Đề cương môn Lịch sử văn minh thế giới   - trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Câu 1: Cách hiểu, tiếp cận, nghiên cứu LSVMTG
Văn minh là trạng thái phát triển cao của văn hóa. Từ “văn minh” bắt nguồn từ chữ
civitas có nghĩa là “thành phố”. Văn minh có tính quốc tế, văn minh xuất hiện sau
văn hóa. Có những thành tựu văn hóa có giá trị nhưng lại không tiến bộ, còn các
giá trị văn minh đều mang tính chất tiến bộ đỉnh cao.
Ví dụ: Văn minh phương Tây, văn minh phương Đông, văn minh Trung Hoa, văn minh Hy Lạp,…
Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo
và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn.
Nền văn minh được hiểu như là văn hóa của một xã hội phức tạp, thể hiện phẩm
chất tiên tiến từ một xã hội thống nhất. Các nền văn minh có nền tảng văn hóa đa
dạng bao gồm văn học, hội họa, kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng,… được kết hợp hài
hòa. Nền văn minh có bản năng mở rộng ra khu vực khai sinh ban đầu, vươn xa và
ảnh hưởng đến những vùng đất xa xôi khác. Một nền văn minh hình thành trong
một không gian địa lý nhất định, có một thời gian tồn tại nhất định và có chủ nhân
riêng. Một nền văn minh gồm 3 chức năng:
- Kinh tế: sản xuất ra của cải vật chất
- Chính trị: tổ chức xã hội
- Tinh thần: tạo ra các sản phẩm tinh thần
Một nền văn minh được hình thành dựa trên những điều kiện sau: - Điều kiện tự nhiên
+ Điều kiện tự nhiên thuận lợi: thời tiết ổn định, nguồn lao động dồi dào,
giàu tài nguyên khoáng sản…
+ Điều kiện khó khăn: thời tiết thất thường, các thiên tai, chiến tranh…
- Chủ nhân, không gian: chủ nhân của các nên văn minh chính là con người,
con người là chủ thể tạo ra nền văn minh. Xác định nền văn minh đó được
hình thành ở khu vực nào. Các nền văn minh lớn trên thế giới đa số đều hình
thành gần các con sông lớn, vị trí thuận lợi để tồn tại và phát triển đời sống
sinh hoạt, đời sống sản xuất. Vd: Văn minh Ấn Độ được hình thành trên
sông Hằng, Văn minh Ai Cập hình thành trên sông Nile,…
- Cơ sở hình thành của nền văn minh đó
- Thời gian tồn tại của nền văn minh. Kết thúc/ suy tàn vào thời gian nào. Có
nhiều nền văn minh tồn tại rất lâu nhưng cũng có những nền văn minh chỉ
tồn tại trong thời gian ngắn
- Trình độ kinh tế: là nền tảng vật chất của văn minh. Trong đó trình độ SX
thể hiện trình độ kiểm soát, chiếm lĩnh của con người với thế giới tự nhiên,
thông qua các hoạt động sản xuất ra của của vật chất, các sinh hoạt kinh tế trong mỗi nền văn minh
- Tổ chức nhà nước & quản lí xã hội
- Những thành tựu của nền văn minh:
+ Chữ viết: quá trình hình thành, phát triển, cải tạo, ứng dụng của chữ viết,
… sự tác động của chữ viết đến nền văn minh
+ Văn học: những sáng tác văn học thể hiện niềm tin, ý chí, tình cảm
+ Sử học: quá trình hình thành và phát triển của sử học cũng nhận xét, nhận
định về các sự kiện trong tiến trình lịch sử
+ Nghệ thuật: tổng thể các mặt hội họa, âm nhạc, điêu khắc, kiến trcus
+ Khoa học tự nhiên: các phát minh về toán học, vật lý, hóa học,… xuất phát từ nhu cầu cuộc sống
+ Triết học: hệ thống tư tưởng quan điểm của bộ phận dân cư đó về cuộc
sống, con người, xã hội
+ Tôn giáo: các niềm tin và tín ngưỡng
+ Luật pháp: hệ thống các quy tăc tổ chức, quản lý xã hội
- Những ảnh hưởng, vai trò, tác động của nền văn minh đối với nhân loại
Câu 2: Cơ sở hình thành nền văn minh phương Đông và phương Tây cổ trung đại P. Đông P. Tây Điều kiện tự nhiên
Hình thành trên lưu vực Hình thành trên các biển, các con sông lớn
bán đảo ở Đại Trung Hải Thời gian
Ra đời sớm, kết thúc Ra đời muộn, từ thiên
muộn: từ thiên niên kỉ 4 niên kỉ 2 sau CN TCN Điều kiện kinh tế
Nông nghiệp -> thủ công Thủ công nghiệp -> -> thương mại thương mại -> nông nghiệp Chính trị
Quân chủ chuyên chế tập Quân chủ -> thành bang/
quyền. Vua đứng đầu và thị quốc -> dân chủ -> nắm mọi quyền hành cộng hòa -> đế chế
Điều kiện xã hội (kết cấu 2 tầng lớp: thống trị và bị 2 tầng lớp: thống trị (chủ
giai cấp tầng lớp trong xã trị nô). Bị trị (nô lệ) hội)
Câu 3: Các thành tựu KHTN của Ai Cập cổ đại