Chương 1: Triết học và vai trò của triết học trong đời sống xã hội môn Triết học Mác - Lênin | Trường Đại học Thủy Lợi

CHƯƠNG I:
TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT
HỌC TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI TS. TÔ MẠNH CƯỜNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI 9/11/2021 1
1.1. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
1.1.1. Khái lược triết học
1.1.1.1. Nguồn gốc ra đời:
- Sự phát triển của tư duy trừu tượng cho phép
trừu tượng hóa, khái quát những tri thức cụ
thể, riêng lẻ thành hệ thống tri thức lý luận chung nhất.
- Xã hội đã phát triển đến thời kỳ hình thành
tầng lớp lao động trí óc 9/11/2021 2
1.1. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
1.1.1. Khái lược triết học
1.1.1.2. Khái niệm triết học 哲
Trung Quốc: triết - là sự phân tích bằng lý luận để
hiểu biết sâu sắc về bản chất của đổi tượng
Ấn Độ, thuật ngữ Dar'sana (triết học) - con đường suy
ngẫm để dẫn dắt con người đến với lẽ phải
Phương Tây - Philosophia nghĩa là yêu mến sự thông thái
Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con
người về thế giới; về bản thân con người, về vị trí, vai trò
của con người trong thế giới ấy 9/11/2021 3 KHAÙI NIEÄM TRIEÁT HOÏC 哲
TÖØ “TRIEÁT HOÏC” TRUNG QUOÁC: AÁN ÑOÄ: DARSHANA LATINH: PHILOSOPHIA RA ÑÔØI KHOAÛNG THEÁ KYÛ
VIII-VI trcn ôû TRUNG QUOÁC, AÁN ÑOÄ, AI CAÄP, HY LAÏP ÑOÁI TÖÔÏNG NHÖÕNG QUAN ÑIEÅM CHUNG NHAÁT VEÀ TÖÏ NHIEÂN,
XAÕ HOÄI VAØ TÖ DUY 9/11/2021 4
 Nghiên cứu những vấn đề chung nhất về thế giới
Triết học đưa ra các câu hỏi về bản thể, nhận thức,
chân lý, đạo đức, thẩm mỹ
 Vấn đề bản thể: Vật chất và ý thức là gì? Mối quan hệ giữa chúng như thế nào?
 Vấn đề về chân lý:
 Vấn đề về nhận thức:
 Vấn đề về đạo đức:
 Vấn đề về thẩm mỹ: 9/11/2021 5
1.1. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
1.1.1. Khái lược triết học
Thay đổi theo lịch sử…. •
Cổ đại: Triết học chưa có đối tượng riêng của nó. Ở Hy Lạp
cổ đại, triết học bao gồm tất cả các khoa học: siêu hình học,
toàn học, vật lý học, thiên văn học, chính trị học, đạo đức học, loogic học, mỹ học…
• Trung Hoa và Ấn Độ cổ đại: Tư tưởng triết học nằm trong
các học thuyết chính trị, tư tưởng, tôn giáo
• Trung cổ: Gắn với thần học, triết học bị coi là đầy tớ của tôn giáo.
• Thế kỷ XVII-XVIII: Triết học duy vật dựa trên khoa học
thực nghiệm phát triển mạnh mẽ và đấu tranh quyết liệt
chống lại tư tưởng phong kiến và giáo điều tôn giáo.
Tuy nhiên, cho đến lúc này vẫn cho rằng Triết học là khoa học của mọi khoa học. 9/11/2021 6
1.1. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
1.1.1. Khái lược triết học
Thay đổi theo lịch sử….
• Cuộc khủng hoảng trong quan niệm về đối tượng của
triết học làm nảy sinh một số quan điểm sai trái. Một số
phủ nhận vai trò của thế giới quan của triết học, cho
rằng triết học chỉ có nhiệm vụ phân tích logic, phân
tích ngôn ngữ để giúp cho khoa học (chủ nghĩa thực
chứng, triết học ngôn ngữ), hoặc là công cụ của hoạt
động thực tiễn (chủ nghĩa thực dụng) 9/11/2021 7
1.1. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
1.1.1. Khái lược triết học
Thay đổi theo lịch sử….
• Triết học Mác-Lênin: TH là một hình thái YTXH, trên
cơ sở giải quyết đúng đắn mối quan hệ VC – YT, nó đã
vạch ra những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội,
tư duy để hướng dẫn cho hoạt động nhân thức và thực tiễn của con người.
• Chấm dứt quan niệm truyền thống coi TH là khoa học
của mọi khoa học, hay quan niệm TH là công cụ của tôn
giáo, khoa học hay hoạt động thực tiễn. 9/11/2021 8
1.1.2. Vấn đề cơ bản của triết học:
1.2.1. Nội dung vấn đề cơ bản của triết học Mặt bản thể luận Mặt nhận thức luận Tư duy Tồn tại
Ph. Ăngghen khái quát vấn đề cơ bản của triết học:
Vấn đề cơ bản lớn của triết học là vấn đề quan hệ
giữa tư duy và tồn tại ( giữa vật chất và ý thức).
VAÁN ÑEÀ CÔ BAÛN CUÛA TRIEÁT HOÏC Maët thöù nhaát MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA Maët thöù hai VAÄT CHAÁT – YÙ THÖÙC TOÀN TAÏI – TÖ DUY VAÄT CHAÁT VAØ YÙ THÖÙC TÖÏ NHIEÂN – TINH THAÀN CON NGÖÔØI COÙ KHAÛ CAÙI NAØO COÙ TRÖÔÙC NAÊNG NHAÄN THÖÙC CAÙI NAØO COÙ SAU? ÑÖÔÏC THEÁ GIÔÙI KHOÂNG? TÖ DUY LAØ TOÀN TAÏI LAØ TÍNH TÍNH NHAÄN THÖÙC KHOÂNG NHAÄN THÖÙ NHAÁT THÖÙ NHAÁT ÑÖÔÏC THÖÙC ÑÖÔÏC TOÀN TAÏI LAØ TÖ DUY LAØ TÍNH TÍNH THUYEÁT KHOÂNG THÖÙ HAI THÖÙ HAI THEÅ BIEÁT CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA DUY TAÂM DUY VAÄT DUY TAÂM 9/11/2021 10
VÌ SAO ĐÂY LÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC?
Đây là vấn đề triết học chung nhất
Việc giải quyết vấn đề này quyết định tất cả
các vấn đề khác của triết học
Tùy theo cách giải quyết vấn đề này mà triết
học chia thành nhiều trào lưu đối lập nhau:
chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa duy tâm, thuyết
khả tri, thuyết bất khả tri… 9/11/2021 11 Teân goïi Thôøi gian Phaûn aùnh Ngöôøi ñaïi dieän lôïi ích G/C -Talet-Heraclit Theá kyû VI-III CHUÛ NOÂ -Ñeâmoâcrít CN DUY VẬT trcn (Coå Ñaïi) DAÂN CHUÛ -Laõo Töû CỔ ĐẠI -Tuaântöû - Ph.bêcơn CN DUY VAÄT Theá kyû GIAI CAÁP - Phoiơbắc TÖ SAÛN - Xpinôda SIEÂU HÌNH XVII – XVIII MÔÙI RA ÑÔØI - Đêcáctơ - Hônbách -C.Maùc CNDUYVAÄT Theá kyû GIAI CAÁP -AÊngghen BIEÄNCHÖÙNG XIX-XX COÂNG NHAÂN -Leânin 9/11/2021 12 CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA NHÒ CON ÑÖÔØNG DUY TAÂM BAÁT KHAÛ DUY TAÂM NGUYEÂN THÖÙ BA KHAÙCH TRI LUAÄN CHUÛ QUAN LUAÄN TRONG QUAN TRIEÁT HOÏC
“Tinh thaàn theá giôùi”
“Khoâng coù chuû theå thì Vaät chaát, yù thöùc T.H Thöïc Chuùng “Con ngöôøi khoâng “Lyù tính theá giôùi” khoâng coù khaùch theå” toàn taïi ñoäc laäp T.H Hieän Sinh coù khaû naêng nhaän “Trôøi”, “Thöôïng
“Söï vaät laø söï phöùc khoâng caùi naøo quyeát
thöùc ñöôïc theá giôùi”
ñeá”….laø cô sôû cuûa söï hợp cuûa caûm giaùc” ñònh caùi naøo T.H Thöïc Duïng “Chæ nhaän thöùc vaät vaø hieän töôïng
“Boâng hoàng ñeïp laø töï T.H Caáu Truùc ñöôïchieän töôïng, loøng ta” ..v…v… khoâng bieát ñöôïc baûn chaát cuûa söï vaät” -Platoân -Pitago -Aríttoát -Coângtô -Piroâng -Toâmaùt Ñacanh -Beùcli
-Rôneâ Ñeâcaùctô -Xpenxô -Hium -Khoång töû -Hium -Cantơ -Poáppô -Cantơ -Maïnhtö -Phichtô -Kieáccôgo ûHeâghen -Makhô -Haâyñôg -Xaùctôrô 9/11/2021 13 V Maët thöù nhaát MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA Maët thöù hai VAÄT CHAÁT – YÙ THÖÙC TOÀN TAÏI – TÖ DUY VAÄT CHAÁT VAØ YÙ THÖÙC TÖÏ NHIEÂN – TINH THAÀN CON NGÖÔØI COÙ KHAÛ CAÙI NAØO COÙ TRÖÔÙC NAÊNG NHAÄN THÖÙC CAÙI NAØO COÙ SAU? ÑÖÔÏC THEÁ GIÔÙI KHOÂNG? TÖ DUY LAØ TOÀN TAÏI LAØ TÍNH TÍNH NHAÄN THÖÙC KHOÂNG NHAÄN THÖÙ NHAÁT THÖÙ NHAÁT ÑÖÔÏC THÖÙC ÑÖÔÏC TOÀN TAÏI LAØ TÖ DUY LAØ TÍNH TÍNH THUYEÁT KHOÂNG THÖÙ HAI THÖÙ HAI THEÅ BIEÁT CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA DUY TAÂM DUY VAÄT DUY TAÂM 9/11/2021 14
1.1.3. BIEÄN CHÖÙNG VAØ SIEÂU HÌNH Xem e xe m ùt s xe öï ö va v ät tro ät n tro g n s g öï ö tieâng rie bi âng e bi ät, e ät, tó n tó h n h taïi, taïi, PHÖÔNG PHAÙP SIEÂU HÌNH kh k o h âng o âng lie li ân he e ä, ân he ä,kh k o h âng o âng va v än ñ än o ñ äng o äng “C “ hæ h nh n ìn h ìn tha th áy caây m ây a m ø kh k o h âng o th âng a th áy röøng áy röøn . g ” . . ” ” .
PHÖÔNG PHAÙP BIEÄN CHÖÙNG
* Xem xeùt söï vaät trong moái lieân heä, söï
vaän ñoäng vaø phaùt trieån. PBC PBC PBC
“Xem xeùt söï vaät vaø nhöõng phaûn aùnh
cuûa chuùng trong tö töôûng trong moái Töï phaùt Duy taâm Duy vaät
lieân heä qua laïi laãn nhau cuûa chuùng,
trong söï raøng buoäc söï vaän ñoäng, söï - AÂm döông - C.Maùc.
phaùt sinh vaø söï tieâu vong cuûa chuùng”. gia. Heâghen - Aêngghen.
* Tö duy Bieän chöùng thöøa nhaän beân - Laõo töû. - Leânin
caïnh caùi “hoaëc laø… hoaëc laø… “ coøn coù
caùi “vöøa laø… vöøa laø…” nöõa. - Heâracôølít 9/11/2021 15 16
1.2.1.1. Những điều kiện lịch sử của sự ra đời triết học Mác
* ĐIỀU KIỆN KINH TẾ- XÃ HỘI
 Sự củng cố và phát triển của phương thức
sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện cách mạng công nghiệp
Cuộc cách mạng công nghiệp, LLSX phát triển, PTSX TBCN được củng
cố vững chắc, : "Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp
chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn
và đồ sộ hơn LLSX của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại".(C.Mác và
Ph,Ăngghen: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, t.4, tr.603.) 17
* ĐIỀU KIỆN KINH TẾ- XÃ HỘI
Sự xuất hiện giai cấp vô sản trên vũ đài
lịch sử với tính cách một lực lượng chính trị- xã hội độc lập
Vào những năm 30- 40 của thế kỷ XIX phong trào đấu tranh của giai
cấp công nhân từ tự phát sang tính chất tự giác.
Giai cấp tư sản không còn đóng vai trò là giai cấp cách mạng
Giai cấp vô sản tiên phong trong cuộc đấu tranh cho nền dân chủ và tiến bộ xã hội. 18
* ĐIỀU KIỆN KINH TẾ- XÃ HỘI
Nhu cầu lý luận của thực tiễn cách mạng
Thực tiễn xã hôi, đòi hỏi phải được soi sáng bằng lý luận nói chung và triết học nói riêng.
Nhiều học thuyết, quan điểm lý luận về triết học, kinh tế và chính trị xã hội xuất hiện.
Sự xuất hiện giai cấp vô sản tạo cơ sở cho sự hình thành lý luận cách mạng. 19 * TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN
Triết học cổ điển Đức  G. Hêghen (1770-1831)
Là người đầu tiên xây dựng triết học thành một khoa học, trình bày
các quy luật của phép biện chứng.
Nhưng xuất phát từ lập trường duy tâm khách quan, nên phép biện
chứng của ông là phép biện chứng duy tâm.
Sự kế thừa của Mác và Ăngghen đối với hệ thống triết học Hêghen
C.Mác và Ph.Ăngghen đã lọc bỏ những yếu tố duy tâm, thần bí, kế
thừa, phát triển phép biện chứng của Hêghen, xây dựng PBCDV 20