27 trang 12 lượt tải

Biến đổi gia đình | Bài thảo luận chủ nghĩa xã hội khoa học

23

Trong quá trình công nghiệp hoa - hiện đại hoa và hội nhập quốc tế sâu rộng, cấu
trúc và chức năng của gia đình Việt Nam đã trải qua nhiều biến đổi quan trọng. Gia đình từ lâu được xem là tế bào cơ bản của xã hội, giữ vai trò sản xuất, tái sản xuất nhân lực, bảo đảm tính ổn định xã hội và truyền tải giá trị văn hoa. Tài liệu giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời đọc đón xem!

Môn: Chủ nghĩa xã hội khoa học (HCMI0121) 90 tài liệu

Trường: Trường Đại học Thương Mại 2.6 K tài liệu

Tác giả:

Profile

Mỹ Châu

1 tuần trước
Tải xuống
Báo cáo
Danh sách Quiz
Tải xuống
/27
TRƯỜNG ĐẠ ỌC THƯƠNG MẠI H I
KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG –
----------------
BÀI TH O LU N Ả Ậ
HỌC PH N CH Ầ Ủ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài 2:
So v t Nam truy n th t Nam hi i có nhi u bi i ới gia đình Việ ề ống, gia đình Việ ện đạ ề ến đổ
khác bi t. Nh ng bi n s phát tri n c a xã h ệ ữ ến đổi đó tác động như thế nào đế ự ể ủ ội? Đề
xuất các gi i pháp nh m kh c ph c nhả ằ ắ ụ ững bi i tiêu cến đổ ực c t Nam ủa gia đình Việ
hiện nay.
Nhóm: 7
L p h c ph n: 252_HCMI0121_08 ớ ọ ầ
ng d n: NguyNgười hướ ẫ ễn Th Thu Hàị
Hà Nội, tháng 10 năm 2024
MỤC L C Ụ
LỜI M U ......................................................................................................... 4Ở ĐẦ
LỜI C ......................................................................................................... 5ẢM ƠN
BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM V ....................................................................... 6Ụ
BIÊN B N LÀM VI C NHÓM 1 LẢ Ệ ẦN I............................................................. 7
BIÊN B N LÀM VI C NHÓM 1 LẢ Ệ ẦN II ........................................................... 8
CHƯƠNG 1: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI SO
VỚI GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG ................................................................................ 9
1.1. Một s khái niố ệm cơ bản ......................................................................... 9
1.1.1 Khái ni .............................................................................. 9ệm gia đình
1.1.2. Gia đình Việt Nam truyền thống......................................................... 9
1.1.3. Gia đình Việ ện đạt Nam hi i ............................................................... 10
1.2. Sự bi i cến đổ ủa gia đình Việ ện đạt Nam trong thời kỳ hi i hóa ......... 10
1.2.1 Thay đổ quy mô và cơ cấu gia đìnhi về ............................................. 10
1.2.2. Chuy n bi n trong chể ế ức năng và vai trò của gia đình .................... 11
1.2.3. Bi i trong các mến đổ ối quan h gi a các thành viên ....................... 13ệ ữ
CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘ ẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆNG CỦA NHỮNG BI T NAM
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI HI N NAY .............................................................. 15Ệ
2.1. Tác động tích cực ....................................................................................... 15
2.1.1. Thúc đẩy bình đẳng gi i và nâng cao v th ph n ....................... 15ớ ị ế ụ ữ
2.1.2. Tăng cường sự tự ch và phát tri n cá nhân ................................... 15ủ ể
2.1.3. Góp phần vào tăng trưởng kinh t và h i nh p quế ộ ậ ốc t ................. 16ế
2.1.4. Hình thành quan ni m mệ ới v hôn nhân và giáo d c con cái ........ 17ề ụ
2.2. Tác động tiêu cực ....................................................................................... 19
2.2.1. Kho ng cách gi a các thả ữ ế h n nay .................... 19ệ trong gia đình hiệ
2.2.2. S suy gi m giá tr ự ả ị hôn nhân và đạo đức gia đình .......................... 19
2.2.3. Suy y u chế ức năng giáo dục trong gia đình ..................................... 20
2.2.4. S xu ng c p v c và l i s ng ................................................ 21ự ố ấ ề đạo đứ ố ố
2.2.5. M t s h l y xã hộ ố ệ ụ ội khác .................................................................. 22
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KH C PH C NHẮ Ụ ỮNG ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC
TRONG QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY ................... 23
3.1. Nhóm giải pháp dành cho Đảng và Nhà nước ........................................ 23
3.2. Nhóm gi i vải pháp đố ới gia đình .............................................................. 24
3.3. Nhóm gi i v i cá nhân ............................................................... 25ải pháp đố ớ
KẾT LU N ........................................................................................................... 27Ậ
LỜI MỞ ĐẦU
Trong quá trình công nghi p hoá hi i hoá và h i nh p qu c t sâu r ng, c u ệ — ện đạ ộ ậ ố ế ộ ấ
trúc và ch i qua nhi u bi i quan trức năng của gia đình Việt Nam đã trả ề ến đổ ọng. Gia đình
từ lâu được xem là t ế bào cơ bản của xã h i, gi vai trò sộ ữ ả ấn xu t, tái s n xu t nhân lả ấ ực, b o ả
đả ềm tính nh xã hổn đị ội và truy n t i giá tr ả ị văn hoá. Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế
thị trường, đô thị hoá, tăng trưởng lao động phi nông nghi p, cùng các giá tr ệ ị tư tưởng m i, ớ
gia đình truyề ống bước vào giai đoạ ển đổn th n chuy i mạnh mẽ về quy mô, vai trò và mối
quan h gi a các thành viên. Nhệ ữ ững thay đổi này v a từ ạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh
tế — xã hội, v a phát sinh các hừ ệ quả tiêu c c c c nghiên c xuự ần đượ ứu, đánh giá và đề ất
chính sách phù h p. (Vì tính h th ng, lu lý lu n t Giáo trình ợ ệ ố ận văn này dựa trên cơ sở ậ ừ
Chủ nghĩa xã hội khoa h c làm n n t ng phân tích, k t h p s li u và nghiên c u th c ti n ọ ề ả ế ợ ố ệ ứ ự ễ
tại Vi ệt Nam để đảm bảo tính khoa h c và c p nh t). ọ ậ ậ
LỜI C ẢM ƠN
Trước tiên, nhóm chúng em xin bày t lòng biỏ ết ơn sâu sắc đến giảng viên Nguy n ễ
Thị Thu Hà – người đã tận tình hướng d n, truy t ki n th c và tẫ ền đạ ế ứ ạo điều kiện thu n lậ ợi
để nhóm hoàn thành bài th o lu n này. Nh ng góp ý quý báu cùng s ả ậ ữ ự định hướng tận tâm
của cô đã giúp nhóm có cái nhìn sâu sắc hơn về đề, đồ ấn đề chủ ng thời tiếp cận v một
cách khách quan và th c t ự ế hơn.
Bằng tinh th n h c t p nghiêm túc và s n l c c a các thành viên, nhóm chúng ầ ọ ậ ự ỗ ự ủ
em hy v ng bài th o lu n s góp ph ng bi i c t Nam ọ ả ậ ẽ ần làm rõ hơn nhữ ến đổ ủa gia đình Việ
trong b i c nh hi ng ng c i v i s phát tri n xã ố ả ện đại, cũng như nhữ ảnh hưở ủa chúng đố ớ ự ể
hội. Qua đó, bài làm cũng mong muốn trở thành nguồn tham khảo hữu ích cho những ai
quan tâm đến lĩnh vực xã hội học và các v ấn đề văn hóa – gia đình đương đại.
Nhóm em xin chân thành c m ả ơn!
BẢNG PHÂN CÔNG NHI M V Ệ Ụ
STT Họ và tên Mã sinh viên Nhiệm vụ
1 Nguyễn Thục Quyên 23D185134 Mục 1.2
2 Trần Tiến Thành 23D185087 Mục 1.1
3 Lê Nguyễn Phương Thảo 23D185088 Mục 2.1.1, 2.1.2, kết luận
4 Bùi Phúc Thịnh 23D185135
Mục 2.2.1, 2.2.2, lời cảm
ơn
5 Nguyễn Bá Đức Thuân 23D185089
Mục 2.1.3, 2.1.4, lời mở
đầu
6 Lưu Thanh Thủy 23D185136 Powerpoint, word
7 Cao Mai Minh Thư 23D185090 Mục 2.2.3, 2.2.5
8 Dương Minh Thư 23D185137 Word, chương 3
9 Chu Nguyễn Huyền Trang 23D185091 Thuyết trình
10 Đặng Thùy Trang 23D185138 Powerpoint
11 Hoàng Thị Thu Trang 23D185092 Thuyết trình
CỘNG HÒA XÃ H I CH Ộ Ủ NGHĨA VIỆT NAM
Độ ậ ực l p – T do – Hạnh phúc
BIÊN B N LÀM VI C NHÓM 1 L N I Ả Ệ Ầ
Tên h c phọ ần: Ch ủ nghĩa xã hội khoa học
Lớp h c phọ ần: 251_HCMI0121_08
Buổi làm việc nhóm l n thầ ứ: 1
I . Thành viên tham gia: S ố lượng thành viên tham gia: 11/11
II . Địa điểm làm việc: H p online (Google meet). ọ
III. Th i gian:ờ T ừ 22:30 đến 24:00, ngày 14 tháng 9 năm 2025.
IV. N i dung cu c hộ ộ ọp:
- tài Phân tích hai đề
- Phân công công vi c cho t ng thành viên. ệ ừ
V . K t luế ận: Các thành viên nhận đủ ệc đượ vi c phân công
VI. Nhi m v c a m i thành viên:ệ ụ ủ ỗ
- M i thành viên cỗ ần hoàn thành đúng, đủ nhiệm vụ được phân công theo th ời gian đã
thống nhất.
- ng ki m tra sNhóm trưở ể ố lượng n p bài. ộ
Hà Nội, ngày 14 tháng 09 năm 2025
Nhóm trưởng
Thảo
Lê Nguy o ễn Phương Thả
CỘNG HÒA XÃ H I CH Ộ Ủ NGHĨA VIỆT NAM
Độ ậ ực l p – T do – Hạnh phúc
BIÊN B N LÀM VI C NHÓM 1 L N II Ả Ệ Ầ
Tên h c phọ ần: Ch ủ nghĩa xã hội khoa học
Lớp h c phọ ần: 251_HCMI0121_08
Bu :ổi làm việc nhóm l n thầ ứ 2
I . Thành viên tham gia: S ố lượng thành viên tham gia: 11/11
II . Địa điểm làm việc: H p online (Google meet). ọ
III. Th i gian:ờ T ừ 22:30 đến 24:00, ngày 1 tháng 10 năm 2025.
IV. N i dung cu c hộ ộ ọp:
- Ki ểm tra chất lượng nội dung c a các thành viên ủ
- Tổng h p lợ ại n i dung ộ
- Chu ẩn bị word, powerpoint
V . K t luế ận: Các thành viên nhận đủ ệc đượ vi c phân công
VI. Nhi m v c a m i thành viên:ệ ụ ủ ỗ
- Mỗi thành viên cần hoàn thành đúng, đủ nhiệm vụ được phân công theo th i gian ờ
đã thống nhất.
- Nhóm trưởng kiểm tra số lượng nộp bài.
Hà Nội, ngày 1 tháng 10 năm 2025
ng Nhóm trưở
Th o ả
Lê Nguy o ễn Phương Thả
CHƯƠNG 1: NHỮ ỦA GIA ĐÌNH VIỆ ỆN ĐẠNG BIẾN ĐỔI C T NAM HI I
SO V N TH NG ỚI GIA ĐÌNH TRUYỀ Ố
1.1. Một s khái niố ệm cơ bản
1.1.1 Khái niệm gia đình
Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và
phát triển trên cơ sở hôn nhân, huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy
định pháp lý, đạo đức và xã hội về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các thành viên.
Gia đình không chỉ là tế bào cơ bản của xã hội, mà còn là môi trường hình thành,
nuôi dưỡng, giáo dục và phát triển nhân cách con người. Chính vì vậy, trong mọi thời kỳ
phát triển của xã hội, dù mô hình và quy mô có thay đổi, gia đình vẫn giữ vai trò cốt lõi
trong việc tái sản xuất ra con người và gìn giữ các giá trị văn hóa – đạo đức của dân tộc.
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, khái niệm gia đình không chỉ bao hàm
yếu tố huyết thống hay hôn nhân, mà còn thể hiện mối quan hệ xã hội mang tính nhân văn,
dựa trên tình yêu thương, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên. Đây cũng
là nền tảng để xây dựng gia đình Việt Nam văn minh, tiến bộ và hạnh phúc, phù hợp với
định hướng phát triển của xã hội mới
1.1.2. Gia đình Việt Nam truyền thống
Gia đình Việt Nam truyền thống hình thành và phát triển gắn liền với nền văn minh
lúa nước, chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho giáo và văn hóa làng xã. Mô hình phổ
biến là đại gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống (ông bà, cha mẹ, con cháu), thường được
gọi là “tam, tứ, ngũ đại đồng đường”.
Trong kiểu gia đình này, người đàn ông – người cha hoặc trưởng họ – giữ vai trò
trụ cột, là người quyết định mọi việc trong nhà, còn người phụ nữ thường đảm nhận công
việc nội trợ, chăm sóc con cái và phục vụ gia đình. Các mối quan hệ trong gia đình được
tổ chức theo tôn ti trật tự, đề cao lễ nghĩa, hiếu thảo, kính trên nhường dưới.
Gia đình truyền thống là nơi lưu giữ và truyền thụ các giá trị văn hóa dân tộc, là cơ
sở của mối liên kết cộng đồng. Tuy nhiên, mô hình này cũng mang tính bảo thủ, gia trưởng
và kém linh hoạt, làm hạn chế vai trò xã hội của phụ nữ, ảnh hưởng đến sự phát triển cá
nhân và bình đẳng giới. Như vậy, gia đình truyền thống Việt Nam vừa là sản phẩm của nền
kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp, vừa là hạt nhân bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc – nhưng
trong điều kiện hiện đại hóa và hội nhập, mô hình này buộc phải biến đổi để thích ứng với
những yêu cầu mới của xã hội.
1.1.3. Gia đình Việt Nam hiện đại
Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình công
nghiệp hóa – hiện đại hóa, cùng với toàn cầu hóa và cách mạng khoa học – công nghệ đã
dẫn đến sự biến đổi toàn diện trong đời sống gia đình Việt Nam hiện nay. Gia đình Việt
Nam hiện đại có xu hướng thu nhỏ về quy mô, phổ biến là gia đình hạt nhân gồm hai thế
hệ (vợ chồng và con cái) cùng sinh sống. Mô hình này mang tính độc lập, gọn nhẹ, linh
hoạt và dễ thích ứng với điều kiện sống ở đô thị cũng như trong xã hội hiện đại. Điểm nổi
bật của gia đình hiện đại là quan hệ giữa các thành viên mang tính bình đẳng, dân chủ và
tôn trọng lẫn nhau. Phụ nữ được giải phóng, tham gia tích cực vào lao động xã hội, giữ vai
trò quan trọng trong kinh tế và giáo dục con cái. Trẻ em được quan tâm, tôn trọng ý kiến
và có điều kiện phát triển cá nhân.
Gia đình hiện đại cũng thể hiện sự chuyển biến trong chức năng:
- Từ đơn vị sản xuất tự cấp tự túc sang đơn vị tiêu dùng và giáo dục văn hóa;
- Từ nơi ràng buộc bởi lễ giáo sang môi trường khuyến khích phát triển cá nhân và
hạnh phúc tự do.
Tuy vậy, sự thay đổi này cũng dẫn đến những thách thức mới: mối quan hệ giữa các
thế hệ trở nên lỏng lẻo, giá trị truyền thống bị phai nhạt, tỷ lệ ly hôn tăng và xuất hiện nhiều
vấn đề xã hội mới trong đời sống hôn nhân và gia đình. Nhìn chung gia đình Việt Nam
hiện đại là kết quả tất yếu của tiến trình đổi mới và hội nhập, phản ánh sự dung hòa giữa
truyền thống và hiện đại, giữa giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa nhân loại, góp phần quan
trọng vào sự phát triển bền vững của xã hội Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội.
1.2. Sự bi i cến đổ ủa gia đình Việ ện đạt Nam trong thời kỳ hi i hóa
1.2.1 Thay đổi về quy mô và cơ cấu gia đình
Trong xã h i Vi t Nam truy n th h ) là hình th c ộ ệ ề ống, mô hình gia đình lớn (đa thế ệ ứ
chủ đạo, bao g m ông bà, cha mồ ẹ và con cháu cùng sinh s ng. Mô hình này phù hố ợp v i ớ
nền kinh t nông nghi p t cung t c ng, chia s ngu n ế ệ ự ự ấp, nơi các thành viên cùng lao độ ẻ ồ
lực và h tr i s kinh tỗ ợ nhau trong đờ ống. Gia đình không chỉ là nơi ở mà còn là đơn vị ế –
giáo d c, duy trì các giá trụ ị u th“hiế ảo”, “kính trên nhường dưới” và “đoàn kết dòng tộc”.
Từ khi Việt Nam bước vào th i k công nghiờ ỳ ệp hóa, đô thị hóa, quy mô gia đình có
xu hướ ẹp thành gia đình hạng thu h t nhân chỉ gồm cha mẹ và con cái. Nguyên nhân là do
không gian s ng h n ch , nhu c c l p c a gi i tr i trong quan ni m v hôn ố ạ ế ầu độ ậ ủ ớ ẻ và thay đổ ệ ề
nhân sinh con. Cùng v– ới đó, ngày càng xuấ ều gia đình đơn thân, kết hiện nhi t hôn muộn
hoặc không sinh con, ph n ánh l i s ng hiả ố ố ện đại coi tr ng t do cá nhân và chọ ự ất lượng cu c ộ
sống hơn là số lượng thành viên.
Tuy nhiên, s bi n nh ng ph n ch c ự ến đổi này cũng dẫn đế ữ ả ức năng đáng chú ý. Việ
thu h p quy mô và gi c ti p gi a các th h t o ra kho ng cách tình c m, ẹ ảm tương tác trự ế ữ ế ệ ạ ả ả
khiến việc duy trì các giá trị văn hóa truyền thống trở nên khó khăn hơn. Trong nhịp sống
hiện đại, mỗi người đều bận rộn với công vi c và m c tiêu cá nhân, th i gian dành cho gia ệ ụ ờ
đình ít đi, làm cho mối quan hệ gi a các thành viên ngày càng l ng l o, n sữ ỏ ẻ ảnh hưởng đế ự
gắn k t và tính b n v ng cế ề ữ ủa gia đình Việt Nam.
1.2.2. Chuyển biến trong chức năng và vai trò của gia đình
- Ch n xuức năng tái sả ất ra con người
Với thành tựu của y h c hi i, hi n nay vi ọ ện đạ ệ ệc sinh đẻ được các gia đình tiến hành
một cách ch nh sủ động, xác đị ố lượng con cái và th a, vi c sinh ời điểm sinh con. Hơn nữ ệ
con còn ch u chịu điề ỉnh b i các chính sách xã h i cở ộ ủa Nhà nước, tùy theo tình hình dân s ố
và nhu c u v s ng c a xã h i. c ta, t nh a th k XX, Nhà ầ ề ức lao độ ủ ộ Ở nướ ừ ững năm 70 củ ế ỷ
nư ốớc đã tuyên truyền về các biện pháp tránh thai và tiến hành kiểm soát dân s thông qua
Cuộc vận động sinh đẻ có k ho ch, khuy n khích m i c p v ch ng ch nên có t ế ạ ế ỗ ặ ợ ồ ỉ ừ 1 đến 2
con. Sang đầu thế kỷ XXI, dân số
Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn già hóa. Để ủa gia đình và đảm bảo lợi ích c
sự phát triển bền vững c a xã h p m i trong kủ ội, thông điệ ớ ế ho i c p ạch hóa gia đình là mỗ ặ
vợ ch hai con. ồng nên sinh đủ
Trước kia, do ng cảnh hưở ủa phong tục, t p quán và nhu c u s n xuậ ầ ả ất nông nghi p, ệ
trong gia đình Việ ện trên ba phương diệt Nam truyền thống, nhu cầu về con cái thể hi n:
phải có con, càng đông con càng tốt và nh t thi t ph i có con trai n i dõi thì ngày nay, nhu ấ ế ả ố
cầu ấy đã có những thay đổi căn bản thể hiện ở vi c gi m sệ ả ố con mong mu n và gi m nhu ố ả
cầu nh t thi t ph i có con trai. Ngoài ra, s b n v ng c a hôn nhân ph thu c r t nhi u vào ấ ế ả ự ề ữ ủ ụ ộ ấ ề
yếu t tâm lý, tình cố ảm, kinh t . ế
- Ch ức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng
Xét m n nay kinh t c chuy n mang ột cách khái quát, cho đế ế gia đình đã có hai bướ ể
tính bước ngo t. Th nh t, t kinh t t cung tặ ứ ấ ừ ế ự ự c p thành kinh t hàng hóa, t ấ ế ừ đơn vị kinh
tế khép kín s n xu ả ất để đáp ứng nhu c u cầ ủa gia đình thành đơn vị s n xu t ch yả ấ ủ ếu để đáp
ứng nhu c u cầ ủa người khác hay c a xã h i. Th hai, t ủ ộ ứ ừ đơn vị kinh t ế đặc trưng là sản xu t ấ
hàng hóa đáp ứng nhu cầu của thị trường quốc gia thành tổ chức kinh tế của nền kinh tế
đáp ứ gia đình đang trởng nhu cầu của thị trường toàn cầu. Kinh tế thành bộ phận quan
trọng trong nền kinh tế qu c dân. ố
Tuy nhiên, trong b i c nh h i nh p kinh t và c nh tranh s n ph m v c ố ả ộ ậ ế ạ ả ẩ ới các nướ
trong khu v c và trên th gi i, kinh t p r t nhi c chuy n ự ế ớ ế gia đình gặ ấ ều khó khăn trong việ ể
sang hướ ất kinh doanh hàng hóa theo hướng sản xu ng chuyên sâu trong kinh tế thị trường
hiện đạ gia đình phầi do kinh tế n lớn có quy mô nh ng ít và tỏ, lao độ ự s n xu t là chính. ả ấ
- Ch ức năng giáo dục (xã hội hóa).
Trong xã h i truy n th ng, giáo d c a giáo d c xã h i thì ngày ộ ề ố ục gia đình là cơ sở ủ ụ ộ
nay, giáo d c xã h i bao trùm lên giáo dụ ộ ục gia đình và đưa ra những m c tiêu, yêu c u c a ụ ầ ủ
giáo d c xã h i cho giáo d ng gi a giáo d n ụ ộ ục gia đình. Điểm tương đồ ữ ục gia đình truyề
thống và giáo d c c a xã h i m i là tiụ ủ ộ ớ ếp t c nhụ ấn mạnh s hy sinh c a cá nhân cho cự ủ ộng
đồng. Giáo dục gia đình hiện nay có xu hướng đầu tư tài chính cho giáo dục con cái tăng,
không chi n ng v giáo d c, ng x , làng xã, m ng ặ ề ục đạo đứ ứ ử trong gia đình, dòng họ à hướ
đến giáo d c ki n th c khoa h c hiụ ế ứ ọ ện đại, trang b công c ị ụ để con cái hòa nh p v i th gi i. ậ ớ ế ớ
Tuy nhiên, s phát tri n c a h th ng giáo d c xã h i cùng v i s phát tri n kinh t , ự ể ủ ệ ố ụ ộ ớ ự ể ế
vai trò giáo d c c a các ch th ng giụ ủ ủ ể trong gia đình có xu hướ ảm. Nhưng sự gia tăng các
hiện tượng tiêu cực ở xã h k v ng và ni m tin c a các b c ội và nhà trường đã làm cho sự ỳ ọ ề ủ ậ
cha m vào h th ng giáo d c xã h i trong vi c rèn luy c, nhân cách cho con em ẹ ệ ố ụ ộ ệ ện đạo đứ
của h t nhiọ đã giảm đi rấ ều so v ng trới trước đây. Hiện tượ ẻ em b h c s m, nghiỏ ọ ớ ện hút...
cũng cho thấ gia đình trong việy phần nào sự bất lực của xã hội và sự bế tắc của một số c
chăm sóc và giáo dục trẻ em.
- Ch ức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình c m ả
Trong xã h i hi b n v ng c ph thu c vào s ràng ộ ện đại, độ ề ữ ủa gia đình không chỉ ụ ộ ự
buộc c a các m i quan h v trách nhi : s hy sinh l i ích cá nhân cho l i ích ủ ố ệ ề ệm, nghĩa vụ ự ợ ợ
gia đình, mà còn bị ợp, đả chi phối bởi các mối quan hệ hòa h m bảo hạnh phúc cá nhân.
Nhu c u th a mãn tâm lý - tình c ng chuyầ ỏ ảm đang tăng do gia đình có xu hướ ển đổi từ chủ
yếu là đơn vị kinh t ế sang đơn vị tình cảm. Nhưng ngày nay, các gia đình đang đối m t v i ặ ớ
rất nhiều khó khăn. Đặc biệt, trong tương lai, khi tỷ l ệ gia đình có một con tăng thì đời s ng ố
tâm lý - tình cảm cũng sẽ kém phong phú. Tác độ ng c a công nghiủ ệp hóa d n t i phân hóa ẫ ớ
giàu nghèo sâu s c, làm m t s h ắ ộ ố ộ gia đình có cơ may tích lũy tài sản tr nên giàu có, trong ở
khi đạ ận các gia đình thành lao động làm thuê do không có cơ hội bộ ph i phát triển sản
xuất.
Bên c t ra là c i tâm lý truy n th ng v vai trò c a con ạnh đó, vấn đề đặ ần thay đổ ề ố ề ủ
trai, t o d ng quan niạ ự ệm bình đẳng gi a con trai và con gái trong trách nhiữ ệm nuôi dưỡng,
chăm sóc cha mẹ tiên. Nhà nướ ảo đả và thờ cúng tổ c cần có những giải pháp nhằm b m
giáo d c gi i tính và s c kh e sinh s n cho các tr em; c ng c ch i hóa c a ụ ớ ứ ỏ ả ẻ ủ ố ức năng xã hộ ủ
gia đình, xây dự có địng những chuẩn mực và mô hình mới giúp cho các bậc cha mẹ nh
hướng giáo dục và hình thành nhân cách tr em; gi i quy t th n giẻ ả ế ỏa đáng mâu thuẫ ữa nhu
cầu t do, tiự ến b c a ph n hi i v i trách nhiộ ủ ụ ữ ện đạ ớ ệm làm dâu theo quan niệm truyền
thống, mâu thuẫn về l i ích gi a các thợ ữ ế h i phệ. Nó đòi hỏ ải hình thành nh ng chuữ ẩn mực
mới, đả ữa các thành viên trong gia đình cũng như lợm bảo sự hài hòa lợi ích gi i ích giữa
gia đình và xã hội.
1.2.3. Biến đổi trong các mối quan hệ giữa các thành viên
- Quan h hôn nhân và quan h v ch ng ệ ệ ợ ồ
Dưới tác độ ủa cơ chế ện đạng c thị trường, khoa học – công nghệ hi i và quá trình
toàn cầu hóa, các gia đình Việt Nam đang phải đối mặt v i nhi u mớ ề ặt trái như: quan hệ vợ
chồng và gia đình ngày càng lỏng lẻo; tỷ lệ ly hôn, ly thân, ngoại tình, quan hệ tình dục
trước và ngoài hôn nhân, hay tình tr ng chung s ng không kạ ố ết hôn có xu hướng gia tăng.
Nhiều bi kịch và th em sảm án gia đình đã xảy ra; người già cô đơn, trẻ ống ích k , bỷ ạo
hành gia đình và xâm hạ ục ngày càng đáng lo ngại tình d i.
Hệ qu là các giá tr truy n thả ị ề ống trong gia đình bị coi nhẹ, mô hình gia đình truyền
thống b lung lay, dị ẫn đến s ự gia tăng của các h ộ gia đình đơn thân, độc thân, kết hôn đồng
giới hoặc sinh con ngoài giá thú. Bên c c tạnh đó, áp lự ừ cu c sộ ống hi c ện đại như công việ
căng thẳ ất lao độ ổn đị ển thường, tính ch ng không nh và yêu cầu di chuy ng xuyên khiến
việc duy trì hôn nhân tr o lở nên khó khăn hơn. Các hiện tượng như bạ ực gia đình, ly thân,
ngoại tình, s ng th ... ngày càng ph bi n, làm suy gi m tính b n v ng cố ử ổ ế ả ề ữ ủa gia đình, khiến
gia đình trở nên mong manh và dễ tan v n n xã h em lang ỡ hơn. Ngoài ra, các tệ ạ ội như trẻ
thang, nghi n hút, buôn bán ph n qua biên gi n s nh và ệ ụ ữ ới... cũng đang đe dọa đế ự ổn đị
tồn tại c ủa gia đình.
Trong gia đình truyề ống, ngườ ồng thườn th i ch ng là trụ cột và nắm giữ mọi quyền
lực; là chủ s h u tài s i quy nh các công viở ữ ản, ngườ ết đị ệc quan trọng, thậm chí có quyền
“dạ ệ ạy v t Nam hiợ, đánh con”. Tuy nhiên, trong gia đình Việ n nay, không còn tồn t i duy
nhất mô hình “đàn ông làm chủ gia đình”. Bên cạnh đó, đã xuấ t hiện ít nhất hai mô hình
khác cùng t n t i ph n i v làm ch hai v ch ng ồ ại: ngườ ụ ữ – ngườ ợ ủ gia đình, và mô hình cả ợ ồ
cùng chia s vai trò ch i ch c hi i có ẻ ủ gia đình. “Ngườ ủ gia đình” ngày nay đượ ểu là ngườ
phẩm ch t tr ng, ất, năng lực và đóng góp vượ ội, được các thành viên trong gia đình tôn trọ
bất k gi i tính. ể ớ
- Quan hệ gi a các thữ ế hệ, các giá tr và chu n mị ẩ ực văn hóa của gia đình
Trong b i c nh hi n nay, m i quan h gi a các th hố ả ệ ố ệ ữ ế ệ, cũng như các giá trị và chu n ẩ
mực văn hóa trong gia đình, đang có nhiề ến đổ gia đình truyề em đượu bi i. Ở n thống, trẻ c
ông bà, cha m tr c ti ng, d y d ngay t nh n ẹ ự ếp nuôi dưỡ ạ ỗ ừ ỏ. Trong khi đó, ở gia đình hiệ
đại, vi c giáo d c tr em ph n lệ ụ ẻ ầ ớn được phó mặc cho nhà trường, dẫn đến s thi u h t trong ự ế ụ
việc truyền dạy các giá trị truyền th c l i lống, đạo đức và nhân cách. Ngượ ại, ngườ ớn tu i ổ
trong gia đình truyề ống thườ ống cùng con cháu nên đượn th ng s c quan tâm, chia sẻ, thỏa
mãn nhu c u tình c i ngày càng thu h i cao ầ ảm. Nhưng khi quy mô gia đình hiện đạ ẹp, ngườ
tuổi phải đố ới cô đơn và thiếi mặt v u th n tình c m, làm gi m mố ả ả ố ắi g n k t giế ữa các th h . ế ệ
CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘ ẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆNG CỦA NHỮNG BI T NAM
ĐẾ Ể ỘN SỰ PHÁT TRI N XÃ H I HIỆN NAY
2.1. Tác động tích cực
2.1.1. Thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ
Sự chuy i m nh m trong c u trúc và mô hình cển đổ ạ ẽ ấ ủa gia đình Việ ện đạt Nam hi i,
đặ ệ ế ỉ ẹc bi t là sự phổ bi n c , chủa gia đình hạt nhân (gia đình nhỏ gồm cha m và con cái)
thay cho mô hình gia đình truyề ệ, đã tạo nên bướn thống nhiều thế h c tiến lớn trong nhận
thức và th c hành v ự ề bình đẳng gi i. Nớ ếu như trong xã hội truy n th i ph n ch ề ống, ngườ ụ ữ ủ
yếu đả ợ, chăm sóc con cái, và ít có tiế ết địm nhận vai trò nội tr ng nói trong các quy nh lớn
của gia đình, thì trong xã hộ ện đại, vai trò đó đã có sự thay đổi căn i hi bản. Ph n ngày ụ ữ
nay không ch i gi l a trong t m, mà còn tr ng có thu nh p, ỉ là ngườ ữ ử ổ ấ ở thành người lao độ ậ
người đồ gia đình, thậng hành cùng chồng trong quản lý kinh tế m chí là trụ cột kinh tế
chính trong nhi phát tri n c a n n kinh t tri th hóa ều gia đình. Bên cạnh đó sự ể ủ ề ế ức, đô thị
và toàn c ra nhi i ngh nghi p và h c t p cho ph n , giúp h tham ầu hóa đã mở ều cơ hộ ề ệ ọ ậ ụ ữ ọ
gia sâu r c xã h i, kinh t , chính tr . Chính s tham gia này không ộng hơn vào các lĩnh vự ộ ế ị ự
chỉ góp phần nâng cao vị thế của người phụ nữ, mà còn thúc đẩy nhận thức xã h i v bình ộ ề
đẳ ảng giới, giúp c nam và nữ có điề ện phát huy năng lực cá nhân, đóng góp tích cựu ki c
cho s phát tri n b n v ng c i, vi c chia s ự ể ề ữ ủa đất nước. Ngoài ra, trong gia đình hiện đạ ệ ẻ
trách nhi m gi a v và ch ng vệ ữ ợ ồ ề công việc gia đình chăm sóc con cái và hỗ trợ nhau trong
công vi nên ph bi u này không ch gi m b t áp l c cho ph n , mà ệc đã trở ổ ến hơn. Điề ỉ ả ớ ự ụ ữ
còn tăng cường tình cảm, sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên. Có thể
nói, s bi i v vai trò gi i trong n hình thành m t xã h i ự ến đổ ề ớ gia đình hiện đại đã góp phầ ộ ộ
công b ng, dân ch p v ng phát tri n c a Vi t Nam ằ ủ và văn minh hơn, phù hợ ới định hướ ể ủ ệ
trong th i k h i nh p qu c t . ờ ỳ ộ ậ ố ế
2.1.2. Tăng cường sự tự chủ và phát triển cá nhân
Cùng v i s chuy n bi t Nam hi n ớ ự ể ến trong cơ cấu và quy mô gia đình, gia đình Việ ệ
đại ngày nay có xu hướ ợng thành viên ít hơn và các mống thu nhỏ lại, với số lư i quan hệ
mang tính bình đẳ hơn. Sự thay đổi này đã tạo điềng, dân chủ u kiện thuận lợi cho mỗi cá
nhân, đặc biệt là gi i tr , phát huy tính t chớ ẻ ự ủ, độc l p và t ch u trách nhi m v cu c sậ ự ị ệ ề ộ ống
của mình.Khác v truyới trước đây, khi các giá trị ền thống và lễ giáo Nho gia đặt nặng sự
phục tùng và ph thuụ ộc vào gia đình, thì trong xã hộ ện đại hi i, các b c cha mậ ẹ ngày nay có
xu hướ ết đị ều hơn. Trẻng tôn trọng quyền tự do, sở thích và quy nh của con cái nhi em và
thanh thi c khuy n khích t do l a ch n ngh nghiếu niên đượ ế ự ự ọ ề ệp, định hướng tương lai,
cũng như đượ ảm xúc cá nhân. Đây là yếc bày tỏ chính kiến và c u tố quan trọng giúp hình
thành nên những con người năng động, sáng tạo và có tư duy phản biện – những ph m chẩ ất
cần thiết trong b i cố ảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0. Mặt khác trong mô
hình gia đình hiện đạ bình đẳi, sự ng giữa các thế hệ và giới tính giúp các thành viên cảm
thấy được tôn trọng, được l ng nghe và có không gian phát tri n b n thân. Viắ ể ả ệc ph huynh ụ
cởi m ở hơn trong giao tiếp, khuyến khích con cái tham gia vào vi c ra quyệ ết định trong gia
đình không chỉ giúp tăng cườ năng ng gắn kết tình cảm, mà còn rèn luyện cho con trẻ kỹ
sống, khả lnăng tự ập, giải quyết v và t ch u trách nhi m. ấn đề ự ị ệ
2.1.3. Góp phần vào tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế
S biự ến đổi của gia đình Việt Nam trong hướ ện đạng hi i hoá có nhiều tác động tích
cực rõ r ng kinh tệt giúp thúc đẩy tăng trưở ế và quá trình h i nhộ ập qu c tố ế, có thể tóm tắt
như sau:
2.1.3.1 Tăng cung lao động, đặ ệt là lao độ gia tăng nguồc bi ng nữ — n lực sản xuất
S ự gia tăng tỷ l tham gia c a ph n vào th ệ ủ ụ ữ ị trường lao động làm m r ng quy mô ở ộ
lực lượng lao động và tăng nguồn cung nhân lực lành nghề cho nền kinh tế. Các số liệu
chính th c cho th y t l tham gia l ng c a n Vi t Nam v n m c cao ứ ấ ỷ ệ ực lượng lao độ ủ ữ ở ệ ẫ ở ứ
(ví d : báo cáo Q4 nêu t l tham gia c a n c ti p vào ụ ỷ ệ ủ ữ ~63,1%), điều này đóng góp trự ế
năng lự gia đình. Nhờ đó, năng suấc sản xuất và thu nhập hộ t và tổng sản phẩm quốc gia
có cơ hội tăng khi gia đình không còn là đơn vị s n xu t t c p ch y u mà tr thành ngu n ả ấ ự ấ ủ ế ở ồ
cung lao động cho doanh nghiệp và ngành d ch vị ụ.
2.1.3.2 Kích thích tiêu dùng n a ội đị — đóng góp vào cầu trong nước
Khi c i (nh l i v quy mô trung bình, thu nhấu trúc gia đình thay đổ ỏ ạ ề ập tăng, thu
nhập ph n ụ ữ tham gia lao động), chi tiêu h ộ gia đình tăng cả v quy mô l n chề ẫ ất lượng (tiêu
dùng d ch v , giáo d c, y tị ụ ụ ế, văn hoá…). Nhiều nghiên c u và mô hình kinh t ứ ế địa phương
cho th y tiêu dùng h ấ ộ gia đình là thành tố quan trọng của GDP; ví dụ số li u tính toán cho ệ
thấy tiêu dùng cu i cùng chiố ếm t trỷ ọng l ng (có con s tham ớn trong đóng góp tăng trưở ố
khảo: đóng góp khoảng 41% vào tăng trưở ần đây). Do vậ y đổ cơ ng trong kỳ g y, tha i về
cấu tiêu dùng của gia đình góp phần duy trì và thúc đẩy tăng trưởng kinh t trong b i c nh ế ố ả
hội nhập.
2.1.3.3 Đầu tư vào nguồn nhân lực và nâng cao ch ng ất lượng lao độ
Gia đình hiện đại có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào giáo dục, y t và các ho ng ế ạt độ
nâng cao v i cho con cái (chi tiêu giáo d c, h c thêm, k i ngốn con ngườ ụ ọ ỹ năng ngoạ ữ…),
từ đó nâng cao chất lượ ực lượng lao động tương lai yế ốt cho năng suấng l u tố then ch t và
khả năng cạ ển con ngườ ấp gia đình giúp nh tranh quốc gia. Sự tập trung vào phát tri i ở c
Việt Nam đáp ứ ốt hơn yêu cầu lao độ ất lượng t ng ch ng trong quá trình thu hút FDI và hội
nh u.ập chu i giá trỗ ị toàn cầ
2.1.3.4 Gia đình đơn vị: khởi nghi p và doanh nghiệ ệp gia đình đóng vai trò kinh tế
Nhi u doanh nghi p Vi chuyên nghi p hoá qu n ề ệ ở ệt Nam mang tính gia đình; sự ệ ả
trị gia đình, phân công lao động trong gia đình theo hướ ện đại đã nâng cao hiệng hi u quả
hoạt động của các doanh nghiệp gia đình đóng góp vào tăng trưởng, t o vi c làm và tham ạ ệ
gia chu i cung ỗ ứng xu t kh u. Nghiên c u v ấ ẩ ứ ề ảnh hưởng s hở ữu gia đình tới hi u qu doanh ệ ả
nghiệp tại Vi t Nam cho thệ ấy vai trò đáng kể của cơ cấu gia đình đối v i phát tri n kinh t ớ ể ế
doanh nghiệp.
2.1.3.5 Di cư, remittance và hội nh p qu c t ậ ố ế
làm vi c) do thay Xu hướng di cư lao động (nông thôn → đô thị, ra nước ngoài để ệ
đổi cấu trúc gia đình dẫn tới dòng ti n chuy n v (remittances), kinh nghi m, và m i ề ể ề ệ ạng lướ
xuyên biên gi i t t c góp ph p h v n và m r ng quan ớ ấ ả ần tăng thu nhậ ộ gia đình, tích luỹ ố ở ộ
hệ kinh t - c t , h tr quá trình h i nhế văn hoá quố ế ỗ ợ ộ ập.
Tổng h p l i, nh i v vai trò, ch c ợ ạ ững thay đổ ề ức năng và cơ cấu gia đình khi đượ
quản lý t t có thố ể tr thành nguở ồn l c mự ạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế, phát triển nguồn
nhân l c ch c h i nh p qu c t ự ất lượng và nâng cao năng lự ộ ậ ố ế
2.1.4. Hình thành quan niệm mới về hôn nhân và giáo dục con cái
Sự chuy i c i không ch ng v m t kinh t mà còn ển đổ ủa gia đình hiện đạ ỉ ảnh hưở ề ặ ế
thay đổi sâu s c nh n th c xã h i ắ ậ ứ ộ đặ ệc bi t là quan ni m v hôn nhân và cách nuôi d y con. ệ ề ạ
2.1.4.1 K t hôn mu m t su t sinh ế ộn hơn, giả ỷ ấ
Xu hướng d ch chuy n sang k t hôn muị ể ế ộn hơn của giới tr là rõ r t: s li u gẻ ệ ố ệ ần đây
cho th y tu i trung bình k t hôn l u c a nam gi i vào kho ng ~29,8 tu i, n ~27 tu i ấ ổ ế ần đầ ủ ớ ả ổ ữ ổ
xu hướ ất sinh có xu hướng này kéo theo việc hoãn sinh và tổng tỷ su ng giảm (Việt Nam
đã ghi nhậ ống dướn mức sinh sụt, TFR xu i mức sinh thay thế, ví dụ TFR ~1,9–1,96 trong
giai đoạn 2023 2024). Nh– ững thay đổi này phản ánh ưu tiên phát triển b n thân, s nghi p, ả ự ệ
và điề ập gia đình.u kiện kinh tế trước khi l
2.1.4.2 Thay đổi quan niệm về hôn nhân cá nhân hoá và bình đẳng hơn
Quan ni m v hôn nhân chuy n t ệ ề ể ừ mô hình “gia đình tập th , trách nhiể ệm theo vai”
sang nh n m nh y u t tình cấ ạ ế ố ảm, bình đẳng, và phát tri n cá nhân. S nh n m nh t i quy n ể ự ấ ạ ớ ề
lợi cá nhân, bình đẳ ới trong gia đình, sự ệc gia đình và nuôi con ngày ng gi chia sẻ công vi
càng ph biổ ến hơn yếu tố này v a tích c c (gi m b t công giừ ự ả ấ ới, tăng độc lập cá nhân), v a ừ
đòi hỏi điều chỉnh chính sách và dịch vụ h trỗ ợ chăm sóc trẻ ật lao độ, bảo hiểm, lu ng thân
thiện gia đình.
2.1.4.3 Thay đổi phương thứ ạy đầu tư nhiềc nuôi d u vào chất lượng giáo dục và phát
triển toàn diện
ng coi tr c Gia đình hiện đại có xu hướ ọng “chất” hơn “lượng”: đầu tư vào giáo dụ
chính quy, k m, ngo i ng , s c khoỹ năng mề ạ ữ ứ ẻ tinh thần cho con cái; gia đình ít cho con tự
lực lao động sớm mà hướng tới t o n n tạ ề ảng tri th c và k ứ ỹ năng nghề ệp. Điề nghi u này góp
phần nâng cao v n nhân lố ực nhưng cũng tạo áp l c c nh tranh, chi phí giáo dự ạ ục gia tăng và
rủi ro b ng do khất bình đẳ ả năng chi tiêu của các hộ khác nhau.
2.1.4.4 Gia tăng tỉ lệ ly hôn, sống th và h qu xã h i ử ệ ả ộ
Song song v i nh n th c m i v ng tách h , s ng thớ ậ ứ ớ ề hôn nhân là xu hướ ộ ố ử, và tăng
ly hôn s v ly hôn g li u th ng kê nêu kho ly hôn ố ụ ần đây tăng lên (số ệ ố ảng hơn 32.000 vụ
trong năm 2023), điều này đặt ra yêu cầu về chính sách hỗ trợ tâm lý, pháp lý cho trẻ em,
phụ huynh đơn thân và chương trình giáo dục tiền hôn nhân. Hậu quả tiêu cực nếu không
có bi n pháp gi m thi u s ng tệ ả ể ẽ ảnh hưở ới an sinh tr em và mẻ ối quan h xã h i. ệ ộ
Quan ni m v hôn nhân và giáo d ch chuy ng cá nhân ệ ề ục con cái đang dị ển theo hướ
hoá, bình đẳng và đầu tư vào chất lượng con người điều tốt cho sự phát triển nguồn lực
lâu dài nhưng đồng th i n y sinh thách th c xã h i giờ ả ứ ộ ảm sinh, ly hôn, phân hoá cơ hội giáo
dục c c qu n tr b ng chính sách dân s , giáo d c và an sinh phù h p. ần đượ ả ị ằ ố ụ ợ
2.2. Tác động tiêu cực
2.2.1. Khoảng cách giữa các thế hệ trong gia đình hiện nay
Sự khác bi t gi a các th h t Nam ngày càng rõ r c bi t là ệ ữ ế ệ trong gia đình Việ ệt, đặ ệ
về tư duy, lối sống và giá tr . Th h tr l n lên trong thị ế ệ ẻ ớ ời đại công nghệ, h i nh p qu c t , ộ ậ ố ế
tiếp cận nhanh v i các giá trớ ị hiện đại như tự do, bình đẳng và cá nhân hóa. Trong khi đó,
thế hệ l n tu i vớ ổ ẫn duy trì n p s ng truy n th ng, coi tr ng s hi sinh và tính c ng. ế ố ề ố ọ ự ộng đồ
Khoảng cách này biểu hiện qua mâu thu ng nghẫn trong định hướ ề nghiệp, phong
cách s m hôn nhân. Nhi u cha m nh, có công vi c nhà ống và quan điể ề ẹ mong con “ổn đị ệ
nước”, trong khi giới tr lẻ ại theo đuổi đam mê và tự do sáng t o. Theo nghiên c u c a H c ạ ứ ủ ọ
viện Chính trị Qu c gia H t Nam cho rố ồ Chí Minh (2023), hơn 65% thanh niên Việ ằng h ọ
“không cầ thay đổn tuân theo cách sống của thế hệ trước” – một con số thể hiện rõ sự i
trong nh n th c th h . ậ ứ ế ệ
Ví d ng ra riêng, ít có thụ, trong các gia đình thành thị, con cái thườ ở ời gian thăm
hỏi cha m do áp l c công vi c và cuẹ ự ệ ộc s u này khi i già c m thống. Điề ến ngườ ả ấy cô đơn,
trong khi con cái l i ch u áp l c tinh th u th cách bi t ạ ị ự ần vì “thiế ời gian cho gia đình”. Sự ệ
không ch v không gian s ng, mà còn c tinh th n và tình c m. ỉ ề ố ả ầ ả
Khoảng cách thế hệ n u chếu không được điề ỉnh có thể gây suy giảm s gự ắn kết gia
đình, làm giả ảnh hưởng đếm vai trò giáo dục của cha mẹ đối với con cái và n tính cố kết
xã h i. Theo Báo Nhân Dân (2024), s t gãy truy n th ng trong nhiộ ự đứ ề ố ều gia đình hiện nay
là nguyên nhân sâu xa c a các hi ng xã h o l c thanh thi u niên, thi u tôn ủ ện tượ ội như bạ ự ế ế
trọng người lớn tuổi và suy gi c. ảm nhân cách đạo đứ
2.2.2. Sự suy giảm giá trị hôn nhân và đạo đức gia đình
Song song v i kho ng cách th h , giá trớ ả ế ệ ị hôn nhân và đạo đức gia đình cũng đang
chịu nhi ng tiêu c c t l i s ng hi i ều tác độ ự ừ ố ố ện đại. Hôn nhân không còn được xem là “mố
ràng buộc thiêng liêng” như trước, mà trở thành l a chự ọn cá nhân, đặt n ng y u t c m xúc ặ ế ố ả
và v t ch t. ậ ấ
Theo th ng kê c a T ng c c Th c ghi nh ố ủ ổ ụ ống kê năm 2023, cả nướ ận hơn 32.000 vụ
ly hôn, trong đó 70% là các cặp v ch ng tr ợ ồ ẻ dưới 30 tu i. Nhiổ ều trường h p k t hôn nhanh, ợ ế
ly hôn s m hi c g nên ph bi n t i các thành ớ – ện tượng đượ ọi là “ly hôn xanh”, đang trở ổ ế ạ
phố l i và TP.HCM ớn như Hà Nộ
Nguyên nhân ch y u c n t áp l c kinh t , khác bi t l i s ng, ủ ế ủa xu hướng này đế ừ ự ế ệ ố ố
thiếu chia sẻ ng c a ch trong gia đình và sự ảnh hưở ủ ủ nghĩa cá nhân. Khi đời sống vật chất
tăng lên, con người có xu hướng đề cao “cái tôi”, ít chấ ận hi sinh vì ngườ p nh i khác. Bên
cạnh đó, mạ hôn nhân thay đổng xã hội và các giá trị du nhập khiến quan niệm về i: yêu
nhanh, k t hôn v dàng chia tay. ế ội, và cũng dễ
Ví d , m t c p v ch ng tr tụ ộ ặ ợ ồ ẻ ại Hà N i ộ – cưới sau 6 tháng yêu, nhưng chỉ sau 2 năm
đã ly hôn vì mâu thuẫn tài chính và áp l c nuôi con. Câu chuy n không cá bi t, mà là bi u ự ệ ệ ể
hiện chung c a nhi hiủ ều gia đình trẻ ện nay. Hệ quả là trẻ em thi t n ếu tình thương, bị ổ
thương tâm lý, có nguy cơ cao gặ ấn đềp v về học tập, hành vi xã h i. ộ
Sự suy gi m giá tr hôn nhân làm suy y u n n t c xã h i, bả ị ế ề ảng đạo đứ ộ ởi gia đình là
nơi hình thành nhân cách đầu tiên. Khi hôn nhân mất đi ý nghĩa thiêng liêng, xã hội sẽ đố i
mặt v i nh ng h u qu o l m ni m tin và s g n k t xã ớ ữ ậ ả lâu dài: tăng bạ ực gia đình, suy giả ề ự ắ ế
hội.
Những biến đổi trong c u trúc và giá tr ấ ị gia đình Việt Nam là h qu t t y u c a quá ệ ả ấ ế ủ
trình hiện đại hóa và h i nh p quộ ậ ốc, nhưng tế. Kho ng cách gi a các th h và s suy gi m ả ữ ế ệ ự ả
giá tr hôn nhân ph n ánh s ị ả ự thay đổi trong nh n th c xã hậ ứ ội đồng thời cũng đặt ra nguy cơ
mất cân b ng gi a truy n thằ ữ ề ống và hi i. ện đạ
2.2.3. Suy yếu chức năng giáo dục trong gia đình
Gia đình vốn đượ ội, là nơi hình thành nhân cách, đạo đức xem là tế bào của xã h c
và l i s u tiên c a m i. Tuy nhiên, trong b i c nh hi i, khi n n kinh ố ống đầ ủ ỗi con ngườ ố ả ện đạ ề
tế thị trường và xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ, ch c cức năng giáo dụ ủa gia đình
Việt Nam đang có dấu hiệu suy yếu rõ rệt.
Trướ ếc h t, do áp lực mưu sinh, nhiều bậc cha mẹ dành phần lớn th i gian cho công ờ
việc, thiếu s quan tâm, trò chuy ng cho con cái. Viự ện và định hướ ệc giáo d c con ngày ụ
càng ph thuụ ộc vào nhà trường và xã hội, trong khi môi trường mạng Internet l i tràn ng p ạ ậ

Tài liệu khác của Trường Đại học Thương Mại

Preview text:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
KHOA TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
----------------
BÀI THẢO LUẬN
HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài 2:
So với gia đình Việt Nam truyền thống, gia đình Việt Nam hiện đại có nhiều biến đổi
khác biệt. Những biến đổi đó tác động như thế nào đến sự phát triển của xã hội? Đề
xuất các giải pháp nhằm khắc phục những biến đổi tiêu cực của gia đình Việt Nam hiện nay. Nhóm: 7
Lớp học phần: 252_HCMI0121_08
Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Thu Hà
Hà Nội, tháng 10 năm 2024
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 4
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................... 5
BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ ....................................................................... 6
BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM 1 LẦN I............................................................. 7
BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM 1 LẦN II ........................................................... 8
CHƯƠNG 1: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI SO
VỚI GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG ................................................................................ 9
1.1. Một số khái niệm cơ bản ......................................................................... 9
1.1.1 Khái niệm gia đình .............................................................................. 9
1.1.2. Gia đình Việt Nam truyền thống......................................................... 9
1.1.3. Gia đình Việt Nam hiện đại ............................................................... 10
1.2. Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ hiện đại hóa ......... 10
1.2.1 Thay đổi về quy mô và cơ cấu gia đình ............................................. 10
1.2.2. Chuyển biến trong chức năng và vai trò của gia đình .................... 11
1.2.3. Biến đổi trong các mối quan hệ giữa các thành viên ....................... 13
CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG BIẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆT NAM
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI HIỆN NAY .............................................................. 15
2.1. Tác động tích cực ....................................................................................... 15
2.1.1. Thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ ....................... 15
2.1.2. Tăng cường sự tự chủ và phát triển cá nhân ................................... 15
2.1.3. Góp phần vào tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế ................. 16
2.1.4. Hình thành quan niệm mới về hôn nhân và giáo dục con cái ........ 17
2.2. Tác động tiêu cực ....................................................................................... 19
2.2.1. Khoảng cách giữa các thế hệ trong gia đình hiện nay .................... 19
2.2.2. Sự suy giảm giá trị hôn nhân và đạo đức gia đình .......................... 19
2.2.3. Suy yếu chức năng giáo dục trong gia đình ..................................... 20
2.2.4. Sự xuống cấp về đạo đức và lối sống ................................................ 21
2.2.5. Một số hệ lụy xã hội khác .................................................................. 22
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC
TRONG QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY ................... 23
3.1. Nhóm giải pháp dành cho Đảng và Nhà nước ........................................ 23
3.2. Nhóm giải pháp đối với gia đình .............................................................. 24
3.3. Nhóm giải pháp đối với cá nhân ............................................................... 25
KẾT LUẬN ........................................................................................................... 27
LỜI MỞ ĐẦU
Trong quá trình công nghiệp hoá — hiện đại hoá và hội nhập quốc tế sâu rộng, cấu
trúc và chức năng của gia đình Việt Nam đã trải qua nhiều biến đổi quan trọng. Gia đình
từ lâu được xem là tế bào cơ bản của xã hội, giữ vai trò sản xuất, tái sản xuất nhân lực, bảo
đảm tính ổn định xã hội và truyền tải giá trị văn hoá. Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế
thị trường, đô thị hoá, tăng trưởng lao động phi nông nghiệp, cùng các giá trị tư tưởng mới,
gia đình truyền thống bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ về quy mô, vai trò và mối
quan hệ giữa các thành viên. Những thay đổi này vừa tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh
tế — xã hội, vừa phát sinh các hệ quả tiêu cực cần được nghiên cứu, đánh giá và đề xuất
chính sách phù hợp. (Vì tính hệ thống, luận văn này dựa trên cơ sở lý luận từ Giáo trình
Chủ nghĩa xã hội khoa học làm nền tảng phân tích, kết hợp số liệu và nghiên cứu thực tiễn
tại Việt Nam để đảm bảo tính khoa học và cập nhật).
LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, nhóm chúng em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến giảng viên Nguyễn
Thị Thu Hà – người đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức và tạo điều kiện thuận lợi
để nhóm hoàn thành bài thảo luận này. Những góp ý quý báu cùng sự định hướng tận tâm
của cô đã giúp nhóm có cái nhìn sâu sắc hơn về chủ đề, đồng thời tiếp cận vấn đề một
cách khách quan và thực tế hơn.
Bằng tinh thần học tập nghiêm túc và sự nỗ lực của các thành viên, nhóm chúng
em hy vọng bài thảo luận sẽ góp phần làm rõ hơn những biến đổi của gia đình Việt Nam
trong bối cảnh hiện đại, cũng như những ảnh hưởng của chúng đối với sự phát triển xã
hội. Qua đó, bài làm cũng mong muốn trở thành nguồn tham khảo hữu ích cho những ai
quan tâm đến lĩnh vực xã hội học và các vấn đề văn hóa – gia đình đương đại.
Nhóm em xin chân thành cảm ơn!
BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ STT Họ và tên Mã sinh viên
Nhiệm vụ 1 Nguyễn Thục Quyên 23D185134 Mục 1.2 2 Trần Tiến Thành 23D185087 Mục 1.1 3 Lê Nguyễn Phương Thảo 23D185088
Mục 2.1.1, 2.1.2, kết luận
Mục 2.2.1, 2.2.2, lời cảm 4 Bùi Phúc Thịnh 23D185135 ơn
Mục 2.1.3, 2.1.4, lời mở 5 Nguyễn Bá Đức Thuân 23D185089 đầu 6 Lưu Thanh Thủy 23D185136 Powerpoint, word 7 Cao Mai Minh Thư 23D185090 Mục 2.2.3, 2.2.5 8 Dương Minh Thư 23D185137 Word, chương 3 9 Chu Nguyễn Huyền Trang 23D185091 Thuyết trình 10 Đặng Thùy Trang 23D185138 Powerpoint 11 Hoàng Thị Thu Trang 23D185092 Thuyết trình
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM 1 LẦN I
Tên học phần: Chủ nghĩa xã hội khoa học
Lớp học phần: 251_HCMI0121_08
Buổi làm việc nhóm lần thứ: 1
I . Thành viên tham gia: Số lượng thành viên tham gia: 11/11
II . Địa điểm làm việc: Họp online (Google meet).
III. Thời gian: Từ 22:30 đến 24:00, ngày 14 tháng 9 năm 2025.
IV. Nội dung cuộc họp: - Phân tích hai đề tài
- Phân công công việc cho từng thành viên.
V . Kết luận: Các thành viên nhận đủ việc được phân công
VI. Nhiệm vụ của mỗi thành viên:
- Mỗi thành viên cần hoàn thành đúng, đủ nhiệm vụ được phân công theo thời gian đã thống nhất.
- Nhóm trưởng kiểm tra số lượng nộp bài.
Hà Nội, ngày 14 tháng 09 năm 2025 Nhóm trưởng Thảo Lê Nguyễn Phương Thảo
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM 1 LẦN II
Tên học phần: Chủ nghĩa xã hội khoa học
Lớp học phần: 251_HCMI0121_08
Buổi làm việc nhóm lần thứ: 2
I . Thành viên tham gia: Số lượng thành viên tham gia: 11/11
II . Địa điểm làm việc: Họp online (Google meet).
III. Thời gian: Từ 22:30 đến 24:00, ngày 1 tháng 10 năm 2025.
IV. Nội dung cuộc họp:
- Kiểm tra chất lượng nội dung của các thành viên
- Tổng hợp lại nội dung
- Chuẩn bị word, powerpoint
V . Kết luận: Các thành viên nhận đủ việc được phân công
VI. Nhiệm vụ của mỗi thành viên:
- Mỗi thành viên cần hoàn thành đúng, đủ nhiệm vụ được phân công theo thời gian đã thống nhất.
- Nhóm trưởng kiểm tra số lượng nộp bài.
Hà Nội, ngày 1 tháng 10 năm 2025 Nhóm trưởng Thảo Lê Nguyễn Phương Thảo
CHƯƠNG 1: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
SO VỚI GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Khái niệm gia đình
Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và
phát triển trên cơ sở hôn nhân, huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy
định pháp lý, đạo đức và xã hội về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các thành viên.
Gia đình không chỉ là tế bào cơ bản của xã hội, mà còn là môi trường hình thành,
nuôi dưỡng, giáo dục và phát triển nhân cách con người. Chính vì vậy, trong mọi thời kỳ
phát triển của xã hội, dù mô hình và quy mô có thay đổi, gia đình vẫn giữ vai trò cốt lõi
trong việc tái sản xuất ra con người và gìn giữ các giá trị văn hóa – đạo đức của dân tộc.
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, khái niệm gia đình không chỉ bao hàm
yếu tố huyết thống hay hôn nhân, mà còn thể hiện mối quan hệ xã hội mang tính nhân văn,
dựa trên tình yêu thương, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên. Đây cũng
là nền tảng để xây dựng gia đình Việt Nam văn minh, tiến bộ và hạnh phúc, phù hợp với
định hướng phát triển của xã hội mới
1.1.2. Gia đình Việt Nam truyền thống
Gia đình Việt Nam truyền thống hình thành và phát triển gắn liền với nền văn minh
lúa nước, chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho giáo và văn hóa làng xã. Mô hình phổ
biến là đại gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống (ông bà, cha mẹ, con cháu), thường được
gọi là “tam, tứ, ngũ đại đồng đường”.
Trong kiểu gia đình này, người đàn ông – người cha hoặc trưởng họ – giữ vai trò
trụ cột, là người quyết định mọi việc trong nhà, còn người phụ nữ thường đảm nhận công
việc nội trợ, chăm sóc con cái và phục vụ gia đình. Các mối quan hệ trong gia đình được
tổ chức theo tôn ti trật tự, đề cao lễ nghĩa, hiếu thảo, kính trên nhường dưới.
Gia đình truyền thống là nơi lưu giữ và truyền thụ các giá trị văn hóa dân tộc, là cơ
sở của mối liên kết cộng đồng. Tuy nhiên, mô hình này cũng mang tính bảo thủ, gia trưởng
và kém linh hoạt, làm hạn chế vai trò xã hội của phụ nữ, ảnh hưởng đến sự phát triển cá
nhân và bình đẳng giới. Như vậy, gia đình truyền thống Việt Nam vừa là sản phẩm của nền
kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp, vừa là hạt nhân bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc – nhưng
trong điều kiện hiện đại hóa và hội nhập, mô hình này buộc phải biến đổi để thích ứng với
những yêu cầu mới của xã hội.
1.1.3. Gia đình Việt Nam hiện đại
Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình công
nghiệp hóa – hiện đại hóa, cùng với toàn cầu hóa và cách mạng khoa học – công nghệ đã
dẫn đến sự biến đổi toàn diện trong đời sống gia đình Việt Nam hiện nay. Gia đình Việt
Nam hiện đại có xu hướng thu nhỏ về quy mô, phổ biến là gia đình hạt nhân gồm hai thế
hệ (vợ chồng và con cái) cùng sinh sống. Mô hình này mang tính độc lập, gọn nhẹ, linh
hoạt và dễ thích ứng với điều kiện sống ở đô thị cũng như trong xã hội hiện đại. Điểm nổi
bật của gia đình hiện đại là quan hệ giữa các thành viên mang tính bình đẳng, dân chủ và
tôn trọng lẫn nhau. Phụ nữ được giải phóng, tham gia tích cực vào lao động xã hội, giữ vai
trò quan trọng trong kinh tế và giáo dục con cái. Trẻ em được quan tâm, tôn trọng ý kiến
và có điều kiện phát triển cá nhân.
Gia đình hiện đại cũng thể hiện sự chuyển biến trong chức năng:
- Từ đơn vị sản xuất tự cấp tự túc sang đơn vị tiêu dùng và giáo dục văn hóa;
- Từ nơi ràng buộc bởi lễ giáo sang môi trường khuyến khích phát triển cá nhân và hạnh phúc tự do.
Tuy vậy, sự thay đổi này cũng dẫn đến những thách thức mới: mối quan hệ giữa các
thế hệ trở nên lỏng lẻo, giá trị truyền thống bị phai nhạt, tỷ lệ ly hôn tăng và xuất hiện nhiều
vấn đề xã hội mới trong đời sống hôn nhân và gia đình. Nhìn chung gia đình Việt Nam
hiện đại là kết quả tất yếu của tiến trình đổi mới và hội nhập, phản ánh sự dung hòa giữa
truyền thống và hiện đại, giữa giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa nhân loại, góp phần quan
trọng vào sự phát triển bền vững của xã hội Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
1.2. Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kỳ hiện đại hóa
1.2.1 Thay đổi về quy mô và cơ cấu gia đình
Trong xã hội Việt Nam truyền thống, mô hình gia đình lớn (đa th ế hệ) là hình thức
chủ đạo, bao gồm ông bà, cha mẹ và con cháu cùng sinh sống. Mô hình này phù hợp với
nền kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp, nơi các thành viên cùng lao động, chia sẻ nguồn
lực và hỗ trợ nhau trong đời sống. Gia đình không chỉ là nơi ở mà còn là đơn vị kinh tế –
giáo dục, duy trì các giá trị “hiếu thảo”, “kính trên nhường dưới” và “đoàn kết dòng tộc”.
Từ khi Việt Nam bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, đô thị hóa, quy mô gia đình có
xu hướng thu hẹp thành gia đình hạt nhân chỉ gồm cha mẹ và con cái. Nguyên nhân là do
không gian sống hạn chế, nhu cầu độc lập của giới trẻ và thay đổi trong quan niệm về hôn
nhân – sinh con. Cùng với đó, ngày càng xuất hiện nhiều gia đình đơn thân, kết hôn muộn
hoặc không sinh con, phản ánh lối sống hiện đại coi trọng tự do cá nhân và chất lượng cuộc
sống hơn là số lượng thành viên.
Tuy nhiên, sự biến đổi này cũng dẫn đến những phản chức năng đáng chú ý. Việc
thu hẹp quy mô và giảm tương tác trực tiếp giữa các thế hệ tạo ra khoảng cách tình cảm,
khiến việc duy trì các giá trị văn hóa truyền thống trở nên khó khăn hơn. Trong nhịp sống
hiện đại, mỗi người đều bận rộn với công việc và mục tiêu cá nhân, thời gian dành cho gia
đình ít đi, làm cho mối quan hệ giữa các thành viên ngày càng lỏng lẻo, ảnh hưởng đến sự
gắn kết và tính bền vững của gia đình Việt Nam.
1.2.2. Chuyển biến trong chức năng và vai trò của gia đình
- Chức năng tái sản xuất ra con người
Với thành tựu của y học hiện đại, hiện nay việc sinh đẻ được các gia đình tiến hành
một cách chủ động, xác định số lượng con cái và thời điểm sinh con. Hơn nữa, việc sinh
con còn chịu điều chỉnh bởi các chính sách xã hội của Nhà nước, tùy theo tình hình dân số
và nhu cầu về sức lao động của xã hội. Ở nước ta, từ những năm 70 của thế kỷ XX, Nhà
nước đã tuyên truyền về các biện pháp tránh thai và tiến hành kiểm soát dân số thông qua
Cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch, khuyến khích mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ 1 đến 2
con. Sang đầu thế kỷ XXI, dân số
Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn già hóa. Để đảm bảo lợi ích của gia đình và
sự phát triển bền vững của xã hội, thông đi p
ệ mới trong kế hoạch hóa gia đình là mỗi cặp
vợ chồng nên sinh đủ hai con.
Trước kia, do ảnh hưởng của phong tục, tập quán và nhu cầu sản xuất nông nghiệp,
trong gia đình Việt Nam truyền thống, nhu cầu về con cái thể hiện trên ba phương diện:
phải có con, càng đông con càng tốt và nhất thiết phải có con trai nối dõi thì ngày nay, nhu
cầu ấy đã có những thay đổi căn bản thể hiện ở việc giảm số con mong muốn và giảm nhu
cầu nhất thiết phải có con trai. Ngoài ra, sự bền vững của hôn nhân phụ thuộc rất nhiều vào
yếu tố tâm lý, tình cảm, kinh tế.
- Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng
Xét một cách khái quát, cho đến nay kinh tế gia đình đã có hai bước chuyển mang
tính bước ngoặt. Thứ nhất, từ kinh tế tự cung tự cấp thành kinh tế hàng hóa, từ đơn vị kinh
tế khép kín sản xuất để đáp ứng nhu cầu của gia đình thành đơn vị sản xuất chủ yếu để đáp
ứng nhu cầu của người khác hay của xã hội. Thứ hai, từ đơn vị kinh tế đặc trưng là sản xuất
hàng hóa đáp ứng nhu cầu của thị trường quốc gia thành tổ chức kinh tế của nền kinh tế
đáp ứng nhu cầu của thị trường toàn cầu. Kinh tế gia đình đang trở thành bộ phận quan
trọng trong nền kinh tế quốc dân.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế và cạnh tranh sản phẩm với các nước
trong khu vực và trên thế giới, kinh tế gia đình gặp rất nhiều khó khăn trong việc chuyển
sang hướng sản xuất kinh doanh hàng hóa theo hướng chuyên sâu trong kinh tế thị trường
hiện đại do kinh tế gia đình phần lớn có quy mô nhỏ, lao động ít và tự sản xuất là chính.
- Chức năng giáo dục (xã hội hóa).
Trong xã hội truyền thống, giáo dục gia đình là cơ sở của giáo dục xã hội thì ngày
nay, giáo dục xã hội bao trùm lên giáo dục gia đình và đưa ra những mục tiêu, yêu cầu của
giáo dục xã hội cho giáo dục gia đình. Điểm tương đồng giữa giáo dục gia đình truyền
thống và giáo dục của xã hội mới là tiếp tục nhấn mạnh sự hy sinh của cá nhân cho cộng
đồng. Giáo dục gia đình hiện nay có xu hướng đầu tư tài chính cho giáo dục con cái tăng,
không chi nặng về giáo dục đạo đức, ứng xử trong gia đình, dòng họ, làng xã, mà hướng
đến giáo dục kiến thức khoa học hiện đại, trang bị công cụ để con cái hòa nhập với thế giới.
Tuy nhiên, sự phát triển của hệ thống giáo dục xã hội cùng với sự phát triển kinh tế,
vai trò giáo dục của các chủ thể trong gia đình có xu hướng giảm. Nhưng sự gia tăng các
hiện tượng tiêu cực ở xã hội và nhà trường đã làm cho sự kỳ vọng và niềm tin của các bậc
cha mẹ vào hệ thống giáo dục xã hội trong việc rèn luyện đạo đức, nhân cách cho con em
của họ đã giảm đi rất nhiều so với trước đây. Hiện tượng trẻ em bỏ học sớm, nghiện hút...
cũng cho thấy phần nào sự bất lực của xã hội và sự bế tắc của một số gia đình trong việc
chăm sóc và giáo dục trẻ em.
- Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm
Trong xã hội hiện đại, độ bền vững của gia đình không chỉ phụ thuộc vào sự ràng
buộc của các mối quan hệ về trách nhiệm, nghĩa vụ : sự hy sinh lợi ích cá nhân cho lợi ích
gia đình, mà còn bị chi phối bởi các mối quan hệ hòa hợp, đảm bảo hạnh phúc cá nhân.
Nhu cầu thỏa mãn tâm lý - tình cảm đang tăng do gia đình có xu hướng chuyển đổi từ chủ
yếu là đơn vị kinh tế sang đơn vị tình cảm. Nhưng ngày nay, các gia đình đang đối mặt với
rất nhiều khó khăn. Đặc biệt, trong tương lai, khi tỷ lệ gia đình có một con tăng thì đời sống
tâm lý - tình cảm cũng sẽ kém phong phú. Tác động của công nghiệp hóa dẫn tới phân hóa
giàu nghèo sâu sắc, làm một số hộ gia đình có cơ may tích lũy tài sản trở nên giàu có, trong
khi đại bộ phận các gia đình thành lao động làm thuê do không có cơ hội phát triển sản xuất.
Bên cạnh đó, vấn đề đặt ra là cần thay đổi tâm lý truyền thống về vai trò của con
trai, tạo dựng quan niệm bình đẳng giữa con trai và con gái trong trách nhiệm nuôi dưỡng,
chăm sóc cha mẹ và thờ cúng tổ tiên. Nhà nước cần có những giải pháp nhằm bảo đảm
giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho các trẻ em; củng cố chức năng xã hội hóa của
gia đình, xây dựng những chuẩn mực và mô hình mới giúp cho các bậc cha mẹ có định
hướng giáo dục và hình thành nhân cách trẻ em; giải quyết thỏa đáng mâu thuẫn giữa nhu
cầu tự do, tiến bộ của phụ nữ hiện đại với trách nhiệm làm dâu theo quan niệm truyền
thống, mâu thuẫn về lợi ích giữa các thế hệ. Nó đòi hỏi phải hình thành những chuẩn mực
mới, đảm bảo sự hài hòa lợi ích giữa các thành viên trong gia đình cũng như lợi ích giữa gia đình và xã hội.
1.2.3. Biến đổi trong các mối quan hệ giữa các thành viên
- Quan hệ hôn nhân và quan hệ vợ chồng
Dưới tác động của cơ chế thị trường, khoa học – công nghệ hiện đại và quá trình
toàn cầu hóa, các gia đình Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều mặt trái như: quan hệ vợ
chồng và gia đình ngày càng lỏng lẻo; tỷ lệ ly hôn, ly thân, ngoại tình, quan hệ tình dục
trước và ngoài hôn nhân, hay tình trạng chung sống không kết hôn có xu hướng gia tăng.
Nhiều bi kịch và thảm án gia đình đã xảy ra; người già cô đơn, trẻ em sống ích kỷ, bạo
hành gia đình và xâm hại tình dục ngày càng đáng lo ngại.
Hệ quả là các giá trị truyền thống trong gia đình bị coi nhẹ, mô hình gia đình truyền
thống bị lung lay, dẫn đến sự gia tăng của các hộ gia đình đơn thân, độc thân, kết hôn đồng
giới hoặc sinh con ngoài giá thú. Bên cạnh đó, áp lực từ cuộc sống hiện đại như công việc
căng thẳng, tính chất lao động không ổn định và yêu cầu di chuyển thường xuyên khiến
việc duy trì hôn nhân trở nên khó khăn hơn. Các hiện tượng như bạo lực gia đình, ly thân,
ngoại tình, sống thử... ngày càng phổ biến, làm suy giảm tính bền vững của gia đình, khiến
gia đình trở nên mong manh và dễ tan vỡ hơn. Ngoài ra, các tệ nạn xã hội như trẻ em lang
thang, nghiện hút, buôn bán phụ nữ qua biên giới... cũng đang đe dọa đến sự ổn định và tồn tại của gia đình.
Trong gia đình truyền thống, người chồng thường là trụ cột và nắm giữ mọi quyền
lực; là chủ sở hữu tài sản, người quyết định các công việc quan trọng, thậm chí có quyền
“dạy vợ, đánh con”. Tuy nhiên, trong gia đình Việt Nam hiện nay, không còn tồn tại duy
nhất mô hình “đàn ông làm chủ gia đình”. Bên cạnh đó, đã xuất hiện ít nhất hai mô hình
khác cùng tồn tại: người phụ nữ – người vợ làm chủ gia đình, và mô hình cả hai vợ chồng
cùng chia sẻ vai trò chủ gia đình. “Người chủ gia đình” ngày nay được hiểu là người có
phẩm chất, năng lực và đóng góp vượt trội, được các thành viên trong gia đình tôn trọng, bất kể giới tính.
- Quan hệ giữa các thế hệ, các giá trị và chuẩn mực văn hóa của gia đình
Trong bối cảnh hiện nay, mối quan hệ giữa các thế hệ, cũng như các giá trị và chuẩn
mực văn hóa trong gia đình, đang có nhiều biến đổi. Ở gia đình truyền thống, trẻ em được
ông bà, cha mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, dạy dỗ ngay từ nhỏ. Trong khi đó, ở gia đình hi n ệ
đại, việc giáo dục trẻ em phần lớn được phó mặc cho nhà trường, dẫn đến sự thiếu hụt trong
việc truyền dạy các giá trị truyền thống, đạo đức và nhân cách. Ngược lại, người lớn tuổi
trong gia đình truyền thống thường sống cùng con cháu nên được quan tâm, chia sẻ, thỏa
mãn nhu cầu tình cảm. Nhưng khi quy mô gia đình hiện đại ngày càng thu hẹp, người cao
tuổi phải đối mặt với cô đơn và thiếu thốn tình cảm, làm giảm mối gắn kết giữa các thế hệ.
CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG BIẾN ĐỔI GIA ĐÌNH VIỆT NAM
ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI HIỆN NAY
2.1. Tác động tích cực
2.1.1. Thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ
Sự chuyển đổi mạnh mẽ trong cấu trúc và mô hình của gia đình Việt Nam hiện đại,
đặc biệt là sự phổ biến của gia đình hạt nhân (gia đình nhỏ, chỉ gồm cha mẹ và con cái)
thay cho mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ, đã tạo nên bước tiến lớn trong nhận
thức và thực hành về bình đẳng giới. Nếu như trong xã hội truyền thống, người phụ nữ chủ
yếu đảm nhận vai trò nội trợ, chăm sóc con cái, và ít có tiếng nói trong các quyết định lớn
của gia đình, thì trong xã hội hiện đại, vai trò đó đã có sự thay đổi căn bản. Phụ nữ ngày
nay không chỉ là người giữ lửa trong tổ ấm, mà còn trở thành người lao động có thu nhập,
người đồng hành cùng chồng trong quản lý kinh tế gia đình, thậm chí là trụ cột kinh tế
chính trong nhiều gia đình. Bên cạnh đó sự phát triển của nền kinh tế tri thức, đô thị hóa
và toàn cầu hóa đã mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp và học tập cho phụ nữ, giúp họ tham
gia sâu rộng hơn vào các lĩnh vực xã hội, kinh tế, chính trị. Chính sự tham gia này không
chỉ góp phần nâng cao vị thế của người phụ nữ, mà còn thúc đẩy nhận thức xã hội về bình
đẳng giới, giúp cả nam và nữ có điều kiện phát huy năng lực cá nhân, đóng góp tích cực
cho sự phát triển bền vững của đất nước. Ngoài ra, trong gia đình hiện đại, việc chia sẻ
trách nhiệm giữa vợ và chồng về công việc gia đình chăm sóc con cái và hỗ trợ nhau trong
công việc đã trở nên phổ biến hơn. Điều này không chỉ giảm bớt áp lực cho phụ nữ, mà
còn tăng cường tình cảm, sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên. Có thể
nói, sự biến đổi về vai trò giới trong gia đình hiện đại đã góp phần hình thành một xã hội
công bằng, dân chủ và văn minh hơn, phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam
trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
2.1.2. Tăng cường sự tự chủ và phát triển cá nhân
Cùng với sự chuyển biến trong cơ cấu và quy mô gia đình, gia đình Việt Nam hiện
đại ngày nay có xu hướng thu nhỏ lại, với số lượng thành viên ít hơn và các mối quan hệ
mang tính bình đẳng, dân chủ hơn. Sự thay đổi này đã tạo điều kiện thuận lợi cho mỗi cá
nhân, đặc biệt là giới trẻ, phát huy tính tự chủ, độc lập và tự chịu trách nhiệm về cuộc sống
của mình.Khác với trước đây, khi các giá trị truyền thống và lễ giáo Nho gia đặt nặng sự
phục tùng và phụ thuộc vào gia đình, thì trong xã hội hiện đại, các bậc cha mẹ ngày nay có
xu hướng tôn trọng quyền tự do, sở thích và quyết định của con cái nhiều hơn. Trẻ em và
thanh thiếu niên được khuyến khích tự do lựa chọn nghề nghiệp, định hướng tương lai,
cũng như được bày tỏ chính kiến và cảm xúc cá nhân. Đây là yếu tố quan trọng giúp hình
thành nên những con người năng động, sáng tạo và có tư duy phản biện – những phẩm chất
cần thiết trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0. Mặt khác trong mô
hình gia đình hiện đại, sự bình đẳng giữa các thế hệ và giới tính giúp các thành viên cảm
thấy được tôn trọng, được lắng nghe và có không gian phát triển bản thân. Việc phụ huynh
cởi mở hơn trong giao tiếp, khuyến khích con cái tham gia vào việc ra quyết định trong gia
đình không chỉ giúp tăng cường gắn kết tình cảm, mà còn rèn luyện cho con trẻ kỹ năng
sống, khả năng tự lập, giải quyết vấn đề và tự chịu trách nhiệm.
2.1.3. Góp phần vào tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế
Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong hướng hiện đại hoá có nhiều tác động tích
cực rõ rệt giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và quá trình hội nhập quốc tế, có thể tóm tắt như sau:
2.1.3.1 Tăng cung lao động, đặc biệt là lao động nữ — gia tăng nguồn lực sản xuất
Sự gia tăng tỷ lệ tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động làm mở rộng quy mô
lực lượng lao động và tăng nguồn cung nhân lực lành nghề cho nền kinh tế. Các số liệu
chính thức cho thấy tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nữ ở Việt Nam vẫn ở mức cao
(ví dụ: báo cáo Q4 nêu tỷ lệ tham gia của nữ ~63,1%), điều này đóng góp trực tiếp vào
năng lực sản xuất và thu nhập hộ gia đình. Nhờ đó, năng suất và tổng sản phẩm quốc gia
có cơ hội tăng khi gia đình không còn là đơn vị sản xuất tự cấp chủ yếu mà trở thành nguồn
cung lao động cho doanh nghiệp và ngành dịch vụ.
2.1.3.2 Kích thích tiêu dùng nội địa — đóng góp vào cầu trong nước
Khi cấu trúc gia đình thay đổi (nhỏ lại về quy mô trung bình, thu nhập tăng, thu
nhập phụ nữ tham gia lao động), chi tiêu hộ gia đình tăng cả về quy mô lẫn chất lượng (tiêu
dùng dịch vụ, giáo dục, y tế, văn hoá…). Nhiều nghiên cứu và mô hình kinh tế địa phương
cho thấy tiêu dùng hộ gia đình là thành tố quan trọng của GDP; ví dụ số liệu tính toán cho
thấy tiêu dùng cuối cùng chiếm tỷ trọng lớn trong đóng góp tăng trưởng (có con số tham
khảo: đóng góp khoảng 41% vào tăng trưởng trong kỳ gần đây). Do vậy, th y a đổi về cơ
cấu tiêu dùng của gia đình góp phần duy trì và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh hội nhập.
2.1.3.3 Đầu tư vào nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng lao động
Gia đình hiện đại có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào giáo dục, y tế và các hoạt động
nâng cao vốn con người cho con cái (chi tiêu giáo dục, học thêm, kỹ năng ngoại ngữ…),
từ đó nâng cao chất lượng lực lượng lao động tương lai yếu tố then chốt cho năng suất và
khả năng cạnh tranh quốc gia. Sự tập trung vào phát triển con người ở cấp gia đình giúp
Việt Nam đáp ứng tốt hơn yêu cầu lao động chất lượng trong quá trình thu hút FDI và hội
nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
2.1.3.4 Gia đình: đơn vị khởi nghiệp và doanh nghiệp gia đình đóng vai trò kinh tế
Nhiều doanh nghiệp ở Việt Nam mang tính gia đình; sự chuyên nghiệp hoá quản
trị gia đình, phân công lao động trong gia đình theo hướng hiện đại đã nâng cao hiệu quả
hoạt động của các doanh nghiệp gia đình đóng góp vào tăng trưởng, tạo việc làm và tham
gia chuỗi cung ứng xuất khẩu. Nghiên cứu về ảnh hưởng sở hữu gia đình tới hiệu quả doanh
nghiệp tại Việt Nam cho thấy vai trò đáng kể của cơ cấu gia đình đối với phát triển kinh tế doanh nghiệp.
2.1.3.5 Di cư, remittance và hội nhập quốc tế
Xu hướng di cư lao động (nông thôn → đô thị, ra nước ngoài để làm việc) do thay
đổi cấu trúc gia đình dẫn tới dòng tiền chuyển về (remittances), kinh nghiệm, và mạng lưới
xuyên biên giới tất cả góp phần tăng thu nhập hộ gia đình, tích luỹ vốn và mở rộng quan
hệ kinh tế - văn hoá quốc tế, hỗ trợ quá trình hội nhập.
Tổng hợp lại, những thay đổi về vai trò, chức năng và cơ cấu gia đình khi được
quản lý tốt có thể trở thành nguồn lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế, phát triển nguồn
nhân lực chất lượng và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế
2.1.4. Hình thành quan niệm mới về hôn nhân và giáo dục con cái
Sự chuyển đổi của gia đình hiện đại không chỉ ảnh hưởng về mặt kinh tế mà còn
thay đổi sâu sắc nhận thức xã hội đặc biệt là quan niệm về hôn nhân và cách nuôi dạy con.
2.1.4.1 Kết hôn muộn hơn, giảm tỷ suất sinh
Xu hướng dịch chuyển sang kết hôn muộn hơn của giới trẻ là rõ rệt: số liệu gần đây
cho thấy tuổi trung bình kết hôn lần đầu của nam giới vào khoảng ~29,8 tuổi, nữ ~27 tuổi
xu hướng này kéo theo việc hoãn sinh và tổng tỷ suất sinh có xu hướng giảm (Việt Nam
đã ghi nhận mức sinh sụt, TFR xuống dưới mức sinh thay thế, ví dụ TFR ~1,9–1,96 trong
giai đoạn 2023–2024). Những thay đổi này phản ánh ưu tiên phát triển bản thân, sự nghiệp,
và điều kiện kinh tế trước khi lập gia đình.
2.1.4.2 Thay đổi quan niệm về hôn nhân cá nhân hoá và bình đẳng hơn
Quan niệm về hôn nhân chuyển từ mô hình “gia đình tập thể, trách nhiệm theo vai”
sang nhấn mạnh yếu tố tình cảm, bình đẳng, và phát triển cá nhân. Sự nhấn mạnh tới quyền
lợi cá nhân, bình đẳng giới trong gia đình, sự chia sẻ công việc gia đình và nuôi con ngày
càng phổ biến hơn yếu tố này vừa tích cực (giảm bất công giới, tăng độc lập cá nhân), vừa
đòi hỏi điều chỉnh chính sách và dịch vụ hỗ trợ chăm sóc trẻ, bảo hiểm, luật lao động thân thiện gia đình.
2.1.4.3 Thay đổi phương thức nuôi dạy đầu tư nhiều vào chất lượng giáo dục và phát
triển toàn diện
Gia đình hiện đại có xu hướng coi trọng “chất” hơn “lượng”: đầu tư vào giáo dục
chính quy, kỹ năng mềm, ngoại ngữ, sức khoẻ tinh thần cho con cái; gia đình ít cho con tự
lực lao động sớm mà hướng tới tạo nền tảng tri thức và kỹ năng nghề nghiệp. Điều này góp
phần nâng cao vốn nhân lực nhưng cũng tạo áp lực cạnh tranh, chi phí giáo dục gia tăng và
rủi ro bất bình đẳng do khả năng chi tiêu của các hộ khác nhau.
2.1.4.4 Gia tăng tỉ lệ ly hôn, sống thử và hệ quả xã hội
Song song với nhận thức mới về hôn nhân là xu hướng tách hộ, sống thử, và tăng
ly hôn số vụ ly hôn gần đây tăng lên (số liệu thống kê nêu khoảng hơn 32.000 vụ ly hôn
trong năm 2023), điều này đặt ra yêu cầu về chính sách hỗ trợ tâm lý, pháp lý cho trẻ em,
phụ huynh đơn thân và chương trình giáo dục tiền hôn nhân. Hậu quả tiêu cực nếu không
có biện pháp giảm thiểu sẽ ảnh hưởng tới an sinh trẻ em và mối quan hệ xã hội.
Quan niệm về hôn nhân và giáo dục con cái đang dịch chuyển theo hướng cá nhân
hoá, bình đẳng và đầu tư vào chất lượng con người điều tốt cho sự phát triển nguồn lực
lâu dài nhưng đồng thời nảy sinh thách thức xã hội giảm sinh, ly hôn, phân hoá cơ hội giáo
dục cần được quản trị bằng chính sách dân số, giáo dục và an sinh phù hợp.
2.2. Tác động tiêu cực
2.2.1. Khoảng cách giữa các thế hệ trong gia đình hiện nay
Sự khác biệt giữa các thế hệ trong gia đình Việt Nam ngày càng rõ rệt, đặc biệt là
về tư duy, lối sống và giá trị. Thế hệ trẻ lớn lên trong thời đại công nghệ, hội nhập quốc tế,
tiếp cận nhanh với các giá trị hiện đại như tự do, bình đẳng và cá nhân hóa. Trong khi đó,
thế hệ lớn tuổi vẫn duy trì nếp sống truyền thống, coi trọng sự hi sinh và tính cộng đồng.
Khoảng cách này biểu hiện qua mâu thuẫn trong định hướng nghề nghiệp, phong cách sống và quan đi m
ể hôn nhân. Nhiều cha mẹ mong con “ổn định, có công việc nhà
nước”, trong khi giới trẻ lại theo đuổi đam mê và tự do sáng tạo. Theo nghiên cứu của Học
viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2023), hơn 65% thanh niên Việt Nam cho rằng họ
“không cần tuân theo cách sống của thế hệ trước” – một con số thể hiện rõ sự thay đổi
trong nhận thức thế hệ.
Ví dụ, trong các gia đình thành thị, con cái thường ra ở riêng, ít có thời gian thăm
hỏi cha mẹ do áp lực công việc và cuộc sống. Điều này khiến người già cảm thấy cô đơn,
trong khi con cái lại chịu áp lực tinh thần vì “thiếu thời gian cho gia đình”. Sự cách biệt
không chỉ về không gian sống, mà còn cả tinh thần và tình cảm.
Khoảng cách thế hệ nếu không được điều chỉnh có thể gây suy giảm sự gắn kết gia
đình, làm giảm vai trò giáo dục của cha mẹ đối với con cái và ảnh hưởng đến tính cố kết
xã hội. Theo Báo Nhân Dân (2024), sự đứt gãy truyền thống trong nhiều gia đình hiện nay
là nguyên nhân sâu xa của các hiện tượng xã hội như bạo lực thanh thiếu niên, thiếu tôn
trọng người lớn tuổi và suy giảm nhân cách đạo đức.
2.2.2. Sự suy giảm giá trị hôn nhân và đạo đức gia đình
Song song với khoảng cách thế hệ, giá trị hôn nhân và đạo đức gia đình cũng đang
chịu nhiều tác động tiêu cực từ lối sống hiện đại. Hôn nhân không còn được xem là “mối
ràng buộc thiêng liêng” như trước, mà trở thành lựa chọn cá nhân, đặt nặng yếu tố cảm xúc và vật chất.
Theo thống kê của Tổng cục Thống kê năm 2023, cả nước ghi nhận hơn 32.000 vụ
ly hôn, trong đó 70% là các cặp vợ chồng trẻ dưới 30 tuổi. Nhiều trường hợp kết hôn nhanh,
ly hôn sớm – hiện tượng được gọi là “ly hôn xanh”, đang trở nên phổ biến tại các thành
phố lớn như Hà Nội và TP.HCM
Nguyên nhân chủ yếu của xu hướng này đến từ áp lực kinh tế, khác biệt lối sống,
thiếu chia sẻ trong gia đình và sự ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân. Khi đời sống vật chất
tăng lên, con người có xu hướng đề cao “cái tôi”, ít chấp nhận hi sinh vì người khác. Bên
cạnh đó, mạng xã hội và các giá trị du nhập khiến quan niệm về hôn nhân thay đổi: yêu
nhanh, kết hôn vội, và cũng dễ dàng chia tay.
Ví dụ, một cặp vợ chồng trẻ tại Hà Nội – cưới sau 6 tháng yêu, nhưng chỉ sau 2 năm
đã ly hôn vì mâu thuẫn tài chính và áp lực nuôi con. Câu chuyện không cá biệt, mà là biểu
hiện chung của nhiều gia đình trẻ hiện nay. Hệ quả là trẻ em thiếu tình thương, bị tổn
thương tâm lý, có nguy cơ cao gặp vấn đề về học tập, hành vi xã hội.
Sự suy giảm giá trị hôn nhân làm suy yếu nền tảng đạo đức xã hội, bởi gia đình là
nơi hình thành nhân cách đầu tiên. Khi hôn nhân mất đi ý nghĩa thiêng liêng, xã hội sẽ đối
mặt với những hậu quả lâu dài: tăng bạo lực gia đình, suy giảm niềm tin và sự gắn kết xã hội.
Những biến đổi trong cấu trúc và giá trị gia đình Việt Nam là hệ quả tất yếu của quá
trình hiện đại hóa và hội nhập quốc, nhưng tế. Khoảng cách giữa các thế hệ và sự suy giảm
giá trị hôn nhân phản ánh sự thay đổi trong nhận thức xã hội đồng thời cũng đặt ra nguy cơ
mất cân bằng giữa truyền thống và hiện đại.
2.2.3. Suy yếu chức năng giáo dục trong gia đình
Gia đình vốn được xem là tế bào của xã hội, là nơi hình thành nhân cách, đạo đức
và lối sống đầu tiên của mỗi con người. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, khi nền kinh
tế thị trường và xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ, chức năng giáo dục của gia đình
Việt Nam đang có dấu hiệu suy yếu rõ rệt.
Trước hết, do áp lực mưu sinh, nhiều bậc cha mẹ dành phần lớn thời gian cho công
việc, thiếu sự quan tâm, trò chuyện và định hướng cho con cái. Việc giáo dục con ngày
càng phụ thuộc vào nhà trường và xã hội, trong khi môi trường mạng Internet lại tràn ngập

Tài liệu liên quan: