Chương 3: thách thức đặt ra trong việc bảo vệ Quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân tại việt nam môn Luật Việt Nam | Trường Đại học Luật, Đại học Huế

CHƯƠNG 3: THÁCH THỨC ĐẶT RA TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN RIÊNG TƯ VÀ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM

3.1. Thách thức từ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ

Khung pháp luật vừa được thiết lập đã phải đối mặt ngay với những thách thức từ sự phát triển không ngừng của công nghệ số, tạo ra khoảng cách giữa quy định pháp lý và thực tiễn.

Công nghệ Trí tuệ nhân tạo và Phân tích dữ liệu lớn: Các thuật toán AI có khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ để tạo ra hồ sơ cá nhân chi tiết, dự đoán hành vi và đưa ra quyết định tự động. Điều này đặt ra những câu hỏi hóc búa mà Nghị định 13 chưa thể giải quyết triệt để:

Nguy cơ phân biệt đối xử và định kiến số: Dữ liệu đầu vào không đa dạng hoặc chứa định kiến xã hội có thể khiến AI đưa ra kết quả phân biệt đối xử, vi phạm nghiêm trọng quyền con người.

Mô hình kinh doanh đa nền tảng và xử lý dữ liệu liên hợp: Dữ liệu cá nhân ngày nay không nằm cố định ở một doanh nghiệp mà được chia sẻ, kết hợp giữa nhiều "bên thứ ba" trong một hệ sinh thái số (ví dụ: ứng dụng gọi xe, thanh toán, bản đồ, dịch vụ ăn uống). Điều này làm mờ đi ranh giới và trách nhiệm pháp lý giữa "bên kiểm soát dữ liệu" và "bên xử lý dữ liệu" theo quy định của Nghị định 13, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Công nghệ ẩn danh hóa và tái định danh: Các kỹ thuật ẩn danh hóa dữ liệu có thể bị phá vỡ bởi công nghệ tái định danh thông qua việc kết hợp nhiều bộ dữ liệu khác nhau. Điều này đe dọa tính hiệu quả của các quy định về bảo vệ dữ liệu, vì dữ liệu tưởng như đã được xử lý an toàn lại có thể bị khôi phục về trạng thái nhận diện cá nhân.

3.2. Thách thức từ năng lực thực thi và sự chưa sẵn sàng của các bên liên quan

Một khung pháp lý tiến bộ sẽ chỉ nằm trên giấy nếu không được thực thi hiệu quả và không có sự tuân thủ từ cộng đồng.

Năng lực của cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Công an, với tư cách là cơ quan đầu mối, đang đối mặt với một nhiệm vụ khổng lồ và phức tạp:

Thiếu nguồn lực chuyên sâu: Việc thanh tra, giám sát hàng trăm nghìn doanh nghiệp, nền tảng số đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ am hiểu pháp luật mà còn phải thành thạo công nghệ, an ninh mạng. Hiện nay, nguồn nhân lực này còn rất hạn chế (Bộ Thông tin và Truyền thông, 2023).

Cơ chế phối hợp chưa rõ ràng: Trách nhiệm bảo vệ dữ liệu còn liên quan đến Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước... Cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành để xử lý các vụ việc xuyên ngành, phức tạp vẫn cần được cụ thể hóa.

Sự chưa sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Gánh nặng tuân thủ: Các nghĩa vụ như đánh giá tác động, bổ nhiệm bộ phận chuyên trách, xây dựng hệ thống bảo mật... đòi hỏi chi phí đầu tư lớn về tài chính và nhân sự, có thể là rào cản đối với SMEs - vốn là xương sống của nền kinh tế.

Nhận thức và văn hóa tuân thủ còn thấp: Nhiều doanh nghiệp vẫn coi dữ liệu khách hàng là tài sản để khai thác tự do, chưa thực sự xây dựng văn hóa "bảo vệ dữ liệu từ thiết kế".

Nhận thức và hành vi tự bảo vệ của người dân còn hạn chế: Một khảo sát gần đây cho thấy, hơn 65% người dùng internet Việt Nam ít khi hoặc không bao giờ đọc các điều khoản về quyền riêng tư trước khi đồng ý (Cục An toàn thông tin, 2023). Thói quen đánh đổi dữ liệu cá nhân để lấy sự tiện lợi, cùng với sự thiếu hiểu biết về các quyền pháp lý mới được trao, khiến người dân trở thành mắt xích yếu nhất trong chuỗi bảo vệ.

3.3. Thách thức từ các xung đột lợi ích cơ bản

Việc bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân không diễn ra trong chân không, mà luôn tồn tại trong sự căng thẳng với các lợi ích khác.

Xung đột giữa quyền riêng tư và an ninh quốc gia, phòng chống tội phạm: Các quy định cho phép cơ quan nhà nước truy cập dữ liệu cá nhân vì mục đích an ninh, điều tra (theo Luật An ninh mạng) cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh bị lạm dụng, xâm phạm trái phép quyền riêng tư của công dân. Việc cân bằng điểm này là thách thức lớn đối với mọi quốc gia.

Xung đột giữa bảo vệ dữ liệu và sự phát triển của kinh tế số, đổi mới sáng tạo: Các quy định chặt chẽ có thể bị coi là rào cản pháp lý, làm tăng chi phí và làm chậm tốc độ đổi mới của các startup công nghệ. Bài toán đặt ra là làm sao thiết kế được một khung pháp lý vừa bảo vệ được người dân, vừa không kìm hãm sự sáng tạo và tăng trưởng.

Xung đột trong quản trị toàn cầu: Dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới là huyết mạch của kinh tế số toàn cầu. Việc Việt Nam yêu cầu nước tiếp nhận phải có quy định về bảo vệ dữ liệu có thể dẫn đến xung đột pháp lý với các quốc gia có tiêu chuẩn khác, đòi hỏi sự đàm phán để công nhận lẫn nhau về sự tương thích trong bảo vệ dữ liệu.