Trang 1
CHƯƠNG 1: SỐ HỮU TỈ
Bài 1: TẬP HỢP SỐ HỮU TỈ
I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1. Khái niệm số hữu tỉ và biểu diễn số hữu tỉ trên trục số:
a) Khái niệm: Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng phân số
a
b
với
, ; 0a b b
Tập hợp số hữu tỉ được kí hiệu là .
*) Chú ý: Mỗi số hữu tỉ đều có một số đối. Số đối của số hữu tỉ
a
b
là
a
b
−
*) Nhận xét: Các số thập phân đều viết được dưới dạng phân số thập phân nên chúng đều là các
số hữu tỉ. Số nguyên, hỗn số cũng là các số hữu tỉ
b) Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
+ Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số: Tương tự như đối với số nguyên, ta có thể biểu diễn mọi số hữu
tỉ trên trục số
+ Trên trục số, điểm biểu diễn số hữu tỉ
a
được gọi là điểm
a
+ Nhận xét: Trên trục số, hai điểm biểu diễn hai số hữu tỉ đối nhau
a
và
a−
nằm về hai phía khác
nhau só với điểm
O
và có cùng khoảng cách đến
2. Thứ tự trong tập hợp các số hữu tỉ
+ Ta có thể so sánh hai số hũu tỉ bất kì bằngg cách viết chúng dưới dạng phân số rồi só sánh hai
phân số đó
+ Với hai số hữu tỉ
,xy
ta luôn có hoặc
xy=
hoặc
xy
hoặc
xy
.
+ Cho ba số hữu tỉ
,,abc
, ta có:
Nếu
ab
và
bc
thì
ac
(tính chất bắc cầu)
+ Trên trục số, nếu
ab
thì điểm
a
nằm trước điểm
b
*) Chú ý:
+ Số hữu tỉ lớn hơn 0 được gọi là số hữu tỉ dương;
+ Số hữu tỉ nhỏ hơn 0 được gọi là số hữu tỉ âm.
+ Số 0 không là số hữu tỉ dương cũng không là số hữu tỉ âm.
II. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Nhận biết các số hữu tỉ, quan hệ trên tập hợp số
Phương pháp giải:
Trang 2
+ Muốn xác định xem một số có là số hữu tỉ hay không, ta hãy biến đổi xem số đó có dạng
a
b
với
, ; 0a b b
hay không.
+ Mối quan hệ giữa các tập hợp số đã biết với tập hợp số hữu tỉ:

.
+ Sử dụng các kí hiệu
, , , , , ,
để biểu diễn mối quan hệ giữa số và tập hợp hoặc giữa
các tập hợp với nhau.
Bài 1:
Cho các số sau:
5 2 2 13 0 3 9
;3 ; ; ; ; ; ;3,5;0;6,25
4 5 7 17 3 0 9
− − −
−
, hãy cho biết số nào là số hữu tỉ, số nào không
phải là số hữu tỉ?
Lời giải
Ta viết:
35 625
3,5 ;0,625
100 1000
==
. Vậy các số hữu tỉ là
5 2 2 13 0 9
;3 ; ; ; ; ;3,5;0;6,25
4 5 7 17 3 9
− − −
−
Số không phải số hữu tỉ là
3
0
(vì có mẫu số là 0).
Bài 2:
Số nguyên
... 2; 1;0;1;2;...−−
có là số hữu tỉ không? Vì sao?
Lời giải
Vì các số nguyên đề có thể viết được dưới dạng phân số với mẫu số là 1 nên các số nguyên đều là
số hữu tỉ.
Bài 3:
Điền kí hiệu
( )
;
thích hợp vào ô trống:
6,5
6,5
4
2
7
0
-3,5
Lời giải
Trang 3
6,5
6,5
4
2
7
0
-3,5
Bài 4:
Điền kí hiệu
( )
;
thích hợp vào ô trống:
5 −
5 −
5 −
1
5
0
8
−
Lời giải
5 −
5 −
5 −
1
5
0
8
−
Bài 5:
Điền các kí hiệu
,,¥ ¤ ¢
vào ô trống cho đúng (điền tất cả các khả năng có thể):
a)
11 .....
b)
26 .....−
c)
1
.....
5
d)
3
.....
4
−
Lời giải
a) Có thể điền
,,¥ ¢ ¤
b) Có thể điền
,¢¤
c) Có thể điền
¤
d) Có thể điền
¤
Bài 6:
Điền các kí hiệu thích hợp
( )
, , , , , ,
vào ô trống:
17
3 ; ; .
29
−
−
Hướng dẫn giải
1
3 ;
2
7
; .
9
−
−
Trang 4
Bài 7:
Điền các kí hiệu thích hợp
( )
, , , , , ,
vào ô trống:
10 3
1 ; 1 ; ; ;
28
4 1 2
; ; ; .
9 4 5
−−
−
−
Lời giải
10 10
1 ; 1 ; do = 5 ;
22
3 4 1 2
; ; , ; ; ; .
8 9 4 5
− − − −
−
−
Chú ý:
+ Kí hiệu
là “thuộc”.
+ Kí hiệu
là “không thuộc”.
+ Kí hiệu
là “tập hợp con”.
+ Kí hiệu
là “chứa trong” hoặc “chứa”.
+ Kí hiệu là “tập hợp các số tự nhiên”.
Bài 8:
Điền kí hiệu
( )
,,
thích hợp và ô trống:
52
4 ; ; 8 ; ;
39
1 2 2
; ; ; .
11 7 19
−−
−−
− − −
Lời giải
52
4 ; ; 8 ; ;
39
1 2 2
; ; ; .
11 7 19
−−
− −
− − −
Bài 9:
Điền các kí hiệu
;;
thích hợp vào ô trống (điền tất cả các khả năng có thể):
2
6 ; 22 ; ; ;
23
53
; ; 21 ;; 1 .
74
−
−
−
−
Lời giải
Trang 5
2
6 ; ; 22 ; ; ; ; ; ;
23
53
; ; ; 21 ; 1 ; .
74
−
−
−
−
Bài 10:
Khẳng định nào dưới đây sai?
A. Số 19 là một số tự nhiên. B. Số
5−
là một số nguyên âm.
C. Số
15
19
−
là một số hữu tỉ. D. Số 0 là một số hữu tỉ dương.
Lời giải
Chọn đáp án D
Vì số 0 không là số hữu tỉ âm, cũng không là số hữu tỉ dương.
Bài 11:
Viết Đ vào ô có khẳng định đúng và S vào ô có khẳng định sai:
1. Số nguyên là số hữu tỉ
2. Số nguyên âm không là số hữu tỉ âm
3. Tập hợp gồm các số hữu tỉ âm và các số hữu tỉ dương
4. Số
1
1
2
là số hữu tỉ
5. Số
1
5
−
−
không là số hữu tỉ
Lời giải
1. Đ 2. S 3. S
4. Đ 5. S
Bài 12:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương?
a)
5
7
−
b)
4
9−
c)
3
8
−
−
d)
14
9
−
e)
5
8−
Lời giải
Số hữu tỉ dương là
3
8
−
−
Số hữu tỉ âm là
5
7
−
;
4
9−
;
14
9
−
;
5
8−
Trang 6
Bài 13:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương?
a)
3
5
−
−
b)
2
9
c)
4−
d)
0
3−
Lời giải
a)
3
5
−
−
là số hữu tỉ dương
b)
là số hữu tỉ dương
c)
4−
là số hữu tỉ âm
d)
0
0
3
=
−
không là số hữu tỉ âm cũng không là số hữu tỉ dương.
Bài 14:
Tìm số đối của các số sau:
11 7 5 1 1
; 4; ;0; ; ;
2 6 7 3 2
−−
−
Lời giải
Số đối của
11 7 5 1 1
; 4; ;0; ; ;
2 6 7 3 2
−−
−
lần lượt là
11 7 5 1 1
;4; ;0; ; ;
2 6 7 3 2
− − −
Bài 15:
Tìm số đối của các số sau:
( ) ( )
13
3 ; 5 ; ; 8
24
−
− − −
−
Lời giải
Số đối của
( ) ( )
13
3 ; 5 ; ; 8
24
−
− − −
−
lần lượt là
13
3 ;5; ; 8
24
− − −
Bài 16:
Dãy số nào dưới đây cùng biểu diễn một số hữu tỉ
a)
36
0,3; ;
10 20
−
−
b)
5 10
5; ;
12
−−
−
c)
2 7 14
;;
13 17 26
−−
d)
9 6 3
;;
12 8 4
−
−
Lời giải
Trang 7
a) Ta có:
36
0,3
10 20
−
− =
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ
b) Ta có:
5 10
5
12
−−
=
−
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ
c)
2 7 14
13 17 26
−−
=
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ
d)
9 6 3
;;
12 8 4
−
−
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ
Bài 17:
Trong các phân số sau, những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
5
4
−
, từ đó rút ra dạng tổng quát của
các phân số bằng phân số
5
4
−
.
10 15 20 19 25 12
, , , , ,
4 12 16 16 20 15
− − −
−
−−
Lời giải
Rút gọn các phân số ta được:
10 5 15 5 20 5 19 5 25 12 5
, , , , ,
4 4 12 4 16 4 16 4 20 15 4
− − − − − −
= − = = = =
−−
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ
5
4
−
là
10 15 25
,,
8 12 20
−
−
−
Dạng tổng quát của các phân số bằng phân số
5
4
−
là
( )
5
,0
4
k
kk
k
−
Bài 18:
a) Tìm 3 phân số bằng cạc phân số
14
21
b) Tìm 3 phân số bằng cạc phân số
4
12−
Lời giải
a) Ta có:
14 2 4 16
21 3 6 24
===
b) Ta có:
4 1 2 8
12 3 6 24
−
= = − =
−−
Bài 19:
Viết dạng chung của các số hữu tỉ bằng:
a)
123123
164164
−
b)
434343
868686
Trang 8
Lời giải
a) Ta có:
123123 123.1001 123
164164 164.1001 164
− − −
==
Vậy dạng chung của số hữu tỉ
123123
164164
−
là
123.
164.
m
m
−
với
,0mm
a) Ta có:
434343 1.434343 1
868686 2.434343 2
==
Vậy dạng chung của số hữu tỉ
434343
868686
là
1.
2.
m
m
với
,0mm
Bài 20:
Cho các số sau:
2,3 3 5 12 0 2 3
; 1 ; ; ; ; ; ; 1,6;0,35
5 4 9 7 8 0 3
−−
−−
−
. Hãy cho biết số nào là số hữu tỉ, số nào
không phải là số hữu tỉ?
Lời giải
Các số hữu tỉ là
3 5 12 0 3
1 ; ; ; ; ; 1,6;0,35
4 9 7 8 3
−−
−−
−
Số không phải là số hữu tỉ là
2,3 2
;
50
Bài 21:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương?
1
4
−
;
11
3
;
2
5
−
−
;
6−
Lời giải
Số hữu tỉ dương là:
11
3
;
2
5
−
−
Số hữu tỉ âm là:
1
4
−
;
6−
Bài 22:
Tìm số đối của các số:
( ) ( )
3 4 2
5 ; 9 ; ; 5 ; ;0,56
7 11 3
−
− − − −
−
.
Lời giải
3
5
3
2
1
0
-1
-2
Trang 9
Số đối của
( ) ( )
3 4 2
5 ; 9 ; ; 5 ; ;0,56
7 11 3
−
− − − −
−
lần lượt là:
3 4 2
5 ;9; ; 5; ; 0,56
7 11 3
− − − −
Bài 23:
Trong các phân số sau, những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
2
5−
?
8
;
20
−
9
;
12−
10
;
25
−
6
;
15−
9
15−
Lời giải
Ta có
22
55
−
=
−
. Rút gọn các phân số đã cho ta được:
84
;
20 5
−−
=
93
;
12 4
−
=
−
10 2
;
25 5
−−
=
62
;
15 5
−
=
−
93
15 5
−
=
−
Vậy các phân số biểu diễn số hữu ti
2
5−
là:
10
;
25
−
6
15−
.
Bài 24:
Biểu diễn các số hữu tỉ sau trên cùng một trục số.
a)
1
4
−
b)
3
4
−
−
c)
3
4−
d)
14
9
−
e)
7
4
Lời giải
Ta có:
33
44
−
=
−
;
33
44
−
=
−
;
14 5
1
99
−
=−
;
73
1
44
=
.
Bài 25:
Hãy tìm năm phân số bằng phân số
2
7
−
.
Lời giải
Năm phân số bằng phân số
2
7
−
là:
4 6 8 10 12
; ; ; ;
14 21 28 35 42
− − − − −
Bài 26:
0
-1
-2
1
2
-1
4
3
-4
-3
-4
7
4
-14
9
Trang 10
Tìm số nguyên
x
để các số sau là số hữu tỉ:
a)
11
x
b)
3
x
−
c)
7
3x−
Lời giải
a) Để
11
x
là số hữu tỉ thì
.x
b) Để
3
x
−
là số hữu tỉ thì
x
và
0x
. Suy ra
x
là số nguyên khác
0
.
c) Để
7
3x−
là số hữu tỉ thì
3x−
và
30x−
. Suy ra
x
là số nguyên khác
0
.
Bài 27:
Tìm số nguyên
x
để các số sau là số hữu tỉ:
a)
5
3x −
b)
4
5 10x
−
+
Lời giải
a) Để
5
3x −
là số hữu tỉ thì
3x −
và
3 0 3xx−
.
Vậy khi
x
là số nguyên khác
3
thì
5
3x −
là số hữu tỉ
b) Để
4
5 10x
−
+
là số hữu tỉ thì
5 10x +
và
5 10 0 2xx+ −
.
Vậy khi
x
là số nguyên khác
2−
thì
4
5 10x
−
+
là số hữu tỉ.
Bài 28:
Tìm tất cả các số nguyên
x
để các phân số sau có giá trị là số nguyên:
a)
10x 9
2x 3
A
−
=
−
b)
10
5
x
B
x
−
=
−
Lời giải
a)
10x 9
2x 3
A
−
=
−
6
5
2x 3
=+
−
6
23
23
Ax
x
−
−
Ư(6)
2 3 6; 3 ; 2 ; 1; 1; 2; 3 ; 6x − − − − −
0; 1 ; 2; 3x
,
( )
x
Trang 11
b)
10 5
1
55
x
B
xx
−
= = −
−−
. Làm tương tự câu a ta được
{4;6;0;10}x
.
Bài 29:
Cho số
x
thỏa mãn
2
5x =
. Hỏi số
x
có là số hữu tỉ không?
Lời giải
x
không thể là số hữu tỉ.
Dạng 2: Biểu diễn số hữu tỉ
Bài toán 1: Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
*) Phương pháp giải:
Để biểu diễn một số hữu tỉ trên trục số, ta thường làm như sau:
Bước 1. Ta viết số đó dưới dạng phân số có mẫu dương. Khi đó mẫu của phân số sẽ cho ta biết
đoạn thẳng đơn vị được chia thành bao nhiêu phần bằng nhau.
Bước 2. Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị.
Bước 3. Số hữu tỉ dương (âm) nằm bên phải (trái) điểm 0 và cách điểm 0 một khoảng bằng giá trị
tuyệt đối của số hữu tỉ đó.
Bài 1:
Biểu diễn số hữu tỉ
3
4
trên trục số.
Lời giải
Chia các đoạn thẳng đơn vị ra làm 4 phần bằng nhau.
Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị (bằng
đơn vị cũ).
Lấy điểm nằm bên trái điểm 0, cách điểm 0 một đoạn bằng 3 đơn vị mới.
Điểm vừa lấy là điểm phải tìm.
Bài 2:
Trang 12
Biểu diễn số hữu tỉ
3
5−
trên trục số.
Lời giải
Ta có
33
55
−
=
−
Chia các đoạn thẳng đơn vị ra làm 5 phần bằng nhau.
Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị (bằng
1
5
đơn vị cũ).
Lấy điểm nằm bên trái điểm 0, cách điểm 0 một đoạn bằng 3 đơn vị mới.
Điểm vừa lấy là điểm phải tìm.
Bài 3:
Điền số thích hợp vào chỗ trống:
Lời giải
Bài 4:
Biểu diễn số hữu tỉ
5 4 3
;;
4 4 5
−
trên trục số.
Lời giải
Biểu diễn số hữu tỉ
5
4
−
-1
2
-1
1
1
3
0
4
3
1
2
-1
3
-1
0
1
3
1
-1
-1
2
-5
4
3
2
-2
1
0
-1
Trang 13
Biểu diễn số hữu tỉ
4
1
4
=
Biểu diễn số hữu tỉ
3
5
Bài toán 2: Biểu diễn số hữu tỉ dưới dạng các phân số bằng nhau
*) Phương pháp giải:
Số hữu tỉ thường được biểu diễn dưới dạng phân số tối giản
a
b
với
, ; 0a b b
.
Bài 1
Cho các phân số sau:
6 4 4 20
;;;
15 12 10 8
−
−−−
Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
2
5−
?
Hướng dẫn giải
Ta có
22
55
−
=
−
. Rút gọn các phân số đã cho ta được:
6 2 4 1 4 2 20 5
; ; ;
15 5 12 3 10 5 8 2
− − − − −
= = = =
− − −
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ
2
5−
là:
6
15
−
và
4
10−
.
Bài 2:
Biểu diễn các số hữu tỉ sau trên trục số:
3 1 1
;;
2 3 4
−
−
Lời giải
Biểu diễn các số hữu tỉ
3 1 1
;;
2 3 4
−
−
trên trục số như sau:
Bài 3:
4
-1
0
1
-2
2
3
Trang 14
Cho các phân số sau
9 14 4 12
; ; ;
6 21 6 20
−−
−
. Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
2
3−
?
Lời giải
Ta có:
22
33
−
=
−
.
Rút gọn các phân số đã cho ta được:
9 3 14 2 4 2 12 3
; ; ;
6 2 21 3 6 3 20 5
− − − − − −
= = = =
−−
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ
2
3−
là:
14
21
−
và
4
6−
.
Bài 4:
a) Cho các phân số
21 14 42 35 5 28
; ; ; ; ;
27 19 54 45 7 36
− − − − −
−−
. Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
7
9
−
?
b) Biểu diễn số hữu tỉ
7
9
−
trên trục số.
Lời giải
a) Ta có:
21 7 28 7 35 35 7
;;
27 9 36 9 45 45 9
− − − − − −
= = = =
−
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ
7
9
−
là:
21 28
;
27 36
−−
và
35
45−
.
b) Biểu diễn các số hữu tỉ
7
9
−
trên trục số như sau:
Bài 5:
Trong các phân số sau, phân số nào không bằng phân số
3
5
?
A.
6
11
B.
9
15
C.
6
10
−
−
D.
3
5
−
−
Lời giải
Các đáp án B, C, D sau khi rút gọn ta đều được phân số
3
5
.
Bài 6:
Biểu diễn các số:
1 25 5
;0,25; ;
4 100 20
−
−
bởi các điểm trên cùng một trục số ta được bao nhiêu điểm
phân biệt?
A. Một điểm. B. Hai điểm.
Trang 15
C. Ba điểm. D. Bốn điểm.
Lời giải
Đưa các số hữu tỉ về dạng phân số tối giản, ta có:
1 1 25 1 5 1
; 0,25 ; ; .
4 4 100 4 20 4
−
= = =
−
Vậy các số trên cùng biểu diễn bởi điểm
1
4
trên trục số.
Bài 7:
Trong các phân số
14 24 26 28 72
; ; ; ;
18 26 28 30 78
−
−
có bao nhiêu phân số bằng phân số
12
13
?
A. 1. B. 2.
C. 3. D. 4.
Lời giải
14 7 24 12 26 13 28 14 72 12
; ; ; ; .
18 9 26 13 28 14 30 15 78 13
−−
= = = − = =
−
Vậy có hai phân số biểu diễn phân số
12
13
.
Dạng 3: So sánh hai số hữu tỉ
*) Phương pháp giải:
+ Viết các số hữu tỉ dưới dạng phân số có cùng mẫu dương: So sánh các tử số, phân số nào có tử
nhỏ hơn thì phân số đó nhỏ hơn.
+ So sánh các số trung gian (
0,1,...
);
+ So sánh với phần hơn hoặc phần bù;
+ So sánh thương hai số hữu tỉ (khác
0
) với
1
;
+ Áp dụng tính chất bắc cầu và các bất đẳng thức đã chứng minh trong bài
Bài 1:
So sánh các số hữu tỉ sau:
11
6
−
và
8
9−
.
Hướng dẫn giải
88
99
−
=
−
Ta có
11 33 8 8 16
;
6 18 9 9 18
− − − −
= = =
−
Vì
33 16− −
nên
33 16
18 18
−−
hay
11 8
69
−
−
Trang 16
Bài 2:
So sánh các số sau:
a)
25
20
−
và
20
25
; b)
15
21
và
21
49
; c)
19
49
−
và
23
47
−
.
Hướng dẫn giải
a) Ta có
25
0
20
−
và
20
0
25
nên
25 20
20 25
−
.
b) Ta có
15 5 21 3
;
21 7 49 7
==
. Vì
53
77
nên
15 21
21 49
c) Ta có:
19 23
49 49
−−
và
23 23
49 47
−−
. Do đó
19 23
49 47
−−
Bài 3:
So sánh các số hữu tỉ sau:
a)
998
555
và
999
556
; b)
315
380
−
và
316
381
−
; c)
2020
2019
và
2018
2019
.
Hướng dẫn giải
a) Ta thấy
998 555 999 556 443− = − =
nên ta so sánh hai phân số qua phần bù
Ta có
998 443 999 443
1 ; 1
555 555 556 556
− = − =
Vì
443 443
556 555
nên
999 998
11
556 555
− −
hay
999 998
556 555
b) Ta thấy
( ) ( )
380 315 381 316 65+ − = + − =
nên ta so sánh hai phân số bằng cách cộng thêm 1.
Ta có
315 65 316 65
1 ; 1
380 380 381 381
−−
+ = + =
Vì
65 65
380 381
nên
315 316
11
380 381
−−
+ +
hay
315 316
380 381
−−
.
c) Ta có
2020 2019
nên
2020
1
2019
Lại có
2018 2019
nên
2018
1
2019
Do đó
2020 2018
2019 2019
.
Chú ý:
Ngoài phương pháp so sánh bằng cách quy đồng mẫu số, ta có thể sử dụng các phương pháp
Trang 17
khác như:
+ So sánh qua một phân số trung gian.
+ So sánh qua phần bù.
+ Đưa về so sánh hai phân số có cùng tử số.
Bài 4:
So sánh các số hữu tỉ sau:
a)
và
11
12
; b)
5
8
−
và
7
10−
;
c)
24
35
và
19
30
; d)
9
21
−
và
27
63−
.
Lời giải
a) Ta có
7 21 11 22
;
8 24 12 24
==
Vì
21 22
nên
21 22
24 24
hay
7 11
8 12
.
b) Ta có
5 3 7 3
1 ; 1
8 8 10 10
−−
+ = + =
Vì
33
8 10
nên
57
11
8 10
−−
+ +
hay
57
8 10
−
−
c) Ta có
24 11 19 11
1 ; 1
35 35 30 30
= − = −
Vì
11 11
35 30
nên
11 11
11
35 30
− −
hay
24 19
35 30
d) Ta có
9 3 27 27 3
;
21 7 63 63 7
− − − −
= = =
−
Suy ra
9 27
21 63
−
=
−
.
Bài 5:
So sánh các số hữu tỉ sau:
a)
9
70
và
5
42
; b)
4
27
−
và
15
63−
;
c)
13
15
và
9
11
; d)
9
17
−
và
20
21
−
−
.
Lời giải
Trang 18
a) Ta có
9 27 5 25
;
70 210 42 210
==
Vì
27 25
nên
27 25
210 210
hay
95
70 42
b) Ta có
4 28 15 15 45
;
27 189 63 63 189
− − − −
= = =
−
Vì
28 45− −
nên
28 45
189 189
−−
hay
4 15
27 63
−
−
c) Ta có
13 2 9 2
1 ; 1
15 15 11 11
= − = −
Vì
22
15 11
nên
22
11
15 11
− −
hay
13 9
15 11
d) Ta có
9 20 20
0; 0
17 21 21
−−
=
−
nên
9 20
17 21
−−
−
.
Bài 6:
Sắp xếp các số hữu tỉ
12 3 16 1 11 14 9
; ; ; ; ; ;
19 19 19 19 19 19 19
− − − − − − −
theo thứ tự giảm dần.
Lời giải
Vì
16 14 12 11 9 3 1− − − − − − −
nên
16 14 12 11 9 3 1
19 19 19 19 19 19 19
− − − − − − −
Sắp xếp các số theo thứ tự giảm dần:
1 3 9 11 12 14 16
; ; ; ; ; ;
19 19 19 19 19 19 19
− − − − − − −
Bài 7:
Sắp xếp các số hữu tỉ
16 16 19
;;
27 29 27
−−
−
theo thứ tự tăng dần.
Lời giải
Có
27 29
nên
16 16
27 29
. Suy ra
16 16
27 29
−−
Lại có
16 19− −
nên
16 19
27 27
−−
Vậy
19 16 16
27 27 29
−−
−
.
Sắp xếp các số theo thứ tự tăng dần:
19 16 16
;;
27 27 29
−−
−
Bài 8:
So sánh các số hữu tỉ sau.
a)
3
7
và
5
7
b)
2
5
−
và
3
5
−
Trang 19
c)
4
9−
và
5
9−
d)
3
8
−
−
và
3
8
−
Lời giải
a)
3
7
và
5
7
Vì
35
nên
35
77
b)
2
5
−
và
3
5
−
Vì
23− −
nên
23
55
−−
c)
4
9−
và
5
9−
Ta có:
44
99
−
=
−
;
55
99
−
=
−
Vì
45
99
−−
nên
45
99
−−
d)
3
8
−
−
và
3
8
−
Ta có:
3 3 3 3
;
8 8 8 8
−−
=
−
Vậy
33
88
−−
−
Bài 9:
So sánh các số hữu tỉ sau:
a)
53
và
44
33
b) và ;
54
−−
c)
13
và
21 27
.
Lời giải
a) Ta có
53
5 4 nên
44
b) Ta có
3 3 3 3
nên
5 4 5 4
−−
c) Ta có
3 1 1 1 1 3
mà nên
27 9 21 9 21 27
=
Bài 10:
Trang 20
Sắp xếp các số hữu tỉ sau theo thứ tự giảm dần:
12 3 16 1 11 14 19
; ; ; ; ; ;
17 17 17 17 17 17 17
− − − − − − −
Lời giải
Ta có :
1 3 11 12 14 16 19
17 17 17 17 17 17 17
− − − − − − −
Các số được sắp xếp theo thứ tự giảm dần là:
1 3 11 12 14 16 19
: : ; ; ; ;
17 17 17 17 17 17 17
− − − − − − −
Bài 11:
Sắp xếp các số hữu tỉ sau theo thứ tự tăng dần.
5555555
;;;;;;
9 7 2 4 8 3 11
−−−−−−−
Lời giải
Ta có :
5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5
11 9 8 7 4 3 2 11 9 8 7 4 3 2
−−−−−−−
Các số được sắp xếp theo thứ tự tăng dần là:
5555555
;;;;;;
2 3 4 7 8 9 11
−−−−−−−
Bài 12:
So sánh các số hữu tỉ sau một cách nhanh nhất:
a)
146 1
và ;
43 89
−
21 13
b) và ;
23 12
2019 2020
c) và .
2019 2019
Lời giải
a) Ta có:
146 1 146 1
0 và 0 nên
43 89 43 89
−−
b) Ta có:
21 13 21 13
<1 và 1 nên <
23 12 23 12

c) Ta có:
2019 2020 2019 2020
=1 và 1 nên
2019 2019 2019 2019
Bài 13:
So sánh các số hữu tỉ sau một cách nhanh nhất:
a)
1
0,125 và
8
xy= − =
−
b) b)
5
0,75 và
4
xy==

Preview text:

CHƯƠNG 1: SỐ HỮU TỈ
Bài 1: TẬP HỢP SỐ HỮU TỈ
I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM
1. Khái niệm số hữu tỉ và biểu diễn số hữu tỉ trên trục số: a
a) Khái niệm: Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng phân số với a,b  ;b  0 b
Tập hợp số hữu tỉ được kí hiệu là . a a
*) Chú ý: Mỗi số hữu tỉ đều có một số đối. Số đối của số hữu tỉ là − b b
*) Nhận xét: Các số thập phân đều viết được dưới dạng phân số thập phân nên chúng đều là các
số hữu tỉ. Số nguyên, hỗn số cũng là các số hữu tỉ
b) Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
+ Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số: Tương tự như đối với số nguyên, ta có thể biểu diễn mọi số hữu tỉ trên trục số
+ Trên trục số, điểm biểu diễn số hữu tỉ a được gọi là điểm a
+ Nhận xét: Trên trục số, hai điểm biểu diễn hai số hữu tỉ đối nhau a và a
− nằm về hai phía khác
nhau só với điểm O và có cùng khoảng cách đến O
2. Thứ tự trong tập hợp các số hữu tỉ
+ Ta có thể so sánh hai số hũu tỉ bất kì bằngg cách viết chúng dưới dạng phân số rồi só sánh hai phân số đó
+ Với hai số hữu tỉ x, y ta luôn có hoặc x = y hoặc x y hoặc x y .
+ Cho ba số hữu tỉ a,b,c , ta có:
Nếu a b và b c thì a c (tính chất bắc cầu)
+ Trên trục số, nếu a b thì điểm a nằm trước điểm b *) Chú ý:
+ Số hữu tỉ lớn hơn 0 được gọi là số hữu tỉ dương;
+ Số hữu tỉ nhỏ hơn 0 được gọi là số hữu tỉ âm.
+ Số 0 không là số hữu tỉ dương cũng không là số hữu tỉ âm.
II. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng 1: Nhận biết các số hữu tỉ, quan hệ trên tập hợp số Phương pháp giải: Trang 1
+ Muốn xác định xem một số có là số hữu tỉ hay không, ta hãy biến đổi xem số đó có dạng a với b
a,b  ;b  0 hay không.
+ Mối quan hệ giữa các tập hợp số đã biết với tập hợp số hữu tỉ:   .
+ Sử dụng các kí hiệu ,  ,
 , , , , để biểu diễn mối quan hệ giữa số và tập hợp hoặc giữa các tập hợp với nhau. Bài 1: 5 2 2 − 1 − 3 0 3 9 − Cho các số sau: ;3 ; ; ; ; ;
;3,5;0;6, 25 , hãy cho biết số nào là số hữu tỉ, số nào không 4 5 7 17 3 0 9 − phải là số hữu tỉ? Lời giải 35 625 5 2 2 − 1 − 3 0 9 − Ta viết: 3,5 = ;0,625 =
. Vậy các số hữu tỉ là ;3 ; ; ; ; ;3,5;0;6, 25 100 1000 4 5 7 17 3 9 − 3
Số không phải số hữu tỉ là (vì có mẫu số là 0). 0 Bài 2: Số nguyên ...− 2; 1
− ;0;1;2;... có là số hữu tỉ không? Vì sao? Lời giải
Vì các số nguyên đề có thể viết được dưới dạng phân số với mẫu số là 1 nên các số nguyên đều là số hữu tỉ. Bài 3: Điền kí hiệu ( ;  )
 thích hợp vào ô trống: 6,5 6,5 4 2 0 -3,5 7 Lời giải Trang 2 6,5  6,5  4 2  0  -3,5  7 Bài 4: Điền kí hiệu (; )
 thích hợp vào ô trống: −5 −5 −5 1 0 − 5 8 Lời giải −5  −5  −5  1 0  −  5 8 Bài 5:
Điền các kí hiệu ¥ ,¤ ,¢ vào ô trống cho đúng (điền tất cả các khả năng có thể): a) 11..... b) 26 − ..... c) 1 ..... d) 3 − ..... 5 4 Lời giải
a) Có thể điền ¥ ,¢ ,¤ b) Có thể điền ¢ ,¤ c) Có thể điền ¤ d) Có thể điền ¤ Bài 6:
Điền các kí hiệu thích hợp ( ,  ,
 , , , , ) vào ô trống: 1 − 7 3 − ;  ;  . 2 9 Hướng dẫn giải 1 − 3 −   ; 2 7  ;   . 9 Trang 3 Bài 7:
Điền các kí hiệu thích hợp ( ,  ,
 , , , , ) vào ô trống: 10 3 1 ; −1 ; − ; ; 2 8 − 4 − 1 2 ;  ;  ;  . 9 4 5 Lời giải 10 10 1  ; −1  ; −  do − = − 5 ; 2 2 3 4 − 1 2  ;  ;  , ;  ;  ; . 8 − 9 4 5 Chú ý:
+ Kí hiệu  là “thuộc”.
+ Kí hiệu  là “không thuộc”.
+ Kí hiệu  là “tập hợp con”.
+ Kí hiệu  là “chứa trong” hoặc “chứa”.
+ Kí hiệu là “tập hợp các số tự nhiên”. Bài 8: Điền kí hiệu ( ,  ,
 ) thích hợp và ô trống: 5 − 2 − 4 − ; ; − 8 ; ; 3 9 1 2 2 − ; − ; − ; . 11 7 19 Lời giải 5 − 2 − 4 −  ;  ; −8 ;  ; 3 9 1 2 2 −  ; −  ; −  ;  . 11 7 19 Bài 9:
Điền các kí hiệu ; ; thích hợp vào ô trống (điền tất cả các khả năng có thể): 2 − 6 −  ; 22 ;  ;  ; 23 5 − 3  ;  ; − 21 ;; 1  . 7 4 Lời giải Trang 4 2 − 6 −  ; ; 22  ; ; ;  ;  ; ; 23 5 − 3  ;  ; ; − 21 ; 1  ; . 7 4 Bài 10:
Khẳng định nào dưới đây sai?
A. Số 19 là một số tự nhiên. B. Số 5
− là một số nguyên âm. 15 C. Số − là một số hữu tỉ.
D. Số 0 là một số hữu tỉ dương. 19 Lời giải Chọn đáp án D
Vì số 0 không là số hữu tỉ âm, cũng không là số hữu tỉ dương. Bài 11:
Viết Đ vào ô có khẳng định đúng và S vào ô có khẳng định sai:
1. Số nguyên là số hữu tỉ
2. Số nguyên âm không là số hữu tỉ âm
3. Tập hợp gồm các số hữu tỉ âm và các số hữu tỉ dương 1 4. Số 1 là số hữu tỉ 2 1 − 5. Số không là số hữu tỉ 5 − Lời giải 1. Đ 2. S 3. S 4. Đ 5. S Bài 12:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương? 5 4 3 − a) − b) c) 7 9 − 8 − 14 − 5 d) e) 9 8 − Lời giải 3 − Số hữu tỉ dương là 8 − 5 4 14 − 5 Số hữu tỉ âm là − ; ; ; 7 9 − 9 8 − Trang 5 Bài 13:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương? 3 − 2 a) − b) 5 9 0 c) −4 d) 3 − Lời giải 3 − a) − là số hữu tỉ dương 5 2
b) là số hữu tỉ dương 9
c) −4 là số hữu tỉ âm 0 d)
= 0 không là số hữu tỉ âm cũng không là số hữu tỉ dương. 3 − Bài 14: 11 7 − 5 − 1 1
Tìm số đối của các số sau: ; 4 − ; ;0; ; ; 2 6 7 3 2 Lời giải 11 7 − 5 − 1 1 11 7 5 1 1 Số đối của ; 4 − ; ;0; ; ; lần lượt là − ;4; ;0; ; − ; − 2 6 7 3 2 2 6 7 3 2 Bài 15: 1 3 −
Tìm số đối của các số sau: 3 ;( 5 − ); ; −( 8 − ) 2 4 − Lời giải 1 3 − 1 3 Số đối của 3 ;( 5 − ); ; −( 8 − ) lần lượt là 3 − ;5; − ; 8 − 2 4 − 2 4 Bài 16:
Dãy số nào dưới đây cùng biểu diễn một số hữu tỉ 3 − 6 5 − 1 − 0 a) 0 − ,3; ; b) 5; ; 10 20 1 − 2 2 7 − 1 − 4 9 6 − 3 c) ; ; d) ; ; 13 17 26 12 8 − 4 Lời giải Trang 6 3 − 6 a) Ta có: 0 − ,3 = 
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ 10 20 5 − 10 − b) Ta có: 5 = 
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ 1 − 2 2 7 − 14 − c)  =
. Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ 13 17 26 9 6 − 3 d) ;
; . Dãy số này không biểu diễn một số hữu tỉ 12 8 − 4 Bài 17: 5 −
Trong các phân số sau, những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ
, từ đó rút ra dạng tổng quát của 4 5 −
các phân số bằng phân số . 4 1 − 0 15 2 − 0 1 − 9 25 12 , − , , , , 4 12 1 − 6 16 2 − 0 15 Lời giải 1 − 0 5 − 15 5 − 2 − 0 5 1 − 9 5 − 25 12 5
Rút gọn các phân số ta được: = , − = , = , = , , = 4 4 12 4 1 − 6 4 16 4 2 − 0 15 4 5 − 10 − 15 25
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ là , − , 4 8 12 20 − 5 − 5k
Dạng tổng quát của các phân số bằng phân số là −
(k  ,k  0) 4 4k Bài 18: 14
a) Tìm 3 phân số bằng cạc phân số 21 4
b) Tìm 3 phân số bằng cạc phân số 12 − Lời giải 14 2 4 16 a) Ta có: = = = 21 3 6 24 4 1 − 2 8 b) Ta có: = = − = 1 − 2 3 6 2 − 4 Bài 19:
Viết dạng chung của các số hữu tỉ bằng: 123123 − 434343 a) b) 164164 868686 Trang 7 Lời giải 1 − 23123 1 − 23.1001 1 − 23 a) Ta có: = = 164164 164.1001 164 123123 − 123. − m
Vậy dạng chung của số hữu tỉ là
với m  , m  0 164164 164.m 434343 1.434343 1 a) Ta có: = = 868686 2.434343 2 434343 1.m
Vậy dạng chung của số hữu tỉ là
với m  , m  0 868686 2.m 3 5 -2 -1 0 1 2 3 Bài 20: 2,3 3 5 − 12 0 2 3 − Cho các số sau: ; 1 ; ;− ; ; ;
; −1,6;0,35 . Hãy cho biết số nào là số hữu tỉ, số nào 5 4 9 7 8 0 3 −
không phải là số hữu tỉ? Lời giải 3 5 − 12 0 3 − Các số hữu tỉ là 1 ; ;− ; ; ;−1,6;0,35 4 9 7 8 3 − 2,3 2
Số không phải là số hữu tỉ là ; 5 0 Bài 21:
Các số hữu tỉ sau là âm hay dương? 1 − 3 − ; ; 2 ; −6 4 11 5 − Lời giải 3 − Số hữu tỉ dương là: ; 2 11 5 − 1
Số hữu tỉ âm là: − ; −6 4 Bài 22: 3 4 − 2
Tìm số đối của các số: 5 ;( 9 − ); ;−( 5 − );− ;0,56 . 7 1 − 1 3 Lời giải Trang 8 3 4 − 2 3 4 2 Số đối của 5 ;( 9 − ); ;−( 5
− );− ;0,56 lần lượt là: 5 − ;9;− ; 5 − ; ;− 0,56 7 1 − 1 3 7 11 3 Bài 23: 2
Trong các phân số sau, những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ ? 5 − 8 − 9 10 − 6 9 ; ; ; ; 20 12 − 25 15 − 15 − Lời giải 2 2 − Ta có =
. Rút gọn các phân số đã cho ta được: 5 − 5 8 − 4 − − − − − − = 9 3 10 2 6 2 9 3 ; = ; = ; = ; = 20 5 1 − 2 4 25 5 1 − 5 5 1 − 5 5 2 10 − 6
Vậy các phân số biểu diễn số hữu ti là: ; . 5 − 25 15 − Bài 24:
Biểu diễn các số hữu tỉ sau trên cùng một trục số. 1 − 3 − 3 a) b) c) 4 4 − 4 − 14 − 7 d) e) 9 4 Lời giải 3 − 3 3 3 − 1 − 4 5 7 3 Ta có: = ; = ; = 1 − ; = 1 . 4 − 4 4 − 4 9 9 4 4 -2 -1 0 1 2 -14 3 -1 -3 7 9 -4 4 -4 4 Bài 25: 2 −
Hãy tìm năm phân số bằng phân số . 7 Lời giải 2 − 4 − 6 − 8 − 1 − 0 1 − 2
Năm phân số bằng phân số là: ; ; ; ;  7 14 21 28 35 42 Bài 26: Trang 9
Tìm số nguyên x để các số sau là số hữu tỉ: x 3 − 7 a) b) c) 11 x 3 − x Lời giải x a) Để
là số hữu tỉ thì x  . 11 3 − b) Để
là số hữu tỉ thì x  và x  0 . Suy ra x là số nguyên khác 0 . x 7 c) Để
là số hữu tỉ thì −3x  và −3x  0 . Suy ra x là số nguyên khác 0 . 3 − x Bài 27:
Tìm số nguyên x để các số sau là số hữu tỉ: 5 4 − a) b) x − 3 5x +10 Lời giải 5 a) Để
là số hữu tỉ thì x − 3 và x − 3  0  x  3 . x − 3 5
Vậy khi x là số nguyên khác 3 thì là số hữu tỉ x − 3 4 − b) Để
là số hữu tỉ thì 5x +10 và 5x +10  0  x  −2 . 5x +10 4 −
Vậy khi x là số nguyên khác −2 thì là số hữu tỉ. 5x +10 Bài 28:
Tìm tất cả các số nguyên x để các phân số sau có giá trị là số nguyên: x −10 a) 10x −9 A = b) B = 2x −3 x − 5 Lời giải a) 10x −9 6 A = = 5+ 2x −3 2x − 3 6 A 
  2x − 3  Ư(6) 2x − 3  2x − 3  6
− ; − 3 ; − 2 ; −1; 1; 2; 3 ;  6
x  0; 1 ; 2;  3 , ( x  ) Trang 10 x −10 5 b) B = =1−
. Làm tương tự câu a ta được x {4;6;0;10}. x − 5 x − 5 Bài 29:
Cho số x thỏa mãn 2
x = 5 . Hỏi số x có là số hữu tỉ không? Lời giải
x không thể là số hữu tỉ.
Dạng 2: Biểu diễn số hữu tỉ
Bài toán 1: Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số *) Phương pháp giải:
Để biểu diễn một số hữu tỉ trên trục số, ta thường làm như sau:
Bước 1. Ta viết số đó dưới dạng phân số có mẫu dương. Khi đó mẫu của phân số sẽ cho ta biết
đoạn thẳng đơn vị được chia thành bao nhiêu phần bằng nhau.
Bước 2. Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị.
Bước 3. Số hữu tỉ dương (âm) nằm bên phải (trái) điểm 0 và cách điểm 0 một khoảng bằng giá trị
tuyệt đối của số hữu tỉ đó. Bài 1: 3
Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số. 4 Lời giải
Chia các đoạn thẳng đơn vị ra làm 4 phần bằng nhau. 1
Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị (bằng đơn vị cũ). 4
Lấy điểm nằm bên trái điểm 0, cách điểm 0 một đoạn bằng 3 đơn vị mới.
Điểm vừa lấy là điểm phải tìm. Bài 2: Trang 11 3 Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số. 5 − Lời giải 3 3 − Ta có = 5 − 5
Chia các đoạn thẳng đơn vị ra làm 5 phần bằng nhau. 1
Lấy đoạn thẳng mới làm đơn vị (bằng đơn vị cũ). 5
Lấy điểm nằm bên trái điểm 0, cách điểm 0 một đoạn bằng 3 đơn vị mới.
Điểm vừa lấy là điểm phải tìm. Bài 3:
Điền số thích hợp vào chỗ trống: -1 -1 0 1 1 2 3 Lời giải -1 -1 0 1 1 2 -1 3 1 4 -1 3 2 3 Bài 4: 5 4 3
Biểu diễn số hữu tỉ − ; ; trên trục số. 4 4 5 Lời giải 5
Biểu diễn số hữu tỉ − 4 -5 4 -2 -1 0 1 2 3 Trang 12 4
Biểu diễn số hữu tỉ = 1 4 -2 -1 0 1 2 3 4 3 Biểu diễn số hữu tỉ 5
Bài toán 2: Biểu diễn số hữu tỉ dưới dạng các phân số bằng nhau *) Phương pháp giải: a
Số hữu tỉ thường được biểu diễn dưới dạng phân số tối giản với a,b  ;b  0 . b Bài 1 6 − 4 4 20 Cho các phân số sau: ; ; ; 15 1 − 2 1 − 0 8 − 2
Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ ? 5 − Hướng dẫn giải 2 2 − 6 − 2 − 4 1 − 4 2 − 20 5 − Ta có =
. Rút gọn các phân số đã cho ta được: = ; = ; = ; = 5 − 5 15 5 1 − 2 3 1 − 0 5 8 − 2 2 6 − 4
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ là: và . 5 − 15 10 − Bài 2: 3 − 1 1
Biểu diễn các số hữu tỉ sau trên trục số: ; ; 2 3 − 4 Lời giải 3 − 1 1
Biểu diễn các số hữu tỉ ; ; trên trục số như sau: 2 3 − 4 Bài 3: Trang 13 9 − 1 − 4 4 12 2 Cho các phân số sau ; ; ;
. Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ ? 6 21 6 − 20 3 − Lời giải 2 −2 Ta có: = . 3 − 3 9 − 3 − 1 − 4 2 − 4 2 − 12 3 −
Rút gọn các phân số đã cho ta được: = ; = ; = ; = 6 2 21 3 6 − 3 2 − 0 5 2 14 − 4
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ là: và . 3 − 21 6 − Bài 4: 2 − 1 1 − 4 4 − 2 35 5 − 2 − 8 7 − a) Cho các phân số ; ; ; ; ;
. Những phân số nào biểu diễn số hữu tỉ ? 27 19 5 − 4 4 − 5 7 36 9 7 −
b) Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số. 9 Lời giải 2 − 1 7 − 2 − 8 7 − 35 3 − 5 7 − a) Ta có: = ; = ; = = 27 9 36 9 4 − 5 45 9 7 − 2 − 1 2 − 8 35
Vậy các phân số biểu diễn số hữu tỉ là: ; và . 9 27 36 45 − 7 −
b) Biểu diễn các số hữu tỉ trên trục số như sau: 9 Bài 5: 3
Trong các phân số sau, phân số nào không bằng phân số ? 5 6 9 A. B. 11 15 6 − 3 − C. D. 10 − 5 − Lời giải 3
Các đáp án B, C, D sau khi rút gọn ta đều được phân số . 5 Bài 6: 1 2 − 5 5
Biểu diễn các số: ;0, 25; ;
bởi các điểm trên cùng một trục số ta được bao nhiêu điểm 4 1 − 00 20 phân biệt?
A. Một điểm. B. Hai điểm. Trang 14 C. Ba điểm. D. Bốn điểm. Lời giải 1 1 2 − 5 1 5 1
Đưa các số hữu tỉ về dạng phân số tối giản, ta có: ; 0, 25 = ; = ; = . 4 4 1 − 00 4 20 4 1
Vậy các số trên cùng biểu diễn bởi điểm trên trục số. 4 Bài 7: 14 24 26 2 − 8 72 12 Trong các phân số ; ; ; ;
có bao nhiêu phân số bằng phân số ? 18 26 2 − 8 30 78 13 A. 1. B. 2. C. 3. D. 4. Lời giải 14 7 24 12 26 13 2 − 8 1 − 4 72 12 = ; = ; = − ; = ; = . 18 9 26 13 2 − 8 14 30 15 78 13 12
Vậy có hai phân số biểu diễn phân số . 13
Dạng 3: So sánh hai số hữu tỉ *) Phương pháp giải:
+ Viết các số hữu tỉ dưới dạng phân số có cùng mẫu dương: So sánh các tử số, phân số nào có tử
nhỏ hơn thì phân số đó nhỏ hơn.
+ So sánh các số trung gian ( 0,1,... );
+ So sánh với phần hơn hoặc phần bù;
+ So sánh thương hai số hữu tỉ (khác 0 ) với 1;
+ Áp dụng tính chất bắc cầu và các bất đẳng thức đã chứng minh trong bài Bài 1: 11 − 8
So sánh các số hữu tỉ sau: và . 6 9 − Hướng dẫn giải 8 8 − = 9 − 9 1 − 1 3 − 3 8 8 − 1 − 6 Ta có = ; = = 6 18 9 − 9 18 3 − 3 1 − 6 1 − 1 8 Vì 33 −  −16 nên  hay  18 18 6 9 − Trang 15 Bài 2: So sánh các số sau: 25 − 20 15 21 19 − 23 − a) và ; b) và ; c) và . 20 25 21 49 49 47 Hướng dẫn giải 25 − 20 2 − 5 20 a) Ta có  0 và  0 nên  . 20 25 20 25 15 5 21 3 5 3 15 21 b) Ta có = ; = . Vì  nên  21 7 49 7 7 7 21 49 1 − 9 2 − 3 2 − 3 2 − 3 1 − 9 2 − 3 c) Ta có:  và  . Do đó  49 49 49 47 49 47 Bài 3:
So sánh các số hữu tỉ sau: 998 999 315 − 316 − 2020 2018 a) và ; b) và ; c) và . 555 556 380 381 2019 2019 Hướng dẫn giải
a) Ta thấy 998 − 555 = 999 − 556 = 443 nên ta so sánh hai phân số qua phần bù 998 443 999 443 Ta có −1 = ; −1 = 555 555 556 556 443 443 999 998 999 998 Vì  nên −1 −1 hay  556 555 556 555 556 555 b) Ta thấy 380 + ( 31 − 5) = 381+ ( 31
− 6) = 65 nên ta so sánh hai phân số bằng cách cộng thêm 1. 3 − 15 65 3 − 16 65 Ta có +1 = ; +1 = 380 380 381 381 65 65 3 − 15 3 − 16 31 − 5 31 − 6 Vì  nên +1  +1 hay  . 380 381 380 381 380 381 2020 c) Ta có 2020  2019 nên  1 2019 2018 Lại có 2018  2019 nên  1 2019 2020 2018 Do đó  . 2019 2019 Chú ý:
Ngoài phương pháp so sánh bằng cách quy đồng mẫu số, ta có thể sử dụng các phương pháp Trang 16 khác như:
+ So sánh qua một phân số trung gian. + So sánh qua phần bù.
+ Đưa về so sánh hai phân số có cùng tử số. Bài 4:
So sánh các số hữu tỉ sau: 7 11 5 − 7 a) và ; b) và ; 8 12 8 10 − 24 19 9 − 27 c) và ; d) và . 35 30 21 63 − Lời giải 7 21 11 22 a) Ta có = ; = 8 24 12 24 21 22 7 11 Vì 21  22 nên  hay  . 24 24 8 12 5 − 3 7 − 3 b) Ta có +1 = ; +1 = 8 8 10 10 3 3 5 − 7 − 5 − 7 Vì  nên +1  +1 hay  8 10 8 10 8 1 − 0 24 11 19 11 c) Ta có =1− ; =1− 35 35 30 30 11 11 11 11 24 19 Vì  nên 1− 1− hay  35 30 35 30 35 30 9 − 3 − 27 2 − 7 3 − d) Ta có = ; = = 21 7 6 − 3 63 7 9 − 27 Suy ra = . 21 6 − 3 Bài 5:
So sánh các số hữu tỉ sau: 9 5 4 − 15 a) và ; b) và ; 70 42 27 63 − 13 9 9 − 20 − c) và ; d) và . 15 11 17 21 − Lời giải Trang 17 9 27 5 25 a) Ta có = ; = 70 210 42 210 27 25 9 5 Vì 27  25 nên  hay  210 210 70 42 4 − 2 − 8 15 1 − 5 4 − 5 b) Ta có = ; = = 27 189 6 − 3 63 189 2 − 8 4 − 5 4 − 15 Vì 28 −  −45 nên  hay  189 189 27 6 − 3 13 2 9 2 c) Ta có =1− ; =1− 15 15 11 11 2 2 2 2 13 9 Vì  nên 1− 1− hay  15 11 15 11 15 11 9 − 2 − 0 20 9 − 2 − 0 d) Ta có  0; =  0 nên  . 17 2 − 1 21 17 2 − 1 Bài 6: 1 − 2 3 − 1 − 6 1 − 1 − 1 1 − 4 9 −
Sắp xếp các số hữu tỉ ; ; ; ; ; ;
theo thứ tự giảm dần. 19 19 19 19 19 19 19 Lời giải 1 − 6 1 − 4 1 − 2 1 − 1 9 − 3 − 1 − Vì 16
−  −14  −12  −11  −9  −3  −1 nên       19 19 19 19 19 19 19 1 − 3 − 9 − 1 − 1 1 − 2 1 − 4 1 − 6
Sắp xếp các số theo thứ tự giảm dần: ; ; ; ; ; ; 19 19 19 19 19 19 19 Bài 7: 1 − 6 1 − 6 19
Sắp xếp các số hữu tỉ ; ;− theo thứ tự tăng dần. 27 29 27 Lời giải 16 16 1 − 6 1 − 6 Có 27  29 nên  . Suy ra  27 29 27 29 1 − 6 1 − 9
Lại có −16  −19 nên  27 27 19 1 − 6 1 − 6 Vậy −   . 27 27 29 19 1 − 6 1 − 6
Sắp xếp các số theo thứ tự tăng dần: − ; ; 27 27 29 Bài 8:
So sánh các số hữu tỉ sau. 3 5 2 − 3 − a) và b) và 7 7 5 5 Trang 18 4 5 3 − 3 − c) và d) và 9 − 9 − 8 − 8 Lời giải 3 5 a) và 7 7 3 5 Vì 3  5 nên  7 7 2 − 3 − b) và 5 5 2 − 3 − Vì −2  −3 nên  5 5 4 5 c) và 9 − 9 − 4 4 − 5 5 − Ta có: = ; = 9 − 9 9 − 9 4 − 5 − 4 5 Vì  nên  9 9 9 − 9 − 3 − 3 − d) và 8 − 8 3 − 3 3 3 − Ta có: = ;  8 − 8 8 8 3 − 3 − Vậy  8 − 8 Bài 9:
So sánh các số hữu tỉ sau: 5 3 3 − 3 − 1 3 a) và b) và ; c) và . 4 4 5 4 21 27 Lời giải 5 3
a) Ta có 5  4 nên   4 4 3 3 3 − 3 − b) Ta có  nên   5 4 5 4 3 1 1 1 1 3 c) Ta có = mà  nên   27 9 21 9 21 27 Bài 10: Trang 19 1 − 2 3 − 1 − 6 1 − 1 − 1 1 − 4 1 − 9
Sắp xếp các số hữu tỉ sau theo thứ tự giảm dần: ; ; ; ; ; ; 17 17 17 17 17 17 17 Lời giải 1 − 3 − 1 − 1 1 − 2 1 − 4 1 − 6 1 − 9 Ta có :       17 17 17 17 17 17 17
Các số được sắp xếp theo thứ tự giảm dần là: 1 − 3 − 1 − 1 1 − 2 1 − 4 1 − 6 1 − 9 : : ; ; ; ; 17 17 17 17 17 17 17 Bài 11:
Sắp xếp các số hữu tỉ sau theo thứ tự tăng dần. 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − ; ; ; ; ; ; 9 7 2 4 8 3 11 Lời giải 5 5 5 5 5 5 5 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − Ta có :              11 9 8 7 4 3 2 11 9 8 7 4 3 2
Các số được sắp xếp theo thứ tự tăng dần là: 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − 5 − ; ; ; ; ; ; 2 3 4 7 8 9 11 Bài 12:
So sánh các số hữu tỉ sau một cách nhanh nhất: 14 − 6 1 21 13 2019 2020 a) và ; b) và ; c) và . 43 89 23 12 2019 2019 Lời giải 1 − 46 1 1 − 46 1 a) Ta có:  0 và  0 nên   43 89 43 89 21 13 21 13 b) Ta có: <1 và 1 nên <  23 12 23 12 2019 2020 2019 2020 c) Ta có: =1 và 1 nên   2019 2019 2019 2019 Bài 13:
So sánh các số hữu tỉ sau một cách nhanh nhất: 1 a) x = 0 − ,125 và y = 8 − 5
b) b) x = 0,75 và y = 4 Trang 20