1
CHUYÊN ĐỀ 20. TỈ LỆ THỨC
PHẦN I. TÓM TẮT LÍ THUYẾT.
1. Định nghĩa
+ Tỉ lệ thức là đẳng thức của hai tỉ số
a
b
và
c
d
, viết là
ac
bd
=
.
2. Tính chất
+ Tính chất 1: Nếu
ac
bd
=
thì
ad bc=
.
+ Tính chất 2: Nếu
ad bc=
và
a,b,c,d
đều khác
0
thì ta có các tỉ lệ thức
ac
bd
=
;
ab
cd
=
;
dc
ba
=
;
db
ca
=
PHẦN II. CÁC DẠNG BÀI.
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
I. Phương pháp giải:
+ Tỉ lệ thức
ac
bd
=
còn được viết là
từ đó thay tỉ số giữa các số hữu tỉ thành tỉ số
giữa các số nguyên.
+ Dựa vào định nghĩa nếu có
ac
bd
=
thì tỉ số
a
b
và
c
d
lập thành được một tỉ lệ thức
+ Nếu
ad bc=
và
, , ,a b c d
đều khác
0
thì ta có các tỉ lệ thức
ac
bd
=
,
ab
cd
=
;
dc
ba
=
;
db
ca
=
+ Để lập tỉ lệ thức từ các số đã cho ta cần xác định bộ bốn số
, , ,a b c d
sao cho
ad bc=
rồi áp
dụng tính chất 2 của tỉ lệ thức để lập được 4 tỉ lệ thức
ac
bd
=
,
ab
cd
=
;
dc
ba
=
;
db
ca
=
II. Bài toán.
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
3,5:5,04
b)
19 2
1 :4
21 7
c)
21
1 :0,23
25
d)
2
:0,31
9
Lời giải:
a)
35 504 25
3,5:5,04 :
10 100 36
==
b)
19 2 40 30 4
1 :4 :
21 7 21 7 9
==
c)
21 46 23 8
1 :0,23 :
25 25 100 1
==
d)
2 2 31 2 100 200
:0,31 : .
9 9 100 9 31 279
= = =
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
1,5:2,16
b)
1
2 :7
3
c)
3
:0,54
8
d)
27
2 :1
39
Lời giải:
a)
150 25
1,5:2,16
216 36
==
b)
171
2 :7 :7
333
==
c)
3 3 54 25
:0,54 :
8 8 100 36
==
d)
2 7 8 16 3
2 :1 :
3 9 3 9 2
==
2
Bài 3. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
( )
3,5: 5,25−
b)
1
3 :7
2
c)
( )
0,8: 0,6−
d)
( )
1,2: 1,8−
Lời giải:
a)
( )
350 2
3,5: 5,25
525 3
− = = −
−
b)
171
3 :7 :7
222
==
c)
( )
84
0,8: 0,6
63
−
− = =
−
d)
( )
12 2
1,2: 1,8
18 3
−
− = =
−
Bài 4. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
( )
1,2: 3,24−
b)
13
2 :1
54
c)
( )
2
: 0,42
7
−
d)
3
1,2:
5

−


Lời giải:
a)
( )
120 10
1,2: 3,24
324 27
−
− = =
−
b)
1 3 11 7 44
2 :1 :
5 4 5 4 35
==
c)
( )
2 2 42 100
: 0,42 :
7 7 100 147
−−
− = =
d)
3 12 3 2
1,2: :
5 10 5 1
−
− = − =
Bài 5. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
( )
1,02: 1,14−
b)
3
4: 1
4

−


c)
( )
1
1 : 0,15
2

−


d)
33
1 : 3
48



Lời giải:
a)
( )
102 17
1,02: 1,14
114 19
−
− = =
−
b)
3 7 16
4: 1 4:
4 4 7
−

− = − =


c)
( )
1 3 15 10
1 : 0,15 :
2 2 10 1
−−

− = =


d)
3 3 7 3 14
1 : 3 : 3
4 8 4 8 27
==
Bài 6. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( 0,3):2,7−
và
( 1,71):15,39−
b)
4,86:( 11,34)−
và
( 9,3):21,6−
c)
3
:6
5
và
4
:8
5
d)
1
2 :7
3
và
1
3 :13
4
Lời giải:
a) Ta có:
3 27 3 10 1
( 0,3):2,7 : .
10 10 10 27 9
− − −
− = = =
và
171 1539 1
( 1,71):15,39 :
100 100 9
−−
− = =
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
9
−
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
( 0,3):2,7 ( 1,71):15,39− = −
b) Ta có:
486 1134 3
4,86:( 11,34) :
100 100 7
−−
− = =
và
93 216 31
( 9,3):21,6 :
10 10 72
−−
− = =
3
Vì
3
7
−
31
72
−
nên
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
c) Ta có:
3 3 1 1
:6 .
5 5 6 10
==
và
4 4 1 1
:8 .
5 5 8 10
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
10
. Vậy ta có tỉ lệ thức
34
:6 :8
55
=
d) Ta có:
171
2 :7 :7
333
==
và
1 13 1
3 :13 :13
444
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 7. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( )
3
:6
7
−
−
và
6
:12
7
b)
1
2 :11
5
và
1
3 :13
4
c)
( )
2
:8
5
−
và
4
:16
5
−
d)
1
4 :8
3
và
2
3 :13
3
Lời giải:
a) Ta có:
( )
3 3 1 1
: 6 .
7 7 6 14
−−
− = =
−
và
6 6 1 1
:12 .
7 7 12 14
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
14
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
36
:6 :12
77
=
b) Ta có:
1 11 1
2 :11 :11
555
==
và
1 13 1
3 :13 :13
444
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
c) Ta có:
( )
2 2 1 1
: 8 .
5 5 8 20
−
− = =
−
và
4 4 1 1
:16 .
5 5 16 20
− − −
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
20
−
. Vậy ta có tỉ lệ thức
( )
24
: 8 :16
55
−
−=
d) Ta có:
1 13 13
4 :8 :8
3 3 24
==
và
2 11 11
3 :13 :13
3 3 39
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 8. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( )
0,6 :5,4−
và
( )
2,28 :20,52−
b)
( )
1,62: 34,02−
và
( )
3,1 :64,8−
c)
( )
3,5: 5,25−−
và
1,2:1,8
4
d)
( )
0,8: 0,6−
và
1
3 :7
2
Lời giải:
a) Ta có:
( )
6 54 1
0,6 :5,4 :
10 10 9
−−
− = =
và
( )
228 2052 1
2,28 :20,52 :
100 100 9
−−
− = =
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
9
−
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
( ) ( )
0,6 :5,4 2,28 :20,52− = −
b) Ta có:
( )
162 3402 1
1,62: 34,02 :
100 100 21
−−
− = =
và
( )
31 648 31
3,1 :64,8 :
10 10 648
−−
− = =
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
c) Ta có:
( )
350 2
3,5: 5,25
525 3
−
− − = =
−
và
12 2
1,2:1,8
18 3
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
2
3
. Vậy ta có tỉ lệ thức
( )
3,5: 5,25 1,2:1,8− − =
d) Ta có:
( )
84
0,8: 0,6
63
−
− = =
−
và
171
3 :7 :7
222
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Cách khác:
Vì
( )
0,8: 0,6 0−
còn
1
3 :7 0
2
nên ta không có tỉ lệ thức từ hai số đó.
Bài 9. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
15
21
và
30
42
b)
1
3 :6
3
và
1
2 :18
4
c)
45
63
−
−
và
60
84
d)
1
5 :5
3
và
1
13 :13
3
Lời giải:
a) Ta có:
15 15:3 5
21 21:3 7
==
và
30 30:6 5
42 42:6 7
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
5
7
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
15 30
21 42
=
.
b) Ta có:
1 10 1 5
3 :6 .
3 3 6 9
==
và
1 9 1 1
2 :18 .
4 4 18 8
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
5
c) Ta có:
( )
( )
45: 9
45 5
63 63: 9 7
−−
−
==
− − −
và
60 60:12 5
84 84:12 7
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
5
7
.Vậy ta có tỉ lệ thức
45 60
63 84
−
=
−
.
d) Ta có:
1 16 16
5 :5 :5
3 3 15
==
và
1 40 40
13 :13 :13
3 3 39
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 10. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( )
0,8: 0,6−
và
( )
1,2: 1,8−
b)
6:27
và
11
6 :29
24
c)
( )
0,8: 4−−
và
0,6:3
d)
11
2 :3
34
và
7:13
Lời giải:
a) Ta có:
( )
84
0,8: 0,6
63
−
− = =
−
và
( )
12 2
1,2: 1,8
18 3
−
− = =
−
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đã cho.
b) Ta có:
6:3 2
6:27
27:3 9
==
và
1 1 13 117 2
6 :29 :
2 4 2 4 9
==
Hai tỉ số đã cho đều bằng
2
9
. Vậy ta có tỉ lệ thức
11
6:27 6 :29
24
=
.
c) Ta có:
( )
8 4 8 1 1
0,8: 4 : .
10 1 10 4 5
− − −
− − = = =
−
và
6 6 1
0,6:3 :3
10 10.3 5
= = =
Hai tỉ số đã cho đều bằng
1
5
. Vậy ta có tỉ lệ thức
( )
0,8: 4 0,6:3− − =
.
d) Ta có:
1 1 7 13 7 4 28
2 :3 : .
3 4 3 4 3 13 39
= = =
và
7
7:13
13
=
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đã cho.
Bài 11. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
4 15 30 2..=
b)
5 20 2 50..=
c)
15.42 21.30=
Lời giải:
a) Vì
4 15 30 2..=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
42
30 15
=
;
15 2
30 4
=
;
4 30
2 15
=
;
15 30
24
=
b) Vì
5 20 2 50..=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
25
20 50
=
;
50 5
20 2
=
;
2 20
5 50
=
;
50 20
52
=
c) Vì
15.42 21.30=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
15 30
21 42
=
;
42 30
21 15
=
;
15 21
30 42
=
;
42 21
30 15
=
6
Bài 12. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ đẳng thức sau
a)
7.( 28) ( 49).4− = −
b)
( )
3 20 4 15..− = −
c)
( ) ( ) ( )
2 27 9 6..− − = − −
Lời giải:
a) Vì
7.( 28) ( 49).4− = −
nên ta có các tỉ lệ thức sau:
74
49 28
=
−−
;
28 4
49 7
−
=
−
;
7 49
4 28
−
=
−
;
28 49
47
−−
=
b) Vì
( )
3 20 4 15..− = −
nên ta có các tỉ lệ thức sau
43
20 15
−
=
−
;
15 3
20 4
−−
=
;
4 20
3 15
=
−−
;
15 20
34
−
=
−
c) Vì
( ) ( ) ( )
2 27 9 6..− − = − −
nên ta có các tỉ lệ thức sau
26
9 27
−−
=
−−
;
27 6
92
−−
=
−−
;
29
6 27
−−
=
−−
;
27 9
62
−−
=
−−
Bài 13. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
0 36 4 25 0 9 1 7, . , , . ,=
b)
( )
0,8. 4 0,16.20− − =
c)
( 0,3):2,7 ( 1,71):15,39− = −
Lời giải:
a) Vì
0 36 4 25 0 9 1 7, . , , . ,=
nên ta có các tỉ lệ thức sau:
0 36 1 7
0 9 4 25
,,
,,
=
;
4 25 1 7
0 9 0 36
,,
,,
=
;
0 36 0 9
1 7 4 25
,,
,,
=
;
4 25 0 9
1 7 0 36
,,
,,
=
b) Vì
( )
0,8. 4 0,16.20− − =
nên ta có các tỉ lệ thức sau
0 8 20
0 16 4
,
,
−
=
−
;
4 20
0 16 0 8,,
−
=
−
;
0 8 0 16
20 4
,,−
=
−
;
4 0 16
20 0 8
,
,
−
=
−
c) Vì
( 0,3):2,7 ( 1,71):15,39− = −
nên ta có các tỉ lệ thức sau
0 3 1 71
2 7 15 39
,,
,,
−−
=
;
15 39 1 71
2 7 0 3
,,
,,
−
=
−
;
0 3 2 7
1 71 15 39
,,
,,
−
=
−
;
15 39 2 7
1 71 0 3
,,
,,
=
−−
.
Bài 14. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
4 4 1 89 9 9 0 84, . , , . ,=
b)
( )
0,7. 0,5 3,5.0,1− − =
c)
0 4 1 5 3 0 2, . , . ,− = −
Lời giải:
a) Vì
4 4 1 89 9 9 0 84, . , , . ,=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
4 4 0 84
9 9 1 89
,,
,,
=
;
1 89 0 84
9 9 4 4
,,
,,
=
;
4 4 9 9
0 84 1 89
,,
,,
=
;
1 89 9 9
0 84 4 4
,,
,,
=
b) Vì
( )
0,7. 0,5 3,5.0,1− − =
nên ta có các tỉ lệ thức sau
0 7 0 1
3 5 0 5
,,
,,
−
=
−
;
0 5 0 1
3 5 0 7
,,
,,
−
=
−
;
0 7 3 5
0 1 0 5
,,
,,
−
=
−
;
0 5 3 5
0 1 0 7
,,
,,
−
=
−
7
c) Vì
0 4 1 5 3 0 2, . , . ,− = −
nên ta có các tỉ lệ thức sau
0 4 0 2
3 1 5
,,
,
−
=
−
;
0 4 3
0 2 1 5
,
,,
−−
=
;
1 5 0 2
3 0 4
,,
,
=
−−
;
1 5 3
0 2 0 4
,
,,
−
=
−
Bài 15. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
1 2 2
21
5 7 5
..
−−
=
b)
1 2 1 1
1 : :
2 3 4 9
=
c)
31
1 : 7:2
42
=
Lời giải:
a) Vì
1 2 2
21
5 7 5
..
−−
=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
12
1
55
2
2
7
−
=
−
;
2
1
2
5
21
75
=
−−
;
12
57
2
2
1
5
−−
=
;
2
2
7
21
1
55
−
=
−
b) Vì
1 2 1 1
1 : :
2 3 4 9
=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
11
1
24
21
39
=
;
1
1
9
4
21
1
32
=
;
11
1
24
21
39
=
;
12
93
11
1
42
=
c) Vì
31
1 : 7:2
42
=
nên ta có các tỉ lệ thức sau
3
1
7
4
1
2
2
=
;
27
13
1
24
=
;
31
1
42
72
=
;
1
2
2
3
7
1
4
=
Bài 16. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
1 3 9 27; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Lời giải:
Ta có
( )
1 27 3 9..− = −
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
1 3 9 27; ; ;−−
là
19
3 27
−−
=
;
27 9
31
−
=
−
;
13
9 27
−
=
−
;
27 3
91
=
−−
Bài 17. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
25 2 4 50; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Lời giải:
Ta có
( ) ( )
25 4 50 2..− = −
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
là
25 50
24
−
=
−
;
4 50
2 25
=
−−
;
25 2
50 4
−−
=
;
4 50
2 25
=
−−
Bài 18. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
0 16 0 32 4 8, ; , ; ;
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Lời giải:
Ta có
0 16 8 4 0 32, . . ,=
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
0 16 0 32 4 8, ; , ; ;
là
0 16 0 32
48
,,
=
;
8 0 32
4 0 16
,
,
=
;
0 16 4
0 32 8
,
,
=
;
84
0 32 0 16,,
=
Bài 19. Với năm số
1 2 6 8 16; ; ; ;
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Lời giải:
Ta có
2 8 1 16..=
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là
2 16
18
=
;
8 16
12
=
;
21
16 8
=
;
81
16 2
=
8
Bài 20. Với năm số
1 2 2 2
12
5 7 5 5
; ; ; ;
−−
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Lời giải:
Ta có
1 2 2
21
5 7 5
..
−−
=
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là
12
1
55
2
2
7
−
=
−
;
2
1
2
5
21
75
=
−−
;
12
57
2
2
1
5
−−
=
;
2
2
7
21
1
55
−
=
−
Dạng 2. Tìm số chưa biết của một tỉ lệ thức
I. Phương pháp giải:
+ Từ tỉ lệ thức
ac
bd
=
suy ra
bc
a
d
=
;
ad
b
c
=
;
ad
c
b
=
;
bc
d
a
=
.
hoặc từ tỉ lệ thức
a :b c : d=
suy ra
bc
a
d
=
;
ad
b
c
=
;
ad
c
b
=
;
bc
d
a
=
.
II. Bài toán.
Bài 1. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
5
=
0,9 6
x
b)
69
15x
−
=
−
c)
3 5 2
15
,
x
−
=
d)
2
9 27
x
=
Lời giải:
a)
5 5 0 9
= 0 75
0,9 6 6
x . ,
x, = =
b)
( ) ( )
6 15
69
10
15 9
.
x
x
−−
−
= = =
−
c)
( )
15 2
3 5 2 60
15 3 5 7
.
,
x
x,
−
−−
= = =
d)
2 2 27
6
9 27 9
x.
x= = =
Bài 2. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
2
=
27 3,6
x
−
b)
29
12x
−
=
−
c)
2 5 4
5
,
x
−
=
d)
3
8 32
x
=
Lời giải:
a)
2 27 2
15
27 3,6 3 6
x.
x
,
−
= − = = −
b)
( )
2 12
2 9 8
12 9 3
.
x
x
−−
−
= = =
−
c)
2 5 4 4 5
8
5 2 5
,.
x
x,
−−
= = = −
d)
3 3 32
12
8 32 8
x.
x= = =
Bài 3. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
9
3 27
x −
=
b)
0 16 0 32
8
,,
x
=
c)
25 50
2 x
−
=
−
d)
7
49 28
x
=
−−
Lời giải:
a)
9 9 3
1
3 27 27
x.
x
−−
= = = −
b)
0 16 0 32 0 16 8
4
8 0 32
, , , .
x
x,
= = =
9
c)
25 50 2 50
4
2 25
.
x
x
−−
= = =
−−
d)
( )
7 28
7
4
49 28 49
.
x
x
−
= = =
− − −
Bài 4. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
14 9 3
::
15 10 7
x=
b)
3
1 :8 2,5:
5
x=
c)
1 2 2
:1 :
5 5 7
x
−−
=
d)
1 2 1
1 : :
2 3 9
x=
Lời giải:
a)
14 9 3 14 10 3
: : . :
15 10 7 15 9 7
xx= =
28 3 4
.
27 7 9
= =xx
b)
3
1 :8 2,5:
5
x=
1 2,5 5.2,5 25
5 1 2
x
x
= = =
c)
1 2 2
:1 :
5 5 7
x
−−
=
2 2 1
.1 : 2
7 5 5
xx
−−

= =


d)
1 2 1 3 2 1 9 1 9 1 1
1 : : : : : .
2 3 9 2 3 9 4 9 4 9 4
x x x x x= = = = =
Bài 5. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
( )
2,5: 4 0,5:0,2x =
b)
12
3,8:(2 ) :2
43
x =
c)
( )
5,25: 7 3,6:2,4x =
d)
( ) ( )
1,8:1,3 2,7 : 5x=−
Lời giải:
a)
( )
2,5 0,5
2,5: 4 0,5:0,2
4 0,2
x
x
= =
2,5 5 2,5.2
4
4 2 5
x
x
= =
1
41
4
xx = =
b)
1 2 3,8 1 8
3,8:(2 ) :2 :
4 3 2 4 3
x
x
= =
3,8 3 3,8.32 304
2 32 2.3 15
x
x
= = =
c)
5,25.2,4 7 1
5,25:7 3,6:2,4 7
3,6 2 2
x x x= = = =
d)
( ) ( )
2,7.1,3 39 39
1,8:1,3 2,7 : 5 5
1,8 20 100
x x x
− − −
= − = = =
Bài 6. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
3
2,5:7,5 :
5
x=
b)
:2,4 0,003:0,75x =
c)
4
3,5:2,5 :
5
x=
d)
:1,3 0,65:0,5x =
Lời giải:
a)
( )
3 3 25 10 3 1
2,5:7,5 : 2,5:7,5 . . .
5 5 10 75 5 5
xx= = = =
b)
( )
6
:2,4 0,003:0,75 0,003:0,75 .2,4
625
= = =xx
c)
4 7 4 7 4 28
3,5:2,5 : : .
5 5 5 5 5 25
x x x= = = =
d)
0,65.1,3
:1,3 0,65:0,5 1,69
0,5
xx= = =
Bài 7. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
5
: 20:3
6
x =
b)
42
: :0,4
53
x =
10
c)
25
: 2:9
3
x =
d)
45
: :0,2
73
x =
Lời giải:
a)
55
.3
5 20 1
66
: 20:3
6 3 20 8
xx
x
= = = =
b)
2
4 2 2 4 4
3
: :0,4 . :0,4
4
5 3 0,4 3 5 3
5
x
xx

= = = =


c)
25 25 2 25 2 25 9 75
: 2:9 : : .
3 3 9 3 9 3 2 2
x x x= = = = =
d)
4 5 4 5 10 4 25 25 4 100
: :0,2 : . : .
7 3 7 3 2 7 3 3 7 21
x x x x= = = = =
Bài 8. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
3 7 5
82
x −
=
b)
( )
3 1 : 4,5 2,8:1,5x −=
c)
9 1 5
93
x −
=
d)
( )
6 2 :1,5 7:3,5x −=
Lời giải:
a)
3 7 5
82
x −
=
8.5
37
2
x − =
3 7 20x − =
3 27x=
9x=
b)
( )
2,8.4,5
3 1 :4,5 2,8:1,5 3 1
1,5
xx− = − =
42
31
5
x − =
42
31
5
x = +
47 47 47
3 :3
5 5 15
x x x = = =
c)
9 1 5 9.5 16
9 1 9 1 15 9 15 1 9 16
9 3 3 9
x
x x x x x
−
= − = − = = + = =
d)
( ) ( )
6 2 :1,5 7:3,5 6 2 :1,5 2 6 2 2.1,5x x x− = − = − =
5
6 2 3 6 3 2 6 5
6
x x x x − = = + = =
Bài 9. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1,2 5
34x
=
+
b)
( )
2 1 :2 12:3x +=
c)
3,5 5
33x
=
−
d)
( )
2 14 :3 12:9x −=
Lời giải:
a)
1,2 5
34x
=
+
1,2.4
3
5
x + =
24 24 51
33
25 25 25
−
+ = = − =x x x
b)
( )
12.2
2 1 :2 12:3 2 1
3
xx+ = + =
7
2 1 8 2 7
2
x x x + = = =
c)
3,5 5 3,5.3 21 21 51
3 3 3
3 3 5 10 10 10
x x x
x
= − = − = = + =
−
d)
( ) ( )
2 14 :3 12:9 2 14 12:9 .3 2 14 4 2 4 14 2 18 9x x x x x x− = − = − = = + = =
Bài 10. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
11
a)
( )
10 28 4
2 1 : :
7 15 3
x −=
b)
( )
0,2:2 5: 6 8x=+
c)
( )
10 27 9
2 3 : :
3 12 2
x −=
d)
( )
0,5:2 3: 2 7x=+
Lời giải:
a)
( )
28 10
.
10 28 4
15 7
2 1 : : 2 1
4
7 15 3
3
xx− = − =
3
2 1 2 2 3
2
x x x − = = =
b)
( )
0,2 5 2.5
0,2:2 5: 6 8 6 8
2 6 8 0,2
xx
x
= + = + =
+
6 8 50 6 42 7x x x + = = =
c)
( )
10 27 9 27 2 10 5 5 14 7
2 3 : : 2 3 . . 2 3 2 3 2
3 12 2 12 9 3 3 3 3 3
x x x x x x− = − = − = = + = =
d)
( )
3.2 5
0,5:2 3: 2 7 2 7 2 7 12 2 5
0,5 2
x x x x x= + + = + = = =
Bài 11. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
0,6: :5,4xx=
b)
:0,2 0,8:xx=
c)
0,3: :2,7xx=
d)
:0,5 0,125:xx=
Lời giải:
a)
2
0,6
0,6: :5,4 0,6.5,4
5,4
x
x x x
x
= = =
2
81 9
25 5
xx = =
b)
2
0,8
:0,2 0,8: 0,2.0,8
0,2
x
x x x
x
= = =
2
0,16 0,4xx = =
c)
22
0,3
0,3: :2,7 0,3.2,7 0,81 0,9
2,7
x
x x x x x
x
= = = = =
d)
:0,5 0,125:xx=
22
0,125
0,5.0,125 0,0625 0,25
0,5
x
x x x
x
= = = =
Bài 12. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
16
25
x
x
=
b)
8
2
x
x
−
=
−
c)
4
49
x
x
−
=
−
d)
27
3
x
x
−
=
−
Lời giải:
a)
22
16
16 25 400 20
25
x
x . x x
x
= = = =
b)
( ) ( )
22
8
2 8 16 4
2
x
x . x x
x
−
= = − − = =
−
c)
( )
22
4
4 49 196 14
49
x
x . x x
x
−
= = − − = =
−
d)
( )
2
2
27
3 27 81 9
3
x
x . x x
x
−
= − = = =
−
Bài 13. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1
9
x
x
−−
=
b)
0 25
4
,x
x
=
c)
6
24
x
x
−−
=
d)
0 49
16
,x
x
=
Lời giải:
12
a)
22
1
1 9 9 9 3
9
x
x.x . x x x
x
−−
= − = − − = − = =
b)
22
0 25
0 25 4 1 1
4
,x
x , . x x
x
= = = =
c)
22
6
6 24 144 144 12
24
x
x.x . x x x
x
−−
= − = − − = − = =
d)
22
0 49
0 49 16 7 84 2 6
16
,x
x , . x , x ,
x
= = = =
Bài 14. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau
a)
2
24
6 25
x
=
b)
2
49
12 3
x
=
c)
2
27
4
3
x
=
d)
2
14 28
2x
=
Lời giải:
a)
2
2
24 24 6
5 76 2 4
6 25 25
x.
x , x ,= = = =
b)
2
2
49 12 49
196 14
12 3 3
x.
x x = = = =
c)
2
2
4 3 4 2
4 27 9 3
27 3 .
x x
x
= = = =
d)
2
2
14 28 14 2
11
2 28
.
x x
x
= = = =
Bài 15. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau
a)
1
( 5):2 40:( 5)
2
xx+ = +
b)
4
( 3): 20:( 3)
5
xx− = −
c)
0 25 2
24
,x
x
+
=
+
Lời giải:
a)
1
( 5):2 40:( 5)
2
xx+ = +
2
5
( 5) .40
2
x + =
5 10x + =
hoặc
5 10x + = −
5x=
hoặc
15x =−
b)
22
44
( 3): 20:( 3) ( 3) .20 ( 3) 16
55
x x x x− = − − = − =
34x − =
hoặc
34x − = −
7x=
hoặc
1x =−
c)
0 25 2
24
,x
x
+
=
+
22
( 2) 0,25.4 ( 2) 1xx + = + =
21x + =
hoặc
21x + = −
1x = −
hoặc
3x =−
Bài 16. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
11 2
14 3
x
x
+
=
−
13
b)
62
47
x
x
−
=
+
Lời giải:
a)
11 2
14 3
x
x
+
=
−
3 33 28 2xx + = −
3 2 28 33 5 5 1x x x x + = − = − = −
b)
62
47
x
x
−
=
+
( ) ( )
7 6 2 4 7 42 2 8. x . x x x − = + − = +
7 2 42 8 5 50 10x x x x − = + = =
Bài 17. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
74
25
x
x
−
=
+
b)
16
57
x
x
−
=
−
Lời giải:
a)
74
25
x
x
−
=
+
( ) ( )
5 7 4 2. x . x − = +
35 5 4 8 5 4 35 8x x x x − = + + = −
9 27 3xx = =
b)
16
57
x
x
−
=
−
1 6 4 1 4 7
1 1 5 28 23
5 7 5 7 1
x.
xx
xx
−−
− = − = − = = − = −
− − −
Bài 18. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
a)
7
4
15 5
x−
=
b)
12 6
57x
=
−
Lời giải:
a)
7
4 15 4
7 7 12
15 5 5
x
.
xx
−
= − = − =
7 12x − =
hoặc
7 12x− = −
5x = −
hoặc
19x =
b)
12 6 12 7
5 5 14
5 7 6
.
xx
x
= − = − =
−
5 14x − =
hoặc
5 14x − = −
19x=
hoặc
9x =−
Bài 19. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
24
6
38
x −
=
b)
7
1
2
22
5 2x
=
−
Lời giải:
a)
24
6 3 6 9
2 4 2 4
3 8 8 4
x
.
xx
−
= − = − =
9
24
4
x − =
hoặc
9
24
4
x
−
−=
25
8
x=
hoặc
7
8
x =
b)
12 12 27
2 5 2 5 162 5 81
2 5 2
2
27
.
x x x
x
= − = − = − =
−
14
5 81x − =
hoặc
86x=
hoặc
76x =−
Bài 20. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
2
3 2
61x
=
−
b)
11
7
2
2
x
x
+
=
−
Lời giải:
a)
2
3 2
61x
=
−
22
1 9 10 10x x x − = = =
b)
( ) ( )
22
9
1 2
2 2 11 7 4 77 81
2
1
7
x
x x . x x x
x
+
= + − = − = = =
−
.
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
I. Phương pháp giải:
+ Tỉ lệ thức
ac
bd
=
còn được viết là
::a b c d=
.
+ Dựa vào định nghĩa nếu có
ac
bd
=
thì tỉ số
a
b
và
c
d
lập thành được một tỉ lệ thức
II. Bài toán.
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân
500g
và
250g
thì đo được trọng
lượng tương ứng là
5N
và
2,5N
.
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Lời giải:
a) Tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai là
500
2
250
=
.
Tỉ số giữa trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng quả cân thứ hai là
5
2
2,5
=
.
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số trên lập được thành một tỉ lệ thức là
500 5
250 2,5
=
.
Bài 2. Hai máy tính có kích thước màn hình
20
inch, (inch là gì một đơn vị đo lường được sử
dụng chủ yếu ở Hoa Kỳ và phổ biến ở các nước Canada, Anh…) tỉ lệ chuẩn là
1680x1050
(mm) và màn hình
24
inch tỉ lệ chuẩn là
1920x1200
(mm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên có lập thành tỉ lệ thức hay
không?
Lời giải:
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của màn hình
20
inch là
8
1050 5
1680
=
.
Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của màn hình
24
inch là
8
1200 5
1920
=
.
15
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên
lập được thành một tỉ lệ thức là
0
1680 1 2
105
9
0
0
120
=
.
Bài 3. Lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là hình chữ nhật có kích thước là
6x9(m)
, lá cờ quốc
kỳ lớp
71a
treo tại lớp trong các giờ sinh hoạt là hình chữ nhật có kích thước là
( )
0,8x1,2 m
.
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Lời giải:
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là
62
93
=
.
Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ lớp
71a
là
0,8 2
1,2 3
=
.
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên lập
được thành một tỉ lệ thức là
6 0,8
9 1,2
=
.
Bài 4. Theo tiêu chuẩn của Liên đoàn bóng chuyền quốc tế FIVB sân bóng chuyền là hình chữ
nhật có kích thước là
9x18
(m). Lan vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là hình chữ nhật có
kích thước là
0,8x1,6
(cm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền.
b) Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân đúng tỉ lệ hay chưa?
Lời giải:
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền là
91
18 2
=
.
b) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của bản vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là
0,8 1
1,6 2
=
.
Hai tỉ số trên bằng nhau, ta có một tỉ lệ thức là
9 0,8
18 1,6
=
. Vậy Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân
đúng tỉ lệ.
Bài 5. Lan đọc một cuốn sách trong ba ngày. Ngày thứ nhất Lan đọc
20
trang, ngày thứ hai
lan đọc 40 trang, ngày thứ 3 Lan đọc
80
trang.
a) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai.
b) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba.
c) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Lời giải:
a) Tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai là
20 1
40 2
=
.
b) Tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba là
40 1
80 2
=
.
c) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên lập được thành một tỉ lệ thức là
20 40
40 80
=
.
Bài 6. Tỉ số của hai số là
2
9
. Biết số lớn là
135
. Tìm số bé?
16
Lời giải:
Gọi
x
là số bé cần tìm
( )
135x
.
Theo bài ra tỉ số giữa số bé và số lớn là
2
9
nên
2 135.2
30
135 9 9
x
x= = =
(TMĐK).
Vậy số bé cần tìm là
30
.
Bài 7. Tỉ số của hai số là
3
7
. Biết số bé là
12
. Tìm số lớn?
Lời giải:
Gọi
x
là số lớn cần tìm
( )
12x
.
Theo bài ta tỉ số giữa số bé và số lớn là
3
7
nên
12 3 12.7
28
73
x
x
= = =
(TMĐK).
Vậy số lớn cần tìm là
28
Bài 8. Người ta làm mứt dâu bằng cách trộn
6
phần dâu với
4
phần đường. Hỏi cần bao nhiêu
kg đường để trộn hết
45
kg dâu theo cách pha nhiên trộn như trên?
Lời giải:
Gọi
x
là số kg đường cần để trộn hết
45
kg dâu theo cách pha trộn như trên
( )
0x
.
Theo bài ta có trộn
6
phần dâu với
4
phần đường nên
6 45
4 x
=
4.45
30
6
x = =
(TMĐK)
Vậy số kg đường cần để trộn là
30
kg.
Bài 9. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn
2
phần dầu với
7
phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết
8
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên?
Lời giải:
Gọi
x
là số lít xăng cần để trộn hết
8
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên
( )
0x
.
Theo bài ta có trộn
2
phần dầu với
7
phần xăng nên
28
7 x
=
7.8
28
2
x = =
(TMĐK)
Vậy số lít xăng cần để trộn là
28
lít.
Bài 10. Lá quốc kỳ Việt Nam là hình chữ nhật có tỉ lệ kích thước rộng và dài là
2
3
. Nam làm
lá cờ quốc kỳ bằng giấy đảm bảo đúng tỉ lệ quy định để tham gia cổ vũ đá bóng Sea Games có
chiều dài là
12
cm. Tính chiều rộng của lá cờ Nam làm
Lời giải:
Gọi
x
là chiều rộng của lá cờ Nam làm
( )
0x
.
Theo bài ra: tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ là
2
3
nên
2 12.2
8
12 3 3
x
x= = =
(TMĐK).
Vậy chiều rộng của lá cờ Nam làm
8
cm.
Bài 11. Tỉ lệ nấu bánh chưng ngon nhất là
4
gạo
:1
đậu xanh, vậy gói bánh chưng ngon với tỉ lệ
như trên thì
10kg
gạo cần bao nhiêu đậu xanh.
Lời giải:
Gọi
x
là số kg đậu xanh cần tìm để gói bánh chưng
( )
0x
17
Theo bài ta tỉ lệ thức giữa số gạo và đậu xanh gói bánh là
1
10 4
x
=
1.10
2,5
4
x = =
(TMĐK)
Vậy cần khối lượng đậu xanh là
2,5
kg.
Bài 12. Tính độ dài hai cạnh của hình chữ nhật, biết tỉ số giữa các cạnh là
0,6
và chu vi bằng
32cm
Lời giải:
Gọi
;xy
là độ dài hai cạnh của hình chữ nhật
( )
;0xy
.
Nửa chu vi bằng
32:2 16=
(cm) suy ra
16xy+=
(1)
Tỉ số giữa các cạnh là
63
0,6
10 5
xx
yy
= =
3 3 5 8
11
5 5 5
x x y x y
y y y
+ + +
+ = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có
16 8 16.5
10
58
y
y
= = =
(TMĐK)
10 16 6xx + = =
(TMĐK)
Vậy hình chữ nhật có kích thước là
6cm
và
10 .cm
Bài 13. Tính độ dài
2
cạnh của một vườn hoa hình chữ nhật, biết tỉ số giữa chiều rộng và
chiều dài là
5
7
và chu vi bằng
120m
Lời giải:
Gọi
;xy
là độ dài chiều rộng và chiều dài của hình chữ nhật.
( )
0 60xy
.
Nửa chu vi bằng
120:2 60=
(cm) suy ra
60xy+=
(1)
Tỉ số giữa các cạnh là
55
77
x
y
=
5 7 5 12
11
7 7 7
x x y x y
y y y
+ + +
+ = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có
60 12 60.7
35
7 12
y
y
= = =
(TMĐK)
35 60 25xx + = =
(TMĐK)
Vậy hình chữ nhật có hai kích thước là
35cm
và
25cm
.
Bài 14. Thông thường, một thùng sơn có thể tích
18l
và theo quy định của nhà sản xuất tất cả
các loại sơn đều pha theo tỉ lệ nhỏ hơn hoặc bằng
10%
. Như vậy, nếu một thùng sơn
18l
sẽ
pha cùng với
1,8l
nước sạch thì để có
99l
sơn nước thì cần bao nhiêu thùng sơn và bao nhiêu
lít nước sạch?
Lời giải:
Gọi số sơn và số nước sạch cần tìm là
;xy
( đơn vị: lít ; đk:
0 ; 99yx
)
Ta có:
99xy+=
(1)
18
Vì tỉ số sơn và số nước sạch là
18
1,8
18 10 10 10 1 11
11
1,8 1 1 1 1
x x x x y x y
yy yy y
+ + +
= = + = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
99 11 99.1
9
1 11
yy
y
= = =
(TMĐK)
9 99 90xx + = =
(TMĐK)
Ta có
90:18 5=
Vậy số thùng sơn cần dùng là
5
thùng, số nước sạch cần là
9l
.
Bài 15. An cần lăn sơn phòng, diện tích phòng
1
là
2
60m
, ở phòng
2
là
2
150m
. Cả hai phòng
An lăn hết
21kg
sơn. Tính số lượng sơn cần dùng cho mỗi phòng ?
Lời giải:
Gọi số lượng sơn cần dùng cho phòng
1
và phòng
2
lần lượt là
;xy
(đơn vị:
kg
; đk:
0 21xy
)
Ta có:
21xy+=
( )
1
Vì tỉ số diện tích giữa hai phòng là
60 2
150 5
=
5
2 5 7
11
5
22
55
x x x y x y
y y y y
+ + +
= + = + = =
( )
2
Từ
( )
1
và
( )
2
ta có:
21 7 21.5
15
57
yy
y
= = =
(TMĐK)
15 21 6xx + = =
(TMĐK)
Vậy số lượng sơn cần dùng phòng
1
là
6kg
, ở phòng
2
là
15kg
.
Bài 16. Hai lớp
7A
và
7B
đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của
lớp
7A
và
7B
là
5
4
và lớp
7A
trồng nhiều hơn lớp
7B
là
20
cây. Tính số cây mỗi lớp đã
trồng.
Lời giải:
Gọi số cây trồng được của lớp
7A
và
7B
thứ tự là x, y (đơn vị: cây; đk:
0 yx
;
;xy
)
Ta có lớp
7A
trồng nhiều hơn lớp
7B
là
20
cây
20xy − =
(1)
Vì tỉ số giữa số cây trồng được của lớp
7A
và
7B
là
5
4
nên
4
5
4
4
4
5 5 1
1 1
4
x x x y x y
y y y y
−−−
= − = − = =
(2)
19
Từ (1) và (2) ta có:
20 1 20.4
80
41
yy
y
= = =
(TMĐK)
80 20 100xx − = =
(TMĐK)
Vậy số cây trồng được của lớp
7A
là
100
cây và
7B
là
80
cây.
Bài 17. Hai lớp
7A
và
7B
đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của
lớp
7A
và
7B
là
4
5
và lớp
7B
trồng nhiều hơn lớp
7A
là
20
cây. Tính số cây mỗi lớp đã
trồng.
Lời giải:
Gọi số cây trồng được của lớp
7A
và
7B
thứ tự là
;xy
(đơn vị: cây; đk:
0;yx
;
;xy
)
Ta có:
20yx−=
(1)
Vì tỉ số giữa số cây trồng được của lớp
7A
và
7B
là
4
5
nên
1
1 1
4
4 5 5 5 4
5 4 4 4
yy
x
x
x
y x y x
y x x
−
−−
= = − = − = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
20 1 20.4
80
41
xx
x
= = =
(TMĐK)
80 20 100yy − = =
(TMĐK)
Vậy số cây trồng được của lớp
7A
là
80
cây và
7B
là
100
cây.
Bài 18. Biết rằng
17
lít dầu hỏa nặng
13,6kg
. Hỏi
12kg
dầu hỏa thì có chứa hết được vào
chiếc can
16
lít hay không?
Lời giải:
Gọi
x
là số lít dầu hỏa nặng
12kg
( )
0x
.
Theo bài ta tỉ lệ thức giữa thể tích dầu và khối lượng dầu là
17
12 13,6
x
=
12.17
15
13,6
x = =
(TMĐK)
Vậy
12kg
dầu hỏa thì có thể tích là
15
lít nên chứa hết được vào chiếc can
16
lít.
Bài 19. Tỉ số của hai số là
4
5
, nếu thêm
2
đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng
13
15
. Tìm hai số đó.
Lời giải:
Giải:
Gọi hai số cần tìm là
;xy
( , ; , 0)x y Q x y
.
Theo đề bài tỉ số của hai số là
4
5
, ta có:
4 4.3 12
15 12
5 5.3 15
x x x
xy
y y y
= = = =
(1)
20
Nếu thêm
2
đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng
13
15
( )
2 13
15. 2 13 15 30 13
15
x
x y x y
y
+
= + = + =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
12 30 13 13 12 30 30y y y y y+ = − = =
(TMĐK)
4 30.4
24
30 5 5
x
x= = =
(TMĐK)
Vậy hai số đó là
24;30
Bài 20. Tìm hai phân số tối giản biết tổng của chúng là
29
36
, các tử theo thứ tự tỉ lệ với
7
và
5;
các mẫu theo thứ tự tỉ lệ với
3
và
2
.
Lời giải:
Giải:
Gọi hai phân số tối giản cần tìm là
; ( , )x y x y Q
.
Theo đề bài ta có tử số của chúng tỉ lệ với
7;5
và các mẫu số tỉ lệ với
3;2
, nên ta có:
7 5 14 14 15 29
: : 14:15
3 2 15 15 15
x x y x y
xy
y y y
+ + +
= = = = =
Mà:
29
36
+=xy
( )
29
.15
.15
5
36
29 29 12
+
= = =
xy
y
(TMĐK) ;
29 5 7
36 12 18
= − =x
(TMĐK)
Vậy:
75
;
18 12
xy==
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
I. Phương pháp giải:
+ Từ tỉ lệ thức
ac
k
bd
==
suy ra
a bk=
;
c dk=
.
+ Từ tỉ lệ thức
ac
bd
=
suy ra
11
ac
bd
+ = +
;
11
ac
bd
− = −
II. Bài toán.
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
bd
−−
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
suy ra
11
a c a b c d
b d b d
−−
− = − =
.
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
bd
++
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
suy ra
11
a c a b c d
b d b d
++
+ = + =
.
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a c b d
cd
−−
=
Lời giải:
21
Từ
ac
bd
=
11
a b a b a c b d
c d c d c d
−−
= − = − =
.
Bài 4. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
ac
++
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
11
b d b d a b c d
a c a c a c
++
= + = + =
Bài 5. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
b a d c
ac
−−
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
11
b d b d b a d c
a c a c a c
−−
= − = − =
Bài 6. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
bd
−−
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
suy ra
22
22
a c a b c d
b d b d
−−
− = − =
.
Bài 7. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
bd
++
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
suy ra
22
22
a c a b c d
b d b d
++
+ = + =
.
Bài 8. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
33a c b d
cd
−−
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
33
33
a b a b a c b d
c d c d c d
−−
= − = − =
.
Bài 9. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
ac
++
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
2 2 2 2 2 2
11
++
= = + = + =
b d b d b d a b c d
a c a c a c a c
Bài 10. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
55b a d c
ac
−−
=
Lời giải:
Từ
ac
bd
=
55
55
b d b d b a d c
a c a c a c
−−
= − = − =
Bài 11. Chứng tỏ rằng: Nếu
b a a d
b c d c
++
=
++
(trong đó
0+ + + a b c d
) thì
bd=
Lời giải:
Từ
11
b a a d b a a d a b c d a b c d
d c b c d c b c c d b c
+ + + + + + + + + +
= + = + =
+ + + + + +
mà
0+ + + a b c d
nên
c d b c d b+ = + =
Bài 12. Chứng tỏ rằng: Nếu
++
=
++
a b b c
c d d a
(trong đó
0+ + + a b c d
) thì
=ac
22
Lời giải:
Từ
11
a b b c a b b c a b c d a b c d
c d d a c d d a c d d a
+ + + + + + + + + +
= + = + =
+ + + + + +
mà
0+ + + a b c d
nên
c d d a c a+ = + =
Bài 13. Cho tỉ lệ thức
. Chứng minh tỉ lệ thức:
:( ) :( )a a b c c d+ = +
(Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa).
Lời giải:
Từ
::=a b c d
ac
bd
=
11
b d b d b a d c
a c a c a c
++
= + = + =
:( ) :( )
ac
a a b c c d
a b c d
= + = +
++
Bài 14. Cho tỉ lệ thức
. Chứng minh tỉ lệ thức:
:( ) :( )− = −a a b c c d
(Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa).
Lời giải:
Từ
::=a b c d
ac
bd
=
11
b d b d b a d c
a c a c a c
−−
= − = − =
ac
b a d c
=
−−
:( ) :( )
ac
a a b c c d
a b c d
= − = −
−−
Bài 15. Cho tỉ lệ thức
ac
cb
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a c a
b c b
+
=
+
Lời giải:
Từ tỉ lệ thức
2
ac
c ab
cb
= =
(1)
Đặt
ac
k
cb
==
a ck=
;
c bk=
. Do đó
( )
( )
( )
( )
2
22
2
2 2 2
2
2 2 2
22
2
.1
.1
ck
ck c
a c c
b c b
bk
b bk
+
+
+
= = =
+
+
+
(2)
Từ (1) và (2) suy ra
22
2 2 2
a c ab a
b c b b
+
==
+
. Vậy
22
22
a c a
b c b
+
=
+
Bài 16. Cho tỉ lệ thức
ac
cb
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
b a b a
a c a
−−
=
+
Lời giải:
Áp dụng bài 15 ta có:
ac
cb
=
22
22
+
=
+
a c a
b c b
22
22
+
=
+
b c b
a c a
22
22
11
+
− = −
+
b c b
a c a
22
22
−−
=
+
b a b a
a c a
(đpcm)
Bài 17. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a c ac
b d bd
==
Lời giải:
Đặt
ac
k
bd
==
a bk=
;
c dk=
2
.ac bk dk
k
bd bd
= =
(1)
Từ tỉ lệ thức
22
2
22
a c a c
kk
b d b d
= = = =
(2)
Từ (1) và (2) suy ra
22
22
a c ac
b d bd
==
23
Bài 18. Cho tỉ lệ thức
36
36
ab
ab
−−
=
++
. Chứng minh
1
2
a
b
=
(
3; 6ab − −
)
Lời giải:
Từ tỉ lệ thức
36
36
ab
ab
−−
=
++
, ta có:
( )( ) ( )( )
3 6 3 6a b a b− + = + −
6 3 18 6 3 18ab a b ab a b + − − = − + −
1
12 6
2
a
ab
b
= =
Bài 19. Cho tỉ lệ thức:
ac
bd
=
. Chứng minh đẳng thức sau:
5 3 5 3
3 7 3 7
a b c d
a b c d
++
=
−−
Lời giải:
Đặt
( ) . ; .
ac
k k R a k b c k d
bd
= = = =
Ta có:
( )
( )
53
5 3 5 3 5 3
(1)
3 7 3 7 3 7 3 7
bk
a b kb b k
a b kb b b k k
+
+ + +
= = =
− − − −
( )
( )
53
5 3 5 3 5 3
(2)
3 7 3 7 3 7 3 7
dk
c d kd d k
c d kd d d k k
+
+ + +
= = =
− − − −
Từ
( ) ( )
1 , 2
suy ra đpcm
Bài 20. Chứng minh rằng nếu
( )
0
a b c d
cd
b c d a
++
= +
++
thì
ac=
hoặc
0a b c d+ + + =
.
Lời giải:
Vì
a b c d
b c d a
++
=
++
nên
a b b c
c d d a
++
=
++
Suy ra:
11
a b b c a b c d a b c d
c d d a c d a d
+ + + + + + + +
+ = + =
+ + + +
(*)
Nếu
0a b c d+ + +
thì từ (*) suy ra:
c d a d a c+ = + =
.
Nếu
0a b c d+ + + =
thì ta có tỉ lệ thức luôn đúng (a có thể bằng hay không bằng c).
Phần III. BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
0,375:3,63−
b)
22
14 :80
33
c)
53
1 : 1
79

−


Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
1
5,5:
2
−
b)
( )
3
0,12 :2
4
−
c)
( )
2,5: 3,5−
24
Bài 3. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
32
:
85
và
12
:
10 3
b)
1
5 :22
2
và
2,25:10−
Bài 4. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
5,4:13,5
và
6:15
b)
52
15 :21
93
và
2,8:3,9
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
1.6 2.( 3)− = −
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
0,03.6,3 0,27.0,7=
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
4 15 30 2; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 8. Với năm số
( )
7 4 14 28 49; ; ; ;−−
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Dạng 2. Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Bài 1. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
8
15 24
x
=
b)
36 54
3x
=
c)
77
20 8
x
=
Bài 2. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
12
:3 :0,25
53
x =
b)
7
2,5:7,5 :
9
x=
c)
27
2 : 1 :0,02
39
x =
Bài 3. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1 2 1
::
4 7 13
x
−
=
b)
3 2 1 4
::
5 15 2 5
x
=
Bài 4. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
16
14 7
x −
=
b)
1,2 5
56x
=
−
Bài 5. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
20 4
45
x
x
+
=
+
Bài 6. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
1
1
2
x
x
−
=−
+
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân
500g
và
250g
thì đo được trọng
lượng tương ứng là
10N
và
5N
.
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
25
Bài 2. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn
5
phần dầu với
8
phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết
15
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên?
Bài 3. Tìm độ dài hai cạnh của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là
3
4
và chu
vi bằng
28
mét.
Bài 4. Tìm diện tích của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là
2
3
và chu vi bằng
90
mét.
Bài 5. Hải muốn gói bánh chưng, gói xong mỗi bánh nặng khoảng
0,75kg
. Tính sơ mỗi bánh sẽ
khoảng
0,6kg
gạo nếp và
0,15kg
đỗ xanh. Chú ý, đây là gạo đã ngâm và đỗ xanh đã được ngâm
và nấu chín. Cứ
1 kg
gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng
1,5 kg
,
1 kg
đậu sau khi ngâm và nấu
chín cũng được khoảng
1,5 kg
. Vậy để làm
10
cái bánh chưng cần bao nhiêu gạo, bao nhiêu
đậu?
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
99a b c d
bd
−−
=
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
2 6 2 6
22
a b c d
bd
−−
=
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
ab
bc
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a b a
c b c
+
=
+
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
ac
bd
=
. Chứng minh đẳng thức sau:
2 3 2 3
3 5 3 5
a b c d
a b c d
++
=
−−
ĐÁP SỐ BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1.
a)
375 363 25
0,375:3,63 :
1000 100 242
−−
− = =
b)
2 2 2
14 :80
3 3 11
=
c)
5 3 9
1 : 1
7 9 7
−

−=


Bài 2.
a)
1 55 1
5,5: : 11
2 10 2
−
− = = −
b)
( )
3 12 11 12
0,12 :2 :
4 100 4 275
−−
− = =
c)
( )
25 35 5
2 5 3 5
10 10 7
, : , :
−−
− = =
Bài 3.
a) Ta có
26
3 2 15
:
8 5 16
=
;
1 2 3
:
10 3 20
=
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
b) Ta có
1 11 1
5 :22 :22
224
==
;
225 9
2,25:10 :10
100 40
==
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 4.
a) Ta có
54 135 2
5,4:13,5 :
10 10 5
==
;
2
6:15
5
=
Hai tỉ số đã cho đều bằng
2
5
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
5,4:13,5 6:15=
.
b) Ta có
5 2 140 65 28
15 :21 :
9 3 9 3 39
==
và
28
2,8:3,9
39
=
Hai tỉ số đã cho đều bằng
28
39
.
Vậy ta có tỉ lệ thức
52
15 :21 2,8:3,9
93
=
.
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
1.6 2.( 3)− = −
Ta có các tỉ lệ thức sau
13
26
−−
=
;
63
21
−
=
−
;
12
36
−
=
−
;
62
31
=
−−
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
0 03 6 3 0 27 0 7, . , , . ,=
Ta có các tỉ lệ thức sau
0 03 0 7
0 27 6 3
,,
,,
=
;
6 3 0 7
0 27 0 03
,,
,,
=
;
0 03 0 27
0 7 6 3
,,
,,
=
;
6 3 0 27
0 7 0 03
,,
,,
=
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
4 15 30 2; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Ta có
( ) ( )
4 15 30 2− = −..
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
4 15 30 2; ; ;−−
là
42
30 15
−
=
−
;
15 2
30 4
=
−−
;
4 30
2 15
−−
=
;
15 30
24
−
=
−
Bài 8. Với năm số
( )
7 4 14 28 49; ; ; ;−−
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Ta có
( ) ( )
7 28 49 4− = −..
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là
74
49 28
−−
=
;
28 4
49 7
−
=
−
;
7 49
4 28
−
=
−
;
28 49
47
=
−−
Dạng 2 . Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Bài 1.
a)
8 15 8
5
15 24 24
x.
x= = =
b)
36 54 36 3
2
3 54
.
x
x
= = =
c)
7 7 1 1 8 2
20 8 20 8 20 5
x x .
x= = = =
Bài 2.
27
a)
2
.3
12
3
:3 :0,25 40
1
53
0,25.
5
= = =xx
b)
7 7 7
2,5:7,5 : 2,5 :7,5
9 9 27
xx

= = =


c)
2 7 2 7
2 : 1 :0,02 2 0,02 :1 0,03
3 9 3 9
xx

= = =


Bài 3.
a)
12
.
1 2 1 13
47
::
1
4 7 13 14
13
xx
−−
= = =
−
b)
34
.
3 2 1 4 2 24 24 2 24 15 36
55
: : : .
1
5 15 2 5 15 25 25 15 25 2 5
2
xx
xx= = = = = =
Bài 4.
a)
1 6 14 6
1 1 12 13
14 7 7
x.
x x x
−
= − = − = =
b)
1,5 5 1,5.6 9 34
55
5 6 5 5 5
x x x
x
= − = − = =
−
Bài 5.
22
20 4
( 4) 20.5 ( 4) 100
45
x
xx
x
+
= + = + =
+
4 10 6
4 10 14
xx
xx
+ = =



+ = − = −

Bài 6.
11
1 1 2 2 1
22
−−
= − − = − − = − =
+
x
x x x x
x
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1.
a) Tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai là
500
250
.
Tỉ số giữa trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng quả cân thứ hai là
10
5
.
b) Ta có
500
2
250
=
;
10
2
5
=
. Nên hai tỉ số trên lập được thành một tỉ lệ thức là
500 10
250 5
=
.
Bài 2.
Gọi
x
là số lít xăng cần để trộn hết
8
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên
( )
0x
.
Theo bài ta có trộn
5
phần dầu với
8
phần xăng nên
5 15
8 x
=
15.8
24
5
x = =
(TMĐK)
Vậy số lít xăng cần để trộn là
24
lít.
Bài 3.
Nửa chu vi của hình chữ nhật là:
28:2 14( )m=
Gọi độ dài hai cạnh của hình chữ nhật đó là x, y (đơn vị: mét; đk:
0 ; 14yx
)
28
Ta có:
14xy+=
(1)
Vì tỉ số giữa hai cạnh của nó là
3 3 3 3 4 7
11
4 4 4 4 4
y y y x y x
x x x x
+ + +
= + = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
14 7 14.4
8
47
xx
x
= = =
(TMĐK)
8 14 6yy + = =
(TMĐK)
Vậy chiều dài hình chữ nhật là
8
mét, chiều rộng hình chữ nhật là
6
mét.
Bài 4.
Nửa chu vi của hình chữ nhật là:
90:2 45( )m=
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đó thứ tự là x, y (đơn vị: mét; đk:
0 ; 45yx
)
Ta có:
45xy+=
(1)
Vì tỉ số giữa hai cạnh của nó là
3
2 322
3 3 3
25
11
3
y y y x y x
x x x x
+ + +
= + = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
45 5 45.3
27
35
xx
x
= = =
(TMĐK)
27 45 18yy + = =
(TMĐK)
Vậy diện tích của một hình chữ nhật là
2
27.18 486m=
.
Bài 5.
10
cái bánh chưng có khối lượng là:
10.0,75 7,5( )kg=
Gọi khối lượng gạo nếp và đậu xanh sau khi đã ngâm cần để gói
10
cái bánh chưng theo thứ tự
là
;xy
(đơn vị: kg; đk:
0 ; 7,5yx
)
Ta có:
7,5xy+=
(1)
Vì tỉ số giữa khối lượng gạo nếp và đậu xanh của bánh là
0,6 4
0,15 1
=
44
1 1 1 1
4 1 5
11
x x x x
y y y y
yy+ + +
= + = + = =
(2)
Từ (1) và (2) ta có:
7,5 5 7,5.1
1,5
1 5
yy
y
= = =
(TMĐK)
1,5 7,5 6xx + = =
(TMĐK)
Vì cứ
1 kg
gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng
1,5 kg
,
1 kg
đậu sau khi ngâm và nấu chín cũng
được khoảng
1,5 kg
. Nên khối lượng gạo nếp cần là
( )
6:1,5 4 kg=
; khối lượng đậu xanh cần là
( )
1,5:1,5 1 kg=
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
29
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
99a b c d
bd
−−
=
Từ
ac
bd
=
suy ra
99
99
a c a b c d
b d b d
−−
− = − =
.
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
2 6 2 6
22
a b c d
bd
−−
=
Từ
2 2 2 2 2 6 2 6
33
2 2 2 2 2 2
a c a c a c a b c d
b d b d b d b d
−−
= = − = − =
.
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
ab
bc
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a b a
c b c
+
=
+
Từ tỉ lệ thức
2
ab
b ac
bc
= =
(1)
Đặt
ab
k
bc
==
a bk=
;
b ck=
. Do đó
( )
( )
( )
( )
2
22
2
2 2 2
2
2 2 2
22
2
.1
.1
bk
bk b
a b b
c b c
ck
c ck
+
+
+
= = =
+
+
+
(2)
Từ (1) và (2) suy ra
22
2 2 2
a b ac a
c b c c
+
==
+
. Vậy
22
22
a b a
c b c
+
=
+
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
ac
bd
=
. Chứng minh đẳng thức sau:
2 3 2 3
3 5 3 5
a b c d
a b c d
++
=
−−
Đặt
( ) . ; .
ac
k k R a k b c k d
bd
= = = =
Ta có:
( )
( )
23
2 3 2 3 2 3
(1)
3 5 3 5 3 5 3 5
bk
a b kb b k
a b kb b b k k
+
+ + +
= = =
− − − −
( )
( )
23
2 3 2 3 2 3
(2)
3 5 3 5 3 5 3 5
dk
c d kd d k
c d kd d d k k
+
+ + +
= = =
− − − −
Từ
( ) ( )
1 , 2
suy ra đpcm
PHIẾU BÀI TẬP
( Nội dung là toàn bộ bài tập đã có trên )
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
3,5:5,04
b)
19 2
1 :4
21 7
c)
21
1 :0,23
25
d)
2
:0,31
9
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
1,5:2,16
b)
1
2 :7
3
c)
3
:0,54
8
d)
27
2 :1
39
Bài 3. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
30
a)
( )
3,5: 5,25−
b)
1
3 :7
2
c)
( )
0,8: 0,6−
d)
( )
1,2: 1,8−
Bài 4. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
( )
1,2: 3,24−
b)
13
2 :1
54
c)
( )
2
: 0,42
7
−
d)
3
1,2:
5

−


Bài 5. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
( )
1,02: 1,14−
b)
3
4: 1
4

−


c)
( )
1
1 : 0,15
2

−


d)
33
1 : 3
48



Bài 6. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( 0,3):2,7−
và
( 1,71):15,39−
b)
4,86:( 11,34)−
và
( 9,3): 21,6−
c)
3
:6
5
và
4
:8
5
d)
1
2 :7
3
và
1
3 :13
4
Bài 7. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( )
3
:6
7
−
−
và
6
:12
7
b)
1
2 :11
5
và
1
3 :13
4
c)
( )
2
:8
5
−
và
4
:16
5
−
d)
1
4 :8
3
và
2
3 :13
3
Bài 8. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
( )
0,6 :5,4−
và
( )
2,28 : 20,52−
b)
( )
1,62: 34,02−
và
( )
3,1 :64,8−
c)
( )
3,5: 5,25−−
và
1,2:1,8
d)
( )
0,8: 0,6−
và
1
3 :7
2
Bài 9. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
15
21
và
30
42
b)
1
3 :6
3
và
1
2 :18
4
c)
45
63
−
−
và
60
84
d)
1
5 :5
3
và
1
13 :13
3
Bài 10. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
31
a)
( )
0,8: 0,6−
và
( )
1,2: 1,8−
b)
6:27
và
11
6 :29
24
c)
( )
0,8: 4−−
và
0,6:3
d)
11
2 :3
34
và
7:13
Bài 11. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
4 15 30 2..=
b)
5 20 2 50..=
c)
15.42 21.30=
Bài 12. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ đẳng thức sau
a)
7.( 28) ( 49).4− = −
b)
( )
3 20 4 15..− = −
c)
( ) ( ) ( )
2 27 9 6..− − = − −
Bài 13. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
0 36 4 25 0 9 1 7, . , , . ,=
b)
( )
0,8. 4 0,16.20− − =
c)
( 0,3):2,7 ( 1,71):15,39− = −
Bài 14. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
4 4 1 89 9 9 0 84, . , , . ,=
b)
( )
0,7. 0,5 3,5.0,1− − =
c)
0 4 1 5 3 0 2, . , . ,− = −
Bài 15. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
a)
1 2 2
21
5 7 5
..
−−
=
b)
1 2 1 1
1 : :
2 3 4 9
=
c)
31
1 : 7:2
42
=
Bài 16. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
1 3 9 27; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 17. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
25 2 4 50; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 18. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
0 16 0 32 4 8, ; , ; ;
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 19. Với năm số
1 2 6 8 16; ; ; ;
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Bài 20. Với năm số
1 2 2 2
12
5 7 5 5
; ; ; ;
−−
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Dạng 2. Tìm số chưa biết của một tỉ lệ thức
Bài 1. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
x5
=
0,9 6
b)
69
15x
−
=
−
c)
3 5 2
15
,
x
−
=
d)
2
9 27
x
=
32
Bài 2. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
x2
=
27 3,6
−
b)
29
12x
−
=
−
c)
2 5 4
5
,
x
−
=
d)
3
8 32
x
=
Bài 3. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
9
3 27
x −
=
b)
0 16 0 32
8
,,
x
=
c)
25 50
2 x
−
=
−
d)
7
49 28
x
=
−−
Bài 4. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
14 9 3
::
15 10 7
x=
b)
3
1 :8 2,5:
5
x=
c)
1 2 2
:1 :
5 5 7
x
−−
=
d)
1 2 1
1 : :
2 3 9
x=
Bài 5. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
( )
2,5: 4 0,5:0,2x =
b)
12
3,8:(2 ) :2
43
x =
c)
( )
5,25: 7 3,6:2,4x =
d)
( ) ( )
1,8:1,3 2,7 : 5x=−
Bài 6. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
3
2,5:7,5 :
5
x=
b)
:2,4 0,003:0,75x =
c)
4
3,5:2,5 :
5
x=
d)
:1,3 0,65:0,5x =
Bài 7. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
5
: 20:3
6
x =
b)
42
: :0,4
53
x =
c)
25
: 2:9
3
x =
d)
45
: :0,2
73
x =
Bài 8. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
3 7 5
82
x −
=
b)
( )
3 1 :4,5 2,8:1,5x −=
c)
9 1 5
93
x −
=
d)
( )
6 2 :1,5 7:3,5x −=
Bài 9. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1,2 5
34x
=
+
b)
( )
2 1 :2 12:3x +=
c)
3,5 5
33x
=
−
d)
( )
2 14 :3 12:9x −=
Bài 10. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
( )
10 28 4
2 1 : :
7 15 3
x −=
b)
( )
0,2:2 5: 6 8x=+
c)
( )
10 27 9
2 3 : :
3 12 2
x −=
d)
( )
0,5:2 3: 2 7x=+
Bài 11. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
0,6: :5,4xx=
b)
:0,2 0,8:xx=
c)
0,3: :2,7xx=
d)
:0,5 0,125:xx=
33
Bài 12. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
16
25
x
x
=
b)
8
2
x
x
−
=
−
c)
4
49
x
x
−
=
−
d)
27
3
x
x
−
=
−
Bài 13. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1
9
x
x
−−
=
b)
0 25
4
,x
x
=
c)
6
24
x
x
−−
=
d)
0 49
16
,x
x
=
Bài 14. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau
a)
2
24
6 25
x
=
b)
2
49
12 3
x
=
c)
2
27
4
3
x
=
d)
2
14 28
2x
=
Bài 15. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau
a)
1
( 5):2 40:( 5)
2
xx+ = +
b)
4
( 3): 20:( 3)
5
xx− = −
c)
0 25 2
24
,x
x
+
=
+
Bài 16. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
11 2
14 3
x
x
+
=
−
b)
62
47
x
x
−
=
+
Bài 17. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
74
25
x
x
−
=
+
b)
16
57
x
x
−
=
−
Bài 18. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
a)
7
4
15 5
x−
=
b)
12 6
57x
=
−
Bài 19. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
24
6
38
x −
=
b)
7
1
2
22
5 2x
=
−
Bài 20. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức
a)
2
3 2
61x
=
−
b)
11
7
2
2
x
x
+
=
−
34
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân
500g
và
250g
thì đo được trọng
lượng tương ứng là
5N
và
2,5N
.
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 2. Hai máy tính có kích thước màn hình
20
inch, (inch là gì một đơn vị đo lường được sử
dụng chủ yếu ở Hoa Kỳ và phổ biến ở các nước Canada, Anh…) tỉ lệ chuẩn là
1680x1050
(mm) và màn hình
24
inch tỉ lệ chuẩn là
1920x1200
(mm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên có lập thành tỉ lệ thức hay
không?
Bài 3. Lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là hình chữ nhật có kích thước là
6x9(m)
, lá cờ quốc
kỳ lớp
71a
treo tại lớp trong các giờ sinh hoạt là hình chữ nhật có kích thước là
( )
0,8x1,2 m
.
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 4. Theo tiêu chuẩn của Liên đoàn bóng chuyền quốc tế FIVB sân bóng chuyền là hình chữ
nhật có kích thước là
9x18
(m). Lan vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là hình chữ nhật có
kích thước là
0,8x1,6
(cm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền.
b) Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân đúng tỉ lệ hay chưa?
Bài 5. Lan đọc một cuốn sách trong ba ngày. Ngày thứ nhất Lan đọc
20
trang, ngày thứ hai
lan đọc 40 trang, ngày thứ 3 Lan đọc
80
trang.
a) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai.
b) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba.
c) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 6. Tỉ số của hai số là
2
9
. Biết số lớn là
135
. Tìm số bé?
Bài 7. Tỉ số của hai số là
3
7
. Biết số bé là
12
. Tìm số lớn?
Bài 8. Người ta làm mứt dâu bằng cách trộn
6
phần dâu với
4
phần đường. Hỏi cần bao nhiêu
kg đường để trộn hết
45
kg dâu theo cách pha nhiên trộn như trên?
Bài 9. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn
2
phần dầu với
7
phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết
8
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên?
Bài 10. Lá quốc kỳ Việt Nam là hình chữ nhật có tỉ lệ kích thước rộng và dài là
2
3
. Nam làm
lá cờ quốc kỳ bằng giấy đảm bảo đúng tỉ lệ quy định để tham gia cổ vũ đá bóng Sea Games có
chiều dài là
12
cm. Tính chiều rộng của lá cờ Nam làm
Bài 11. Tỉ lệ nấu bánh chưng ngon nhất là
4
gạo
:1
đậu xanh, vậy gói bánh chưng ngon với tỉ lệ
như trên thì
10kg
gạo cần bao nhiêu đậu xanh.
Bài 12. Tính độ dài hai cạnh của hình chữ nhật, biết tỉ số giữa các cạnh là
0,6
và chu vi bằng
32cm
Bài 13. Tính độ dài
2
cạnh của một vườn hoa hình chữ nhật, biết tỉ số giữa chiều rộng và
chiều dài là
5
7
và chu vi bằng
120m
35
Bài 14. Thông thường, một thùng sơn có thể tích
18l
và theo quy định của nhà sản xuất tất cả
các loại sơn đều pha theo tỉ lệ nhỏ hơn hoặc bằng
10%
. Như vậy, nếu một thùng sơn
18l
sẽ
pha cùng với
1,8l
nước sạch thì để có
99l
sơn nước thì cần bao nhiêu thùng sơn và bao nhiêu
lít nước sạch?
Bài 15. An cần lăn sơn phòng, diện tích phòng
1
là
2
60m
, ở phòng
2
là
2
150m
. Cả hai phòng
An lăn hết
21kg
sơn. Tính số lượng sơn cần dùng cho mỗi phòng ?
Bài 16. Hai lớp
7A
và
7B
đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của
lớp
7A
và
7B
là
5
4
và lớp
7A
trồng nhiều hơn lớp
7B
là
20
cây. Tính số cây mỗi lớp đã
trồng.
Bài 17. Hai lớp
7A
và
7B
đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của
lớp
7A
và
7B
là
4
5
và lớp
7B
trồng nhiều hơn lớp
7A
là
20
cây. Tính số cây mỗi lớp đã
trồng.
Bài 18. Biết rằng
17
lít dầu hỏa nặng
13,6kg
. Hỏi
12kg
dầu hỏa thì có chứa hết được vào
chiếc can
16
lít hay không?
Bài 19. Tỉ số của hai số là
4
5
, nếu thêm
2
đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng
13
15
. Tìm hai số đó.
Bài 20. Tìm hai phân số tối giản biết tổng của chúng là
29
36
, các tử theo thứ tự tỉ lệ với
7
và
5;
các mẫu theo thứ tự tỉ lệ với
3
và
2
.
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
bd
−−
=
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
bd
++
=
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a c b d
cd
−−
=
Bài 4. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
a b c d
ac
++
=
Bài 5. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
b a d c
ac
−−
=
Bài 6. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
bd
−−
=
Bài 7. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
bd
++
=
Bài 8. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
33a c b d
cd
−−
=
36
Bài 9. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
22a b c d
ac
++
=
Bài 10. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
55b a d c
ac
−−
=
Bài 11. Chứng tỏ rằng: Nếu
b a a d
b c d c
++
=
++
(trong đó
0+ + + a b c d
) thì
bd=
Bài 12. Chứng tỏ rằng: Nếu
++
=
++
a b b c
c d d a
(trong đó
0+ + + a b c d
) thì
=ac
Bài 13. Cho tỉ lệ thức
. Chứng minh tỉ lệ thức:
:( ) :( )a a b c c d+ = +
(Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa).
Bài 14. Cho tỉ lệ thức
. Chứng minh tỉ lệ thức:
:( ) :( )− = −a a b c c d
(Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa).
Bài 15. Cho tỉ lệ thức
ac
cb
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a c a
b c b
+
=
+
Bài 16. Cho tỉ lệ thức
ac
cb
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
b a b a
a c a
−−
=
+
Bài 17. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a c ac
b d bd
==
Bài 18. Cho tỉ lệ thức
36
36
ab
ab
−−
=
++
. Chứng minh
1
2
a
b
=
(
3; 6ab − −
)
Bài 19. Cho tỉ lệ thức:
ac
bd
=
. Chứng minh đẳng thức sau:
5 3 5 3
3 7 3 7
a b c d
a b c d
++
=
−−
Bài 20. Chứng minh rằng nếu
( )
0
a b c d
cd
b c d a
++
= +
++
thì
ac=
hoặc
0a b c d+ + + =
.
Phần III. BÀI TẬP TƯƠNG TỰ TỰ GIẢI
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
0,375:3,63−
b)
22
14 :80
33
c)
53
1 : 1
79

−


Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.
a)
1
5,5:
2
−
b)
( )
3
0,12 :2
4
−
c)
( )
2,5: 3,5−
Bài 3. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
32
:
85
và
12
:
10 3
b)
1
5 :22
2
và
2,25:10−
Bài 4. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không?
a)
5,4:13,5
và
6:15
b)
52
15 :21
93
và
2,8:3,9
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
1.6 2.( 3)− = −
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau
0,03.6,3 0,27.0,7=
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số
4 15 30 2; ; ;−−
không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 8. Với năm số
( )
7 4 14 28 49; ; ; ;−−
. Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Dạng 2. Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Bài 1. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
37
a)
8
15 24
x
=
b)
36 54
3x
=
c)
77
20 8
x
=
Bài 2. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
12
:3 :0,25
53
x =
b)
7
2,5:7,5 :
9
x=
c)
27
2 : 1 :0,02
39
x =
Bài 3. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
1 2 1
::
4 7 13
x
−
=
b)
3 2 1 4
::
5 15 2 5
x
=
Bài 4. Tìm số hữu tỉ
x
trong các tỉ lệ thức sau:
a)
16
14 7
x −
=
b)
1,2 5
56x
=
−
Bài 5. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
20 4
45
x
x
+
=
+
Bài 6. Tìm số hữu tỉ
x
trong tỉ lệ thức
1
1
2
x
x
−
=−
+
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân
500g
và
250g
thì đo được trọng
lượng tương ứng là
10N
và
5N
.
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 2. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn
5
phần dầu với
8
phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết
15
lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên?
Bài 3. Tìm độ dài hai cạnh của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là
3
4
và chu
vi bằng
28
mét.
Bài 4. Tìm diện tích của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là
2
3
và chu vi bằng
90
mét.
Bài 5. Hải muốn gói bánh chưng, gói xong mỗi bánh nặng khoảng
0,75kg
. Tính sơ mỗi bánh sẽ
khoảng
0,6kg
gạo nếp và
0,15kg
đỗ xanh. Chú ý, đây là gạo đã ngâm và đỗ xanh đã được ngâm
và nấu chín. Cứ
1 kg
gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng
1,5 kg
,
1 kg
đậu sau khi ngâm và nấu
chín cũng được khoảng
1,5 kg
. Vậy để làm
10
cái bánh chưng cần bao nhiêu gạo, bao nhiêu
đậu?
38
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
99a b c d
bd
−−
=
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
ac
bd
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức:
2 6 2 6
22
a b c d
bd
−−
=
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
ab
bc
=
. Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức
22
22
a b a
c b c
+
=
+
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
ac
bd
=
. Chứng minh đẳng thức sau:
2 3 2 3
3 5 3 5
a b c d
a b c d
++
=
−−

Preview text:


CHUYÊN ĐỀ 20. TỈ LỆ THỨC
PHẦN I. TÓM TẮT LÍ THUYẾT. 1. Định nghĩa c
+ Tỉ lệ thức là đẳng thức của hai tỉ số a và , viết là a c = . b d b d 2. Tính chất
+ Tính chất 1: Nếu a c
= thì ad = bc . b d
+ Tính chất 2: Nếu ad = bc và a,b,c,d đều khác 0 thì ta có các tỉ lệ thức a c = a b d c d b ; = ; = ; = b d c d b a c a
PHẦN II. CÁC DẠNG BÀI.
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
I. Phương pháp giải: + Tỉ lệ thức a c
= còn được viết là a :b = c : d từ đó thay tỉ số giữa các số hữu tỉ thành tỉ số b d giữa các số nguyên. a c
+ Dựa vào định nghĩa nếu có a c
= thì tỉ số và lập thành được một tỉ lệ thức b d b d a c a b d c d b
+ Nếu ad = bc và , a , b ,
c d đều khác 0 thì ta có các tỉ lệ thức = , = ; = ; = b d c d b a c a
+ Để lập tỉ lệ thức từ các số đã cho ta cần xác định bộ bốn số , a , b ,
c d sao cho ad = bc rồi áp dụng a c a b d c d b
tính chất 2 của tỉ lệ thức để lập được 4 tỉ lệ thức = , = ; = ; = b d c d b a c a II. Bài toán.
Bài 1.
Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 19 2 a) 3,5 : 5, 04 b) 1 : 4 21 7 21 2 c) 1 : 0, 23 d) : 0,31 25 9 Lời giải: 35 504 25 19 2 40 30 4 a) 3,5 : 5, 04 = : = b) 1 : 4 = : = 10 100 36 21 7 21 7 9 21 46 23 8 2 2 31 2 100 200 c) 1 : 0, 23 = : = d) : 0,31 = : = . = 25 25 100 1 9 9 100 9 31 279
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 a) 1,5 : 2,16 b) 2 : 7 3 3 2 7 c) : 0,54 d) 2 :1 8 3 9 Lời giải: 150 25 1 7 1 a) 1,5 : 2,16 = = b) 2 : 7 = : 7 = 216 36 3 3 3 3 3 54 25 2 7 8 16 3 c) : 0,54 = : = d) 2 :1 = : = 8 8 100 36 3 9 3 9 2 1
Bài 3. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 a) 3,5 : ( 5 − ,25) b) 3 : 7 2 c) 0,8 : ( 0 − ,6) d) 1, 2 : ( 1 − ,8) Lời giải: 1 7 1 a) (− ) 350 2 3,5 : 5, 25 = = − b) 3 : 7 = : 7 = 5 − 25 3 2 2 2 − − c) (− ) 8 4 0,8 : 0, 6 = = d) (− ) 12 2 1, 2 : 1,8 = = 6 − 3 1 − 8 3
Bài 4. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 3 a) 1, 2 : ( 3 − ,24) b) 2 :1 5 4 2  3  c) : ( 0 − ,42) d) 1, 2 : −   7  5  Lời giải: − 1 3 11 7 44 a) (− ) 120 10 1, 2 : 3, 24 = = b) 2 :1 = : = 3 − 24 27 5 4 5 4 35 2 2 4 − 2 1 − 00  3  12  3  2 − c) : ( 0 − ,42) = : = d) 1, 2 : − = : − =     7 7 100 147  5  10  5  1
Bài 5. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.  3  a) 1, 02 : ( 1 − ,14) b) 4 − : 1    4   1  3  3  c) 1 :   ( 0 − ,15) d) 1 : 3    2  4  8  Lời giải: −  3  7 1 − 6 a) (− ) 102 17 1, 02 : 1,14 = = b) 4 − : 1 = 4 − : =   1 − 14 19  4  4 7  1  3 1 − 5 1 − 0 3  3  7  3  14 c) 1 : ( 0 − ,15) = : =   d) 1 : 3 = : 3 =      2  2 10 1 4  8  4  8  27
Bài 6. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? a) ( 0 − ,3) : 2,7 và ( 1 − ,71) :15,39 b) 4,86 : ( 1 − 1,34) và ( 9 − ,3) : 21,6 3 4 c) : 6 và : 8 5 5 1 1 d) 2 : 7 và 3 :13 3 4 Lời giải: a) Ta có: 3 − 27 3 − 10 1 − 1 − 71 1539 1 − ( 0 − ,3) : 2,7 = : = . = và ( 1 − ,71) :15,39 = : = 10 10 10 27 9 100 100 9 1 −
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 9
Vậy ta có tỉ lệ thức ( 0 − ,3) : 2,7 = ( 1 − ,71) :15,39 b) Ta có: 486 1 − 134 3 − 9 − 3 216 3 − 1 4,86 : ( 1 − 1,34) = : = và ( 9 − ,3) : 21,6 = : = 100 100 7 10 10 72 2 3 − − Vì  31nên 7 72
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. c) Ta có: 3 3 1 1 4 4 1 1 : 6 = . = và : 8 = . = 5 5 6 10 5 5 8 10 1 3 4
Hai tỉ số đã cho đều bằng
. Vậy ta có tỉ lệ thức : 6 = : 8 10 5 5 d) Ta có: 1 7 1 1 13 1 2 : 7 = : 7 = và 3 :13 = :13 = 3 3 3 4 4 4
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 7. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 3 − 6 a) : ( 6 − ) và :12 7 7 1 1 b) 2 :11 và 3 :13 5 4 2 4 − c) : ( 8 − ) và :16 5 5 1 2 d) 4 : 8 và 3 :13 3 3 Lời giải: a) Ta có: 3 − 3 − 1 1 6 6 1 1 : ( 6 − ) = . = và :12 = . = 7 7 6 − 14 7 7 12 14 1
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 14 3 6
Vậy ta có tỉ lệ thức : 6 = :12 7 7 b) Ta có: 1 11 1 1 13 1 2 :11 = :11 = và 3 :13 = :13 = 5 5 5 4 4 4
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. c) Ta có: 2 ( − − − − ) 2 1 1 − 4 4 1 1 : 8 = . = và :16 = . = 5 5 8 − 20 5 5 16 20 1 − 2 4 −
Hai tỉ số đã cho đều bằng
. Vậy ta có tỉ lệ thức : ( 8 − ) = :16 20 5 5 d) Ta có: 1 13 13 2 11 11 4 : 8 = : 8 = và 3 :13 = :13 = 3 3 24 3 3 39
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 8. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? a) ( 0 − ,6):5,4 và ( 2 − ,28): 20,52 b) 1, 62 : ( 3 − 4,02) và ( 3 − , ) 1 : 64,8 c) 3 − ,5: ( 5 − ,25) và 1,2:1,8 3 1 d) 0,8 : ( 0 − ,6) và 3 :7 2 Lời giải: a) Ta có: ( − − − ) 6 − 54 1 − 0, 6 : 5, 4 = : = và (− ) 228 2052 1 2, 28 : 20,52 = : = 10 10 9 100 100 9 1 −
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 9
Vậy ta có tỉ lệ thức ( 0 − ,6):5,4 = ( 2 − ,28): 20,52 b) Ta có: − − − − (− ) 162 3402 1 1, 62 : 34, 02 = : = và (− ) 31 648 31 3,1 : 64,8 = : = 100 100 21 10 10 648
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. c) Ta có: − (− ) 3 − 50 2 12 2 3,5 : 5, 25 = = và 1,2:1,8 = = 5 − 25 3 18 3 2
Hai tỉ số đã cho đều bằng . Vậy ta có tỉ lệ thức 3 − ,5:( 5 − ,25) =1,2:1,8 3 d) Ta có: − 1 7 1 (− ) 8 4 0,8 : 0, 6 = = và 3 : 7 = : 7 = 6 − 3 2 2 2
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. Cách khác: 1 Vì 0,8 : ( 0
− ,6)  0 còn 3 :7  0 nên ta không có tỉ lệ thức từ hai số đó. 2
Bài 9. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 15 30 a) và 21 42 1 1 b) 3 : 6 và 2 :18 3 4 −45 60 c) và −63 84 1 1 d) 5 : 5 và 13 :13 3 3 Lời giải: a) Ta có: 15 15 : 3 5 = = 30 30 : 6 5 và = = 21 21: 3 7 42 42 : 6 7 5
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 7 15 30 Vậy ta có tỉ lệ thức = . 21 42 b) Ta có: 1 10 1 5 1 9 1 1 3 : 6 = . = và 2 :18 = . = 3 3 6 9 4 4 18 8
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. 4 c) Ta có: 4 − 5 4 − 5: ( 9 − ) 5 = = 60 60 :12 5 và = = 6 − 3 6 − 3: ( 9 − ) 7 84 84 :12 7 5 4 − 5 60
Hai tỉ số đã cho đều bằng
.Vậy ta có tỉ lệ thức = . 7 6 − 3 84 d) Ta có: 1 16 16 1 40 40 5 : 5 = : 5 = và 13 :13 = :13 = 3 3 15 3 3 39
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó.
Bài 10. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? a) 0,8 : ( 0 − ,6) và 1,2:( 1 − ,8) 1 1 b) 6 : 27 và 6 : 29 2 4 c) 0 − ,8: ( 4 − ) và 0,6:3 1 1 d) 2 : 3 và 7 :13 3 4 Lời giải: a) Ta có: ( − − ) 8 4 − 0,8 : 0, 6 = = và (− ) 12 2 1, 2 : 1,8 = = 6 − 3 1 − 8 3
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đã cho. b) Ta có: 6 : 3 2 1 1 13 117 2 6 : 27 = = và 6 : 29 = : = 27 : 3 9 2 4 2 4 9 2 1 1
Hai tỉ số đã cho đều bằng
. Vậy ta có tỉ lệ thức 6 : 27 = 6 : 29 . 9 2 4 c) Ta có: − (− ) 8 − 4 − 8 − 1 1 6 6 1 0,8 : 4 = : = . = và 0,6:3 = : 3 = = 10 1 10 4 − 5 10 10.3 5 1
Hai tỉ số đã cho đều bằng . Vậy ta có tỉ lệ thức 0 − ,8: ( 4 − ) = 0,6 :3 . 5 d) Ta có: 1 1 7 13 7 4 28 7 2 : 3 = : = . = và 7 :13 = 3 4 3 4 3 13 39 13
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đã cho.
Bài 11. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 4 1 . 5 = 30 2 . b) 5 2 . 0 = 2 5 . 0 c) 15.42 = 21.30 Lời giải: 4 2 15 2 4 30 15 30 a) Vì 4 1 . 5 = 30 2
. nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 30 15 30 4 2 15 2 4 2 5 50 5 2 20 50 20 b) Vì 5 2 . 0 = 2 5
. 0 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 20 50 20 2 5 50 5 2 15 30 42 30 15 21 42 21
c) Vì 15.42 = 21.30 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 21 42 21 15 30 42 30 15 5
Bài 12. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ đẳng thức sau a) 7.( 2 − 8) = ( 4 − 9).4 b) 3 − 20 . = 4.( 15 − ) c) 2 − .( 2 − 7) = ( 9 − ).( 6 − ) Lời giải: 7 4 2 − 8 4 7 4 − 9 2 − 8 4 − 9 a) Vì 7.( 2 − 8) = ( 4
− 9).4 nên ta có các tỉ lệ thức sau: = ; = ; = ; = 4 − 9 2 − 8 4 − 9 7 4 2 − 8 4 7 4 3 − 1 − 5 3 − 4 20 1 − 5 20 b) Vì 3 − 20 . = 4.( 15
− ) nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 20 1 − 5 20 4 3 − 1 − 5 3 − 4 2 − 6 − 2 − 7 6 − 2 − 9 − c) Vì 2 − .( 2 − 7) = ( 9 − ).( 6
− ) nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; 9 − 2 − 7 9 − 2 − 6 − 2 − 7 2 − 7 9 − = 6 − 2 −
Bài 13. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 0,36 4 . ,25 = 0,9 1 . ,7 b) 0 − ,8.( 4 − ) = 0,16.20 c) ( 0 − ,3) : 2,7 = ( 1 − ,71) :15,39 Lời giải: a) Vì 0,36 4 . ,25 = 0,9 1
. ,7 nên ta có các tỉ lệ thức sau: 0,36 1,7 = 4,25 1,7 0,36 0,9 4,25 0,9 ; = ; = ; = 0,9 4,25 0,9 0,36 1,7 4,25 1,7 0,36 0 − 8 , 20 4 − 20 0 − 8 , 0 1 , 6 b) Vì 0 − ,8.( 4
− ) = 0,16.20 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; 0 1 , 6 4 − 0 16 , 0 − 8 , 20 4 − 4 − 0 1 , 6 = 20 0 − 8 , c) Vì ( 0 − ,3) : 2,7 = ( 1
− ,71) :15,39 nên ta có các tỉ lệ thức sau 0 − ,3 1 − ,71 − − = 15,39 1,71 0,3 2,7 15,39 2,7 ; = ; = ; = . 2,7 15,39 2,7 0 − ,3 1 − ,71 15,39 1 − ,71 0 − ,3
Bài 14. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 4,4 1 . 89 ,
= 9,9.0,84 b) 0 − ,7.( 0 − ,5) = 3,5.0,1
c) −0,4.1,5 = 3 − .0,2 Lời giải: 4,4 0 8 , 4 1 8 , 9 0 8 , 4 4,4 9,9 a) Vì 4,4 1 . 89 ,
= 9,9.0,84 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; 9,9 1 8 , 9 9,9 4,4 0 8 , 4 1 8 , 9 1 8 , 9 9,9 = 0 8 , 4 4,4 0 − ,7 0 1 , 0 − ,5 0 1 , 0 − ,7 3,5 b) Vì 0 − ,7.( 0
− ,5) = 3,5.0,1 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = 3,5 0 − ,5 3,5 0 − ,7 0 1 , 0 − ,5 0 − ,5 3,5 ; = 0 1 , 0 − ,7 6 0 − ,4 0,2 0 − ,4 3 − 1,5 0,2
c) Vì −0,4.1,5 = 3
− .0,2 nên ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; 3 − 1,5 0,2 1,5 3 − 0 − ,4 1,5 3 − = 0,2 0 − ,4
Bài 15. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 1 − 2 − 2 a) 2 . = 1 . 5 7 5 1 2 1 1 b) 1 : = : 2 3 4 9 3 1 c) 1 : = 7 : 2 4 2 Lời giải: 1 − 2 2 1 − 2 − 2 − 1 1 1 − 2 − 2 2 2 a) Vì 2 . = 1 .
nên ta có các tỉ lệ thức sau 5 5 = 5 = 5 7 = ; 7 = 5 7 5 2 − ; 2 2 − 1 − ; 2 2 2 1 − 1 1 7 7 5 5 5 5 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 2 1 1 b) Vì 1 :
= : nên ta có các tỉ lệ thức sau 2 4 = ; 9 4 = ; 2 4 = ; 9 3 = 2 3 4 9 2 1 2 1 2 1 1 1 1 1 3 9 3 2 3 9 4 2 3 3 1 1 1 1 3 1 7 2 7 2 c) Vì 1 :
= 7 : 2 nên ta có các tỉ lệ thức sau 4 = ; = ; 4 2 = ; 2 = 4 2 1 2 1 3 7 2 7 3 1 1 2 2 4 4
Bài 16. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 1 − ;3; 9
− ;27 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó. Lời giải: Ta có 1 − 2 . 7 = 3.( 9
− ) nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 1 − ;3; 9 − ;27 là 1 − 9 − 27 9 − 1 − 3 27 3 = ; = ; = ; = 3 27 3 1 − 9 − 27 9 − 1 −
Bài 17. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 2
− 5;− 2;4;50 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó. Lời giải: Ta có ( 2 − 5) 4 . = 50.( 2
− ) nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số là 2 − 5 50 4 50 2 − 5 2 − 4 50 = ; = ; = ; = 2 − 4 2 − 2 − 5 50 4 2 − 2 − 5
Bài 18. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 0 1
, 6;0,32;4;8 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó. Lời giải: Ta có 0 1
, 6.8 = 4.0,32 nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 0 1
, 6;0,32;4;8 là 0 1 , 6 0,32 8 0,32 0 1 , 6 4 8 4 = ; = ; = ; = 4 8 4 0 1 , 6 0,32 8 0,32 0 1 , 6
Bài 19. Với năm số 1;2;6;8 1
; 6 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó. Lời giải: 2 16 8 16 2 1 8 1 Ta có 2 8 . = 1 1
. 6 nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là = ; = ; = ; = 1 8 1 2 16 8 16 2 7 1 − 2 − 2 2
Bài 20. Với năm số ; 1 ;
; ;2 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó. 5 7 5 5 Lời giải: 1 − 2 2 1 − 2 − 1 1 1 − 2 − 2 2 Ta có 2 . = 1 .
nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là 5 5 = 5 = 5 7 = ; 5 7 5 2 − ; 2 2 − 1 − ; 2 2 1 7 7 5 5 2 − 2 7 = 2 1 − 1 5 5
Dạng 2. Tìm số chưa biết của một tỉ lệ thức
I. Phương pháp giải: bc ad ad bc
+ Từ tỉ lệ thức a c = suy ra a = ; b = ; c = ; d = . b d d c b a bc ad ad bc
hoặc từ tỉ lệ thức a : b = c : d suy ra a = ; b = ; c = ; d = . d c b a II. Bài toán.
Bài 1.
Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 5 6 − 9 a) = b) = 0,9 6 x 15 − 3,5 2 − 2 x c) = d) = 15 x 9 27 Lời giải: x 5 5 0 . ,9 6 − 9 ( 6 − ).( 1 − 5) a) =  x = = 0,75 b) =  x = =10 0,9 6 6 x 1 − 5 9 3,5 2 − 15.( 2 − ) 6 − 0 2 x 2 2 . 7 c) =  x = = d) =  x = = 6 15 x 3,5 7 9 27 9
Bài 2. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 2 2 − 9 a) = − b) = 27 3, 6 x 12 − 2,5 4 − 3 x c) = d) = 5 x 8 32 Lời giải: x 2 2 − 7 2 . 2 − 9 2 − .( 1 − 2) 8 a) = −  x = = 15 − b) =  x = = 27 3, 6 3,6 x 1 − 2 9 3 2,5 4 − 4 − 5 . 3 x 3 3 . 2 c) =  x = = 8 − d) =  x = =12 5 x 2,5 8 32 8
Bài 3. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 9 − 0 1 , 6 0,32 a) = b) = 3 27 x 8 2 − 5 50 7 x c) = d) = 2 − x 4 − 9 2 − 8 Lời giải: x 9 − 9 − 3 . 0 1 , 6 0,32 0 1 , 6 8 . a) =  x = = 1 − b) =  x = = 4 3 27 27 x 8 0,32 8 2 − 5 50 2 − 5 . 0 7 x 7.( 2 − 8) c) =  x = = 4 d) =  x = = 4 2 − x 2 − 5 4 − 9 2 − 8 4 − 9
Bài 4. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 14 9 3 3 a) : = x : b) 1 : 8 = 2,5 : x 15 10 7 5 1 − 2 2 − 1 2 1 c) :1 = : x d) 1 : = x : 5 5 7 2 3 9 Lời giải: 14 9 3 14 10 3 28 3 4 a) : = x :  . = x :  x = .  x = 15 10 7 15 9 7 27 7 9 3 b) 1 : 8 = 1 2,5 5.2,5 25 2,5 : x  =  x = = 5 5 x 1 2 1 − 2 2 −  2 − 2  1 − c) :1 = : x x = .1 :  x = 2   5 5 7  7 5  5 1 2 1 3 2 1 9 1 9 1 1 d) 1 :
= x :  : = x :  = x :  x = .  x = 2 3 9 2 3 9 4 9 4 9 4
Bài 5. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2
a) 2,5 : (4x) = 0,5 : 0, 2 b) 3,8 : (2x) = : 2 4 3
c) 5, 25 : (7x) = 3,6 : 2, 4 d) 1,8 :1,3 = ( 2 − ,7) :(5x) Lời giải: 2,5 5 2,5.2 1 a) ( x) 2,5 0,5 2,5 : 4 = 0,5: 0,2  =  =  4x =
 4x = 1 x = 4x 0, 2 4x 2 5 4 1 2 3,8 1 8 3,8 3 3,8.32 304 b) 3,8 : (2x) = : 2  = :  =  x = = 4 3 2x 4 3 2x 32 2.3 15 5, 25.2, 4 7 1
c) 5, 25 : 7x = 3, 6 : 2, 4  7x = =  x = 3, 6 2 2 − − − d) = (− ) ( x) 2, 7.1,3 39 39 1,8 :1,3 2, 7 : 5  5x = =  x = 1,8 20 100
Bài 6. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 3 a) 2,5 : 7,5 = x :
b) x : 2, 4 = 0, 003: 0, 75 5 4 c) 3,5 : 2,5 = x :
d) x :1,3 = 0, 65 : 0,5 5 Lời giải: 3 3 25 10 3 1
a) 2,5 : 7,5 = x :  x = (2,5: 7,5). = . . = 5 5 10 75 5 5 b) x =  x = ( ) 6 : 2, 4 0, 003: 0, 75 0, 003: 0, 75 .2, 4 = 625 4 7 4 7 4 28 c) 3,5 : 2,5 = x :
 = x :  x = . = 5 5 5 5 5 25 0, 65.1,3
d) x :1,3 = 0, 65 : 0,5  x = =1,69 0,5
Bài 7. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 5 4 2 a) : x = 20 : 3 b) x : = : 0,4 6 5 3 9 25 4 5 c) : x = 2 : 9 d) x : = : 0,2 3 7 3 Lời giải: 5 5 .3 5 20 1 a) 6 6 : x = 20 : 3  =  x = = 6 x 3 20 8 2 4 2 x  2 4  4 b) 3 x : = : 0,4  =  x = . : 0, 4 =   5 3 4 0, 4  3 5  3 5 25 25 2 25 2 25 9 75 c) : x = 2 : 9  : x =  x = : = . = 3 3 9 3 9 3 2 2 4 5 4 5 10 4 25 25 4 100 d) x : = : 0,2  x : = .  x : =  x = . = 7 3 7 3 2 7 3 3 7 21
Bài 8. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 3x − 7 5 a) = b) (3x − ) 1 : 4,5 = 2,8 :1,5 8 2 9x −1 5 c) =
d) (6x − 2) :1,5 = 7 : 3,5 9 3 Lời giải: 3x − 7 5 8.5 a) =  3x − 7 =
 3x −7 = 20  3x = 27  x = 9 8 2 2 b) ( x − ) 2,8.4,5 3
1 : 4,5 = 2,8 :1,5  3x −1 = 1,5 42  3x −1= 42  3x = +1 5 5 47 47 47  3x =  x = : 3  x = 5 5 15 9x −1 5 9.5 16 c) =  9x −1=
 9x −1=15  9x =15+1 9x =16  x = 9 3 3 9
d) (6x − 2) :1,5 = 7 : 3,5  (6x − 2) :1,5 = 2  6x − 2 = 2.1,5 5
 6x − 2 = 3  6x = 3 + 2  6x = 5  x = 6
Bài 9. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1, 2 5 a) = b) (2x + ) 1 : 2 = 12 : 3 x + 3 4 3,5 5 c) =
d) (2x −14) : 3 = 12 : 9 x − 3 3 Lời giải: 1, 2 5 1, 2.4 − a) =  x + 3 = 24 24 51  x + 3 =  x = −3  x = x + 3 4 5 25 25 25 7 b) ( x + ) 12.2 2
1 : 2 = 12 : 3  2x +1 =
 2x +1 = 8  2x = 7  x = 3 2 3,5 5 3,5.3 21 21 51 c) =  x −3 =  x −3 =  x = + 3 = x − 3 3 5 10 10 10
d) (2x −14) : 3 = 12 : 9  2x −14 = (12 : 9).3  2x −14 = 4  2x = 4 +14  2x = 18  x = 9
Bài 10. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 10 a) ( x − ) 10 28 4 2 1 : = :
b) 0, 2 : 2 = 5 : (6x + 8) 7 15 3 c) ( x − ) 10 27 9 2 3 : = :
d) 0,5 : 2 = 3 : (2x + 7) 3 12 2 Lời giải: 28 10 . 10 28 4 3 a) ( x − ) 15 7 2 1 : = :  2x −1 =
 2x −1 = 2  2x = 3  x = 7 15 3 4 2 3 b) = ( x + ) 0, 2 5 2.5 0, 2 : 2 5 : 6 8  =  6x +8 =
 6x + 8 = 50  6x = 42  x = 7 2 6x + 8 0, 2 c) ( x − ) 10 27 9 27 2 10 5 5 14 7 2 3 : = :  2x −3 = . .
 2x −3 =  2x = + 3  2x =  x = 3 12 2 12 9 3 3 3 3 3 d) = ( x + ) 3.2 5 0,5 : 2 3: 2 7  2x + 7 =
 2x + 7 =12  2x = 5  x = 0,5 2
Bài 11. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau:
a) 0, 6 : x = x : 5, 4
b) x : 0, 2 = 0,8 : x
c) 0,3: x = x : 2, 7
d) x : 0,5 = 0,125 : x Lời giải: 0, 6 x 81 9 a) 2
0, 6 : x = x : 5, 4  =  x = 0,6.5,4 2  x =  x =  x 5, 4 25 5 x 0,8 b) 2
x : 0, 2 = 0,8 : x  =  x = 0,2.0,8 2
x = 0,16  x = 0  ,4 0, 2 x 0,3 x c) 2 2
0,3: x = x : 2, 7  =
x = 0,3.2,7  x = 0,81 x = 0  ,9 x 2, 7 x 0,125
d) x : 0,5 = 0,125 : x 2 2  =
x = 0,5.0,125  x = 0,0625  x = 0  ,25 0,5 x
Bài 12. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 16 x x 8 − a) = b) = x 25 2 − x 4 − x −x 27 c) = d) = x 49 − 3 −x Lời giải: 16 x a) 2 2 =  x =16 2
. 5  x = 400  x = 2  0 x 25 x 8 − b) 2 =  x = ( 2 − ).( 8 − ) 2
x =16  x = 4  2 − x 4 − x c) 2 =  x = 4 − .( 4 − 9) 2
x =196  x = 1  4 x 49 − −x 27 d) =  (−x)2 2 = 3 2
. 7  x = 81 x = 9  3 −x
Bài 13. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 − −x 0,25 x a) = b) = x 9 x 4 6 − −x 0,49 x c) = d) = x 24 x 16 Lời giải: 11 1 − −x a) 2 2 =  −x.x = 1 − 9 .  −x = 9
−  x = 9  x = 3  x 9 0,25 x b) 2 2 =  x = 0,25 4
. x = 1 x = 1  x 4 6 − −x c) 2 2 =  −x.x = 6 − 2 . 4  −x = 1
− 44  x =144  x = 1  2 x 24 0,49 x d) 2 2 =  x = 0,49 1 . 6  x = 7 8 , 4  x = 2  ,6 x 16
Bài 14. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau 2 x 24 2 x 49 a) = b) = 6 25 12 3 27 3 14 28 c) = d) = 2 4 x 2 x 2 Lời giải: 2 x 24 24 6 . a) 2 =  x =
= 5,76  x =  2,4 6 25 25 2 x 49 12 4 . 9 b) 2 =  x = =196  x =  1 4 12 3 3 27 3 4 3 . 4 2 c) 2 =  x = =  x =  2 4 x 27 9 3 14 28 14 2 . d) 2 =  x = =1 x =  1 2 x 2 28
Bài 15. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau 1 a) (x + 5) : 2 = 40: (x + 5) 2 4 b) (x − 3) : = 20: (x −3) 5 0,25 x + 2 c) = x + 2 4 Lời giải: 1 5 a) (x + 5) : 2 = 40: (x + 5) 2  (x + 5) = .40 2 2
x + 5 =10 hoặc x + 5 = 1 − 0
x = 5 hoặc x = 15 − 4 4 b) 2 2 (x − 3) :
= 20: (x −3)  (x −3) = .20  (x −3) =16 5 5
x −3 = 4 hoặc x −3 = 4 −
x = 7 hoặc x = 1 − 0,25 x + 2 c) = 2 2
 (x + 2) = 0,25.4  (x + 2) =1 x + 2 4
x + 2 =1hoặc x + 2 = 1 −  x = 1 − hoặc x = 3 −
Bài 16. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức x +11 2 a) = 14 − x 3 12 x − 6 2 b) = x + 4 7 Lời giải: x +11 2 a)
=  3x + 33 = 28− 2x  3x + 2x = 28−33  5x = 5 −  x = 1 − 14 − x 3 x − 6 2 b)
=  7.(x − 6) = 2.(x + 4)  7x − 42 = 2x +8  7x − 2x = 42+8  5x = 50  x =10 x + 4 7
Bài 17. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 7 − x 4 a) = x + 2 5 x −1 6 b) = x − 5 7 Lời giải: 7 − x 4 a)
=  5.(7 − x) = 4.(x + 2)  35−5x = 4x +8  5x + 4x = 35−8  9x = 27  x = 3 x + 2 5 x −1 6 x −1 6 4 1 − 4 7 . b) =  −1= −1 =  x −5 = = 2 − 8  x = 2 − 3 x − 5 7 x − 5 7 x − 5 7 1 −
Bài 18. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức 7 − x 4 a) = 15 5 12 6 b) = x − 5 7 Lời giải: 7 − x 4 15 4 . a) =  7 − x =  7 − x =12 15 5 5
 7 − x =12 hoặc 7 − x = 1 − 2  x = 5 − hoặc x =19 12 6 12 7 . b) =  x − 5 =  x − 5 =14 x − 5 7 6
x −5 =14 hoặc x −5 = 1 − 4
x =19 hoặc x = 9 −
Bài 19. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 2x − 4 6 a) = 3 8 12 2 b) = 2 x − 5 7 2 Lời giải: 2x − 4 6 3 6 . 9 a) =  2x − 4 =  2x − 4 = 3 8 8 4 9 −  9 2x − 4 = hoặc 2x − 4 = 4 4 25  7 x = hoặc x = 8 8 12 2 12 2 . 7 b) =  2 x − 5 =
 2 x − 5 =162  x − 5 = 81 2 x − 5 27 2 13
x −5 = 81 hoặc x −5 = 8 − 1
x = 86 hoặc x = 76 −
Bài 20. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 3 2 a) = 2 x −1 6 11 x + 2 b) = x − 2 7 Lời giải: 3 2 a) = 2 2
x −1= 9  x =10  x =  10 2 x −1 6 11 x + 2 b) =
 (x + 2)(x − 2) 2 2 =11 7
. x − 4 = 77  x = 81 x = 9  . x − 2 7
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
I. Phương pháp giải: + Tỉ lệ thức a c
= còn được viết là a :b = c : d . b d a c
+ Dựa vào định nghĩa nếu có a c
= thì tỉ số và lập thành được một tỉ lệ thức b d b d II. Bài toán.
Bài 1.
Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân 500g và 250g thì đo được trọng
lượng tương ứng là 5 N và 2,5 N .
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? Lời giải: 500
a) Tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai là = 2 . 250 5
Tỉ số giữa trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng quả cân thứ hai là = 2. 2,5 500 5
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số trên lập được thành một tỉ lệ thức là = . 250 2,5
Bài 2. Hai máy tính có kích thước màn hình 20 inch, (inch là gì một đơn vị đo lường được sử
dụng chủ yếu ở Hoa Kỳ và phổ biến ở các nước Canada, Anh…) tỉ lệ chuẩn là 1680 x1050
(mm) và màn hình 24 inch tỉ lệ chuẩn là 1920 x1200 (mm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? Lời giải: 1680 8
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của màn hình 20 inch là = . 1050 5 1920 8
Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của màn hình 24 inch là = . 1200 5 14
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên 1680 1 2 9 0
lập được thành một tỉ lệ thức là = . 1050 0 120
Bài 3. Lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là hình chữ nhật có kích thước là 6 x 9 (m) , lá cờ quốc kỳ lớp 7 1
a treo tại lớp trong các giờ sinh hoạt là hình chữ nhật có kích thước là 0,8 x1, 2(m) .
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? Lời giải: 6 2
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là = . 9 3 0,8 2
Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ lớp 7 1 a là = . 1, 2 3
b) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên lập đượ 6 0,8
c thành một tỉ lệ thức là = . 9 1, 2
Bài 4. Theo tiêu chuẩn của Liên đoàn bóng chuyền quốc tế FIVB sân bóng chuyền là hình chữ
nhật có kích thước là 9 x18 (m). Lan vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là hình chữ nhật có
kích thước là 0,8 x1, 6 (cm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền.
b) Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân đúng tỉ lệ hay chưa? Lời giải: 9 1
a) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền là = . 18 2 0,8 1
b) Tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của bản vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là = . 1, 6 2 9 0,8
Hai tỉ số trên bằng nhau, ta có một tỉ lệ thức là =
. Vậy Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân 18 1, 6 đúng tỉ lệ.
Bài 5. Lan đọc một cuốn sách trong ba ngày. Ngày thứ nhất Lan đọc 20 trang, ngày thứ hai
lan đọc 40 trang, ngày thứ 3 Lan đọc 80 trang.
a) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai.
b) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba.
c) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? Lời giải: 20 1
a) Tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai là = . 40 2 40 1
b) Tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba là = . 80 2 20 40
c) Hai tỉ số trên bằng nhau, nên lập được thành một tỉ lệ thức là = . 40 80 2
Bài 6. Tỉ số của hai số là
. Biết số lớn là 135 . Tìm số bé? 9 15 Lời giải:
Gọi x là số bé cần tìm ( x  135) . 2 x 2 135.2
Theo bài ra tỉ số giữa số bé và số lớn là nên =  x = = 30(TMĐK). 9 135 9 9
Vậy số bé cần tìm là 30 . 3
Bài 7. Tỉ số của hai số là
. Biết số bé là 12 . Tìm số lớn? 7 Lời giải:
Gọi x là số lớn cần tìm ( x  12) . 3 12 3 12.7
Theo bài ta tỉ số giữa số bé và số lớn là nên =  x = = 28 (TMĐK). 7 x 7 3
Vậy số lớn cần tìm là 28
Bài 8. Người ta làm mứt dâu bằng cách trộn 6 phần dâu với 4 phần đường. Hỏi cần bao nhiêu
kg đường để trộn hết 45 kg dâu theo cách pha nhiên trộn như trên? Lời giải:
Gọi x là số kg đường cần để trộn hết 45 kg dâu theo cách pha trộn như trên ( x  0) . 6 45 4.45
Theo bài ta có trộn 6 phần dâu với 4 phần đường nên =  x = = 30(TMĐK) 4 x 6
Vậy số kg đường cần để trộn là 30 kg.
Bài 9. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn 2 phần dầu với 7 phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết 8 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên? Lời giải:
Gọi x là số lít xăng cần để trộn hết 8 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên ( x  0) . 2 8 7.8
Theo bài ta có trộn 2 phần dầu với 7 phần xăng nên =  x = = 28(TMĐK) 7 x 2
Vậy số lít xăng cần để trộn là 28 lít. 2
Bài 10. Lá quốc kỳ Việt Nam là hình chữ nhật có tỉ lệ kích thước rộng và dài là . Nam làm 3
lá cờ quốc kỳ bằng giấy đảm bảo đúng tỉ lệ quy định để tham gia cổ vũ đá bóng Sea Games có
chiều dài là 12 cm. Tính chiều rộng của lá cờ Nam làm Lời giải:
Gọi x là chiều rộng của lá cờ Nam làm ( x  0) . 2 x 2 12.2
Theo bài ra: tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của lá quốc kỳ là nên =  x = = 8 3 12 3 3 (TMĐK).
Vậy chiều rộng của lá cờ Nam làm 8 cm.
Bài 11. Tỉ lệ nấu bánh chưng ngon nhất là 4 gạo:1 đậu xanh, vậy gói bánh chưng ngon với tỉ lệ
như trên thì 10kg gạo cần bao nhiêu đậu xanh. Lời giải:
Gọi x là số kg đậu xanh cần tìm để gói bánh chưng ( x  0) 16 x 1 1.10
Theo bài ta tỉ lệ thức giữa số gạo và đậu xanh gói bánh là =  x = = 2,5 (TMĐK) 10 4 4
Vậy cần khối lượng đậu xanh là 2, 5kg.
Bài 12. Tính độ dài hai cạnh của hình chữ nhật, biết tỉ số giữa các cạnh là 0, 6 và chu vi bằng 32cm Lời giải:
Gọi x; y là độ dài hai cạnh của hình chữ nhật ( ; x y  0) .
Nửa chu vi bằng 32 : 2 = 16 (cm) suy ra x + y = 16 (1) x 6 x 3
Tỉ số giữa các cạnh là 0, 6  =  = y 10 y 5 x 3 x + y 3 + 5 x + y 8  +1= +1 =  = (2) y 5 y 5 y 5 16 8 16.5 Từ (1) và (2) ta có =  y = =10(TMĐK) y 5 8
x +10 =16  x = 6(TMĐK)
Vậy hình chữ nhật có kích thước là 6cm và 10 . cm
Bài 13. Tính độ dài 2 cạnh của một vườn hoa hình chữ nhật, biết tỉ số giữa chiều rộng và 5 chiều dài là
và chu vi bằng 120 m 7 Lời giải:
Gọi x; y là độ dài chiều rộng và chiều dài của hình chữ nhật. (0  x y  60) .
Nửa chu vi bằng 120 : 2 = 60 (cm) suy ra x + y = 60 (1) 5 x 5
Tỉ số giữa các cạnh là  = 7 y 7 x 5 x + y 7 + 5 x + y 12  +1= +1 =  = (2) y 7 y 7 y 7 60 12 60.7 Từ (1) và (2) ta có =  y = = 35 (TMĐK) y 7 12
x +35 = 60  x = 25 (TMĐK)
Vậy hình chữ nhật có hai kích thước là 35cm và 25cm .
Bài 14. Thông thường, một thùng sơn có thể tích 18l và theo quy định của nhà sản xuất tất cả
các loại sơn đều pha theo tỉ lệ nhỏ hơn hoặc bằng 10% . Như vậy, nếu một thùng sơn 18l sẽ
pha cùng với 1,8l nước sạch thì để có 99l sơn nước thì cần bao nhiêu thùng sơn và bao nhiêu lít nước sạch? Lời giải:
Gọi số sơn và số nước sạch cần tìm là x; y ( đơn vị: lít ; đk: 0  ; y x  99 )
Ta có: x + y = 99 (1) 17 18 Vì tỉ số sơn và số nước sạch là 1,8 x 18 x 10 x 10 x + y 10 +1 x + y 11  =  =  +1= +1 =  = (2) y 1,8 y 1 y 1 y 1 y 1 99 11 99.1 Từ (1) và (2) ta có: =  y =  y = 9 (TMĐK) y 1 11
 9 + x = 99  x = 90 (TMĐK) Ta có 90 :18 = 5
Vậy số thùng sơn cần dùng là 5 thùng, số nước sạch cần là 9l .
Bài 15. An cần lăn sơn phòng, diện tích phòng 1 là 2
60 m , ở phòng 2 là 2
150 m . Cả hai phòng
An lăn hết 21kg sơn. Tính số lượng sơn cần dùng cho mỗi phòng ? Lời giải:
Gọi số lượng sơn cần dùng cho phòng 1 và phòng 2 lần lượt là x; y (đơn vị: kg ; đk:
0  x y  21 )
Ta có: x + y = 21 ( ) 1 60 2
Vì tỉ số diện tích giữa hai phòng là = 150 5 x 2 x 2 x + y 2 + 5 x + y 7  =  +1= +1 =  = (2) y 5 y 5 y 5 y 5 21 7 21.5 Từ ( ) 1 và ( 2) ta có: =  y =  y =15(TMĐK) y 5 7
15+ x = 21 x = 6(TMĐK)
Vậy số lượng sơn cần dùng phòng 1 là 6 kg , ở phòng 2 là 15 kg .
Bài 16. Hai lớp 7 A và 7B đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của 5
lớp 7 A và 7B là
và lớp 7 A trồng nhiều hơn lớp 7B là 20 cây. Tính số cây mỗi lớp đã 4 trồng. Lời giải:
Gọi số cây trồng được của lớp 7 A và 7B thứ tự là x, y (đơn vị: cây; đk: 0  y x ; ; x y  )
Ta có lớp 7 A trồng nhiều hơn lớp 7B là 20 cây  x − y = 20 (1) 5 Vì tỉ số giữa số cây trồng được của lớp 7 A và 7B là nên 4 x 5 x 5 x − y 5 − 4 x − y 1 =  −1= −1  =  = (2) y 4 y 4 y 4 y 4 18 20 1 20.4 Từ (1) và (2) ta có: =  y =  y = 80(TMĐK) y 4 1
x −80 = 20  x =100 (TMĐK)
Vậy số cây trồng được của lớp 7 A là 100 cây và 7B là 80 cây.
Bài 17. Hai lớp 7 A và 7B đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của 4
lớp 7 A và 7B là
và lớp 7B trồng nhiều hơn lớp 7 A là 20 cây. Tính số cây mỗi lớp đã 5 trồng. Lời giải:
Gọi số cây trồng được của lớp 7 A và 7B thứ tự là x; y (đơn vị: cây; đk: 0  y; x ; ; x y  )
Ta có: y − x = 20 (1) 4
Vì tỉ số giữa số cây trồng được của lớp 7 A và 7B là nên 5 x 4 y 5 y 5 y − x 5 − 4 y − x 1 =  =  −1= 1 −  =  = (2) y 5 x 4 x 4 x 4 x 4 20 1 20.4 Từ (1) và (2) ta có: =  x =  x = 80 (TMĐK) x 4 1
y −80 = 20  y =100(TMĐK)
Vậy số cây trồng được của lớp 7 A là 80 cây và 7B là 100 cây.
Bài 18. Biết rằng 17 lít dầu hỏa nặng 13, 6kg . Hỏi 12kg dầu hỏa thì có chứa hết được vào
chiếc can 16 lít hay không? Lời giải:
Gọi x là số lít dầu hỏa nặng 12kg ( x  0) . x 17 12.17
Theo bài ta tỉ lệ thức giữa thể tích dầu và khối lượng dầu là =  x = =15 12 13, 6 13, 6 (TMĐK)
Vậy 12kg dầu hỏa thì có thể tích là 15 lít nên chứa hết được vào chiếc can 16 lít. 4
Bài 19. Tỉ số của hai số là
, nếu thêm 2 đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng 5
13 . Tìm hai số đó. 15 Lời giải: Giải:
Gọi hai số cần tìm là x; y ( , x y  ; Q , x y  0) . Theo đề 4 x 4 x 4.3 x 12
bài tỉ số của hai số là , ta có: =  =  =
15x =12y (1) 5 y 5 y 5.3 y 15 19 13
Nếu thêm 2 đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng 15 x + 2 13  =
15.(x + 2) =13y 15x +30 =13y (2) y 15
Từ (1) và (2) ta có: 12y + 30 = 13y 13y −12y = 30  y = 30 (TMĐK) x 4 30.4 =  x = = 24 (TMĐK) 30 5 5 Vậy hai số đó là 24;30 29
Bài 20. Tìm hai phân số tối giản biết tổng của chúng là
, các tử theo thứ tự tỉ lệ với 7 và 5; 36
các mẫu theo thứ tự tỉ lệ với 3 và 2 . Lời giải: Giải:
Gọi hai phân số tối giản cần tìm là ; x y ( , x y Q) .
Theo đề bài ta có tử số của chúng tỉ lệ với 7;5 và các mẫu số tỉ lệ với 3; 2 , nên ta có: 7 5 x 14 x + y 14 +15 x + y 29 x : y = : =14 :15  =  =  = 3 2 y 15 y 15 y 15 29 .15 29 (x + y).15 5 29 5 7 Mà: x + y = 36  y = = = (TMĐK) ;  x = − = (TMĐK) 36 29 29 12 36 12 18 7 5 Vậy: x = ; y = 18 12
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức
I. Phương pháp giải:
+ Từ tỉ lệ thức a c
= = k suy ra a = bk ; c = dk . b d a c a c
+ Từ tỉ lệ thức a c = suy ra +1 = +1; −1 = −1 b d b d b d II. Bài toán. a c a − b c − d
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d Lời giải: a c a c a − b c − d Từ = suy ra −1= −1 = . b d b d b d a + b c + d
Bài 2. Cho tỉ lệ thức a c
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d Lời giải: a c a c a + b c + d Từ = suy ra +1= +1 = . b d b d b d a c a − c b − d
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d c d Lời giải: 20 a c a b a b a − c b − d Từ =  =  −1= −1 = . b d c d c d c d a c a + b c + d
Bài 4. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c Lời giải: a c b d b d a + b c + d Từ =  =  +1= +1 = b d a c a c a c a c b − a d − c
Bài 5. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c Lời giải: a c b d b d b − a d − c Từ =  =  −1= −1 = b d a c a c a c a c a − 2b c − 2d
Bài 6. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d Lời giải: a c a c a − 2b c − 2d Từ = suy ra − 2 = − 2  = . b d b d b d a c a + 2b c + 2d
Bài 7. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d Lời giải: a c a c a + 2b c + 2d Từ = suy ra + 2 = + 2  = . b d b d b d a c a − 3c b − 3d
Bài 8. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d c d Lời giải: a c a b a b a − 3c b − 3d Từ =  =  −3 = −3  = . b d c d c d c d a c a + 2b c + 2d
Bài 9. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c Lời giải: a c b d 2b 2d 2b 2d a + 2b c + 2d Từ =  =  =  +1= +1 = b d a c a c a c a c a c b − 5a d − 5c
Bài 10. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c Lời giải: a c b d b d b − 5a d − 5c Từ =  =  −5 = −5  = b d a c a c a c b + a a + d
Bài 11. Chứng tỏ rằng: Nếu =
(trong đó a + b + c + d  0 ) thì b = d b + c d + c Lời giải: b + a a + d b + a a + d
a + b + c + d
a + b + c + d Từ =  +1= +1 = d + c b + c d + c b + c c + d b + c
mà a + b + c + d  0
nên c + d = b + c d = b a + b b + c
Bài 12. Chứng tỏ rằng: Nếu =
(trong đó a + b + c + d  0 ) thì a = c c + d d + a 21 Lời giải: a + b b + c a + b b + c
a + b + c + d
a + b + c + d Từ =  +1= +1 = c + d d + a c + d d + a c + d d + a
mà a + b + c + d  0
nên c + d = d + a c = a
Bài 13. Cho tỉ lệ thức a : b = c : d . Chứng minh tỉ lệ thức: a : (a + )
b = c : (c + d) (Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa). Lời giải: a c b d b d b + a d + c
Từ a : b = c : d  =  =  +1= +1 = b d a c a c a c a c  =  a : (a + )
b = c : (c + d) a + b c + d
Bài 14. Cho tỉ lệ thức a : b = c : d . Chứng minh tỉ lệ thức: a : (a − )
b = c : (c − d) (Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa). Lời giải: a c b d b d b − a d − c
Từ a : b = c : d  =  =  −1= −1 = b d a c a c a c a c  = a c  =  a : (a − )
b = c : (c − d ) b − a d − c a − b c − d a c 2 2 a + c a
Bài 15. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = c b 2 2 b + c b Lời giải: a c Từ tỉ lệ thức 2
=  c = ab (1) c b 2 2 a + c (ck)2 2 + c c .( 2 2 k + ) 2 1 Đặ a c c t
= = k a = ck ; c = bk . Do đó = = = (2) c b 2 2 2 b + c b + (bk )2 2 b .( 2 k + ) 2 1 b 2 2 a + c ab a 2 2 a + c a Từ (1) và (2) suy ra = = . Vậy = 2 2 2 b + c b b 2 2 b + c b a c 2 2 b − a b − a
Bài 16. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = c b 2 2 a + c a Lời giải:
Áp dụng bài 15 ta có: a c 2 2 a + c a 2 2 b + c b =  =  = c b 2 2 b + c b 2 2 a + c a 2 2 b + c b 2 2 b − a b − a  −1 = −1  = (đpcm) 2 2 a + c a 2 2 a + c a a c 2 2 a c ac
Bài 17. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = = b d 2 2 b d bd Lời giải: Đặ a c ac bk.dk t
= = k a = bk ; c = dk 2  = = k (1) b d bd bd 2 2 a c a c Từ tỉ lệ thức 2 = = k  = = k (2) 2 2 b d b d 2 2 a c ac Từ (1) và (2) suy ra = = 2 2 b d bd 22 a − 3 b − 6 a 1
Bài 18. Cho tỉ lệ thức = . Chứng minh = ( a  3 − ;b  6 − ) a + 3 b + 6 b 2 Lời giải: a − 3 b − 6 Từ tỉ lệ thức = , ta có: a + 3 b + 6
(a −3)(b+6) = (a +3)(b−6) ab+6a−3b−18 = ab−6a+3b−18 a 1
12a = 6b  = b 2 a c 5a + 3b 5c + 3d
Bài 19. Cho tỉ lệ thức:
= . Chứng minh đẳng thức sau: = b d 3a − 7b 3c − 7d Lời giải: Đặ a c t
= = k(k R)  a = k. ;
b c = k.d b d Ta có: 5a + 3b 5kb + 3b b (5k + 3) 5k + 3 = = = a − b kb − b b ( k − ) (1) 3 7 3 7 3 7 3k − 7 5c + 3d 5kd + 3d d (5k + 3) 5k + 3 = = = c − d kd − d d ( k − ) (2) 3 7 3 7 3 7 3k − 7 Từ ( ) 1 , (2) suy ra đpcm a + b c + d
Bài 20. Chứng minh rằng nếu =
(c + d  0) thì a = c hoặc a+b+c+d = 0 . b + c d + a Lời giải: a + b c + d a + b b + c Vì = nên = b + c d + a c + d d + a a + b b + c
a + b + c + d
a + b + c + d Suy ra: +1= +1 = (*) c + d d + a c + d a + d
Nếu a + b + c + d  0 thì từ (*) suy ra: c + d = a + da = c .
Nếu a + b + c + d = 0 thì ta có tỉ lệ thức luôn đúng (a có thể bằng hay không bằng c).
Phần III. BÀI TẬP TỰ LUYỆN

Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 2 2 5  3  a) 0 − ,375:3,63 b) 14 : 80 c) 1 : 1 −   3 3 7  9 
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 a) 5 − ,5: b) (− ) 3 0,12 : 2 c) 2,5 : ( 3 − ,5) 2 4 23
Bài 3. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 3 2 1 2 1 a) : và : b) 5 : 22 và 2 − ,25:10 8 5 10 3 2
Bài 4. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 5 2 a) 5, 4 :13,5 và 6 :15 b) 15 : 21 và 2,8 : 3,9 9 3
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 1 − .6 = 2.( 3 − )
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 0, 03.6,3 = 0, 27.0, 7
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 4 − 1
; 5;− 30;2 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 8. Với năm số 7 − ;( 4 − ) 14 ;
;28;49 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Dạng 2. Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Bài 1.
Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 8 a) = 15 24 36 54 b) = x 3 7 7x c) = 20 8
Bài 2. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2 a) x : 3 = : 0, 25 5 3 7 b) 2,5 : 7,5 = x : 9 2 7 c) 2 : x = 1 : 0, 02 3 9
Bài 3. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2 1 − a) x : = : 4 7 13 3 2x 1 4 b) : = : 5 15 2 5
Bài 4. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x −1 6 a) = 14 7 1, 2 5 b) = x − 5 6 20 x + 4
Bài 5. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức = x + 4 5 x −1
Bài 6. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức = 1 − x + 2
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1.
Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân 500g và 250g thì đo được trọng
lượng tương ứng là 10 N và 5 N .
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? 24
Bài 2. Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn 5 phần dầu với 8 phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết 15 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên? 3
Bài 3. Tìm độ dài hai cạnh của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là và chu 4 vi bằng 28 mét. 2
Bài 4. Tìm diện tích của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là và chu vi bằng 3 90 mét.
Bài 5. Hải muốn gói bánh chưng, gói xong mỗi bánh nặng khoảng 0, 75kg . Tính sơ mỗi bánh sẽ
khoảng 0, 6kg gạo nếp và 0,15kg đỗ xanh. Chú ý, đây là gạo đã ngâm và đỗ xanh đã được ngâm
và nấu chín. Cứ 1 kg gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng 1,5 kg , 1 kg đậu sau khi ngâm và nấu
chín cũng được khoảng 1,5 kg . Vậy để làm 10 cái bánh chưng cần bao nhiêu gạo, bao nhiêu đậu?
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức − −
Bài 1. Cho tỉ lệ thức a c
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: a 9b c 9d = b d b d a c − −
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: 2a 6b 2c 6d = b d 2b 2d a b 2 2 a + b a
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = b c 2 2 c + b c a c 2a + 3b 2c + 3d
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
= . Chứng minh đẳng thức sau: = b d 3a − 5b 3c − 5d
ĐÁP SỐ BÀI TẬP TỰ LUYỆN

Dạng 1. Lập tỉ lệ thức Bài 1. 3 − 75 363 2 − 5 a) 0 − ,375:3,63 = : = 1000 100 242 2 2 2 b) 14 : 80 = 3 3 11 5  3  9 − c) 1 : 1 − =   7  9  7 Bài 2. 1 5 − 5 1 a) 5 − ,5: = : = 1 − 1 2 10 2 − − b) (− ) 3 12 11 12 0,12 : 2 = : = 4 100 4 275 − −
c) , : (− , ) 25 35 5 2 5 3 5 = : = 10 10 7 Bài 3. a) Ta có 25 3 2 15 1 2 3 : = ; : = 8 5 16 10 3 20
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. b) Ta có 1 11 1 225 9 5 : 22 = : 22 = ; 2, 25 :10 = :10 = 2 2 4 100 40
Hai tỉ số đã cho không bằng nhau nên ta không có tỉ lệ thức từ hai tỉ số đó. Bài 4. a) Ta có 54 135 2 2 5, 4 :13,5 = : = ; 6:15 = 10 10 5 5 2
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 5
Vậy ta có tỉ lệ thức 5, 4 :13,5 = 6 :15 . b) Ta có 5 2 140 65 28 28 15 : 21 = : = và 2,8 : 3,9 = 9 3 9 3 39 39 28
Hai tỉ số đã cho đều bằng . 39 5 2
Vậy ta có tỉ lệ thức 15 : 21 = 2,8 : 3,9 . 9 3
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 1 − .6 = 2.( 3 − ) 1 − 3 − 6 3 − 1 − 2 6 2
Ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 2 6 2 1 − 3 − 6 3 − 1 −
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 0,03.6,3 = 0,27.0,7 0,03 0,7 6,3 0,7 0,03 0,27 6,3 0,27
Ta có các tỉ lệ thức sau = ; = ; = ; = 0,27 6,3 0,27 0,03 0,7 6,3 0,7 0,03
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 4 − 1
; 5;− 30;2 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó. Ta có ( 4 − ) 1 . 5 = ( 3 − 0) 2
. nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 4 − 1
; 5;− 30;2 là 4 − 2 − − − = 15 2 4 30 15 30 ; = ; = ; = 3 − 0 15 3 − 0 4 − 2 15 2 4 −
Bài 8. Với năm số 7 − ;( 4 − ) 14 ;
;28;49 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó. Ta có ( 7 − ) 2 . 8 = 49.( 4
− ) nên lập được tỉ lệ thức từ nhóm là 7 − 4 − − − = 28 4 7 49 28 49 ; = ; = ; = 49 28 49 7 − 4 − 28 4 − 7 −
Dạng 2 . Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức Bài 1. x 8 15 8 . a) =  x = = 5 15 24 24 36 54 36 3 . b) =  x = = 2 x 3 54 7 7x 1 x 1 8 . 2 c) =  =  x = = 20 8 20 8 20 5 Bài 2. 26 2 .3 1 2 a) 3 x : 3 = : 0, 25  x = = 40 5 3 1 0, 25. 5 7  7  7 b) 2,5 : 7,5 = x :  x = 2,5 : 7, 5 =   9  9  27 2 7  2  7
c) 2 : x = 1 : 0, 02  x = 2  0, 02 :1 = 0, 03   3 9  3  9 Bài 3. 1 2 . 1 2 1 − 1 − 3 a) 4 7 x : = :  x = = 4 7 13 1 − 14 13 3 4 . 3 2x 1 4 2x 24 24 2 24 15 36 b) 5 5 : = :  = =  x = :  x = . = 5 15 2 5 15 1 25 25 15 25 2 5 2 Bài 4. x −1 6 14 6 . a) =  x −1=
x −1=12  x =13 14 7 7 1,5 5 1,5.6 9 34 b) =  x −5 =
x −5 =  x = x − 5 6 5 5 5 Bài 5. 20 x + 4 x + 4 =10 x = 6 2 2 =
 (x + 4) = 20.5  (x + 4) =100     x + 4 5 x + 4 = 1 − 0 x = 1 − 4 Bài 6. x −1 1 − = 1
−  x −1= −x − 2  2x = 1 −  x = x + 2 2
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng Bài 1. 500
a) Tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai là . 250 10
Tỉ số giữa trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng quả cân thứ hai là . 5 500 10 500 10 b) Ta có = 2 ;
= 2. Nên hai tỉ số trên lập được thành một tỉ lệ thức là = . 250 5 250 5 Bài 2.
Gọi x là số lít xăng cần để trộn hết 8 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên ( x  0) . 5 15 15.8
Theo bài ta có trộn 5 phần dầu với 8 phần xăng nên =  x = = 24 (TMĐK) 8 x 5
Vậy số lít xăng cần để trộn là 24 lít. Bài 3.
Nửa chu vi của hình chữ nhật là: 28 : 2 = 14( ) m
Gọi độ dài hai cạnh của hình chữ nhật đó là x, y (đơn vị: mét; đk: 0  ; y x  14 ) 27
Ta có: x + y = 14 (1) 3 y 3 y 3 y + x 3 + 4 y + x 7
Vì tỉ số giữa hai cạnh của nó là  =  +1= +1 =  = (2) 4 x 4 x 4 x 4 x 4 14 7 14.4 Từ (1) và (2) ta có: =  x =  x = 8 (TMĐK) x 4 7
 8+ y =14  y = 6(TMĐK)
Vậy chiều dài hình chữ nhật là 8 mét, chiều rộng hình chữ nhật là 6 mét. Bài 4.
Nửa chu vi của hình chữ nhật là: 90 : 2 = 45( ) m
Gọi chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đó thứ tự là x, y (đơn vị: mét; đk: 0  ; y x  45 )
Ta có: x + y = 45 (1) 2 y 2 y 2 y + x 2 + 3 y + x 5
Vì tỉ số giữa hai cạnh của nó là  =  +1= +1 =  = (2) 3 x 3 x 3 x 3 x 3 45 5 45.3 Từ (1) và (2) ta có: =  x =  x = 27 (TMĐK) x 3 5
 27 + y = 45  y =18(TMĐK)
Vậy diện tích của một hình chữ nhật là 2 27.18 = 486m . Bài 5.
10 cái bánh chưng có khối lượng là: 10.0, 75 = 7,5(kg)
Gọi khối lượng gạo nếp và đậu xanh sau khi đã ngâm cần để gói 10 cái bánh chưng theo thứ tự
là x; y (đơn vị: kg; đk: 0  ; y x  7,5 )
Ta có: x + y = 7,5 (1) 0, 6 4
Vì tỉ số giữa khối lượng gạo nếp và đậu xanh của bánh là = 0,15 1 x 4 x 4 x + y 4 +1 x + y 5  =  +1= +1 =  = (2) y 1 y 1 y 1 y 1 7,5 5 7,5.1 Từ (1) và (2) ta có: =  y =  y =1,5 (TMĐK) y 1 5
x +1,5 = 7,5  x = 6 (TMĐK)
Vì cứ 1 kg gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng 1,5 kg , 1 kg đậu sau khi ngâm và nấu chín cũng
được khoảng 1,5 kg . Nên khối lượng gạo nếp cần là 6 :1,5 = 4(kg ) ; khối lượng đậu xanh cần là 1, 5 :1, 5 = 1(kg )
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức 28 a c a − 9b c − 9d
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c a c a − 9b c − 9d Từ = suy ra −9 = −9  = . b d b d b d a c 2a − 6b 2c − 6d
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d 2b 2d a c 2a 2c 2a 2c 2a − 6b 2c − 6d Từ =  =  −3 = −3  = . b d 2b 2d 2b 2d 2b 2d a b 2 2 a + b a
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = b c 2 2 c + b c a b Từ tỉ lệ thức 2
=  b = ac (1) b c 2 2 a + b (bk)2 2 + b b .( 2 2 k + ) 2 1 Đặ a b b t
= = k a = bk ; b = ck . Do đó = = = (2) b c 2 2 2 c + b c + (ck )2 2 c .( 2 k + ) 2 1 c 2 2 a + b ac a 2 2 a + b a Từ (1) và (2) suy ra = = . Vậy = 2 2 2 c + b c c 2 2 c + b c a c 2a + 3b 2c + 3d
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
= . Chứng minh đẳng thức sau: = b d 3a − 5b 3c − 5d Đặ a c t
= = k(k R)  a = k. ;
b c = k.d b d Ta có: 2a + 3b 2kb + 3b b (2k + 3) 2k + 3 = = = a − b kb − b b ( k − ) (1) 3 5 3 5 3 5 3k − 5 2c + 3d 2kd + 3d d (2k + 3) 2k + 3 = = = c − d kd − d d ( k − ) (2) 3 5 3 5 3 5 3k − 5 Từ ( ) 1 , (2) suy ra đpcm PHIẾU BÀI TẬP
( Nội dung là toàn bộ bài tập đã có trên )
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 19 2 a) 3,5 : 5, 04 b) 1 : 4 21 7 21 2 c) 1 : 0, 23 d) : 0,31 25 9
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 a) 1,5 : 2,16 b) 2 : 7 3 3 2 7 c) : 0,54 d) 2 :1 8 3 9
Bài 3. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 29 1 a) 3,5 : ( 5 − ,25) b) 3 : 7 2 c) 0,8 : ( 0 − ,6) d) 1, 2 : ( 1 − ,8)
Bài 4. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 3 a) 1, 2 : ( 3 − ,24) b) 2 :1 5 4 2  3  c) : ( 0 − ,42) d) 1, 2 : −   7  5 
Bài 5. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên.  3  a) 1, 02 : ( 1 − ,14) b) 4 − : 1    4   1  3  3  c) 1 :   ( 0 − ,15) d) 1 : 3    2  4  8 
Bài 6. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? a) ( 0 − ,3) : 2,7 và ( 1 − ,71) :15,39 b) 4,86 : ( 1 − 1,34) và ( 9 − ,3) : 21,6 3 4 c) : 6 và : 8 5 5 1 1 d) 2 : 7 và 3 :13 3 4
Bài 7. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 3 − 6 a) : ( 6 − ) và :12 7 7 1 1 b) 2 :11 và 3 :13 5 4 2 4 − c) : ( 8 − ) và :16 5 5 1 2 d) 4 : 8 và 3 :13 3 3
Bài 8. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? a) ( 0 − ,6):5,4 và ( 2 − ,28): 20,52 b) 1, 62 : ( 3 − 4,02) và ( 3 − , ) 1 : 64,8 c) 3 − ,5: ( 5 − ,25) và 1,2:1,8 1 d) 0,8 : ( 0 − ,6) và 3 :7 2
Bài 9. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 15 30 a) và 21 42 1 1 b) 3 : 6 và 2 :18 3 4 −45 60 c) − và 63 84 1 1 d) 5 : 5 và 13 :13 3 3
Bài 10. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 30 a) 0,8 : ( 0 − ,6) và 1,2:( 1 − ,8) 1 1 b) 6 : 27 và 6 : 29 2 4 c) 0 − ,8: ( 4 − ) và 0,6:3 1 1 d) 2 : 3 và 7 :13 3 4
Bài 11. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 4 1 . 5 = 30 2 . b) 5 2 . 0 = 2 5 . 0 c) 15.42 = 21.30
Bài 12. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ đẳng thức sau a) 7.( 2 − 8) = ( 4 − 9).4 b) 3 − 20 . = 4.( 15 − ) c) 2 − .( 2 − 7) = ( 9 − ).( 6 − )
Bài 13. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 0,36 4 . ,25 = 0,9 1 . ,7 b) 0 − ,8.( 4 − ) = 0,16.20 c) ( 0 − ,3) : 2,7 = ( 1 − ,71) :15,39
Bài 14. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau a) 4,4 1 . 89 ,
= 9,9.0,84 b) 0 − ,7.( 0 − ,5) = 3,5.0,1
c) −0,4.1,5 = 3 − .0,2
Bài 15. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 1 − 2 − 2 a) 2 . = 1 . 5 7 5 1 2 1 1 b) 1 : = : 2 3 4 9 3 1 c) 1 : = 7 : 2 4 2
Bài 16. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 1 − ;3; 9
− ;27 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 17. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 2
− 5;− 2;4;50 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 18. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 0 1
, 6;0,32;4;8 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 19. Với năm số 1;2;6;8 1
; 6 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó. 1 − 2 − 2 2
Bài 20. Với năm số ; 1 ;
; ;2 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó. 5 7 5 5
Dạng 2. Tìm số chưa biết của một tỉ lệ thức
Bài 1. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 5 6 − 9 a) = b) = 0,9 6 x 15 − 3,5 2 − 2 x c) = d) = 15 x 9 27 31
Bài 2. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 2 2 − 9 a) = − b) = 27 3, 6 x 12 − 2,5 4 − 3 x c) = d) = 5 x 8 32
Bài 3. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x 9 − 0 1 , 6 0,32 a) = b) = 3 27 x 8 2 − 5 50 7 x c) = d) = 2 − x 4 − 9 2 − 8
Bài 4. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 14 9 3 3 a) : = x : b) 1 : 8 = 2,5 : x 15 10 7 5 1 − 2 2 − 1 2 1 c) :1 = : x d) 1 : = x : 5 5 7 2 3 9
Bài 5. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2
a) 2,5 : (4x) = 0,5 : 0, 2 b) 3,8 : (2x) = : 2 4 3
c) 5, 25 : (7x) = 3,6 : 2, 4 d) 1,8 :1,3 = ( 2 − ,7) :(5x)
Bài 6. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 3 a) 2,5 : 7,5 = x :
b) x : 2, 4 = 0, 003: 0, 75 5 4 c) 3,5 : 2,5 = x :
d) x :1,3 = 0, 65 : 0,5 5
Bài 7. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 5 4 2 a) : x = 20 : 3 b) x : = : 0,4 6 5 3 25 4 5 c) : x = 2 : 9 d) x : = : 0,2 3 7 3
Bài 8. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 3x − 7 5 a) = b) (3x − ) 1 : 4,5 = 2,8 :1,5 8 2 9x −1 5 c) =
d) (6x − 2) :1,5 = 7 : 3,5 9 3
Bài 9. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1, 2 5 a) = b) (2x + ) 1 : 2 = 12 : 3 x + 3 4 3,5 5 c) =
d) (2x −14) : 3 = 12 : 9 x − 3 3
Bài 10. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: a) ( x − ) 10 28 4 2 1 : = :
b) 0, 2 : 2 = 5 : (6x + 8) 7 15 3 c) ( x − ) 10 27 9 2 3 : = :
d) 0,5 : 2 = 3 : (2x + 7) 3 12 2
Bài 11. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau:
a) 0, 6 : x = x : 5, 4
b) x : 0, 2 = 0,8 : x
c) 0,3: x = x : 2, 7
d) x : 0,5 = 0,125 : x 32
Bài 12. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 16 x x 8 − a) = b) = x 25 2 − x 4 − x −x 27 c) = d) = x 49 − 3 −x
Bài 13. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 − −x 0,25 x a) = b) = x 9 x 4 6 − −x 0,49 x c) = d) = x 24 x 16
Bài 14. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau 2 x 24 2 x 49 a) = b) = 6 25 12 3 27 3 14 28 c) = d) = 2 4 x 2 x 2
Bài 15. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau 1 a) (x + 5) : 2 = 40: (x + 5) 2 4 b) (x − 3) : = 20: (x −3) 5 0,25 x + 2 c) = x + 2 4
Bài 16. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức x +11 2 a) = 14 − x 3 x − 6 2 b) = x + 4 7
Bài 17. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 7 − x 4 a) = x + 2 5 x −1 6 b) = x − 5 7
Bài 18. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức 7 − x 4 a) = 15 5 12 6 b) = x − 5 7
Bài 19. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 2x − 4 6 a) = 3 8 12 2 b) = 2 x − 5 7 2
Bài 20. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức 3 2 a) = 2 x −1 6 11 x + 2 b) = x − 2 7 33
Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân 500g và 250g thì đo được trọng
lượng tương ứng là 5 N và 2,5 N .
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 2.
Hai máy tính có kích thước màn hình 20 inch, (inch là gì một đơn vị đo lường được sử
dụng chủ yếu ở Hoa Kỳ và phổ biến ở các nước Canada, Anh…) tỉ lệ chuẩn là 1680 x1050
(mm) và màn hình 24 inch tỉ lệ chuẩn là 1920 x1200 (mm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi màn hình trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 3.
Lá quốc kỳ trên cột cờ Lũng Cú là hình chữ nhật có kích thước là 6 x 9 (m) , lá cờ quốc kỳ lớp 7 1
a treo tại lớp trong các giờ sinh hoạt là hình chữ nhật có kích thước là 0,8 x1, 2(m) .
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ.
b) Hai tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của mỗi lá cờ trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 4.
Theo tiêu chuẩn của Liên đoàn bóng chuyền quốc tế FIVB sân bóng chuyền là hình chữ
nhật có kích thước là 9 x18 (m). Lan vẽ mô phỏng mặt sân bóng chuyền là hình chữ nhật có
kích thước là 0,8x1,6 (cm).
a) Tính tỉ số giữa chiều rộng và chiều dài của sân bóng chuyền.
b) Lan đã vẽ mô phỏng mặt sân đúng tỉ lệ hay chưa?
Bài 5.
Lan đọc một cuốn sách trong ba ngày. Ngày thứ nhất Lan đọc 20 trang, ngày thứ hai
lan đọc 40 trang, ngày thứ 3 Lan đọc 80 trang.
a) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ nhất và thứ hai.
b) Tính tỉ số giữa trang sách Lan đọc được trong ngày thứ hai và thứ ba.
c) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không? 2
Bài 6. Tỉ số của hai số là
. Biết số lớn là 135 . Tìm số bé? 9 3
Bài 7. Tỉ số của hai số là
. Biết số bé là 12 . Tìm số lớn? 7
Bài 8. Người ta làm mứt dâu bằng cách trộn 6 phần dâu với 4 phần đường. Hỏi cần bao nhiêu
kg đường để trộn hết 45 kg dâu theo cách pha nhiên trộn như trên?
Bài 9.
Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn 2 phần dầu với 7 phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết 8 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên? 2
Bài 10. Lá quốc kỳ Việt Nam là hình chữ nhật có tỉ lệ kích thước rộng và dài là . Nam làm 3
lá cờ quốc kỳ bằng giấy đảm bảo đúng tỉ lệ quy định để tham gia cổ vũ đá bóng Sea Games có
chiều dài là 12 cm. Tính chiều rộng của lá cờ Nam làm
Bài 11. Tỉ lệ nấu bánh chưng ngon nhất là 4 gạo:1 đậu xanh, vậy gói bánh chưng ngon với tỉ lệ
như trên thì 10kg gạo cần bao nhiêu đậu xanh.
Bài 12. Tính độ dài hai cạnh của hình chữ nhật, biết tỉ số giữa các cạnh là 0, 6 và chu vi bằng 32cm
Bài 13. Tính độ dài 2 cạnh của một vườn hoa hình chữ nhật, biết tỉ số giữa chiều rộng và 5 chiều dài là
và chu vi bằng 120 m 7 34
Bài 14. Thông thường, một thùng sơn có thể tích 18l và theo quy định của nhà sản xuất tất cả
các loại sơn đều pha theo tỉ lệ nhỏ hơn hoặc bằng 10% . Như vậy, nếu một thùng sơn 18l sẽ
pha cùng với 1,8l nước sạch thì để có 99l sơn nước thì cần bao nhiêu thùng sơn và bao nhiêu lít nước sạch?
Bài 15. An cần lăn sơn phòng, diện tích phòng 1 là 2
60 m , ở phòng 2 là 2
150 m . Cả hai phòng
An lăn hết 21kg sơn. Tính số lượng sơn cần dùng cho mỗi phòng ?
Bài 16. Hai lớp 7 A và 7B đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của 5
lớp 7 A và 7B là
và lớp 7 A trồng nhiều hơn lớp 7B là 20 cây. Tính số cây mỗi lớp đã 4 trồng.
Bài 17. Hai lớp 7 A và 7B đi lao động trồng cây. Biết rằng tỉ số giữa số cây trồng được của 4
lớp 7 A và 7B là
và lớp 7B trồng nhiều hơn lớp 7 A là 20 cây. Tính số cây mỗi lớp đã 5 trồng.
Bài 18. Biết rằng 17 lít dầu hỏa nặng 13, 6kg . Hỏi 12kg dầu hỏa thì có chứa hết được vào
chiếc can 16 lít hay không? 4
Bài 19. Tỉ số của hai số là
, nếu thêm 2 đơn vị vào số thứ nhất thì tỉ số của chúng sẽ bằng 5
13 . Tìm hai số đó. 15 29
Bài 20. Tìm hai phân số tối giản biết tổng của chúng là
, các tử theo thứ tự tỉ lệ với 7 và 5; 36
các mẫu theo thứ tự tỉ lệ với 3 và 2 .
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức a c a − b c − d
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c a + b c + d
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c a − c b − d
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d c d a c a + b c + d
Bài 4. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c a c b − a d − c
Bài 5. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c a c a − 2b c − 2d
Bài 6. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c a + 2b c + 2d
Bài 7. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c a − 3c b − 3d
Bài 8. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d c d 35 a c a + 2b c + 2d
Bài 9. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c a c b − 5a d − 5c
Bài 10. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d a c b + a a + d
Bài 11. Chứng tỏ rằng: Nếu =
(trong đó a + b + c + d  0 ) thì b = d b + c d + c a + b b + c
Bài 12. Chứng tỏ rằng: Nếu =
(trong đó a + b + c + d  0 ) thì a = c c + d d + a
Bài 13. Cho tỉ lệ thức a : b = c : d . Chứng minh tỉ lệ thức: a : (a + )
b = c : (c + d) (Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa).
Bài 14.
Cho tỉ lệ thức a : b = c : d . Chứng minh tỉ lệ thức: a : (a − )
b = c : (c − d) (Giả thiết các tỉ
lệ thức đều có nghĩa). a c 2 2 a + c a
Bài 15. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = c b 2 2 b + c b a c 2 2 b − a b − a
Bài 16. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = c b 2 2 a + c a a c 2 2 a c ac
Bài 17. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = = b d 2 2 b d bd a − 3 b − 6 a 1
Bài 18. Cho tỉ lệ thức = . Chứng minh = ( a  3 − ;b  6 − ) a + 3 b + 6 b 2 a c 5a + 3b 5c + 3d
Bài 19. Cho tỉ lệ thức:
= . Chứng minh đẳng thức sau: = b d 3a − 7b 3c − 7d a + b c + d
Bài 20. Chứng minh rằng nếu =
(c + d  0) thì a = c hoặc a+b+c+d = 0 . b + c d + a
Phần III. BÀI TẬP TƯƠNG TỰ TỰ GIẢI
Dạng 1. Lập tỉ lệ thức
Bài 1. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 2 2 5  3  a) 0 − ,375:3,63 b) 14 : 80 c) 1 : 1 −   3 3 7  9 
Bài 2. Thay các tỉ số sau bằng tỉ số giữa các số nguyên. 1 a) 5 − ,5: b) (− ) 3 0,12 : 2 c) 2,5 : ( 3 − ,5) 2 4
Bài 3. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 3 2 1 2 1 a) : và : b) 5 : 22 và 2 − ,25:10 8 5 10 3 2
Bài 4. Từ các tỉ số sau đây có lập được tỉ lệ thức hay không? 5 2 a) 5, 4 :13,5 và 6 :15 b) 15 : 21 và 2,8 : 3,9 9 3
Bài 5. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 1 − .6 = 2.( 3 − )
Bài 6. Lập tất cả các tỉ lệ thức có thể từ các đẳng thức sau 0, 03.6,3 = 0, 27.0, 7
Bài 7. Có thể lập được tỉ lệ thức từ nhóm bốn số 4 − 1
; 5;− 30;2 không? Nếu lập được hãy viết
các tỉ lệ thức từ nhóm bốn số đó.
Bài 8. Với năm số 7 − ;( 4 − ) 14 ;
;28;49 . Hãy lập các tỉ lệ thức có thể được từ nhóm năm số đó.
Dạng 2. Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Bài 1.
Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 36 x 8 a) = 15 24 36 54 b) = x 3 7 7x c) = 20 8
Bài 2. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2 a) x : 3 = : 0, 25 5 3 7 b) 2,5 : 7,5 = x : 9 2 7 c) 2 : x = 1 : 0, 02 3 9
Bài 3. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: 1 2 1 − a) x : = : 4 7 13 3 2x 1 4 b) : = : 5 15 2 5
Bài 4. Tìm số hữu tỉ x trong các tỉ lệ thức sau: x −1 6 a) = 14 7 1, 2 5 b) = x − 5 6 x +
Bài 5. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức 20 4 = x + 4 5 x −
Bài 6. Tìm số hữu tỉ x trong tỉ lệ thức 1 = 1 − x + 2 Dạng 3. Các bài tập ứng dụng
Bài 1. Trong giờ thí nghiệm, bạn Hùng dùng hai quả cân 500g và 250g thì đo được trọng
lượng tương ứng là 10 N và 5 N .
a) Tính tỉ số giữa khối lượng của quả cân thứ nhất và khối lượng quả cân thứ hai; tỉ số giữa
trọng lượng của quả cân thứ nhất và trọng lượng của quả cân thứ hai.
b) Hai tỉ số trên có lập thành tỉ lệ thức hay không?
Bài 2.
Người ta pha nhiên liệu cho một loại động cơ bằng cách trộn 5 phần dầu với 8 phần
xăng. Hỏi cần bao nhiêu lít xăng để trộn hết 15 lít dầu theo cách pha nhiên liệu như trên? 3
Bài 3. Tìm độ dài hai cạnh của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là và chu 4 vi bằng 28 mét. 2
Bài 4. Tìm diện tích của một hình chữ nhật, biết tỉ số giữa hai cạnh của nó là và chu vi bằng 3 90 mét.
Bài 5. Hải muốn gói bánh chưng, gói xong mỗi bánh nặng khoảng 0, 75kg . Tính sơ mỗi bánh sẽ
khoảng 0, 6kg gạo nếp và 0,15kg đỗ xanh. Chú ý, đây là gạo đã ngâm và đỗ xanh đã được ngâm
và nấu chín. Cứ 1 kg gạo nếp sau khi ngâm nặng khoảng 1,5 kg , 1 kg đậu sau khi ngâm và nấu
chín cũng được khoảng 1,5 kg . Vậy để làm 10 cái bánh chưng cần bao nhiêu gạo, bao nhiêu đậu? 37
Dạng 4. Chứng minh đẳng thức a c a − 9b c − 9d
Bài 1. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d b d a c 2a − 6b 2c − 6d
Bài 2. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức: = b d 2b 2d a b 2 2 a + b a
Bài 3. Cho tỉ lệ thức
= . Chứng minh rằng ta có tỉ lệ thức = b c 2 2 c + b c a c 2a + 3b 2c + 3d
Bài 4. Cho tỉ lệ thức:
= . Chứng minh đẳng thức sau: = b d 3a − 5b 3c − 5d 38