kết quả này được Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa có nhiều tiến bộ, tổ chức bộ máy nhà nước tiếp tục được hoàn
thiện, hoạt động hiệu lực và hiệu quả hơn; bảo đảm thực hiện đồng bộ các quyền lập
pháp, hành pháp và tư pháp”.
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com) lOMoARcPSD|36229329
Downloaded by Tô V?n Ph??c (tophuoc29062005@gmail.com)