Bài tập lớn phân tích quan điểm sau đây của Hồ Chí Minh: về văn hóa trong xây dựng nền văn hóa đất nước- Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh - trường đại học kinh tế quốc dân.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO VÀ POHE
CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ MARKETING BÀI TẬP LỚN
MÔN HỌC: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
ĐỀ BÀI: Anh, chị hãy phân tích quan điểm sau đây của Hồ Chí Minh: “Văn hóa
phải soi đường cho quốc dân đi”? Giá trị định hướng của quan điểm đối với xây
dựng nền văn hóa của đất nước ta hiện nay?
Họ và tên sinh viên: Lưu Thị Minh Tâm MSV: 11225676
Lớp tín chỉ: LLTT1101(123)CLC_14
Giảng viên: TS Nguyễn Chí Thiện HÀ NỘI - 2023 1
MỤC LỤC ........................................................................................................................... 2
NỘI DUNG BÀI LÀM ........................................................................................................ 3
PHẦN I – MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 3
PHẦN II – NỘI DUNG ........................................................................................................ 3
I. Cơ sở lý luận .................................................................................................................. 3
1. Thời điểm xuất hiện của quan điểm .......................................................................... 3
2. Bàn về văn hóa - Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa .................... 3
2.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa ........................................... 3
2.2. Văn hóa và truyền thống dân tộc ....................................................................... 5
II. Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa ...................................................... 5
1. Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh ....................................................... 5
2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác ......... 5
2.1. Quan hệ giữa văn hóa với chính trị .................................................................... 5
2.2. Quan hệ giữa văn hóa với kinh tế ...................................................................... 6
2.3. Quan hệ giữa văn hóa với xã hội ....................................................................... 6
3. Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa................. 6
3.1. Văn hóa vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng ................ 6
3.2. Phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại .... 7
3.3. Về mặt trận văn hóa và chiến sĩ văn hóa ............................................................ 7
3.4. Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân ............................................................. 8
4. Đúc kết và phân tích quan điểm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” .................. 8
III. Phân tích giá trị định hướng của quan điểm đối với việc xây dựng nền văn hóa của
đất nước hiện nay .............................................................................................................. 9
PHẦN III – KẾT LUẬN ..................................................................................................... 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................ 12 2 NỘI DUNG BÀI LÀM PHẦN I – MỞ ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại, là một nhà văn hóa, tư tưởng lỗi lạc của Việt
Nam và cũng là một danh nhân văn hóa của thế giới. Người được ghi nhận là “Anh hùng
giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất Việt Nam” trong Nghị quyết 24C/18.6.5 của
Khóa họp 24 Đại Hội đồng UNESCO và được công nhận có những đóng góp quan trọng
về nhiều mặt trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, nghệ thuật; tư tưởng của Người là sự
kết tinh truyền thống văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam và hiện thân cho khát
vọng của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc mình và tiêu biểu cho việc
thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau.
Trong suốt quá trình hoạt động của mình, Người đã đúc kết được rất nhiều kinh nghiệm
quý báu, trở thành nền tảng cho việc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh – kết tinh của
những giá trị văn hóa Đông và Tây, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, là sự vận
dụng sáng tạo những lý luận về văn hóa của chủ nghĩa Mác – Lênin. Những cống hiến của
Nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh còn thể hiện ở việc sáng tạo văn hóa văn nghệ, xác
lập hệ thống quan điểm về văn hóa và xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam. Trong đó, có
quan điểm “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” – một trong những quan điểm đã
giúp dẫn dắt, định hướng việc xây dựng, phát triển, nâng cao tầm vóc nền văn hóa Việt Nam. PHẦN II – NỘI DUNG I. Cơ sở lý luận
1. Thời điểm xuất hiện của quan điểm
Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, Đảng ta tổ chức Hội nghị Văn hóa toàn
quốc lần thứ nhất ở Thủ đô Hà Nội vào ngày 24 tháng 11 năm 1946. Tại đây, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã chỉ rõ: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Tư tưởng này thể hiện sự nhận
thức rõ ràng về tầm quan trọng của văn hóa, và vẫn còn nguyên giá trị, cần tiếp tục quán
triệt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
2. Bàn về văn hóa - Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
2.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa
- Trước Mác, các triết gia đã có nhiều quan niệm về nguồn gốc của văn hóa, nhưng
chủ yếu chỉ tập trung vào các yếu tố như tôn giáo, trí tuệ, thiên nhiên và lịch sử. 3
- Quan điểm của Mác – Lênin về nguồn gốc của văn hóa đã đột phá khác biệt hoàn
toàn với những quan điểm cũ:
+ Chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định văn hóa là sản phẩm của lao động. Lao động
là hoạt động tạo ra các giá trị và sản phẩm và qua đó mà đóng góp vào sự phát triển của
xã hội của con người. Cũng tức là, lao động chính là nguồn gốc của các nhu cầu vật chất
và tinh thần của con người, và theo Mác, một trong những nhu cầu đó có bao gồm văn
hóa. Theo Mác – Lênin, văn hóa bao gồm cả các giá trị, niềm tin, phong tục, tập quán và
lối sống của một cộng đồng. Mác – Lênin cho rằng văn hóa là một phần không thể thiếu
của xã hội và nó được tạo ra, phát triển và thay đổi thông qua quá trình lao động của con người.
+ Văn hóa theo định nghĩa của Mác – Lênin không phải là một yếu tố cố định mà
thay đổi theo thời gian và sự phát triển của xã hội. Nó được sản xuất và truyền bá bởi các
tầng lớp xã hội khác nhau và các tầng lớp này sẽ ảnh hưởng đến nội dung và hình thức
của văn hóa. Đồng thời, nó cũng có vai trò quan trọng trong việc giải thích và định hình
các mối quan hệ xã hội. Văn hóa có thể truyền đạt các giá trị, niềm tin, tư tưởng và phong
cách sống và từ đó ảnh hưởng đến cách mà con người tư duy hành động. Văn hóa là một
phần của tầng lớp xã hội và nó phản ánh các mối quan hệ xã hội trong xã hội đó. Điều này
làm cho văn hóa trở thành một công cụ quan trọng để giải thích và định hình xã hội.
+ Văn hóa là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng một xã hội mới, với sự
phát triển và tôn vinh các giá trị nhân văn. Việc phát triển và tạo ra văn hóa sáng tạo
không chỉ là để thỏa mãn nhu cầu giải trí, mà còn để khẳng định vai trò của con người
trong xã hội, tạo ra những giá trị nhân văn và nâng cao chất lượng cuộc sống
+ Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, bản chất của văn hóa là sự sáng tạo
và phát triển các giá trị nhân văn. Văn hóa không chỉ là sản phẩm của quá trình lao động,
mà còn là kết quả của quá trình tư duy và sáng tạo của con người. Trong quá trình phát
triển, văn hóa không chỉ giúp con người hiểu biết thế giới xung quanh mình, mà còn giúp
con người định hình và khẳng định bản thân, tạo ra các giá trị nhân văn như tự do, công bằng và đạo đức.
+ Bản chất của văn hóa phát huy năng lực bản chất của con người. Mác – Lênin
cho rằng bản chất của con người là khả năng tư duy, khả năng sáng tạo và khả năng xây
dựng. Các năng lực này là đặc trưng của loài người và được phát huy thông qua lao động,
giao tiếp, học tập và truyền đạt kiến thức. Văn hóa được coi là một phương tiện để phát
huy các năng lực bản chất đó của con người. Việc phát triển và tạo ra văn hóa cũng đồng
nghĩa với việc phát triển và tạo ra các năng lực bàn chất của con người.
- Tóm lại, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, văn hóa là sự sáng tạo và phát
triển liên tục của con người, có mục đích tạo ra các giá trị nhân văn và đáp ứng nhu cầu 4
phát triển của xã hội. Văn hóa không chỉ là sản phẩm của quá trình lao động, mà còn là
kết quả của quá trình tư duy và sáng tạo của con người.
2.2. Văn hóa và truyền thống dân tộc
Dân tộc Việt Nam vốn nổi tiếng với những truyền thống, phẩm chất tốt đẹp như
truyền thống yêu nước, về ý chí độc lập, tự cường; tinh thần đoàn kết, tấm lòng nhân ái,
khoan dung, tinh thần cộng đồng, sự lạc quan yêu đời, cần cù, thông minh, sáng tạo, ….
Và Hồ Chí Minh trước phải là một người Việt Nam yêu nước rồi mới trở thành một chiến
sĩ cộng sản. Chính vì thế mà những văn hóa và truyền thông của dân tộc đã luôn có ảnh
hưởng sâu đậm đến quá trình hình thành nhân cách và bản lĩnh của người thanh niên
Nguyễn Tất Thành, và đến những quan điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
II. Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa
1. Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa:
- Tiếp cận theo nghĩa rộng: Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt của con người.
- Tiếp cận theo nghĩa hẹp: Văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng.
- Tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn: Văn hóa là khi bàn đến các trường học, số người đi
học, xóa nạn mù chữ, biết đọc biết viết (cách tiếp cận này thường xuất hiện trong các bài
nói với đồng bào miền núi)
- Tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”.
Tháng 8 năm 1943, trong phần cuối của bản thảo cuốn Nhật ký trong tù, Hồ Chí Minh
đã đưa ra quan niệm về văn hóa như sau: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc
sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật,
khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc,
ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn
hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà
loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.
Quan niệm văn hóa nêu trên của Hồ Chí Minh xuất hiện trong một bối cảnh thời gian
và không gian đặc biệt: được Người viết khi còn ở trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch khi
UNESCO chưa thành lập và khi cả nước đang tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc.
2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác 5
2.1. Quan hệ giữa văn hóa với chính trị
Hồ Chí Minh cho rằng, trong đời sống có bốn vấn đề phải được coi là quan trọng
ngang nhau và có sự tác động qua lại lẫn nhau, đó là chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
Nhưng ở nước Việt Nam thuộc địa, trước hết phải tiến hành cách mạng giải phóng dân
tộc, giành độc lập dân tộc, xóa ách nô lệ, thiết lập nhà nước của dân, do dân, vì dân. Đó
chính là sự giải phóng chính trị để mở đường cho văn hóa phát triển. Tuy nhiên, văn hóa
không thể đứng ngoài mà phải ở trong chính trị, tức là văn hóa phải phục vụ nhiệm vụ
chính trị; đồng thời mọi hoạt động của tổ chức và nhà chính trị phải có hàm lượng văn hóa.
2.2. Quan hệ giữa văn hóa với kinh tế
Trong mối quan hệ với kinh tế, Hồ Chí Minh giải thích rằng, văn hóa thuộc kiến trúc
thượng tầng. Vì vậy, những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến
thiết được và có đủ điều kiện phát triển được. Tuy nhiên, văn hóa không thể đứng ngoài
mà phải đứng trong kinh tế, nghĩa là văn hóa không hoàn toàn phụ thuộc vào kinh tế, mà
có vai trò tác động tích cực trở lại kinh tế. Sự phát triển của chính trị, kinh tế, xã hội sẽ
thúc đẩy văn hóa phát triển, ngược lại, mỗi bước phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội
đều có sự khai sáng của văn hóa.
2.3. Quan hệ giữa văn hóa với xã hội
Giải phóng chính trị đồng nghĩa với giải phóng xã hội, từ đó văn hóa mới có điều
kiện phát triển. Xã hội thế nào văn hóa thế ấy. Văn học, nghệ thuật của dân tộc Việt Nam
rất phong phú, nhưng trong chế độ nô lệ của kẻ áp bức thì văn nghệ cũng bị nô lệ, không
thể phát triển được. Vì vậy phải làm cách mạng giải phóng dân tộc, giành chính quyền về
tay nhân dân, giải phóng chính trị, giải phóng xã hội, đưa Đảng Cộng sản Việt Nam lên
địa vị cầm quyền thì mới giải phóng được văn hóa.
3. Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
3.1. Văn hóa vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng
Hồ Chí Minh cho rằng, văn hóa nói chung, chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng đóng
vai trò quan trọng tạo bước nhảy vọt triệt để trong tư duy, hành động của con người và
của các dân tộc bị áp bức, bị tha hóa đến thế giới của con người phát triển tự do và toàn
diện. Người cho rằng, phải đem văn hóa lãnh đạo quốc dân để thực hiện “độc lập, tự
cường, tự chủ”; phải “xúc tiến văn hóa để đào tạo con người mới và cán bộ mới cho công
cuộc kháng chiến kiến quốc”.
Văn hóa như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫn nhau.
Trong Hội thảo quốc tế và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Chí Công nói: “Văn hóa là 6
sợi dây có khả năng nối liền nhân dân các nước và các dân tộc… Sự hiểu biết lẫn nhau, sự
học tập và tôn trọng nhau xưa nay đều thể hiện sâu sắc qua văn hóa, nơi tập trung những
biểu hiện rực rỡ nhất của tâm huyết và sức sáng tạo của con người”.
Hồ Chí Minh còn cho rằng, văn hóa có tác dụng “sửa đổi tham nhũng, lười biếng,
phù hoa, xa xỉ, sửa xã hội cũ, xây xã hội mới”. Văn hóa tạo sức mạnh để chiến thắng
ngoại xâm theo tinh thần “văn minh thắng bạo tàn”. Kinh tế thì có tác dụng nâng cao đời
sống vật chất, còn văn hóa có tác dụng nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.
Nếu hiểu “Văn hóa là tất cả những gì không phải thiên nhiên, nghĩa là tất cả những
gì do con người, ở trong con người và liên quan trực tiếp nhất đến con người” thì khi
chúng ta bàn đến con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là thể hiện rõ rệt nhất cả khái
niêm văn hóa, cả bản chất của văn hóa theo ý nghĩa vừa là động lực, vừa là mục tiêu của
sự nghiệp cách mạng. Con người có đạo đức, trí tuệ, văn hóa, sức khỏe, vừa là động lực
xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng.
3.2. Phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý thức rõ ràng về giá trị văn hóa dân tộc, văn hóa tinh thần
và văn hóa vật chất. Người khẳng định: “Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin càng
phải coi trọng những truyền thống tốt đẹp của cha ông”. Người giáo dục: “Dân ta phải
biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Người đòi hỏi phải: “phát huy vốn cũ
quý báu của dân tộc”, tức là khôi phục cái gì tốt, cái gì không tốt thì phải loại dần ra,
tránh tình trạng khôi phục cả đồng bóng, rước xách thần thánh. Người khẳng định truyền
thống “nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa”. Người ca ngợi truyền thống
yêu nước, thương người, tinh thần dân chủ, tinh thần quốc tế, đoàn kết, yêu đời, lạc quan,
ngợi ca các anh hùng và danh nhân Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất quan tâm đến di sản văn hóa của dân tộc. Người đã
sớm có sắc lệnh về việc bảo tồn tất cả các cố tích trong toàn cõi Việt Nam trong Sắc lệnh
65, ký ngày 23 tháng 11 năm 1945 quy định nhiệm vụ và quyền lợi của Đông Phương Bác Cổ học viện.
3.3. Về mặt trận văn hóa và chiến sĩ văn hóa
Như đã trình bày, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm rằng: “Trong công cuộc kiến
thiết nước nhà có bốn vấn đề cùng phải chú ý đến, cùng phải coi là quan trọng ngang
nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa”. Như vậy, văn hóa là một bộ phận hợp thành toàn
bộ đời sống xã hội; thiếu nó, cơ chế xã hội không thể phát triển hoàn thiện được.
Văn hóa có tính chất “là một kiến trúc thượng tầng”, không phải “đơn thương độc
mã” mà “những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và
đủ điều kiện phát triển được. Mối quan hệ giữa văn hóa, văn nghệ với kinh tế và chính trị 7
được Hồ Chí Minh xác định: “Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không
thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị”. Ý nghĩa và bản chất của mặt trận
văn hóa và chiến sĩ văn hóa chính là ở chỗ đó. Nghĩa là “Cũng như các chiến sĩ khác,
chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ
quốc, phụng sự nhân dân, trước hết là công, nông, binh”.
3.4. Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân
Văn hóa phải phụng sự nhân dân, lấy hạnh phúc của nhân dân, của dân tộc làm cơ sở
là một quan điểm xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa.
Trước hết, văn hóa phải trở về với sinh hoạt thực tại của con người, phải miêu tả cho
thật, cho hùng hồn. Người chỉ dạy: khi cầm bút viết phải tự hỏi mình là mình viết cho ai?
Mình viết để làm gì? Lấy tài liệu đâu mà viết? Khi nói cũng vậy: “Nói ít, nhưng nói cho
thấm thía, nói cho chắc chắn, thì quần chúng thích hơn”.
Hồ Chí Minh còn nói: “Muốn có tài liệu thì phải nghe đồng bào, chiến sĩ, phải hỏi
nhân dân, phải thấy, xem, ghi chép…”. Người khẳng định: “Chỉ có nhân dân mới nuôi
dưỡng cho sáng tác của nhà văn bằng những nguồn nhựa sống. Còn nếu nhà văn quên
điều đó – nhân dân cũng sẽ quên anh ta”. Chính vì thế mà quần chúng là đối tượng thực
sự văn hóa phải phục vụ, là đối tượng văn hóa phải phản ánh, là người kiểm nghiệm sản phẩm văn hóa.
Với tinh thần đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Cách làm việc, cách tổ chức, nói
chuyện, tuyên truyền, khẩu hiệu, viết báo, v…v… của chúng ta, đều phải lấy câu này làm
khuôn phép: Từ trong quân chúng ra. Về sâu trong quần chúng”. Người căn dặn: Phải học
cách nói của quần chúng. Mỗi tư tưởng, mỗi câu nói, mỗi chữ viết phải tỏ rõ cái tư tưởng
và lòng ước ao của quần chúng. Phải luôn luôn dùng những lời lẽ, những thí dụ giản đơn,
thiết thực và dễ hiểu. Làm thế nào cho ai cũng hiểu...
4. Đúc kết và phân tích quan điểm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”
- Từ những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa văn hóa với
chính trị, kinh tế và xã hội, có thể thấy rằng, văn hóa có ảnh hưởng, tác động hai chiều
qua lại với cả ba lĩnh vực quan trọng của đời sống con người. Văn hóa là yếu tố quan
trọng ảnh hưởng đến mọi hoạt động của tổ chức và nhà hoạt động chính trị; khai sáng mỗi
bước phát triển của kinh tế, xã hội.
- Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Văn hóa vừa là động lực, vừa là
mục tiêu của sự nghiệp cách mạng. Văn hóa là một mặt trận và văn hóa phải phục vụ cho
đời sống nhân dân. Những khẳng định này đã định hướng, soi đường chỉ lối cho toàn bộ
các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước. 8
- Những luận điểm toàn diện và sâu sắc này của Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền
móng cho quan điểm hiện nay của Đảng ta, khẳng định xuyên suốt quá trình lãnh đạo
cách mạng, đất nước, nhân dân, chủ trương của Đảng ta luôn nhất quán là: tăng trưởng
kinh tế không phải là mục tiêu duy nhất, tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn
hóa, giữ gìn bản sắc tốt đẹp của văn hóa dân tộc và giải quyết những vấn đề an sinh xã
hội; văn hóa là nguồn lực, động lực của phát triển xã hội.
- Chính vì vậy, văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi, đem văn hóa lãnh đạo quốc
dân để thực hiện độc lập, tự chủ, tự cường,… Văn hóa tạo sức mạnh vật chất, tinh thần
thắng ngoại xâm theo tinh thần văn minh thắng bạo tàn. Văn hóa nâng cao đời sống tinh
thần của nhân dân, tạo điều kiện phát huy những bản chất năng lực của con người,…
III. Phân tích giá trị định hướng của quan điểm đối với việc xây dựng nền văn hóa
của đất nước hiện nay
Lịch sử đấu tranh giải phóng của dân tộc ta đã minh chứng, với đường lối cách
mạng đúng đắn, sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lòng yêu
nước, ý chí độc lập, tinh thần đấu tranh bất khuất là những giá trị văn hóa giữ nước của
dân tộc đã được khơi dậy, phát huy, tạo sức mạnh to lớn làm nên thắng lợi của cuộc Cách
mạng Tháng Tám năm 1945, giành độc lập, tự do cho dân tộc. Trong cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp xâm lược, với khẩu hiệu “Văn hóa hóa kháng chiến, kháng chiến
hóa văn hóa” đã trở thành động lực tinh thần làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ
năm 1954 “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Sự lãnh đạo của Đảng trong suốt thời
kỳ từ năm 1960 đến năm 1975 đã phát huy vai trò của văn hóa trong thực hiện hai nhiệm
vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng dân tộc ở
miền Nam giành đại thắng Mùa xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất Đất
nước. Trong hơn 35 năm đổi mới, thấm nhuần quan điểm “Văn hóa soi đường cho quốc
dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định, chỉ
thị quan trọng để tập trung xây dựng, phát triển văn hóa. Nổi bật là Nghị quyết Trung
ương 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà
bản sắc dân tộc”, trong đó khẳng định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là
mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Qua các kỳ đại hội Đảng
(IX, X, XI, XII), Đảng ta ngày càng nhận thức đầy đủ, toàn diện và sâu sắc hơn về vị trí,
vai trò của văn hóa; nó được ví như “ngọn hải đăng” thực hiện sứ mệnh “soi đường cho
quốc dân đi” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhờ đó, nhiều giá trị văn hóa
truyền thống được kế thừa, phát huy; văn hóa trong chính trị và trong kinh tế bước đầu
được coi trọng và phát huy hiệu quả.
Hiện nay, tư tưởng “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” vẫn luôn được các cấp, các
ban ngàng, đoàn thể Đảng quán triệt và nỗ lực phát huy. Quá trình toàn cầu hóa cùng với
cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, “xã hội số”, “văn hóa số” vừa đem lại những cơ 9
hội, vừa tạo những thách thức mới trong xây dựng và phát triển văn hóa. Chính vì thế,
càng cần phải tập trung hơn vào việc phát triển và xây dựng nền văn hóa đất nước định
hướng các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội
Qua quan điểm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, văn hóa được khẳng định là
nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Để văn hóa đảm nhận đúng, đủ, tốt trọng trách "phải soi đường cho quốc dân", theo
chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì nền văn hóa dân tộc và con người mới cần phải
được xây dựng và phát triển, phù hợp với thời đại.
Theo chỉ dẫn của Người, trước hết "phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân
tộc dũng cảm, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với Việt Nam độc lập" bằng cách đẩy
mạnh thực hiện công cuộc tiêu diệt "giặc dốt", nâng cao dân trí để mỗi người dân hiểu
được quyền lợi và bổn phận của mình; bằng cách xây dựng nền văn hóa, văn nghệ chân
chính phục vụ nhân dân; bằng cách xây dựng đời sống mới, bài trừ các hủ tục lạc hậu; xây
dựng con người mới; đồng thời, phải "sửa soạn gây dựng cho đất nước một nền văn hóa
mới"; trong đó, "văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng
ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị".
Tư tưởng của Người không chỉ nhấn mạnh vai trò quan trọng của văn hóa, ngang
với các lĩnh vực trọng yếu khác; cảnh báo, phê phán bệnh coi nhẹ lĩnh vực văn hóa, coi
văn hóa như lĩnh vực phụ, ăn theo các lĩnh vực khác, không thấy vai trò nền tảng, vai trò
sáng tạo, dẫn dắt, "soi đường" của văn hóa mà còn cho thấy kinh tế, chính trị cũng phải
nằm trong văn hóa, chịu sự tác động của văn hóa.
Đặc biệt, nền văn hóa dân tộc mới được xây dựng phải hoàn thành trọng trách "làm
thế nào cho văn hóa vào sâu trong tâm lý của quốc dân, nghĩa là văn hóa phải sửa đổi
được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ. Văn hóa phải làm thế nào cho ai cũng có lý
tưởng tự chủ, độc lập, tự do. Đồng thời, văn hóa phải làm thế nào cho quốc dân có tinh
thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng mình".
Cùng với đó, phải: "Phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc và
hấp thụ những cái mới của văn hóa tiến bộ thế giới, để xây dựng một nền văn hóa Việt
Nam có tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng".
Đây chính là mục tiêu xây dựng nền văn hóa dân tộc và con người Việt Nam mới xã
hội chủ nghĩa, phù hợp điều kiện cụ thể của Việt Nam. Đây cũng chính là nhiệm vụ quan
trọng của công cuộc xây dựng văn hóa ở Việt Nam ta hiện nay. 10
PHẦN III – KẾT LUẬN
Văn hóa hiểu một cách chung nhất chính là sự hiểu biết, tài năng, trí tuệ, đạo đức,
lối sống, tâm hồn của con người và của mỗi cộng đồng quốc gia, dân tộc trong mối quan
hệ với xã hội và tự nhiên. Văn hóa là sức mạnh nội sinh, là nền tảng tinh thần của xã hội;
vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Về bản chất, dù ở nghĩa rộng hay nghĩa hẹp, thì văn hóa chính là sự sáng tạo, phát
minh của con người vì mục đích sinh tồn và phát triển. Văn hóa là cơ sở tạo nên đời sống
xã hội, là đặc trưng của xã hội loài người; trong đó, con người vừa là chủ thể của văn hóa
vừa là sản phẩm của văn hóa.
Với ý nghĩa đó, văn hóa chính là linh hồn của một xã hội, là sức mạnh trường tồn
của một quốc gia/dân tộc, đồng thời cũng chính là sức sống vươn lên của thời đại. Mỗi
quốc gia/dân tộc muốn phát triển ổn định và bền vững tất yếu phải xây dựng, phát triển
văn hóa và con người gắn liền với phát triển kinh tế và ổn định chính trị xã hội; phải đặt
văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với chính trị, kinh tế, xã hội. 11 TÀI LIỆU THAM KHẢO
Giáo trình học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh
Báo Quân đội nhân dân - bài báo tiêu đề "Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi"
Trang thông tin điện tử Xã Thạch Long, huyền Thạch Thành - chuyên mục Tấm gương
Đạo đức Hồ Chí Minh - Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và xây dựng con người mới
Trang web điện tử về Hồ Chí Minh - tiêu đề "Bác Hồ: Văn hóa soi đường cho sự phát
triển và tiến bộ của xã hội"
Tạp chí cộng sản - tiêu đề "Một số quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa và
nâng tầm văn hoa Việt Nam"
Tạp chí Quốc phòng toàn dân - Đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống - Vận dụng luận
điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" trong sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay 12