12 trang 3 lượt tải

Đề cương ôn tập pháp luật đại cương - Tổng hợp kiến thức | Pháp Luật Đại Cương | Trường Đại học Hà Nội

5

* Bộ phận giả định: - Đây là bộ phận của quy phạm quy định địa điểm thời gian chủ thể, các hoàn cảnh, tình huống có thể xảy ra trong thực tế mà nếu tồn tại chúng thì phải hành động theo quy tắc mà quy phạm đặt ra. - Các loại giả định đơn giản hoặc phức tạp giả định xác định và giả định xác định tương đối, giả định trừu tượng…sở dĩ có nhiều loại giả định như vậy vì đời sống thực tế rất phong phú và phức tạp. Tài liệu được sưu tầm và soạn thảo dưới dạng file PDF để gửi tới các bạn cùng tham khảo, ôn tập đầy đủ kiến thức, chuẩn bị cho các buổi học thật tốt. Mời bạn đọc đón xem!

Môn: Pháp luật đại cương (PLĐC1) 283 tài liệu

Trường: Trường Đại học Hà Nội 1.1 K tài liệu

Tác giả:

Profile

Mai Nguyệt

6 ngày trước
Tải xuống
Báo cáo
Danh sách Quiz
Tải xuống
/12
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬ ẬT ĐẠI CƯƠNGP MÔN PHÁP LU
MỤC L C Ụ
Câu 1: Quy phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu trúc của quy phạm pháp luật. (lấy ví dụ minh
họa) ................................................................................................................................................. 1
Câu 2: Phân tích nguồn gốc, bản chất, vai trò của pháp luật. ........................................................ 2
Câu 3: Quan hệ pháp luật là gì? Phân tích thành phần của quan hệ pháp luật (Lấy ví dụ minh họa).
........................................................................................................................................................ 4
Câu 4: Phân tích nguồn gốc, bản chất, chức năng của Nhà nước. ................................................. 6
Câu 5: Văn bản quy phạm pháp luật là gì? Trình bày hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật ở
nước ta hiện nay.............................................................................................................................. 7
Câu 6: Vi phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu thành của vi phạm pháp luật (Lấy ví dụ minh họa).
........................................................................................................................................................ 9
Câu 7: Trình bày khái niệm, đặc điểm và các loại trách nhiệm pháp lý. ..................................... 10
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
1
Câu 1: Quy ph m pháp lu t là gì? Phân tích c u trúc c a quy ph m pháp lu t. ạ ậ ấ ủ ạ ậ
(lấy ví d minh h a) ụ ọ
a. Quy ph m pháp luạ ật:
- Là quy tắc chung do nhà nước ban hành ho c th a nhặ ừ ận và đảm bảo th c hi n, th hiự ệ ể ện ý chí
và l i ích cợ ủa nhân dân lao động, nh u ch nh quan h xã h ằm điề ỉ ệ ội.
- Quy ph m pháp lu t xã h i là mạ ậ ộ ột quy ph m pháp luạ ật
- Quy ph m pháp lu t luôn g n li n v i nhà ạ ậ ắ ề ớ nước.
- Quy ph m pháp lu c áp dạ ật đượ ụng nhi u lề ần trong cu c sộ ống có tính ch t b t buấ ắ ộc.
b. C u trúc cấ ủa quy ph m pháp luạ ật:
* B ph n gi ộ ậ ả định:
- ph n c a quy ph m th i gian ch th , các hoàn c nh, tình hu ng Đây là bộ ậ ủ ạm quy định địa điể ờ ủ ể ả ố
có th x y ra trong th c t mà n u t n tể ả ự ế ế ồ ại chúng thì ph ng theo quy t c mà quy ph m ải hành độ ắ ạ
đặt ra.
- Các lo i gi ạ ả định đơn giản hoặc ph c t p gi ứ ạ ả định xác định và gi ả định xác định tương đối, giả
định trừu tượng…sở dĩ có nhiề u loại gi ả định như vậy vì đời sống thực tế rất phong phú và ph c ứ
tạp.
- m b nh ch t ch c a pháp lu t thì gi Nhưng để đả ảo tính xác đị ặ ẽ ủ ậ ả đị ợ ạnh dù phù h p lo i nào thì
cũng phải có tính xác định tới mức có th ể được phù hợp v i tính ch t c a lo i gi ớ ấ ủ ạ ả định đó.
VD : “Người nào th i khác trong tình tr ng nguy hiấy ngườ ạ ểm đế g , tuy có điền tính mạn u kiện
mà không c u giúp, d n h u qu ứ ẫn đế ậ ả người đó chết ” ( Điều 102 – Bộ lu t hình s ậ ự năm 1999) là
bộ ph n gi thi t c a quy ph m ậ ả ế ủ ạ
* Quy định:
- Là b ph n trung tâm c a quy ph m pháp luộ ậ ủ ạ ật, vì chính đây là quy tắc xử sự thể hiện ý chí nhà
nước mà mọi người phải thi hành khi xu t hi n nh u ki n mà ph n gi t ra. ấ ệ ững điề ệ ầ ả định đặ
- V i ví d trên thì b phớ ụ ộ ận quy định “ tuy có điều kiện mà không cứu giúp” có hàm ý là phải
cứu người bị nạn.
- Có nhi u các phân lo i phề ạ ần quy định, mỗi các phân lo i c n dạ ầ ự ộa vào m t tiêu chu n nh t ẩ ấ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
2
định.
- Ph thu c vào vai trò cụ ộ ủa chúng trong điều chỉnh các quan hệ xã hội chúng ta có quy định điều
chỉnh bảo v ệ quy định định nghĩa, phụ ức độ xác đị thuộc vào m nh của quy t c hanh vi ta có quy ắ
định xác định quy định tùy nghi, tùy thu c vào tính ph c t p cộ ứ ạ ủa nó mà người ta quy định đơn
giản và phức t p. ph thuạ ụ ộc vào phương thức th hi n n i dung ra có hai h th ng phân lo i, .. ể ệ ộ ệ ố ạ
Vì ph nh là b ph n trung tâm c a quy ph m pháp lu t nên cách phân lo i này có th áp ần quy đị ộ ậ ủ ạ ậ ạ ể
dụng để phân lo i quy ph m pháp lu t nói chung. ạ ạ ậ
* Ch tài:ế
- Ch tài là b ph n c a quy ph m pháp lu t ch ra nh ng biế ộ ậ ủ ạ ậ ỉ ữ ện pháp tác động mà nhà nước sẽ áp
dụng đối với chủ th không th c hi n ho c th c hiể ự ệ ặ ự ện không đúng mệ ủa nhà nước đã nh lệnh c
nêu trong ph n ầ quy định của quy ph m pháp lu t. ạ ậ
- Có nhi u lo i ch tài : Tùy theo m ề ạ ế ức độ xác đị tài xác đị tài xác định tương nh ta có chế nh chế
đố ựi, chế tài l a chọn, theo tính ch t các biấ ện pháp được áp dụng, ta cso th có ch tài hình ph t, ể ế ạ
chế tài khôi ph c pháp lu t ho c ch ụ ậ ặ ế tài đơn giản, chế tài phức tạp.
Ví d trên b phụ ộ ận này : “bị phạt cảnh cáo, c i t o không giam gi ả ạ ữ đến hai năm hoặc phạt tù từ
ba tháng đến hai năm”
Câu 2: Phân tích ngu n g c, b n ch t, vai trò c a pháp lu t. ồ ố ả ấ ủ ậ
- Pháp lu t là m t h th ng các quy t c x s ậ ộ ệ ố ắ ử ự do nhà nước đặt ra có tính quy ph m phạ ổ bi n, ế
tính xác định ch t ch v m t hình th c và tính b t bu c chung, th hi n ý chí c a giai c p n m ặ ẽ ề ặ ứ ắ ộ ể ệ ủ ấ ắ
quyền lực của nhà nước và được nhà nước đảm bảo th c hi n nhự ệ ằm điều chỉnh các quan h xã ệ
hội.
* Ngu n g c cồ ố ủa pháp luật:
- Trong xã h i cộ ộng sản nguyên th y không có pháp luủ ật nhưng lại tồn tại những quy t c ng x ắ ứ ử
sự chung th ng nhố ất. đó là nhữ ập quán và các tín điềng t u tôn giáo.
- Các quy t c tắ ập quán có đặc điểm:
+ Các t p quán này hình thành m t cách t ậ ộ ự phát qua quá trình con ngườ ống chung, lao đội s ng
chung. D n d n các quy t c xã h i ch p nh n và tr thành quy t c x s chung. ầ ầ ắc này đượ ộ ấ ậ ở ắ ử ự
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
3
+ Các quy t c tắ ập quán th hi n ý chí chung c a các thành viên trong xã hể ệ ủ ội, do đó được mọi
ngườ ựi t giác tuân theo. N u có ai không tuân theo thì b c xã hế ị ả ội lên án, dư luận xã h i bu c ộ ộ
họ ph i tuân theo. ả
-----> Chính vì th ế tuy chưa có pháp luật nhưng trong xã hội cộng sản nguyên th y, tr t t xã ủ ậ ự
hội v c duy trì. ẫn đượ
- Khi ch ế độ tư hữu xuất hiện xã h i phân chia thành giai c p quy t c t p quán không còn phù ộ ấ ắ ậ
hợp n a thì t p quán th hi n ý chí chung c a mữ ậ ể ệ ủ ọi người. trong điều kiện xã hội có phân chia
giai c p và mâu thu n giai c p không th ấ ẫ ấ ể điều hòa được. Nhà nước ra đời. để duy trì tr t t thì ậ ự
nhà nước cần có pháp lu duy trì tr t t xã h i. Pháp lu i cùng v c không ật để ậ ự ộ ật ra đờ ới nhà nướ
tách rời nhà nước và đều là sản ph m c a xã hẩ ủ ội có giai cấp và đấu tranh giai c p. ấ
* B n ch t cả ấ ủa Pháp luật:
- B n ch t c a giai c p c a pháp lu t : pháp lu t là nh ng quy t c th hi n ý chí c a giai c p ả ấ ủ ấ ủ ậ ậ ữ ắ ể ệ ủ ấ
thống tr . Giai cị ấp nào n m quy n lắ ề ực nhà nước thì trước hết ý chí c a giai củ ấp đó được phản
ánh trong pháp lu t. ậ
- Ý chí c a giai c p th ng tr th hi n trong pháp lu t không ph i là s ph n ánh m t cách tùy ủ ấ ố ị ể ệ ậ ả ự ả ộ
tiện. Nội dung c a ý chí này ph i phù h p v i quan h kinh t xã h i củ ả ợ ớ ệ ế ộ ủa nhà nước.
- Tính giai c p c a pháp lu t còn th hi n mấ ủ ậ ể ệ ở ục đích củ ục đích của nó. M a pháp lu u ật là để điề
chỉnh các quan h xã h i tuân theo m t cách tr t t phù h p v i ý chí và l i ích c a giai c p ệ ộ ộ ậ ự ợ ớ ợ ủ ấ
nắm quy n l c cề ự ủa nhà nước,
* Vai trò c a pháp luủ ật:
- Pháp lu t ậ là phương diện để nhà nướ ặt đờ c quản lý mọi m i số ộng xã h i. Duy trì thi t l p c ng ế ậ ủ
cố ng quy n ltăng cườ ề ực nhà nước.
- Pháp luật là phương tiện thực hiện và b o v quy n, l i ích h p pháp c a mả ệ ề ợ ợ ủ ỗi công dân. Pháp
luật góp phần t o d ng m i quan h m ng m i quan h bang giao gi a các qu c gia. ạ ự ố ệ ới tăng cườ ố ệ ữ ố
- B o v và quy n l i ích h p pháp c a m i dân trong xã h ả ệ ề ợ ợ ủ ọi ngườ ội
- Pháp lu c xây d ng d a trên hoàn c nh l ch s a lý c a dân t ật đượ ự ự ả ị ử đị ủ ộc
- c th c hiNhà nướ ự ện nghĩa vụ của mình trong vi c b o v các quy n cệ ả ệ ề ủa công dân, ngăn ngừa
những biể ệu hi n l ng quy n, thi u trách nhiộ ề ế ệm đố ới công dân. Đồ ời đải v ng th m b o cho m i ả ỗ
công dân th c hi quyự ện đầy đủ ền và các nghĩa vụ đối v c và các công dân khác. ới nhà nướ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
4
-----> Như vậy, b ng vi nh trong pháp lu t các quyằ ệc quy đị ậ ền và nghĩa vụ của công dân mà
pháp lu t tr ậ ở thành phương tiện để:
Công dân th c hi n và b o v các quy n và l i ích h p pháp c a mình kh i s xâm h i cự ệ ả ệ ề ợ ợ ủ ỏ ự ạ ủa
người khác, k c t ể ả ừ phía nhà nước và các cá nhân có th m quy n trong b c. ẩ ề ộ máy nhà nướ
Câu 3: Quan h pháp lu t là gì? Phân tích thành ph n c a quan h pháp lu t ệ ậ ầ ủ ệ ậ
(Lấy ví d minh h a). ụ ọ
* Quan h pháp luệ ật:
- Là hình th c pháp lý c a các quan h xã h i. Hình th c pháp lý này xu t hi ứ ủ ệ ộ ứ ấ ện trên cơ sở điều
chỉnh của quy ph m pháp luạ ật đối với quan hệ xã h i ng và các bên tham gia quan h ộ tương ứ ệ
pháp lu u mang nh ng quy ật đó đề ữ ền và nghĩa vụ pháp lý được quy phạm pháp lu t nói trên quy ậ
định.
* Thành ph n c a quan h pháp luầ ủ ệ ật:
- Ch th c a quan h pháp lu ủ ể ủ ệ ật
- N i dung c a quan h pháp luộ ủ ệ ật
- Khách th c a quan h pháp lu ể ủ ệ ật
- i là cá nhân có th Ngườ ể là công dân nướ ặc cũng có thể là người nước ngoài đang cư trú c ta ho
ở ớ nư c ta muốn trở thành ch th c a quan h pháp lu t. Trong m t s quan h pháp lu t, còn ủ ể ủ ệ ậ ộ ố ệ ậ
đòi hỏ ột người m i trở thành chủ th phể ải là ngườ có trình đội văn hóa, chuyên môn nhất định,…
VD: Mu n tr thành ch th c a quan h ố ở ủ ể ủ ệ lao động trong vi c s n xu t, d ch vệ ả ấ ị ụ về th c phự ẩm đòi
hỏi người đó không mắc bệnh truy n nhi m. ề ễ
- i v i t ch c, mu n tr thành ch th c a quan h pháp lu t v kinh t i t chĐố ớ ổ ứ ố ở ủ ể ủ ệ ậ ề ế đòi hỏ ổ ức đó
phải được thành l p m t cách h p pháp và có tài sậ ộ ợ ản riêng để ền và làm nghĩa vụ hưởng quy về
tài s n trong quan h pháp lu t v kinh t . ả ệ ậ ề ế
- Bao g m quyồ ền và nghĩa vụ của chủ thể :
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
5
+ Quy n c a ch th là kh ề ủ ủ ể ả năng được hành động trong khuôn kh do quy ph m pháp lu t xác ổ ạ ậ
định trước.
+ Quy n c a ch th là kh ề ủ ủ ể ả năng yêu cầu bên kia th c hiự ện nghĩa vụ của h ọ
VD: quy n c a ch th bên kia tr tiề ủ ủ ể ả ền đúng ngày giờ theo quy đị nh của h ng cho vay. ợp đồ
+ Quy n c a ch th là kh ề ủ ủ ể ả năng yêu cầsu cơ quan nhà nước có th m quy n áp d ng biẩ ề ụ ện pháp
cưỡng chế i v h th c hiđố ới bên kia để ọ ự ện nghĩa vụ trong trườ ng hợp quy n c a mình b ch th ề ủ ị ủ ể
bên kia vi phạm.
VD: như ví dụ trên, nếu bên vay không tr tiả ền đúng hạn, người cho vay có th yêu cể ầu tòa án
giải quyết.
- pháp lý là s b t bu c ph i có nh ng x s nh nh do quy ph m pháp lu t quy Nghĩa vụ ự ắ ộ ả ữ ử ự ất đị ạ ậ
định.
- S b t bu c ph i có x s b t bu c nh m th c hi n quyự ắ ộ ả ử ự ắ ộ ằ ụ ệ ền cua ch thủ ể bên kia.
- ng h p này ch th không thTrong trườ ợ ủ ể ực hi ện nghĩa vụ pháp lý,nhà nước đảm b o bả ằng s ự
cưỡng chế.
VD : một công dân nào đó đến ngã tư gặp đèn đỏ ẫn qua đườ mà v ng thì b công an ph t ị ạ – nghĩa
vụ pháp lý trong trường h p này là ph i dợ ả ừng l i không sang ngang n u v n sang ngang thì s b ạ ế ẫ ẽ ị
xử lý hành chính.
- Khách th c a quan h pháp lu t là cái mà các ch th c a quan h ể ủ ệ ậ ủ ể ủ ệ đó hướ ới để tác động t ng.
- Các ch th trong quan h pháp lu t thông qua hành vi củ ể ệ ậ ủa mình hướ ới các đối tượng t ng vật
chất, tinh thần, ho c th c hi n các chính tr ng c b u c ặ ụ ệ ị như ứ ử ầ ử,…
- ng mà hình vi các ch th trong quan h pháp lu ng t Đối tượ ủ ể ệ ật thường hướ ới để tác động có thé
là l i ích v t ch t, giá tr tinh th n ho c l i ích chính tr . ợ ậ ấ ị ầ ặ ợ ị
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
6
Câu 4: Phân tích ngu n g c, b n ch t, ch c. ồ ố ả ấ ức năng của Nhà nướ
a. Ngu n gồ ốc:
- Theo quan điể ọc: Thượng đế là ngườ ạo ra nhà nướ ủa nhà nướm thần h i sáng t c quyền lực c c là
vĩnh cửu và bất bi n. ế
- Thuyết gia trưởng: Nhà nước là kết qu c a s phát tri n cả ủ ự ể ủa gia đình, quyề ủa nhà nướn lực c c
như quyền gia trưởng của gia đình.
- Thuy t b o lế ạ ực: Nhà nước ra đời là k t qu c a vi c b o l c này v i th t c khác ế ả ủ ệ ạ ự ớ ị ộ
- Thuy t tâm lý : h dế ọ ựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy tâm để giải thích của sự ra
đời nhà nước
--------> H giọ ải thích không đúng về ra đờ sự i c c. ủa nhà nướ
* Theo h c thuyọ ết Mác –Lênin:
- i khi có s Nhà nước ra đờ ự phân hóa và đấu tranh giai c p. ấ
- Quy n l c cề ự ủa nhà nướ ải là vĩnh cửc không ph u.
- c t n t i và tiêu vong khi nh u ki n khách quan cho s phát tri n c a nó không Nhà nướ ồ ạ ững điề ệ ự ể ủ
còn n a. ữ
+ Lần 1: ngành chăn nuôi tách ra khỏi ngành trồng tr t thành m t ngành kinh t c l ọ ộ ế độ ập.
+ L n 2: cùng v i s phát tri n m nh m cầ ớ ự ể ạ ẽ ủa ngành chăn nuôi và trồng trọt thủ công nghi p ệ
cũng ra đời và phát tri n d n lể ẫn đế ần phân công lao động thứ 2 là thủ công nghi p tách ra kh i ệ ỏ
nông nghi p. ệ
+ L n 3: s i c a s n xuầ ự ra đờ ủ ả ất hàng hóa làm cho thương nghiệp phát tri n s phân ển đã dẫn đế ự
công lao động xã hội lần th ứ 3 đây là lần phân công lao động giữ vai trò quan tr ng và có ý ọ
nghĩa quyết đị ẫn đếnh d n sự tan dã c a ch ủ ế độ ộ ảng c ng s n nguyên th y. ủ
b. B n ch t cả ấ ủa nhà nước: Nhà nước là sản ph m c a giai cẩ ủ ấp xã h ội
- Quy n l c v kinh t : Có vai trò r t quan trề ự ề ế ấ ọng nó cho phép người nắm giữ kinh tế thu c mình ộ
phải chịu sự chi ph i c a h v m i mố ủ ọ ề ọ ặt.
- Quy n l c v chính tr : Là b o l c c a các t ch i v i giai c p khác. ề ự ề ị ạ ự ủ ổ ức này đố ớ ấ
- Quy n l c v ề ự ề tư tưởng: Giai c p th ng trấ ố ị trong xã hội đã lấy tư tưởng của mình thành h ệ tư
tưởng trong xã h i . ộ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
7
* B n ch t c a xã h i : ả ấ ủ ộ
- c còn b o v l i ích c i dân trong xã h i. Nhà nướ ả ệ ợ ủa ngườ ộ
- c là m t t ch c duy nh t có quy n l c chính tr m t b Nhà nướ ộ ổ ứ ấ ề ự ị ộ ộ máy chuyên làm cưỡng chế
và ch c ứ năng quản lý đặ ệt đểc bi duy trì tr t t xã hậ ự ội.
- Th c hi n nhi m v b o v l i ích c a giai cự ệ ệ ụ ả ệ ợ ủ ấp th ng tr trong xã h i. ố ị ộ
c. Chức năng của nhà nước:
- Là các phương diện và những mặt ho ng cạt độ ủa nhà nước để th c hi n nh ng nhi m v c a ự ệ ữ ệ ụ ủ
nhà nước.
- Ch c i nứ năng đố ội: Là nh ng mữ ặt ho ng ch y u cạt độ ủ ế ủa nhà nước diễn ra ở trong nước .
- Ch i ngo i: Là nh ng mức năng đố ạ ữ ặt ho ng ch y u th hi n vạt độ ủ ế ể ệ ới các nhà nước và dân tộc
khác .
--------> Hai chức năng của nhà nước là đố ội và đối n i ngoại có quan h m t thi t v i nhau. Vi c ệ ậ ế ớ ệ
xác định từ tình hình th c hi n các ch c n i ngo i ph i xu t phát t tình hình th c hi n các ự ệ ứ ẳng đố ạ ả ấ ừ ự ệ
chức năng đối nội và ph i ph c v cho viả ụ ụ ệc th c hi n các chự ệ ức năng đố ội. đồi n ng thời việc
thực hi n các chệ ức năng đối nội lại có tác d ng tr l i v i vi c th c hi n các ch i ụ ở ạ ớ ệ ự ệ ức năng đố
ngoại. So với các chức năng đố ức năng đối ngoại thì các ch i nội giữ vai trò quy nh. B i vì ết đị ở
việc thực hiện các ch i n i là vi c gi i quy t m i quan h bên trong. Th c hi n các ức năng đố ộ ệ ả ế ố ệ ự ệ
chức năng đối ngoại là vi c gi i quy t m i quan h bên ngoài. Gi i quy t m i quan h bên trong ệ ả ế ố ệ ả ế ố ệ
bao gi vai trò quan tr ng quy i v i vi c gi i quy t các m i quan h bên ờ cũng giữ ọ ết định đố ớ ệ ả ế ố ệ
ngoài.
Câu 5: n quy ph m pháp lu t là gì? Trình bày h th n quy Văn bả ạ ậ ệ ống các văn bả
phạm pháp lu t c ta hiậ ở nướ ện nay.
1. Văn bản quy phạm pháp luật:
- Là m t loộ ại văn bản pháp luật.
- n pháp luVăn bả ật được hiểu là một loại văn bản pháp luật.
- n pháp luVăn bả ật được hiểu là quyết định do cơ quan nhà nướ ặc ngườc ho i có th m quyẩ ền
ban hành c th hi i hình thđượ ể ện dướ ức văn bả ằm thay đổi cơ chến nh điều chỉnh pháp lu t và có ậ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
8
hi c.ệu lực bắt buộ
2. H th ng các quy ph m pháp lu t c ta hi n nay:ệ ố ạ ậ ở nướ ệ
* Hi n pháp:ế
- Là m n quy ph m pháp lu t cao nh t cột văn bả ạ ậ ấ ủa nhà nước.
- Hiến pháp quy định những v ấn đề cơ bản nhất trong h th n quy ph m pháp ệ ống các văn bả ạ
lu t.ậ
- Hiến pháp quy định những v ấn đề cơ bả ủa đất nước như chến c độ chính tr , kinh tị ế, văn hóa,
xã h i, quyộ ền và nghĩa vụ cơ bả n của công dân, t ch c và hoổ ứ ạt động của bộ máy nhà nước.
- Hi n pháp do Qu c h i ban hành ho c s i v i ít nh t hai ph n ba t ng s i bi u tán ế ố ộ ặ ửa đổ ớ ấ ầ ổ ố đạ ể
thành.
* Các đạo luật:
- n quy ph m pháp lu t do Qu c hLà các văn bả ạ ậ ố ội ban hành để cụ thể hóa Hi n pháp. ế
- o lu t và b lu u là nh n có giá tr pháp lý cao, ch ng sau Hi n pháp Đạ ậ ộ ật đề ững văn bả ị ỉ đứ ế
* Ngh quyị ết: Nghị quy t là quy nh làm m t vi a m t h i ngh . ế ết đị ộ ệc gì đó củ ộ ộ ị
- Ngh quy t c a Qu c hị ế ủ ố ội thường được ban hành để giải quyết các vấn đề quan trọng thuộc
thẩm quy n c a Qu c hề ủ ố ội nhưng thường mang tính ch t c th . ấ ụ ể
- Pháp l nh, ngh quy t c a ng vệ ị ế ủ Ủy ban Thườ ụ ố Qu c hội có giá tr pháp lý thị ấp hơn các văn bản
quy ph m pháp lu t do Qu c hạ ậ ố ội ban hành.
- L nh, Quyệ ết định c a Ch tủ ủ ịch nướ ến pháp năm 1992, Chủ ịch nước : Theo hi t c ban hành
Lẹnh để công bố Hi n pháp, lu t, pháp l nh ban hành quy gi i quy t các công vi c ế ậ ệ ết định để ả ế ệ
thuộc th m quy n cẩ ề ủa mình như cho nhập quốc tịch Vi ệt Nam,…
- Ngh quy t, Ngh nh c a Chính ph , Quy nh ch th c a Th ị ế ị đị ủ ủ ết đị ỉ ị ủ ủ tướng Chính Ph : Nghủ ị
quyết, Ngh ị định c a Chính ph do t p th Chính Ph ủ ủ ậ ể ủ ban hành theo đa số một nửa thực hiện
chức năng nhiệm v c a Chính ph nh m c th hóa Hi n pháp, Lu t, - Ngh quy t c a Qu c ụ ủ ủ ằ ụ ể ế ậ ị ế ủ ố
hội, Pháp lệnh, Ngh quy t c a ị ế ủ Ủy ban thường vụ Qu c hố ội.
- Ngh quy t c a H ng th m phán Tòa án nhân dân t i cao, quy nh, ch thị ế ủ ội đồ ẩ ố ết đị ỉ ị, thông tư của
Viện trưởng Viện ki m soát nhân dân t i cao. ể ố
- Ngh quyị ết, Thông tư liên tị ữa các cơ quan Nhà nướch gi c có th m quy n, giẩ ề ữa cơ quan Nhà
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
9
nước có th m quy n v i t ch c chính tr xã hẩ ề ớ ổ ứ ị ội.
- Ngh quy t c a H ng nhân dân các cị ế ủ ội đồ ấp: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà
nước ở địa phương có quyền ra các nghi quy u ch nh các các quan h xã h c ết để điề ỉ ệ ội các lĩnh vự
thẩm quy n. ề
- Ngh quy t c a H ng nhân dân ph i phù h c trái ho c mâu thu n vị ế ủ ội đồ ả ợp và không đượ ặ ẫ ới văn
bản quy ph m pháp lu t cạ ậ ủa các cơ quan nhà nước trung ương, nghị quyết của h ng nhân ội đồ
dân c p trên. ấ
- Ch th , Quy nh c a Th ỉ ị ết đị ủ ủ tướng Chính ph là nhủ ững văn bản do Thủ tướ đểng ban hành
điều hành công vi c cệ ủa Chính ph thu c th m quy n c a Chính ph ủ ộ ẩ ề ủ ủ.
- Quy nh, ch thết đị ỉ ị, thông tư của Bộ trưởng, Th ủ trưởng các cơ quan ngang Bộ có giá tr pháp ị
lý thấp hơn các băn bản của Chính ph và Th ủ ủ tướng Chính ph ủ
- Quy nh, Ch th c a ết đị ỉ ị ủ Ủy ban nhân dân và Ch t ch ủ ị Ủy ban nhân dân các c p: Trong ph m vi ấ ạ
thẩm quy n do lu nh, Ch tề ật quy đị ủ ịch y ban nhân dân các c p ban hành quy nh và ch th Ủ ấ ết đị ỉ ị
văn bả ủa các cơ quan nhà nướn c c cấp trên.
Câu 6: Vi ph m pháp lu t là gì? Phân tích c u thành c a vi ph m pháp lu t ạ ậ ấ ủ ạ ậ
(Lấy ví d minh h a). ụ ọ
* Vi ph m pháp luạ ật:
- Là hình vi trái pháp lu t xâm h i các quan h xã h c pháp lu t b o v dó các ch th có ậ ạ ệ ội đượ ậ ả ệ ủ ể
năng lực hành vi th c hi n m t cách c ý ho c vô ý gây h u qu thi t h i cho xã h i. ự ệ ộ ố ặ ậ ả ệ ạ ộ
VD : M t em bé 6 tu i ho c mộ ổ ặ ột người điên đốt cháy nhà người khác thì đó là hành vi trái pháp
luật, nhưng không phải là vi phạm pháp lu t vì thi u yậ ế ếu t c trách nhi m pháp lý. ố năng lự ệ
* C u thành cấ ủa vi ph m pháp luạ ật:
- Y u t th nh t: là m t khách quan c a vi ph m pháp lu t. Y u t này bao g m các d u hi u : ế ố ứ ấ ặ ủ ạ ậ ế ố ồ ấ ệ
hành vi trái pháp lu t h u qu , quan h nhân qu , thậ ậ ả ệ ả ời gian, địa điểm, phương tiện vi ph m. ạ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
10
- Y u t th 2 : là khách th c a vi ph m pháp lu t. Khách th c a vi ph m là quan h xã hế ố ứ ể ủ ạ ậ ể ủ ạ ệ ội b ị
xâm h i, tính ch t cạ ấ ủ ộa khách thể là m t tiêu chí quan tr ọng đẻ xác đị ức độnh m nguy hi m c a ể ủ
hành vi. VD hành vi xâm ph m an ninh qu c gia ho c tính mạ ố ặ ạng con người nguy hi m nhi u ể ề
hơn hành vi gây rối trật tự công cộng.
- Y u t th 3 là m t ch quan c a vi ph m pháp lu t. M t ch quan g m các d u hi u th hi n ế ố ứ ặ ủ ủ ạ ậ ặ ủ ồ ấ ệ ể ệ
trạng thái tâm lý c a ch th , khía c nh bên trong c a vi ph u hi u l i c a vi ủ ủ ể ạ ủ ạm đó là các dấ ệ ỗ ủ
phạm th hiể ện dưới hình th c c ý hoứ ố ặc vô ý, động cơ, mục đích vi phạm có ý nghĩa vô cùng
quan tr nh tọng để đị ội danh trong lu t hình s ậ ự nhưng đối với nhiều loại hành vi hành chính thì
nó không quan tr ng l m. ọ ắ
- Y u t th 4 là ch th c a vi ph m pháp lu t. Ch th c a vi ph m pháp lu t phế ố ứ ủ ể ủ ạ ậ ủ ể ủ ạ ậ ải có năng lực
hành vi. Đó có thể là cơ quan, t ch c hoổ ứ ặc cá nhân. Đã là cơ quan tổ ức thì luôn có năng lự ch c
hành vi nhưng chủ cá nhân thì điề thể u quan trọng là ph nh h ải xác đị ọ có năng lực hành vi hay
không. N u là tr ế ẻ em dưới 14 tu c coi là ch th vi ph m hành chính và t i ổi thì không đượ ủ ể ạ ộ
phạm. Dưới 16 tuổi nói chúng không được coi là ch th vi phủ ể ạm k luỷ ật lao động bởi vì họ
được pháp luật coi là chưa có năng lực hành vi trong lĩnh vự ật tương ứng… người điên c pháp lu
, tâm thần,… Cũng được coi là không có năng lực hành vi.
Câu 7: Trình bày khái ni m và các lo i trách nhi m pháp lý. ệm, đặc điể ạ ệ
* Khái niệm:
- Trách nhi m pháp lý là m t lo i quan h pháp lu c bi t giệ ộ ạ ệ ật đặ ệ ữa nhà nước (thông qua các cơ
quan có th m quy n) v i ch th vi ph m pháp luẩ ề ớ ủ ể ạ ật, trong đó bên vi phạm pháp luật ph i gánh ả
chịu những hậu qu b t l i, nhả ấ ợ ững biện pháp cưỡng chế nhà nước được quy định ở chế tài các
quy định pháp lu ật.
* Đặc điểm:
- th c t cCơ sở ự ế ủa trách nhiệm pháp lý và vi ph m pháp lu t. Ch khi có vi ph m pháp lu t m i ạ ậ ỉ ạ ậ ớ
Tham gia nhóm “ tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệuGóc ôn thi HVTC -
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
11
áp d ng trách nhi m pháp lý. ụ ệ
- pháp lý c a vi c truy c u trách nhi m pháp lý là quyCơ sở ủ ệ ứ ệ ết định do cơ quan nhà nước hoặc
người có th m quyẩ ền ban hành trên cơ sở xem xét, gi i quy t v vi c vi phả ế ụ ệ ạm đã có hiệu lực
pháp lu t. ậ
- Các bi n pháp trách nhi m pháp lý là m t lo i biệ ệ ộ ạ ện pháp cưỡ nhà nước đặng chế c thù : mang
tính ch t tr ng phấ ừ ạt ho c khôi ph c l i nh ng quy n và l i ích b xâm hặ ụ ạ ữ ề ợ ị ại và đồng th c áp ời đượ
dụng ch ỉ trên cơ sở những quy nh cết đị ủa cơ quan hoặc người có thẩm quyền.
* Phân loại: Có 4 lo i trách nhi m pháp lý: ạ ệ
- Trách nhi m pháp lý hình s là lo i trách nhi m pháp lý nghiêm kh c nh t do Tòa án nhân ệ ự ạ ệ ắ ấ
danh Nhà nước áp d i v i nh i có hành vi ph m tụng đố ớ ững ngườ ạ ội được quy định trong Bộ lu t ậ
hình s . ự
- Trách nhi m pháp lý hành chính là lo i trách nhiệ ạ ệm pháp lý do cơ quan quản lý nhà c áp nướ
dụng đối với mọi ch thủ ể khi h vi ph m pháp lu t hành chính. ọ ạ ậ
- Trách nhi m pháp lý dân s là lo i trách nhi m pháp lý do Tòa án áp d i v i m i ch th ệ ự ạ ệ ụng đố ớ ọ ủ ế
khi h vi ph m pháp lu t dân s . ọ ạ ậ ự
- Trách nhi m pháp lý k lu t là lo i trách nhi m pháp lý do th ệ ỷ ậ ạ ệ ủ trưởng các cơ quan, xí
nghiệp,… áp dụng đối với cán bộ, công nhân viên của cơ quan xí nghiệp mình khi họ vi ph m ạ
nội quy, quy ch c a n i b ế ủ ộ ộ cơ quan.

Tài liệu khác của Trường Đại học Hà Nội

Preview text:

Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
MỤC LỤC
Câu 1: Quy phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu trúc của quy phạm pháp luật. (lấy ví dụ minh
họa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
Câu 2: Phân tích nguồn gốc, bản chất, vai trò của pháp luật. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
Câu 3: Quan hệ pháp luật là gì? Phân tích thành phần của quan hệ pháp luật (Lấy ví dụ minh họa).
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
Câu 4: Phân tích nguồn gốc, bản chất, chức năng của Nhà nước. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Câu 5: Văn bản quy phạm pháp luật là gì? Trình bày hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật ở
nước ta hiện nay.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Câu 6: Vi phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu thành của vi phạm pháp luật (Lấy ví dụ minh họa).
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Câu 7: Trình bày khái niệm, đặc điểm và các loại trách nhiệm pháp lý. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
Câu 1: Quy phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu trúc của quy phạm pháp luật.
(lấy ví dụ minh họa)
a. Quy phạm pháp luật:
- Là quy tắc chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí
và lợi ích của nhân dân lao động, nhằm điều chỉnh quan hệ xã hội.
- Quy phạm pháp luật xã hội là một quy phạm pháp luật
- Quy phạm pháp luật luôn gắn liền với nhà nước.
- Quy phạm pháp luật được áp dụng nhiều lần trong cuộc sống có tính chất bắt buộc.
b. Cấu trúc của quy phạm pháp luật:
* Bộ phận giả định:
- Đây là bộ phận của quy phạm quy định địa điểm thời gian chủ thể, các hoàn cảnh, tình huống
có thể xảy ra trong thực tế mà nếu tồn tại chúng thì phải hành động theo quy tắc mà quy phạm đặt ra.
- Các loại giả định đơn giản hoặc phức tạp giả định xác định và giả định xác định tương đối, giả
định trừu tượng…sở dĩ có nhiều loại giả định như vậy vì đời sống thực tế rất phong phú và phức tạp.
- Nhưng để đảm bảo tính xác định chặt chẽ của pháp luật thì giả định dù phù hợp loại nào thì
cũng phải có tính xác định tới mức có thể được phù hợp với tính chất của loại giả định đó.
VD : “Người nào thấy người khác trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng , tuy có điều kiện
mà không cứu giúp, dẫn đến hậu quả người đó chết ” ( Điều 102 – Bộ luật hình sự năm 1999) là
bộ phận giả thiết của quy phạm * Quy định:
- Là bộ phận trung tâm của quy phạm pháp luật, vì chính đây là quy tắc xử sự thể hiện ý chí nhà
nước mà mọi người phải thi hành khi xuất hiện những điều kiện mà phần giả định đặt ra.
- Với ví dụ trên thì bộ phận quy định “ tuy có điều kiện mà không cứu giúp” có hàm ý là phải cứu người bị nạn.
- Có nhiều các phân loại phần quy định, mỗi các phân loại cần dựa vào một tiêu chuẩn nhất 1
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc định.
- Phụ thuộc vào vai trò của chúng trong điều chỉnh các quan hệ xã hội chúng ta có quy định điều
chỉnh bảo vệ quy định định nghĩa, phụ thuộc vào mức độ xác định của quy tắc hanh vi ta có quy
định xác định quy định tùy nghi, tùy thuộc vào tính phức tạp của nó mà người ta quy định đơn
giản và phức tạp. phụ thuộc vào phương thức thể hiện nội dung ra có hai hệ thống phân loại, .
Vì phần quy định là bộ phận trung tâm của quy phạm pháp luật nên cách phân loại này có thể áp
dụng để phân loại quy phạm pháp luật nói chung. * Chế tài:
- Chế tài là bộ phận của quy phạm pháp luật chỉ ra những biện pháp tác động mà nhà nước sẽ áp
dụng đối với chủ thể không thực hiện hoặc thực hiện không đúng mệnh lệnh của nhà nước đã
nêu trong phần quy định của quy phạm pháp luật.
- Có nhiều loại chế tài : Tùy theo mức độ xác định ta có chế tài xác định chế tài xác định tương
đối, chế tài lựa chọn, theo tính chất các biện pháp được áp dụng, ta cso thể có chế tài hình phạt,
chế tài khôi phục pháp luật hoặc chế tài đơn giản, chế tài phức tạp.
Ví dụ trên bộ phận này : “bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm”
Câu 2: Phân tích nguồn gốc, bản chất, vai trò của pháp luật.
- Pháp luật là một hệ thống các quy tắc xử sự do nhà nước đặt ra có tính quy phạm phổ biến,
tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức và tính bắt buộc chung, thể hiện ý chí của giai cấp nắm
quyền lực của nhà nước và được nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.
* Nguồn gốc của pháp luật:
- Trong xã hội cộng sản nguyên thủy không có pháp luật nhưng lại tồn tại những quy tắc ứng xử
sự chung thống nhất. đó là những tập quán và các tín điều tôn giáo.
- Các quy tắc tập quán có đặc điểm:
+ Các tập quán này hình thành một cách tự phát qua quá trình con người sống chung, lao động
chung. Dần dần các quy tắc này được xã hội chấp nhận và trở thành quy tắc xử sự chung. 2
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
+ Các quy tắc tập quán thể hiện ý chí chung của các thành viên trong xã hội, do đó được mọi
người tự giác tuân theo. Nếu có ai không tuân theo thì bị cả xã hội lên án, dư luận xã hội buộc họ phải tuân theo.
-----> Chính vì thế tuy chưa có pháp luật nhưng trong xã hội cộng sản nguyên thủy, trật tự xã
hội vẫn được duy trì.
- Khi chế độ tư hữu xuất hiện xã hội phân chia thành giai cấp quy tắc tập quán không còn phù
hợp nữa thì tập quán thể hiện ý chí chung của mọi người. trong điều kiện xã hội có phân chia
giai cấp và mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Nhà nước ra đời. để duy trì trật tự thì
nhà nước cần có pháp luật để duy trì trật tự xã hội. Pháp luật ra đời cùng với nhà nước không
tách rời nhà nước và đều là sản phẩm của xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp.
* Bản chất của Pháp luật:
- Bản chất của giai cấp của pháp luật : pháp luật là những quy tắc thể hiện ý chí của giai cấp
thống trị. Giai cấp nào nắm quyền lực nhà nước thì trước hết ý chí của giai cấp đó được phản ánh trong pháp luật.
- Ý chí của giai cấp thống trị thể hiện trong pháp luật không phải là sự phản ánh một cách tùy
tiện. Nội dung của ý chí này phải phù hợp với quan hệ kinh tế xã hội của nhà nước.
- Tính giai cấp của pháp luật còn thể hiện ở mục đích của nó. Mục đích của pháp luật là để điều
chỉnh các quan hệ xã hội tuân theo một cách trật tự phù hợp với ý chí và lợi ích của giai cấp
nắm quyền lực của nhà nước,
* Vai trò của pháp luật:
- Pháp luật là phương diện để nhà nước quản lý mọi mặt đời sống xã hội. Duy trì thiết lập củng
cố tăng cường quyền lực nhà nước.
- Pháp luật là phương tiện thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi công dân. Pháp
luật góp phần tạo dựng mối quan hệ mới tăng cường mối quan hệ bang giao giữa các quốc gia.
- Bảo vệ và quyền lợi ích hợp pháp của mọi người dân trong xã hội
- Pháp luật được xây dựng dựa trên hoàn cảnh lịch sử địa lý của dân tộc
- Nhà nước thực hiện nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ các quyền của công dân, ngăn ngừa
những biểu hiện lộng quyền, thiếu trách nhiệm đối với công dân. Đồng thời đảm bảo cho mỗi
công dân thực hiện đầy đủ quyền và các nghĩa vụ đối với nhà nước và các công dân khác. 3
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
-----> Như vậy, bằng việc quy định trong pháp luật các quyền và nghĩa vụ của công dân mà
pháp luật trở thành phương tiện để:
Công dân thực hiện và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình khỏi sự xâm hại của
người khác, kể cả từ phía nhà nước và các cá nhân có thẩm quyền trong bộ máy nhà nước.
Câu 3: Quan hệ pháp luật là gì? Phân tích thành phần của quan hệ pháp luật
(Lấy ví dụ minh họa).
* Quan hệ pháp luật:
- Là hình thức pháp lý của các quan hệ xã hội. Hình thức pháp lý này xuất hiện trên cơ sở điều
chỉnh của quy phạm pháp luật đối với quan hệ xã hội tương ứng và các bên tham gia quan hệ
pháp luật đó đều mang những quyền và nghĩa vụ pháp lý được quy phạm pháp luật nói trên quy định.
* Thành phần của quan hệ pháp luật:
- Chủ thể của quan hệ pháp luật
- Nội dung của quan hệ pháp luật
- Khách thể của quan hệ pháp luật
- Người là cá nhân có thể là công dân nước ta hoặc cũng có thể là người nước ngoài đang cư trú
ở nước ta muốn trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật. Trong một số quan hệ pháp luật, còn
đòi hỏi một người trở thành chủ thể phải là người có trình độ văn hóa, chuyên môn nhất định,…
VD: Muốn trở thành chủ thể của quan hệ lao động trong việc sản xuất, dịch vụ về thực phẩm đòi
hỏi người đó không mắc bệnh truyền nhiễm.
- Đối với tổ chức, muốn trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật về kinh tế đòi hỏi tổ chức đó
phải được thành lập một cách hợp pháp và có tài sản riêng để hưởng quyền và làm nghĩa vụ về
tài sản trong quan hệ pháp luật về kinh tế.
- Bao gồm quyền và nghĩa vụ của chủ thể : 4
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
+ Quyền của chủ thể là khả năng được hành động trong khuôn khổ do quy phạm pháp luật xác định trước.
+ Quyền của chủ thể là khả năng yêu cầu bên kia thực hiện nghĩa vụ của họ
VD: quyền của chủ thể bên kia trả tiền đúng ngày giờ theo quy định của hợp đồng cho vay.
+ Quyền của chủ thể là khả năng yêu cầsu cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng biện pháp
cưỡng chế đối với bên kia để họ thực hiện nghĩa vụ trong trường hợp quyền của mình bị chủ thể bên kia vi phạm.
VD: như ví dụ trên, nếu bên vay không trả tiền đúng hạn, người cho vay có thể yêu cầu tòa án giải quyết.
- Nghĩa vụ pháp lý là sự bắt buộc phải có những xử sự nhất định do quy phạm pháp luật quy định.
- Sự bắt buộc phải có xử sự bắt buộc nhằm thục hiện quyền cua chủ thể bên kia.
- Trong trường hợp này chủ thể không thực hiện nghĩa vụ pháp lý,nhà nước đảm bảo bằng sự cưỡng chế.
VD : một công dân nào đó đến ngã tư gặp đèn đỏ mà vẫn qua đường thì bị công an phạt – nghĩa
vụ pháp lý trong trường hợp này là phải dừng lại không sang ngang nếu vẫn sang ngang thì sẽ bị xử lý hành chính.
- Khách thể của quan hệ pháp luật là cái mà các chủ thể của quan hệ đó hướng tới để tác động.
- Các chủ thể trong quan hệ pháp luật thông qua hành vi của mình hướng tới các đối tượng vật
chất, tinh thần, hoặc thục hiện các chính trị như ứng cử bầu cử, …
- Đối tượng mà hình vi các chủ thể trong quan hệ pháp luật thường hướng tới để tác động có thé
là lợi ích vật chất, giá trị tinh thần hoặc lợi ích chính trị. 5
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
Câu 4: Phân tích nguồn gốc, bản chất, chức năng của Nhà nước.
a. Nguồn gốc:
- Theo quan điểm thần học: Thượng đế là người sáng tạo ra nhà nước quyền lực của nhà nước là vĩnh cửu và bất biến.
- Thuyết gia trưởng: Nhà nước là kết quả của sự phát triển của gia đình, quyền lực của nhà nước
như quyền gia trưởng của gia đình.
- Thuyết bạo lực: Nhà nước ra đời là kết quả của việc bạo lực này với thị tộc khác
- Thuyết tâm lý : họ dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy tâm để giải thích của sự ra đời nhà nước
--------> Họ giải thích không đúng về sự ra đời của nhà nước.
* Theo học thuyết Mác –Lênin:
- Nhà nước ra đời khi có sự phân hóa và đấu tranh giai cấp.
- Quyền lực của nhà nước không phải là vĩnh cửu.
- Nhà nước tồn tại và tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự phát triển của nó không còn nữa.
+ Lần 1: ngành chăn nuôi tách ra khỏi ngành trồng trọt thành một ngành kinh tế độc lập.
+ Lần 2: cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngành chăn nuôi và trồng trọt thủ công nghiệp
cũng ra đời và phát triển dẫn đến lần phân công lao động thứ 2 là thủ công nghiệp tách ra khỏi nông nghiệp.
+ Lần 3: sự ra đời của sản xuất hàng hóa làm cho thương nghiệp phát triển đã dẫn đến sự phân
công lao động xã hội lần thứ 3 đây là lần phân công lao động giữ vai trò quan trọng và có ý
nghĩa quyết định dẫn đến sự tan dã của chế động cộng sản nguyên thủy.
b. Bản chất của nhà nước: Nhà nước là sản phẩm của giai cấp xã hội
- Quyền lực về kinh tế: Có vai trò rất quan trọng nó cho phép người nắm giữ kinh tế thuộc mình
phải chịu sự chi phối của họ về mọi mặt.
- Quyền lực về chính trị: Là bạo lực của các tổ chức này đối với giai cấp khác.
- Quyền lực về tư tưởng: Giai cấp thống trị trong xã hội đã lấy tư tưởng của mình thành hệ tư tưởng trong xã hội . 6
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
* Bản chất của xã hội :
- Nhà nước còn bảo vệ lợi ích của người dân trong xã hội.
- Nhà nước là một tổ chức duy nhất có quyền lực chính trị một bộ máy chuyên làm cưỡng chế
và chức năng quản lý đặc biệt để duy trì trật tự xã hội.
- Thực hiện nhiệm vụ bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội.
c. Chức năng của nhà nước:
- Là các phương diện và những mặt hoạt động của nhà nước để thực hiện những nhiệm vụ của nhà nước.
- Chức năng đối nội: Là những mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước diễn ra ở trong nước .
- Chức năng đối ngoại: Là những mặt hoạt động chủ yếu thể hiện với các nhà nước và dân tộc khác .
--------> Hai chức năng của nhà nước là đối nội và đối ngoại có quan hệ mật thiết với nhau. Việc
xác định từ tình hình thực hiện các chức nẳng đối ngoại phải xuất phát từ tình hình thực hiện các
chức năng đối nội và phải phục vụ cho việc thực hiện các chức năng đối nội. đồng thời việc
thực hiện các chức năng đối nội lại có tác dụng trở lại với việc thực hiện các chức năng đối
ngoại. So với các chức năng đối ngoại thì các chức năng đối nội giữ vai trò quyết định. Bởi vì
việc thực hiện các chức năng đối nội là việc giải quyết mối quan hệ bên trong. Thực hiện các
chức năng đối ngoại là việc giải quyết mối quan hệ bên ngoài. Giải quyết mối quan hệ bên trong
bao giờ cũng giữ vai trò quan trọng quyết định đối với việc giải quyết các mối quan hệ bên ngoài.
Câu 5: Văn bản quy phạm pháp luật là gì? Trình bày hệ thống các văn bản quy
phạm pháp luật ở nước ta hiện nay.
1. Văn bản quy phạm pháp luật:
- Là một loại văn bản pháp luật.
- Văn bản pháp luật được hiểu là một loại văn bản pháp luật.
- Văn bản pháp luật được hiểu là quyết định do cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền
ban hành được thể hiện dưới hình thức văn bản nhằm thay đổi cơ chế điều chỉnh pháp luật và có 7
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc hiệu lực bắt buộc.
2. Hệ thống các quy phạm pháp luật ở nước ta hiện nay: * Hiến pháp:
- Là một văn bản quy phạm pháp luật cao nhất của nhà nước.
- Hiến pháp quy định những vấn đề cơ bản nhất trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật.
- Hiến pháp quy định những vấn đề cơ bản của đất nước như chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa,
xã hội, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.
- Hiến pháp do Quốc hội ban hành hoặc sửa đổi với ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu tán thành.
* Các đạo luật:
- Là các văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội ban hành để cụ thể hóa Hiến pháp.
- Đạo luật và bộ luật đều là những văn bản có giá trị pháp lý cao, chỉ đứng sau Hiến pháp
* Nghị quyết: Nghị quyết là quyết định làm một việc gì đó của một hội nghị.
- Nghị quyết của Quốc hội thường được ban hành để giải quyết các vấn đề quan trọng thuộc
thẩm quyền của Quốc hội nhưng thường mang tính chất cụ thể.
- Pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có giá trị pháp lý thấp hơn các văn bản
quy phạm pháp luật do Quốc hội ban hành.
- Lệnh, Quyết định của Chủ tịch nước : Theo hiến pháp năm 1992, Chủ tịch nước ban hành
Lẹnh để công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh ban hành quyết định để giải quyết các công việc
thuộc thẩm quyền của mình như cho nhập quốc tịch Việt Nam,…
- Nghị quyết, Nghị định của Chính phủ, Quyết định chỉ thị của Thủ tướng Chính Phủ: Nghị
quyết, Nghị định của Chính phủ do tập thể Chính Phủ ban hành theo đa số một nửa thực hiện
chức năng nhiệm vụ của Chính phủ nhằm cụ thể hóa Hiến pháp, Luật, - Nghị quyết của Quốc
hội, Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội.
- Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, quyết định, chỉ thị, thông tư của
Viện trưởng Viện kiểm soát nhân dân tối cao.
- Nghị quyết, Thông tư liên tịch giữa các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, giữa cơ quan Nhà 8
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
nước có thẩm quyền với tổ chức chính trị xã hội.
- Nghị quyết của Hội đồng nhân dân các cấp: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà
nước ở địa phương có quyền ra các nghi quyết để điều chỉnh các các quan hệ xã hội các lĩnh vực thẩm quyền.
- Nghị quyết của Hội đồng nhân dân phải phù hợp và không được trái hoặc mâu thuẫn với văn
bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước trung ương, nghị quyết của hội đồng nhân dân cấp trên.
- Chỉ thị, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ là những văn bản do Thủ tướng ban hành để
điều hành công việc của Chính phủ thuộc thẩm quyền của Chính phủ.
- Quyết định, chỉ thị, thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ có giá trị pháp
lý thấp hơn các băn bản của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ
- Quyết định, Chỉ thị của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp: Trong phạm vi
thẩm quyền do luật quy định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp ban hành quyết định và chỉ thị
văn bản của các cơ quan nhà nước cấp trên.
Câu 6: Vi phạm pháp luật là gì? Phân tích cấu thành của vi phạm pháp luật
(Lấy ví dụ minh họa).
* Vi phạm pháp luật:
- Là hình vi trái pháp luật xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ dó các chủ thể có
năng lực hành vi thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý gây hậu quả thiệt hại cho xã hội.
VD : Một em bé 6 tuổi hoặc một người điên đốt cháy nhà người khác thì đó là hành vi trái pháp
luật, nhưng không phải là vi phạm pháp luật vì thiếu yếu tố năng lực trách nhiệm pháp lý.
* Cấu thành của vi phạm pháp luật:
- Yếu tố thứ nhất: là mặt khách quan của vi phạm pháp luật. Yếu tố này bao gồm các dấu hiệu :
hành vi trái pháp luật hậu quả, quan hệ nhân quả, thời gian, địa điểm, phương tiện vi phạm. 9
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
- Yếu tố thứ 2 : là khách thể của vi phạm pháp luật. Khách thể của vi phạm là quan hệ xã hội bị
xâm hại, tính chất của khách thể là một tiêu chí quan trọng đẻ xác định mức độ nguy hiểm của
hành vi. VD hành vi xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tính mạng con người nguy hiểm nhiều
hơn hành vi gây rối trật tự công cộng.
- Yếu tố thứ 3 là mặt chủ quan của vi phạm pháp luật. Mặt chủ quan gồm các dấu hiệu thể hiện
trạng thái tâm lý của chủ thể, khía cạnh bên trong của vi phạm đó là các dấu hiệu lỗi của vi
phạm thể hiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý, động cơ, mục đích vi phạm có ý nghĩa vô cùng
quan trọng để định tội danh trong luật hình sự nhưng đối với nhiều loại hành vi hành chính thì
nó không quan trọng lắm.
- Yếu tố thứ 4 là chủ thể của vi phạm pháp luật. Chủ thể của vi phạm pháp luật phải có năng lực
hành vi. Đó có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân. Đã là cơ quan tổ chức thì luôn có năng lực
hành vi nhưng chủ thể cá nhân thì điều quan trọng là phải xác định họ có năng lực hành vi hay
không. Nếu là trẻ em dưới 14 tuổi thì không được coi là chủ thể vi phạm hành chính và tội
phạm. Dưới 16 tuổi nói chúng không được coi là chủ thể vi phạm kỷ luật lao động bởi vì họ
được pháp luật coi là chưa có năng lực hành vi trong lĩnh vực pháp luật tương ứng… người điên
, tâm thần,… Cũng được coi là không có năng lực hành vi.
Câu 7: Trình bày khái niệm, đặc điểm và các loại trách nhiệm pháp lý. * Khái niệm:
- Trách nhiệm pháp lý là một loại quan hệ pháp luật đặc biệt giữa nhà nước (thông qua các cơ
quan có thẩm quyền) với chủ thể vi phạm pháp luật, trong đó bên vi phạm pháp luật phải gánh
chịu những hậu quả bất lợi, những biện pháp cưỡng chế nhà nước được quy định ở chế tài các quy định pháp luật. * Đặc điểm:
- Cơ sở thực tế của trách nhiệm pháp lý và vi phạm pháp luật. Chỉ khi có vi phạm pháp luật mới 10
Tham gia nhóm “Góc ôn thi HVTC - tài liệu và đề thi” để chia sẻ và nhận tài liệu
https://www.facebook.com/groups/tailieu.dethi.hvtc
áp dụng trách nhiệm pháp lý.
- Cơ sở pháp lý của việc truy cứu trách nhiệm pháp lý là quyết định do cơ quan nhà nước hoặc
người có thẩm quyền ban hành trên cơ sở xem xét, giải quyết vụ việc vi phạm đã có hiệu lực pháp luật.
- Các biện pháp trách nhiệm pháp lý là một loại biện pháp cưỡng chế nhà nước đặc thù : mang
tính chất trừng phạt hoặc khôi phục lại những quyền và lợi ích bị xâm hại và đồng thời được áp
dụng chỉ trên cơ sở những quyết định của cơ quan hoặc người có thẩm quyền.
* Phân loại: Có 4 loại trách nhiệm pháp lý:
- Trách nhiệm pháp lý hình sự là loại trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất do Tòa án nhân
danh Nhà nước áp dụng đối với những người có hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật hình sự.
- Trách nhiệm pháp lý hành chính là loại trách nhiệm pháp lý do cơ quan quản lý nhà nước áp
dụng đối với mọi chủ thể khi họ vi phạm pháp luật hành chính.
- Trách nhiệm pháp lý dân sự là loại trách nhiệm pháp lý do Tòa án áp dụng đối với mọi chủ thế
khi họ vi phạm pháp luật dân sự.
- Trách nhiệm pháp lý kỷ luật là loại trách nhiệm pháp lý do thủ trưởng các cơ quan, xí
nghiệp,… áp dụng đối với cán bộ, công nhân viên của cơ quan xí nghiệp mình khi họ vi phạm
nội quy, quy chế của nội bộ cơ quan. 11

Tài liệu liên quan: