Đề cương ôn tập 2023 môn Pháp luật đại cương | Học viện Ngân hàng

1, Nh nưc:
>Quan đim phi mc xt v ngun gc ca nh nưc: -Thuyt thn hc:
+Mi s vâ t hiê n tưng trong x hô i đ u b" #nh hư$ng b$i tư tư$ng tôn gi%o
thn b&. Theo h th gi)i do Thưng đ sinh ra v, s-p đă t. -Thuyt gia trư$ng:
+Nh, nư)c ph%t tri1n t2 mô t gia đ4nh, ngư6i đ7ng đu nh, nư)c l, ngư6i đ7ng đu gia đ4nh.
+Nh, nư)c l, mô t hiê n tưng t nhiên. -Thuyt b9o lc:
+Nh, nư)c ra đ6i l, s b9o lc c:a th" tô c n,y v)i th" tô c kh%c.
-Thuyt kh ư)c x hô i:
+Nh, nư)c l, mô t kh ư)c b$i viê c k& kt ginư)c n,o. Trong đ= mi ngư6i s> đ=ng thu nuôi dư?ng nh, nư)c đ1 nh, nư)c
đ#m b#o quy n li c:a ngư6i dân. -Nhưc đi1m chung:
+C%c hc thuyt b" chi phBi b$i li &ch giai cCp nên l& gi#i theo nhu cu c:a giai
cCp v, che đâ y b#n chCt thâ t.
+C%c hc thuyt n,y khi xem xDt s ra đ6i c:a nh, nư)c, t%ch r6i ra kh$i đi u
kiê n t nhiên, kinh t, x hô 
i v, c%c qu% tr4nh l"ch sE đ1 ch7ng minh nh, nư)c
không thuô c giai cCp n,o v, tFn t9i trong mi x hô i.
>Quan đim ca ch ngha mc lê nin v ngun gc ca nh nưc:
-Da trên hc thuyt tin ho% c:a Đ%c uyn, da trên ch: nghIa duy vâ  t
biê n ch7ng v, duy vâ t l"ch sE, ch: nghIa M%c Lê nin nhâ n đ"nh:
+Nh, nư)c l, hiê n tưng x hô i mang t&nh chCt l"ch sE. Nh, nư)c không ph#i
bCt bin m, c= qu% tr4nh h4nh th,nh, tFn t9i, ph%t tri1n v, diê  t vong.
+Trong qu% tr4nh l"ch sE, đ c= th6i gian chưa tFn t9i nh, nư)c. V, nh, nư)c chL
ra đ6i khi x hô i lo,i ngư6i đ9t đn mô t tr4nh đô  nhCt đ"nh.
-Nguyên nhân quan trng nhCt l, xuCt hiê  n nh, nư)c đ= l, kinh t:
+Nh, nư)c ra đ6i sau ba ln phân công lao đô ng.
+Ln 1: Chăn nuôi t%ch khNi trFng trt. L,m cho s#n phOm lao đô ng gia tăng, x
hô i phân ho% gi,u nghPo, tư hn.
+Ln 2: Ti1u th: công nghiê p t%ch khNi công nghiê p. L,m gia tăng s7c lao
đô ng, tư h+Ln 3: Thương nghiê p t%ch th,nh ng,nh kinh t đô c lâ p. Trong x hô i xuCt
hiê n tng l)p buôn b%n t%ch khNi s#n xuCt, n-m quy n đi u h,nh s#n xuCt.
 Th" tô c tan r yêu cu cn c= giai cCp n-m quy n lc kinh t đi u h,nh, qu#n
lU x hô i. Nh, nư)c v, ph%p luâ t xuCt hiê n.
-Nguyên nhân trc tip l,m xuCt hiê n nh, nư)c đ= l, x hô i:
+Theo hc thuyt M%c Lê nin, nh, nư)c v, ph%p luâ t ra đ6i khi trong x hô i
xuCt hiê n c%c giai cCp c= li &ch kh%c nhau. XuCt hiê 
n mâu thuWn đBi kh%ng giư
c%c giai cCp. Khi c%c mâu thuWn đBi kh%ng v, c%c mBi quan hê  x hô i không th1
t đi u tit đưc nchLnh c%c mBi quan hê  x hô i v, b#o vê  giai cCp n-m trong tay quy n lc kinh t. >Kh%i niê m nh, nư)c:
-Nh, nư)c l, mô t tY ch7c x hô i đă c biê t, n-m trong tay quy n lc ch&nh
tr". L, bô  m%y chuyên l,m nhiê m v\ thc hiê n c%c ch7c năng qu#n lU, cư?ng
ch, gi< g4n trâ t t x hô i nh]m m\c đ&ch b#o vê  đ"a v" c:a giai cCp thBng tr" trong x hô i.
>B n ch!t ca nh nưc -B#n chCt giai cCp:
+Nh, nư)c l, s#n phOm c:a x hô i c= giai cCp.
+Quy n lc nh, nư)c mang t&nh giai cCp: b#o vê  v, duy tr4 đ"a v" c:a giai cCp
thBng tr" trong x hô i, l, công c\ đ1 đ,n %p s ph#n kh%ng c:a c%c giai cCp kh%c. -B#n chCt x hô i:
+Xây dng c%c công tr4nh công cô ng, thc hiê n c%c công viê c chung c:a x hô i.
+B#o vê  trâ t t x hô i. >Ch7c năng c:a nh, nư)c: -Ch7c năng đBi nô i:
+Đ#m b#o trâ t t x hô i.
+Đ,n %p c%c giai cCp ph#n kh%ng.
+B#o vê  ch đô  kinh t -Ch7c năng đBi ngo9i:
+PhZng th: đCt nư)c. B#o vê  đCt nư)c trư)c mi s xâm nhâ p, chBng ph% t2 bên ngo,i.
+Thit lâ p mBi quan hê  v)i c%c quBc gia kh%c.
>C%c đă c trưng c:a nh, nư)c
-C= ch: quy n lnh thY quBc gia.
-Phân chia dân cư theo c%c đơn v" h,nh ch&nh lnh thY.
-Ban h,nh ph%p luâ t buô c mi th,nh viên trong nh, nư)c thc hiê n.
-Thit lâ p quy n lc công đă c biê t.
-Quy đ"nh v, tin h,nh thu c%c lo9i thu. >H4nh th7c, ki1u nh, nư)c
-H4nh th7c nh, nư)c l, c%ch th7c thc hiê n quy n lc nh, nư)c v, c%c
biê n ph%p đ1 thc hiê n quy n lc c:a nh, nư)c đ=, bao gFm:
+H4nh th7c ch&nh th1: L, c%ch tY ch7c v, tr4nh t lâ p ra c%c cơ quan tBi cao
trong bô  m%y nh, nư)c v, quan hê  gi+H4nh th7c cCu trbc: L, s tY ch7c nh, nư)c th,nh c%c đơn v" h,nh ch&nh lnh
thY v, mBi liên quan gi+Ch đô  ch&nh tr". L, tYng th1 c%c phương ph%p, c%ch th7c m, nh, nư)c thông
qua c%c cơ quan nh, nư)c đ1 thc thi quy n lc c:a m4nh. -H4nh th7c ch&nh th1:
+Quân ch: tuyê t đBi: Ngư6i đ7ng đu nh, nư)c l, vua c= quy n lc tuyê t đBi.
+Quân ch: h9n ch: Ngư6i đ7ng đu nh, nư)c chL n-m mô t phn quy n lc
hoă c mang t&nh chCt tưng trưng, bên c9nh đ= cZn c= c= cơ quan nh, nư)c kh%c
đi u h,nh nh, nư)c ho9t đô ng.
+Cô ng ho, đ9i ngh": L, h4nh th7c ch&nh th1 m, ngh" viê n l, thit ch quy n lc
trung tâm, gi< v" tr& v, vai trZ quyt đ"nh trong ho9t đô ng c:a nh, nư)c. Nguyên
th: quBc gia do ngh" viên bu ra. Ch&nh ph: do đ#ng chim đa sB trong ngh"
viê n th,nh lâ p ch"u tr%ch nhiê m trư)c ngh" viê n. Ngh" viê n c= th1 bN phiu t&n
nhiê m buô c ch&nh ph: ph#i gi#i t%n.
+Cô ng ho, tYng thBng: L, h4nh th7c ch&nh th1 m, trong đ=, vai trZ c:a nguyên
th: quBc gia vô ccng quan trng. TYng thBng do ngư6i dân trc tip bu ra.
TYng thBng th,nh lâ p ra ch&nh ph:, ngh" viê n không c= quy n gi#i t%n ch&nh ph: v, ngưc l9i. -H4nh th7c cCu trbc: +Nh, nư)c đơn nhCt: +Nh, nư)c liên bang: -Ch đô  ch&nh tr": -Ki1u nh, nư)c: +XHCN +Tư s#n +Phong kin +Ch: nô 2, Bô  m%y nh, nư)c:
>Kh%i niê m bô  m%y nh, nư)c:
-Bô  m%y nh, nư)c l, hê  thBng c%c cơ quan chuyên tr%ch c:a nh, nư)c
th,nh lâ p đ1 thc hiê n c%c ch7c năng v, nhiê m v\ c:a nh, nư)c.
>Đă c đi1m c:a cơ quan nh, nư)c:
-Đưc th,nh lâ p theo th: t\c tr4nh t quy đ"nh trong Hin ph%p.
-SE d\ng quy n lc nh, nư)c, nhân danh nh, nư)c.
-Mei cơ quan nh, nư)c đ u c= thOm quy n nhCt đ"nh.
-Ho9t đô ng c:a cơ quan nh, nư)c đưc đ#m b#o b$i cơ s$ vâ t chCt v, t,i ch&nh nh, nư)c.
>TY ch7c bô  m%y nh, nư)c: -Quy n lc nh, nư)c:
+Quy n lâ p ph%p: QuBc hô i, Ngh" viê n
+Quy n h,nh ph%p: Ch&nh ph: +Quy n tư ph%p: To% %n
>Phân lo9i cơ quan nh, nư)c:
-Theo cơ ch thc hiê n quy n lc nh, nư)c: +Lâ p ph%p +H,nh ph%p +T7 ph%p -Tr4nh t th,nh lâ p:
+Cơ quan do nhân dân trc tip bu ra
+Cơ quan không do nhân dân trc tip bu ra -Theo ph9m vi quy n lc:
+Cơ quan nh, nư)c $ trung ương
+Cơ quan nh, nư)c $ đ"a phương
>Hê  thBng ch&nh tr" $ Viê t Nam
-Mă t trâ n TY quBc Viê t Nam v, c%c th,nh viên: +Công đo,n +Hô i nông dân +Đo,n thanh niên
+Hô i liên hiê p ph\ n< Viê t Nam -Nh, nư)c CHXHCNVN
-Đ#ng Cô ng s#n Viê t Nam
>Nguyên t-c tY ch7c bô  m%y XHCNVN
-Đ#m b#o s lnh đ9o c:a Đ#ng Cô ng s#n Viê t Nam trong ho9t đô ng c:a bô  m%y nh, nư)c.
-Nguyên t-c to,n bô  quy n lc nh, nư)c v nhân dân.
-Nguyên t-c quy n lc nh, nư)c l, thBng nhCt, c= s phBi hp gicơ quan trong c%c ho9t đô ng lâ p ph%p, h,nh ph%p v, tư ph%p.
-Nguyên t-c tâ p trung dân ch:.
>TY ch7c bô  m%y nh, nư)c CHXHCNVN:
-Ch đ"nh ch: t"ch nư)c l, ch đ"nh c%c nhân không n]m trong cơ quan
n,o trong nh, nư)c nhưng l9i n-m trong tay c# ba quy n h,nh ph%p, lâ p ph%p v, tư ph%p.
-Ch: t"ch nư)c l, ch: t"ch quBc phZng an ninh thBng lInh hô  i đô ng an ninh. 3, Php lut:
>Kh%i niê m ph%p luâ t
-Ph%p luâ t l, hê  thBng c%c quy t-c xE s do nh, nư)c ban h,nh v, đ#m
b#o thc hiê n, th1 hiê n U ch& c:a giai cCp thBng tr" v, l, nhân tB đi u chLnh c%c
mBi quan hê  x hô i.
>NguFn gBc ra đ6i c:a ph%p luâ  t
-Theo quan đi1m c:a Mac Lê nin, nhc:a nh, nư)c cfng ch&nh l, nh>B#n chCt c:a ph%p luâ t
-B#n chCt giai cCp c:a ph%p luâ t:
+Ph%p luâ t ph#n %nh U ch& c:a giai cCp thBng tr"
+M\c đ&ch đi u chLnh c:a ph%p luâ t l, hư)ng c%c quan hê  x hô i theo trâ t t phc hp
-B#n chCt x hô i c:a ph%p luâ t:
+Ph#n %nh U ch& c:a giai cCp kh%c trong x hô i
+Ph%p luâ t mang t&nh kh%ch quan phc hp v)i đi u kiê  n kinh t, x hô i c:a đCt nư)c.
>C%c đă c trưng c:a ph%p luâ t: -T&nh quy n lc:
+Ph%p luâ t do nh, nư)c ban h,nh v, đ#m b#o thc hiê n. -T&nh quy ph9m phY bin:
+L, quy t-c xE s, l, khuôn mWu đưc x%c đ"nh c\ th1 đ1 đi u chLnh h,nh vi
c:a con ngư6i, x%c đ"nh nh-T&nh U ch& c:a ph%p luâ t:
+Ph%p luâ t ph#n %nh U ch& c:a giai cCp cm quy n.
-T&nh kh%ch quan c:a ph%p luâ t:
+Ph%p luâ t ph#n %nh U ch& c:a giai cCp thBng tr". Tuy nhiên, đ1 ph%p luâ t c= th1
ph%t huy đưc hiê u lc th4 n= ph#i phc hp v)i c%c đi u kiê n v phong t\c tâ p
qu%n, tr4nh đô  ph%t tri1n c:a kinh t x hô  i.
>Ch7c năng c:a ph%p luâ  t:
-Đi u chLnh c%c mBi quan hê  x hô i.
-B#o vê  c%c mBi quan hê  x hô i:
+gp d\ng c%c h4nh th7c cư?ng ch khi c= vi ph9m. -Ch7c năng gi%o d\c:
+T%c đô ng v,o U th7c con ngư6i l,m cho con ngư6i c= U th7c ph%p luâ t v, đi u chLnh h,nh vi c:a m4nh.
>MBi quan hê  c:a ph%p luâ  t v, c%c hiê n tưng x hô i kh%c
-Ph%p luâ t đBi v)i kinh t:
+Ph%p luâ t do tr4nh đô  kinh t quyt đ"nh.
+Ph%p luâ t c= th1 t%c đô ng ngưc l9i n n kinh t theo hai hư)ng, thbc đOy n n
kinh t ph%t tri1n hoă c k4m hm n n kinh t.
-Ph%p luâ t đBi v)i đ9o đ7c:
+Ph%p luâ t ch"u s t%c đô ng c:a đ9o đ7c.
+Ph%p luâ t c= ch7c năng gi%o d\c.
-Ph%p luâ t đBi v)i nh, nư)c:
+Ph%p luâ t v, nh, nư)c l, hai hiê n tưng không th1 t%ch r6i.
+Nh, nư)c sE d\ng ph%p luâ t đ1 qu#n lU x hô i, đFng th6i cfng b" gi)i h9n b$i ph%p luâ t. 4, H4nh th7c ph%p luâ t:
>Kh%i niê m h4nh th7c c:a ph%p luâ t:
-L, c%c d9ng tFn t9i thc t c:a ph%p luâ t trong c%c ki1u nh, nư)c (đưc
c%c quan to, %p d\ng khi xDt xE )
>C%c h4nh th7c c:a ph%p luâ  t: -Tâ p qu%n ph%p:
+L, nhnh, nư)c đưc nh, nư)c nâng lên th,nh quy ph9m ph%p luâ t. -gn lê  :
+L, nhxE, gi#i quyt c%c v\ viê c c\ th1 đưc nh, nư)c th2a nhâ n v, %p d\ng cho c%c
v\ viê c tương t ln sau. -Văn b#n ph%p luâ t:
+L, văn b#n do c%c cơ quan nh, nư)c ban h,nh theo đbng thOm quy n, tr4nh t
v, th: t\c luâ t đ"nh, trong đ= c= quy t-c xE s chung đưc nh, nư)c đ#m b#o
thc hiê n nh]m đi u chLnh c%c mBi quan hê  x hô i v, %p d\ng nhi u ln trong đ6i sBng x hô i. -Đi u ư)c quBc t:
+L, nhph%p quBc t h4nh th,nh nên c%c đi u ư)c quBc t song phương v, đa phương. -C%c hc thuyt ph%p lU:
+L, c%c công tr4nh nghiên c7u c:a c%c hc gi#, c%c b,i b%o, U kin liên quan đ nh, nư)c v, ph%p luâ t. -L> công b]ng:
+Trong trư6ng hp gi#i quyt v\ viê c không đưc quy đ"nh trong luâ t, quan to,
s> %p d\ng nhqu%n, ni m tin c:a con ngư6i đ1 đưa ra c%c ph%n quyt. 5, Văn b#n ph%p luâ t:
>Kh%i niê m v, đă c đi1m c:a văn b#n ph%p luâ t (h4nh th7c ph%p luâ t ch: yu $ Viê t Nam):
-L, c%c văn b#n do cơ quan nh, nư)c ban h,nh theo đbng thOm quy n,
tr4nh t th: t\c quy đ"nh trong luâ t, trong đ= ch7a đng c%c quy t-c xE s chung
đưc nh, nư)c đ#m b#o thc hiê n nh]m %p d\ng nhi u ln trong cuô c sBng.
>C%c lo9i văn b#n quy ph9m ph%p luâ t $ Viê t Nam:
>Hiê u lc c:a văn b#n ph%p luâ t: a,Hiê u lc th6i gian:
-L, gi)i h9n t%c đô ng c:a văn b#n ph%p luâ t t2 khi ph%t sinh đn khi kt thbc. -Th6i đi1m ph%t sinh:
+Nu văn b#n quy đ"nh rR th6i đi1m ph%t sinh, th4 văn b#n s> c= hiê u lc t2 th6i đi1m đ=.
+Nu văn b#n không quy đ"nh rR:
ĐBi v)i văn b#n c:a QuBc hô i v, Um ban thư6ng v\ QuBc hô i, th6i đi1m
ph%t sinh l, ng,y Ch: t"ch nư)c k& s-c lê  nh công bB.
ĐBi v)i văn b#n c:a Ch: t"ch nư)c, th6i đi1m ph%t sinh l, ng,y đăng trên công b%o.
ĐBi v)i văn b#n c:a ch&nh ph: v, c%c bô  s> c= hiê u lc sau 15 ng,y công bB trên b%o. -Th6i đi1m chCm d7t:
+Nu văn b#n quy đ"nh rR th6i đi1m chCm d7t, văn b#n s> ht hiê  u lc t2 th6i đi1m đ=.
+Trong trư6ng hp văn b#n không quy đ"nh rR th6i đi1m chCm d7t hiê u lc, n=
chL chCm d7t khi c= văn b#n m)i ra đ6i v, quy đ"nh thay th văn b#n cf.
-Hiê u lc hFi tB c:a văn b#n ph%p luâ t:
+Gi% tr" thi h,nh c:a văn b#n ph%p luâ t x#y ra trư)c ng,y văn b#n đ= c= hiê u lc.
+V nguyên t-c, văn b#n ph%p luâ t không c= hiê u lc hFi tB, tuy nhiên, trong
mô t sB trư6ng hp cn thit, văn b#n ph%p luâ t c= th1 quy đ"nh hiê u lc hFi tB.
+Không quy đ"nh cho c%c trư6ng hp: Quy đ"nh tr%ch nhiê m ph%p lU đBi v)i
nh+Nguyên t-c bCt hFi tB l, nguyên t-c chung c:a ph%p luâ t. ChL %p d\ng tr$ v
trư)c nh]m m\c đ&ch ph\c v\ x hô i v4 lU do nhân đ9o.
b,Hiê u lc không gian:
-L, gi)i h9n t%c đô ng c:a văn b#n trên ph9m vi lnh thY nhCt đ"nh, c= th1
l, mô t đơn v" h,nh ch&nh ng,nh, lInh vc hoă c trên to,n bô  lnh thY.
-Nu văn b#n quy đ"nh rR th4 văn b#n s> đưc %p d\ng trong ph9m vi đ=.
-Nu văn b#n không quy đ"nh rR th4 hiê u lc n,y đưc x%c đ"nh theo hai
yu tB: thOm quy n, t&nh chCt nô i dung.
-Thông thư6ng c%c văn b#n ph%p luâ t do cơ quan trung ương ban h,nh c=
hiê u lc trên to,n lnh thY v, đưc %p d\ng đBi v)i mi c% nhân, cơ quan nh,
nư)c c:a Viê t Nam; c%c văn b#n ph%p luâ t do c%c cơ quan nh, nư)c ban h,nh s>
c= hiê u lc $ t2ng đ"a phương cơ quan đ= qu#n lU.
c,Hiê u lc đBi tưng:
-L, ch: th1 ch"u s t%c đô ng c:a văn b#n ph%p luâ t đ=.
-Văn b#n ph%p luâ t luôn x%c đ"nh rR đBi tưng ch"u s t%c đô ng c:a văn b#n đ=.
6, Hê  thBng ph%p luâ t:
>Kh%i qu%t hê  thBng ph%p luâ t:
-Hê  thBng ph%p luâ t quBc gia: L, tYng th1 c%c quy ph9m ph%p luâ t c:a quBc gia đ=.
-Hê  thBng ph%p luâ t quBc t: L, tâ p hp mô t sB hê  thBng ph%p luâ t quBc
gia c= nhi u đi1m tương đFng theo tiêu ch& nhCt đ"nh.
>Kh%i niê m hê  thBng ph%p luâ t:
-L, tYng th1 c%c quy ph9m ph%p luâ t c= mBi quan hê  nô i t9i thBng nhCt
v)i nhau th,nh c%c ng,nh luâ t, c%c ch đ"nh ph%p luâ t, quy ph9m ph%p luâ t v,
đưc th1 hiê n ra bên ngo,i b]ng c%c văn b#n ph%p luâ t do nh, nư)c ban h,nh hoă c th2a nhâ n. 7, Quy ph9m ph%p luâ t:
>Kh%i niê m quy ph9m ph%p luâ t
-Quy ph9m ph%p luât l, c%c quy t-c 7ng xE chung c:a x hô  i do nh, nư)c
ban h,nh v, đ#m b#o thc hiê n nh]m đi u chLnh c%c mBi quan hê  x hô i theo
đ"nh hư)ng v, m\c đ&ch nhCt đ"nh. >Đă c trưng:
-Do nh, nư)c ban h,nh v, đ#m b#o thc hiê n.
-Quy ph9m ph%p luâ t c= t&nh phY bin, b-t buô c chung đBi v)i tCt c# mi
ngư6i tham gia v,o quan hê  ph%p luâ t m, n= đi u chLnh.
-L, quy t-c xE s chung, l, tiêu chuOn đ%nh gi% h,nh vi con ngư6i.
-Quy đ"nh quy n v, nghIa v\ c:a c%c bên tham gia quan hê  x hô i đưc n= đi u chLnh.
>CCu trbc c:a quy ph9m ph%p luâ t: -Gi# đ"nh:
+Nêu rR ho,n c#nh, đi u kiê n c\ th1 c:a cuô  c sBng c% nhân, tY ch7c $ trong
ho,n c#nh đi u kiê n n,y ph#i thc hiê n theo quy đ"nh c:a ph%p luâ t. Ngư6i ( tY ch7c n,o) Khi n,o  Trong đi u kiê  n ho,n c#nh n,o -Quy đ"nh:
+Nêu rR quy t-c 7ng xE m, c% nhân, tY ch7c $ trong ho,n c#nh, đi u kiê n đ nêu trong phn gi# đ"nh.
Ph#i l,m g4 Đưc l,m g4, không đưc l,m g4  L,m như th n,o  -Ch t,i:
+Nêu biê n ph%p xE lU d kin đưc %p d\ng đBi v)i ngư6i xE s không đbng
hoă c tr%i v)i nô i dung đưc ghi trong phn quy đ"nh
Hâ u qu# như th n,o M7c đô  
8, Quan hê  ph%p luâ t:
>Kh%i niê m quan hê  ph%p luâ t:
-Quan hê  ph%p luâ t l, c%c quan hê  x hô i m, quy n v, nghIa v\ c:a c%c
bên tham gia đưc ph%p luâ t quy đ"nh v, đ#m b#o thc hiê n. >Đă c đi1m:
-Quan hê  ph%p luâ t mang t&nh U ch&, ph#n %nh U ch& c:a c%c bên tham gia.
Ngo,i ra n= đưc s đi u chLnh c:a ph%p luâ t nên n= ph#n %nh U ch& nh, nư)c.
-Quy n v, nghIa v\ c:a c%c bên tham gia đ u đưc ph%p luâ  t quy đ"nh.
-Quan hê  ph%p luâ t đưc nh, nư)c đ#m b#o
>Phân lo9i quan hê  ph%p luâ t:
>Th,nh phn c:a quan hê  ph%p luâ t: a,Ch: th1:
-L, c% nhân hoă c tY ch7c c= th1 tham gia v,o quy n v, nghIa v\ ph%p lU
trong quan hê  ph%p luâ t c\ th1.
-Đi u kiê n đ1 c% nhân tr$ th,nh ch: th1 c:a quan hê  ph%p luâ t l, c% nhân
ph#i c= đy đ: c# hai năng lc: +Năng lc ph%p luâ t +Năng lc h,nh vi -Năng lc ph%p luâ t:
+L, kh# năng đưc hư$ng c%c quy n v, nghIa v\ ph%p lU m, nh, nư)c quy đ"nh cho c%c ch: th1.
+Th6i đi1m ph%t sinh: Khi c% nhân đưc sinh ra (tr2 mô t sB trư6ng hp chL ph%t sinh khi đ: đô  tuYi)
+Th6i đi1m kt thbc: Khi c% nhân qua đ6i (tr2 mô t sB trư6ng hp, năng lc
h,nh vi c:a ch: th1 b" chCm d7t b$i nh, nư)c)
+Năng lc ph%p luâ t c:a mi ngư6i l, giBng nhau. -Năng lc h,nh vi:
+L, kh# năng c:a c% nhân đ= b]ng ch&nh h,nh vi c:a m4nh tham gia v,o viê  c
thc h,nh quy n v, nghIa v\ ph%p lU đưc ph%p luâ t quy đ"nh.
+Ph\ thuô c v,o th1 lc (đô  tuYi)
+Ph\ thuô c v,o tr& tuê  (tr4nh đô  nhâ n th7c)
-C%c m7c đô  năng lc h,nh vi c:a c% nhân:
+Ngư6i không c= năng lc h,nh vi: Trs em dư)i 6 tuYi.
+Ngư6i c= năng lc h,nh vi mô t phn: T2 6 tuYi đn dư)i 18 tuYi
+Ngư6i c= năng lc h,nh vi đy đ:: T2 18 tuYi tr$ lên
+Ngư6i mCt năng lc h,nh vi
+Ngư6i b" h9n ch năng lc h,nh vi
-Năng lc ph%p luâ t l, đi u kiê n cn v, năng lc h,nh vi l, đi u kiê n đ:
đ1 ch: th1 tham gia v,o quan hê  ph%p luâ t. Trong trư6ng hp không c= năng lc
ph%p luâ t th4 không th1 tham gia v,o quan hê  ph%p luâ t. Trong trư6ng hp năng
lc h,nh vi b" h9n ch, b" mCt năng lc h,nh vi th4 viê c thc hiê n thông qua ngư6i gi%m hô . -Ch: th1 l, tY ch7c:
+TY ch7c c= tư c%ch ph%p nhân.
+TY ch7c không c= tư c%ch ph%p nhân. -Tư c%ch ph%p nhân:
+L, kh%i niê m m, ph%p luâ t đă t ra cho tY ch7c c= đ: đi u kiê  n tr$ th,nh ch: th1
trong quan hê  ph%p luâ t.
+Trong tB t\ng, ph%p nhân tr$ th,nh nguyên đơn, b" đơn c= quy n li, nghIa v\ ph%p luâ t.
-Đi u kiê n đ1 tY ch7c c= tư c%ch ph%p nhân:
+Đưc th,nh lâ p hp ph%p, theo đbng tr4nh t th: t\c đưc quy đ"nh trong luâ t
do cơ quan c= thOm quy n cho phDp.
+Ph#i c= cơ cCu tY ch7c chă t ch>, đưc cCu t9o nên b$i mô  t sB phZng ban nhCt
đ"nh tFn t9i dư)i ban lnh đ9o v, c= ngư6i đ9i diê n theo ph%p luâ t.
+Đ9i diê n theo ph%p luâ t l, ngư6i đ7ng đu v, đưc ph%p luâ t công nhâ n trong
quyt đ"nh th,nh lâ p tY ch7c.
+C= t,i s#n đô c lâ p v)i c%c c% nhân tY ch7c kh%c v, t ch"u tr%ch nhiê m b]ng c%c t,i s#n n,y.
+TY ch7c ph#i nhân danh m4nh đ1 tham gia v,o c%c quan hê  ph%p luâ t mô t c%ch đô c lâ p.
-ĐBi v)i tY ch7c không c= tư c%ch ph%p nhân
+Thc hiê n quy n v, nghIa v\ c:a tY ch7c đưc ph%p luâ  t quy đ"nh.
+TY ch7c, nhân viên c:a tY ch7c c= vi ph9m ph%p luâ t ph#i ch"u c%c tr%ch
nhiê m ph%p lU do cơ quan c= thOm quy n quy đ"nh.
b,Nô i dung c:a quan hê  ph%p luâ t:
-L, c%c quy n v, nghIa v\ tương 7ng c:a ch: th1 khi tham gia v,o c%c quan hê  ph%p luâ t. -Quy n c:a ch: th1:
+L, c%c xE s c:a ch: th1 m, ph%p luâ  t cho phDp ch: th1 thc hiê n.
+Ch: th1 đưc thc hiê n, đưc hư$ng li &ch ph%p luâ t quy đ"nh.
+C= quy n yêu cu bên c= nghIa v\ thc hiê n hoă c không thc hiê n mô t sB h,nh vi nhCt đ"nh.
+C= th1 dcng c%c biê n ph%p cư?ng ch đ1 đ#m b#o quy n. -NghIa v\ c:a ch: th1:
+L, c%ch xE s m, ph%p luâ t buô c c%c ch: th1 ph#i thc hiê n nh]m đ%p 7ng nhu cu c:a ch: th1 bên kia.
+Ph#i xE s theo yêu cu c:a ph%p luâ  t.
+Ph#i ch"u tr%ch nhiê m ph%p lU khi c= c%ch xE s không đbng.
c,Kh%ch th1 c:a quan hê  ph%p luâ t:
-L, li &ch, m\c tiêu m, c%c bên ch: th1 mong muBn đ9t đưc thông qua
quan hê  ph%p luâ t, l, cơ s$ đ1 h4nh th,nh quy n v, nghIa v\ c:a c%c bên. >Nh ph%p luâ t: -S kiê n ph%p lU:
+L, nhđ đưc ph%p luâ t d đo%n v, do đ= l,m ph%t sinh, thay đYi, chCm d7t quan hê  ph%p luâ t c\ th1. -S bin:
+S kiê n ph%t sinh không ph\ thuô c v,o U ch& con ngư6i.
-H,nh vi: C%ch xE s th1 hiê n U ch& con ngư6i b]ng h,nh đô ng hoă c không h,nh đô ng.
9, Thc hiê n ph%p luâ t:
>Kh%i niê m thc hiê n ph%p luâ t
-L, ho9t đô ng c= m\c đ&ch, l,m cho nhcuô c sBng.
>C%c h4nh th7c c:a thc hiê  n ph%p luâ t: -Tuân th: ph%p luâ t:
+L, h4nh th7c ki m ch, không l,m nhphDp. -Thi h,nh ph%p luâ t:
+L, c%ch xE s t&ch cc khi c%c ch: th1 thc hiê n nghIa v\ do ph%p luâ t quy đ"nh. -Vâ n d\ng ph%p luâ t:
+L, h4nh th7c ch: th1 thc hiê n c%c quy n c:a m4nh do ph%p luâ  t cho phDp. -gp d\ng ph%p luâ t:
+L, h4nh th7c thc hiê n ph%p luâ t nh, nư)c thông qua c%c cơ quan c= thOm
quy n đ1 cho c%c ch: th1 thc hiê  n quy đ"nh c:a ph%p luâ  t hoă c t m4nh căn c7
v,o c%c quy đ"nh c:a ph%p luâ  t đ1 t9o ra c%c quy đ"nh l,m ph%t sinh, thay đYi,
chCm d7t c%c quan hê  ph%p luâ t.
>C%c trư6ng hp %p d\ng ph%p luâ t:
-Khi quy n v, nghIa v\ c:a ch: th1 không mă  c nhiên ph%t sinh nu
không c= s can thiê p c:a nh, nư)c.
-Khi x#y ra c%c tranh chCp v quy n, nghIa v\ gikhông t gi#i quyt đưc.
-gp d\ng c%c ch t,i đBi v)i h,nh vi vi ph9m ph%p luâ t.
-Nh, nư)c x%c nhâ n s tFn t9i hay không tFn t9i c:a mô  t s kiê n thc t n,o đ=. 10, Vi ph9m ph%p luâ t:
>Kh%i niê m vi ph9m ph%p luâ t:
-L, h,nh vi x%c đ"nh c:a con ngư6i tr%i v)i quy đ"nh c:a ph%p luâ  t, c=
lei, do ch: th1 c= đ: năng lc tr%ch nhiê m ph%p lU thc hiê n xâm h9i hoă c đe
do9 xâm h9i dn c%c quan hê  x hô i đưc ph%p luâ t b#o vê .
>DCu hiê u c:a vi ph9m ph%p luâ t:
-L, h,nh vi x%c đ"nh c:a con ngư6i.
-Tr%i v)i quy đ"nh c:a ph%p luâ t.
-Do ch: th1 đ: năng lc ph%p lU thc hiê  n. -C= yu tB lei c:a ch: th1.
+Lei: Th1 hiê n tr9ng th%i tâm lU bên trong c:a ch: th1 khi thc hiê  n nhưng h,nh
vi c\ th1 đZi hNi ch: th1 ph#i c= kh# năng nhâ n th7c đưc hâ u qu# c:a h,nh vi
gây ra v, c= nhi u la chn đ1 thc hiê n h,nh vi c:a m4nh nhưng la chn c%ch
h,nh đô ng tr%i v)i ph%p luâ t.
>Phân lo9i vi ph9m ph%p luâ t: -Vi ph9m h4nh s:
+Xâm h9i đn đô c lâ p, ch: quy n, t&nh m9ng, s7c khos. +Ch: th1 vi ph9m l, c% nhân. -Vi ph9m dân s:
+Xâm h9i t)i quan hê  t,i s#n, quan hê  nhân thân.
+Ch: th1 vi ph9m l, c% nhân hoă c tY ch7c. -Vi ph9m h,nh ch&nh:
+Xâm ph9m đn c%c quy t-c qu#n lU nh, nư)c.
+Ch: th1 vi ph9m l, c% nhân hoă c tY ch7c. -Vi ph9m kL luâ t:
+Xâm h9i đn c%c quy t-c x%c lâ p trâ t t trong tY ch7c nh, nư)c.
+Ch: th1 vi ph9m l, c% nhân trong tY ch7c.
>CCu th,nh vi ph9m ph%p luâ t:
a,Mă t kh%ch quan c:a vi ph9m ph%p luâ t:
-L, to,n bô  c%c dCu hiê u bên ngo,i c:a vi ph9m ph%p luâ t bao gFm c%c yu tB: +H,nh vi tr%i ph%p luâ t.
+Hâ u qu# m, h,nh vi tr%i ph%p luâ t gây ra.
+MBi quan hê  gib, Mă t ch: quan c:a vi ph9m ph%p luâ  t:
-L, yu tB bên trong c:a ch: th1 khi thc hiê  n h,nh vi vi ph9m ph%p luâ t: +Yu tB lei.
Lei cB U: trc tip hay gi%n tip.
Lei vô U: do qu% t tin hay do cOu th#.
+Đô ng cơ c:a vi ph9m ph%p luâ t: L, nhcu tho# mn thbc đOy yêu cu vi ph9m ph%p luâ t.
+M\c đ&ch c:a vi ph9m ph%p luâ t: L, m\c tiêu ch: th1 cn đ9t t)i khi thc hiê  n
h,nh vi vi ph9m ph%p luâ t.
c, Kh%ch th1 c:a vi ph9m ph%p luâ t:
-L, nhh,nh vi vi ph9m ph%p luâ t gây ra.
d, Ch: th1 c:a vi ph9m ph%p luâ t:
-L, c% nhân hoă c tY ch7c c= năng lc tr%ch nhiê m ph%p lU gây nên. 11, Tr%ch nhiê m ph%p lU:
>Kh%i niê m tr%ch nhiê m ph%p lU:
-L, quan hê  ph%p luâ t đă c biê t ph%t sinh giph9m ph%p luâ t. Trong đ=, nh, nư)c thông qua c%c ch: th1 c= thOm quy n %p
d\ng c%c biê n ph%p cư?ng ch quy đ"nh $ phn ch t,i c:a quy ph9m ph%p luâ t
đBi v)i ch: th1 vi ph9m ph%p luâ t. Ch: th1 n,y c= nghIa v\ g%nh ch"u nhli do h,nh vi vi ph9m ph%p luâ t c:a m4nh gây ra.
>Đă c đi1m c:a tr%ch nhiê m ph%p lU:
-Cơ s$ ph%t sinh tr%ch nhiê m ph%p lU: vi ph9m ph%p luâ t.
-Hâ u qu#: Liên quan mâ t thit v)i cư?ng ch nh, nư)c.
-Ch: th1 %p d\ng: Ch: th1 c= thOm quy n.
>C%c lo9i tr%ch nhiê m ph%p lU: -Tr%ch nhiê m h4nh s:
+ĐBi tưng %p d\ng: Tô i ph9m +H4nh th7c: H4nh ph9t +Ch: th1 %p d\ng: To, %n -Tr%ch nhiê m dân s:
+ĐBi tưng %p d\ng: C% nhân hoă c tY ch7c
+H4nh th7c: BFi thư6ng, xin lei,...
+Ch: th1 %p d\ng: C%c bên, to, %n, trng t,i,...
-Tr%ch nhiê m h,nh ch&nh:
+ĐBi tưng %p d\ng: C% nhân hoă c tY ch7c +H4nh th7c: XE ph9t
+Ch: th1 %p d\ng: Ch: th1 c= thOm quy n tin h,nh
-Tr%ch nhiê m kL luâ t:
+ĐBi tưng %p d\ng: C% nhân trong tY ch7c
+H4nh th7c: Khi1n tr%ch, c#nh c%o, c%ch ch7c,...
+Ch: th1 %p d\ng: Đ9i diê n hp ph%p c:a tY ch7c. 12, Ng,nh luâ t:
>Kh%i niê m ng,nh luâ t
-Ng,nh luâ t gFm nhđi u chLnh c%c quan hê  ph%p x hô i ccng lo9i trong ccng mô t ng,nh, lInh vc nhCt đ"nh.
>C%c ng,nh luâ t ch: yu trong ph%p luâ t Viê t Nam
a, Ng,nh luâ t Hin ph%p:
-L, tYng th1 c%c quy ph9m ph%p luâ t đi u chLnh c%c quan hê  x hô i n n
t#ng trong c%c lInh vc: ch&nh tr", văn ho%, kinh t, x hô  i; quy n lc nh, nư)c,
tY ch7c bô  m%y cơ quan nh, nư)c, c%ch h4nh th,nh cơ quan nh, nư)c; quy n v,
nghIa v\ cơ b#n c:a công dân.
-L, ng,nh luâ t ch: đ9o, cơ s$ ph%p lU cao nhCt c:a nh, nư)c, l, căn c7
ban h,nh c%c văn b#n ph%p luâ t thuô c c%c ng,nh kh%c.
b, Ng,nh luâ t h,nh ch&nh:
-Luâ t h,nh ch&nh đi u chLnh tCt c# c%c quan hê 
x hô i, nhqu#n lU nh, nư)c, đưc thc hiê n b$i nh, nư)c hoă c nhân danh nh, nư)c m,
đBi tưng l, c%c ho9t đô ng chCp h,nh, đi u h,nh hê  thBng qu#n l& cơ quan nh, nư)c.
-Đi u chLnh c%c đBi tưng:
+Quan hê  ph%t sinh trong ho9t đô ng chCp h,nh v, đi u h,nh c%c cơ quan qu#n
lU nh, nư)c v)i bên ngo,i nh]m thc hiê n c%c ch7c năng cơ b#n c:a qu#n lU nh, nư)c.
+Nhc:a c%c cơ quan bô  mây nh, nư)c.
+Nhgiao mô t sB thOm quy n qu#n lU h,nh ch&nh.
c, Ng,nh luâ t t,i ch&nh:
-Đi u chLnh c%c quan hê  x hô i ph%t sinh trong tY ch7c v, ho9t đô ng t,i
ch&nh c:a nh, nư)c bao gFm:
+Lâ p, phê chuOn v, sE d\ng ngân s%ch nh, nư)c.
+Quy đ"nh thu c%c lo9i thu, ph&, lê 
ph&; ho9t đô ng t&n d\ng nh, nư)c; thanh
quyt to%n qua ngân h,ng, ki1m to%n nh, nư)c. 13, Luâ t h4nh s:
>Kh%i niê m luâ t h4nh s:
-L, tYng th1 c%c vi ph9m ph%p luâ t x%c đ"nh h,nh vi nguy hi1m cho x
hô i v, quy đ"nh h4nh ph9t đBi v)i ngư6i ph9m tô i. -ĐBi tưng đi u chLnh:
+C%c quan hê  x hô i ph%t sinh giquy đ"nh l, tô i ph9m v)i nh, nư)c. -Phương ph%p đi u chLnh:
+Mê nh lê nh quy n uy th1 hiê n c%c cơ quan tin h,nh tB t\ng c= quy n %p d\ng
c%c ch t,i đBi v)i ngư6i ph9m tô i.
>Nguyên t-c xE lU c:a bô  luâ t h4nh s:
-Mi ngư6i đ u ph#i b4nh đwng trư)c ph%p luâ t, không phân biê t nam n<,
tôn gi%o, dân tô c, t&n ngư?ng, th,nh phn, đ"a v" x hô i. 
-Nghiêm tr" đBi v)i ngư6i ch: mưu, cm đu, ngoan cB, chBng đBi, lưu
manh côn đF, t%i ph9m nguy hi1m, li d\ng ch7c v\ quy n h9n đ1 ph9m tô i,
ph9m tô i c= tY ch7c, dcng th: đo9n x#o quyê t, c= t&nh chCt chuyên nghiê  p, gây
hâ u qu# nghiêm trng cho x hô i
-Khoan hFng đBi v)i nhđFng ph9m, lâ p công chuô c tô i, ăn năn hBi c#i, t nguyê n sEa chthư6ng thiê t h9i m4nh gây ra.
-ĐBi v)i ngư6i ph9m tô i ln đu, &t nghiêm trng, đ hBi c#i th4 c= th1 %p
d\ng h4nh ph9t nhx hơn h4nh ph9t tc, giao cho cơ quan, tY ch7c hoă  c gia đ4nh gi%m s%t, gi%o d\c. >Tô i ph9m:
-Tô i ph9m l, ngư6i c= h,nh vi gây nguy hi1m cho x hô i đưc quy đ"nh
trong bô  luâ t h4nh s. Thc hiê n mô t c%ch cB U, vô U xâm ph9m t)i:
+Đô c lâ p ch: quy n v, to,n vxn lnh thY.
+Ch đô  kinh t, văn ho%, an ninh quBc phZng, trâ  t t an to,n x hô i
+Quy n, li &ch hp ph%p c:a c% nhân, tY ch7c.
+T&nh m9ng, s7c khos, nhân phOm, danh d, t do, t,i s#n c%c quy n li hp ph%p kh%c c:a công dân.
+Xâm ph9m t)i c%c lInh vc kh%c c:a trâ t t x hô i. >Phân lo9i tô i ph9m:
-Căn c7 v,o t&nh chCt v, m7c đô  nguy hi1m cho x hô i c= c%c lo9i tô i ph9m:
+Tô i ph9m &t nghiêm trng: L, tô i ph9m m, m7c h4nh ph9t cao nhCt l, 3 năm tc.
+Tô i ph9m nghiêm trng: L, tô i ph9m m, m7c h4nh ph9t cao nhCt l, 7 năm tc.
+Tô i ph9m rCt nghiêm trng: L, tô i ph9m m, m7c cao nhCt c:a h4nh ph9t l, 15 năm tc
+Tô i ph9m đă c biê t nghiêm trng: L, tô i ph9m m, m7c h4nh ph9t trên 15 năm tc.
-Lei l, dCu hiê u đô c lâ p v, b-t buô c khi truy c7u tr%ch nhiê m h4nh s đBi
v)i ngư6i vi ph9m ph%p luâ t h4nh s. C%c cơ quan tB t\ng ph#i c= ch7c năng
ch7ng minh lei c:a ngư6i ph9m tô  i.
-Trư6ng hp không truy c7u tr%ch nhiê m h4nh s:
+Thc hiê n h,nh vi gây hâ u qu# nguy h9i cho x hô i do s kiê n bCt ng6.
+Ngư6i thc hiê n h,nh vi nguy hi1m cho x hô i khi đang m-c bê nh tâm thn
hoă c mô t bê nh kh%c l,m mCt kh# năng đi u khi1n h,nh vi c:a m4nh (không %p
d\ng cho đBi tưng ph9m tô i do dcng chCt k&ch th&ch)
>Nh-T&nh nguy hi1m cho x hô i:
+L, thuô c t&nh kh%ch quan, dCu hiê 
u vâ t chCt c:a tô i ph9m, gây thiê t h9i hoă c đe
do9 gây thiê t h9i cho mBi quan hê  x hô i. -C= lei c:a tô  i ph9m -Tr%i ph%p luâ t h4nh s -T&nh ph#i ch"u h4nh ph9t >CCu th,nh tô i ph9m a, Ch: th1 c:a tô i ph9m:
-L, ngư6i c\ th1 gây ra h,nh vi nguy hi1m cho x hô i, đưc luâ t h4nh s
quy đ"nh l, tô i ph9m, c= kh# năng tr%ch nhiê m ph%p lU h4nh s v, đ9t đô  tuYi
theo quy đ"nh c:a luâ t h4nh s.
-TuYi ch"u tr%ch nhiê m h4nh s: t2 16 tuYi tr$ lên.
-T2 14 đn 16 tuYi ch"u tr%ch nhiê  m h4nh s v tô i ph9m rCt nghiêm trng
do cB U hoă c tô i ph9m đă c biê t nghiêm trng.
b, Mă t kh%ch quan c:a tô i ph9m:
-L, bi1u hiê n, diyn bin c:a tô i ph9m bên ngo,i th gi)i kh%ch quan:
+H,nh vi gây nguy hi1m cho x hô i
+Hâ u qu# h,nh vi gây nguy hi1m cho x hô i