Điều kiện kinh tế - xã hội ra đời chủ nghĩa khoa học

1. Điều kiện kinh tế – xã hội ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học

Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời vào giữa thế kỷ XIX không phải là sản phẩm chủ quan mà là kết quả của những điều kiện kinh tế - xã hội khách quan:

Về kinh tế: Cuộc cách mạng công nghiệp tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ, đặc biệt ở Anh, Pháp, Đức. Nền đại công nghiệp cơ khí ra đời, lực lượng sản xuất phát triển với quy mô xã hội hóa ngày càng cao. Điều này làm bộc lộ rõ mâu thuẫn sâu sắc giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Khủng hoảng kinh tế chu kỳ trở nên nghiêm trọng, phá hoại lực lượng sản xuất.

Về xã hội: Giai cấp công nhân hình thành và phát triển nhanh chóng, trở thành lực lượng xã hội to lớn, trực tiếp đối kháng với giai cấp tư sản. Các cuộc đấu tranh của công nhân (như phong trào Hiến chương ở Anh, khởi nghĩa của công nhân dệt ở Lyon - Pháp, khởi nghĩa Silesia ở Đức) phát triển từ tự phát (đập phá máy móc, đòi cải thiện điều kiện lao động) đến tự giác (đòi quyền lợi chính trị, thành lập các tổ chức công đoàn). Tuy nhiên, các phong trào này thiếu một lý luận cách mạng khoa học để dẫn đường, nên thất bại.

=> Kết luận: Chính sự phát triển của nền đại công nghiệp tư bản và sự trưởng thành của phong trào công nhân đã tạo tiền đề khách quan, thực tiễn cho sự ra đời của một học thuyết khoa học, cách mạng - Chủ nghĩa xã hội khoa học - để giải phóng giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

2. Vai trò của tiền đề tư tưởng - lý luận và trách nhiệm của sinh viên

Vai trò của tiền đề tư tưởng - lý luận:

C.Mác và Ph.Ăngghen đã kế thừa có chọn lọc, phê phán và phát triển những thành tựu cao nhất của tư tưởng nhân loại lúc bấy giờ, làm cơ sở lý luận cho học thuyết của mình.

Triết học cổ điển Đức (đặc biệt là phép biện chứng của Hegel và chủ nghĩa duy vật của Feuerbach) cung cấp phương pháp luận biện chứng và thế giới quan duy vật.

Kinh tế chính trị cổ điển Anh (A.Smith, D.Ricardo) với lý luận về giá trị lao động là xuất phát điểm để phân tích bản chất bóc lột giá trị thặng dư của chủ nghĩa tư bản.

Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp (Saint-Simon, Fourier, Owen) với những phê phán sắc bén chế độ tư bản và phác họa về một xã hội tương lai, dù không tìm ra lực lượng và con đường đúng đắn.

Nhận định: Không có sự kế thừa và phát triển sáng tạo những tiền đề tư tưởng - lý luận này, C.Mác và Ph.Ăngghen không thể sáng lập ra một học thuyết khoa học và cách mạng toàn diện, sâu sắc như Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nó là điều kiện cần thiết về mặt lý luận.

Trách nhiệm của sinh viên trong việc học tập môn Chủ nghĩa xã hội khoa học:

Học tập nghiêm túc, nắm vững những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; hiểu rõ bản chất khoa học và cách mạng của học thuyết.

Vận dụng phương pháp luận khoa học để nhận thức, phân tích các vấn đề thực tiễn của đất nước và thời đại.

Liên hệ với thực tiễn cách mạng Việt Nam, thấy được sự vận dụng sáng tạo và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Rèn luyện thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng, xây dựng lý tưởng, niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Tích cực tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phê phán những quan điểm sai trái, thù địch.

3. Điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân (lật đổ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản) không phải do chủ quan gán ghép, mà được quy định bởi các điều kiện khách quan:

Là sản phẩm của nền đại công nghiệp, đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến, có tính chất xã hội hóa cao, do đó là giai cấp tiên tiến nhất, có tinh thần cách mạng triệt để nhất.

Không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động, bị bóc lột giá trị thặng dư, do đó có lợi ích cơ bản đối lập trực tiếp với giai cấp tư sản. Chỉ có xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, họ mới được giải phóng hoàn toàn.

Có điều kiện tập trung cao, có kỷ luật chặt chẽ, có tinh thần đoàn kết do quá trình lao động trong nền sản xuất đại công nghiệp tạo nên. Đây là cơ sở để tổ chức và hành động cách mạng có hiệu quả.

Có hệ tư tưởng khoa học và cách mạng của mình là Chủ nghĩa Mác - Lênin, được đội tiên phong là Đảng Cộng sản lãnh đạo, do đó từ giai cấp "tự trong mình" trở thành giai cấp "cho mình".

4. Vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay và trách nhiệm của sinh viên

Vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay:

Là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trực tiếp tạo ra phần lớn của cải vật chất, giá trị tăng thêm cho xã hội, nhất là trong các ngành, lĩnh vực then chốt.

Là nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức - cơ sở xã hội vững chắc của Đảng và Nhà nước.

Là lực lượng xung kích trong việc tiếp thu, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Là lực lượng quan trọng trong đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam.

Trách nhiệm của sinh viên trong việc xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay:

Ra sức học tập, nghiên cứu khoa học - công nghệ, rèn luyện tay nghề cao, trở thành lực lượng lao động có chất lượng, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự nghiệp CNH, HĐH. Nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp sẽ trở thành công nhân kỹ thuật cao, trí thức, bổ sung trực tiếp vào đội ngũ giai cấp công nhân.

Tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, chuyển giao tri thức, hỗ trợ nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cho công nhân.

Có ý thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, thông qua các hoạt động nghiên cứu, tuyên truyền, phản biện xã hội.

Góp phần xây dựng môi trường văn hóa, đạo đức lành mạnh trong lao động sản xuất, phát huy tinh thần đoàn kết, sáng tạo, ý chí tự lực tự cường của giai cấp công nhân.

Giữ vững lập trường, tư tưởng, đấu tranh chống các âm mưu, hành động lợi dụng vấn đề công nhân để chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chống phá cách mạng Việt Nam.

ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN QUY ĐỊNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN.

Nội dung bài làm nhóm mục Chính trị

• Giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong cách mạng.

-Giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong cách mạng Vì họ đại biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến, gắn liền với những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại. Đó là giai cấp được trang bị bởi một lý luận khoa học, cách mạng và luôn luôn đi đầu trong mọi phong trào cách mạng theo mục tiêu xóa bỏ xã hội cũ lạc hậu, xây dựng xã hội mới tiến bộ, nhờ đó có thể tập hợp được đông đảo các giai cấp, tầng lớp khác vào phong trào cách mạng.

-Tinh thần cách mạng

+Khái niệm:
- Tinh thần cách mạng trong Chủ nghĩa xã hội là ý chí đấu tranh mạnh mẽ và bền bỉ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm xóa bỏ áp bức, bóc lột, xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, dân chủ và văn minh. Tinh thần này thể hiện ở lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với cộng đồng, sự sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chung của xã hội.

Đồng thời, tinh thần cách mạng còn bao gồm sự kiên định với mục tiêu xã hội chủ nghĩa, không dao động trước khó khăn, thử thách. Nó cũng đòi hỏi con người phải không ngừng học tập, đổi mới tư duy và hành động để phù hợp với điều kiện lịch sử – xã hội từng giai đoạn. Đây là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội xã hội chủ nghĩa.

+Ví dụ trong quá khứ:
-Trong lịch sử, tinh thần cách mạng thể hiện rõ qua các cuộc đấu tranh giành độc lập và xây dựng xã hội mới. Tiêu biểu là Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 và Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam, khi nhân dân sẵn sàng hy sinh xương máu để lật đổ chế độ áp bức, giành lại quyền làm chủ đất nước. Những chiến sĩ cách mạng đã đặt lợi ích dân tộc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

+Ví dụ trong hiện nay:
- Ngày nay, tinh thần cách mạng được thể hiện qua việc kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa, đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, bất công xã hội. Bên cạnh đó, các phong trào thanh niên tình nguyện, xung kích vì cộng đồng, tham gia phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường và chủ quyền quốc gia cũng là biểu hiện cụ thể của tinh thần cách mạng trong thời kỳ mới.

Bản chất quốc tế

+Khái niệm:

- Bản chất quốc tế là đặc điểm cốt lõi của giai cấp công nhân và chủ nghĩa xã hội, thể hiện ở việc giai cấp công nhân toàn thế giới có lợi ích chung, bị áp bức như nhau, nên phải đoàn kết quốc tế để giải phóng chính mình và toàn xã hội khỏi áp bức bóc lột, xây dựng xã hội mới công bằng, bình đẳng trên phạm vi toàn cầu, vượt qua biên giới quốc gia. Bản chất quốc tế trong điều kiện khách quan, quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là phủ định chế độ tư bản nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới.

+Ví dụ trong quá khứ:

- Bản chất quốc tế đã thể hiện ở sự ra đời của đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa tạo ra một giai cấp công nhân đông đảo, tập trung, có tính tổ chức cao, là lực lượng sản xuất tiên tiến. Cũng với mâu thuẫn kinh tế - xã hội gay gắt giữa giai cấp công nhân và gia cấp tư sản, buộc GCCN phải đoàn kết quốc tế để chống lại giai cấp tư sản. Tiêu biểu như Phong trào công nhân quốc tế đầu thế kỷ XX, cuộc đấu tranh hệ thống chủ nghĩa tư bản và sự bóc lột của giai cấp tư sản, thúc đẩy cách mạng xã hội chủ nghĩa, đoàn kết công nhân toàn thế giới chống lại chủ nghĩa tư bản toàn cầu.

+Ví dụ trong hiện nay:

- Ngày nay, giai cấp công nhân cần nâng cao trình độ, làm chủ khoa học - công nghệ, trở thành lực lượng trí tuệ, góp phần vào sự phát triển bền vững, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Tiêu biểu như phong trào chống chủ nghĩa toàn cầu, là một phong trào xã hội quốc tế phản đối mô hình toàn cầu hóa tân tự do, chỉ trích việc các tập đoàn đa quốc gia và các thể chế tài chính quốc tế (như WTO, IMF, WB) tập trung quyền lực, làm gia tăng bất bình đẳng, xói mòn chủ quyền quốc gia, và gây tổn hại môi trường

-Sự kỷ luật, tổ chức:

+Khái niệm:

- Tính kỷ luật: Là khả năng mỗi cá nhân tự kiểm soát hành vi, cảm xúc, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, kế hoạch đã đặt ra vì mục tiêu chung, không chỉ do ép buộc mà còn là sự tự giác cao độ, kiên định thực hiện dù có giám sát hay không.

- Tính tổ chức: Là sự liên kết chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành động của các thành viên trong một tập thể (giai cấp công nhân) dựa trên nguyên tắc, quy luật chung để tạo thành sức mạnh to lớn, đoàn kết thực hiện mục tiêu cách mạng.

- Giai cấp công nhân có tính kỷ luật cao bởi họ lao động trong nền sản xuất đại công nghiệp với hệ thống sản xuất mang tính chất dây chuyển và nhịp độ khẩn trương nên họ phải tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật lao động, cùng với cuộc sống đô thị tập trung tạo nên tính kỉ luật chặt chẽ cho giai cấp công nhân. Mác – Ăngghen đã nói: “Con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội”. (tổ chức, kỷ luật, hợp tác)

- Bản thân giai cấp công nhân chống lại giai cấp tư sản ( giai cấp tư sản có tổ chức, cầm trong tay bộ máy nhà nước, có rất nhiều thủ đoạn nhằm đàn áp phong trào công nhân). Do đó giai cấp công nhân muốn phát huy được sức mạnh của mình thì phải có tổ chức và tổ chức ấy có tính kỉ luật rất cao để đi đến thắng lợi.

- Nếu không có tính kỷ luật sẽ dẫn tới phá hoại sản xuất vì sản phẩm của họ mang tính xã hội. Làm dây chuyền sản xuất nhưng mỗi người làm một kiểu thì đến một giai đoạn nào đó sẽ xảy ra sự trì trệ.

+Mối quan hệ giữa tính tổ chức và kỷ luật:

- Tính kỷ luật và tổ chức gắn bó mật thiết, bổ sung cho nhau: Tổ chức tạo ra khuôn khổ và môi trường để rèn luyện kỷ luật, kỷ luật đảm bảo cho tổ chức hoạt động hiệu quả. Đây là những phẩm chất nền tảng để GCCN thực hiện thành công sứ mệnh lịch sử của mình, xây dựng một xã hội công bằng, văn minh.

Tóm lại: sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân sở dĩ được thực hiện bởi giai cấp công nhân, vì nó là một giai cấp cách mạng, đại biểu cho lực lượng sản xuất hiện đại, cho phương thức sản xuất tiên tiến thay thế phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, xác lập phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa, hình thái kinh tế -xã hội cộng sản chủ nghĩa. Giai cấp công nhân là giai cấp đại biểu cho tương lai, cho xu thế đi lên của tiến trình phát triển lịch sử. Đây là đặc tính quan trọng, quyết định bản chất cách mạng của giai cấp công nhân. Hoàn toàn không phải vì nghèo khổ mà giai cấp công nhân là một giai cấp cách mạng. Tình trạng nghèo khổ của giai cấp công nhân dưới chủ nghĩa tư bản là hậu quả của sự bóc lột, áp bức mà giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản tạo ra đối với công nhân. Đó là trạng thái mà cách mạng sẽ xóa bỏ để giải phóng giai cấp công nhân và giải phóng xã hội. (Kết luận,tóm gọn)

Nội dung bài làm nhóm mục Kinh tế

1. Phương thức sản xuất hiện đại

- Là phương thức sản xuát trong đó lược lượng sản xuất đạt trình độ phát triển cao, đặc biệt là khoa học và công nghệ hiện đại, cùng với quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

- Cở sở:

+ Sự phát triển của lực lượng sản xuất.

+ Trình độ phát triển cuả khoa học và kĩ thuật.

- Đặc trưng cơ bản:

+ trình độ sản xuất kỹ thuật và công nghệ cao

+ Khoa học và công nghệ gắn liền với sản xuất

+ Năng suất lao động xã hội tăng cao

+ Vai trò của lao động trí tuệ ngày căng tăng

- Vai trò:

+ Là cơ sở vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội

+ Quyết định khả năng phát triển kinh tế và xã hội

+ Lạo điều kiện thực hiện các mục tiêu kinh tế và xã hội của CNXH

1. Lực lượng sản xuất tiên tiến

- Là sự thống nhất giữa người lao động và tư liệu sản xuất trong quá trình sản xuất vật chất

- Là lực lượng sản xuất đạt trình độ phát triển cao, trong đó khoa học và công nghệ cùng với trình độ của người lao đông giữa vai trò quyết định đối với năng suất lao động .

- Yếu tố cấu thành:

+ Người lao động

+ Tư liệu sản xuất

+ Khoa học và công nghệ

- Các đặc trưng cơ bản:

+ Trình độ công cụ lao động cao

+ Khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiêos

+ năng suất lao động xã hội cao

+ Con người giữ vai trò chủ thể trong sản xuất

- Vai trò:

+ Quyết định sự hình thành và phát triển của phương thức sản xuất hiện đại

+ Thúc đẩy sự biến đổi của quan hệ sản xuất

+ Là điều kiện vật chất để xây dụng CNXH

3.Quan hệ giữa phương thức sản xuât hiện đại và lực lượng sản xuất tiên tiến

- Lực lượng sản xuất tiến tiến là nền tẳng của phương thức sản xuất hiện đại.

- Phương thức sản xuất hiện đại là sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất trình độ cao và quan hệ sản xuất phù hợp.

- Sự phát triển của lực lượng sản xuất quuyết định sự vận động của phương thức sản xuất.

Nhận định về vai trò của tiền đề Lý luận-Tư tưởng đối với sự ra đời CNKHXH

Triết học cổ điển Đức – Kinh tế chính trị học cổ điển Anh – Chủ nghĩa xã hội không tưởng

• Đặt nền móng trí tuệ trực tiếp cho sự ra đời CNXHKH, giúp Mac-Angghen vượt qua CNXH không tưởng, biến khát vọng giải phóng dân tộc thành học thuyết Khoa Học.

Vai trò cốt lõi:

• Cung cấp công cụ nhận thức
• Phương pháp tư duy
• Hệ thống khái niệm Khoa học

🡪CNKHXH ra đời là một học thuyết chặt chẽ.

1. Triết học cổ điển Đức – nền tảng thế giới quan và phương pháp luận.

Đại diện:

Hegel với phép biện chứng 🡪Xã hội luôn vận động phát triển và mâu thuẫn

Feuerbach với chủ nghĩa duy vật 🡪 tính vật chất của thế giới, chống lại duy tâm

• Mac: loại bỏ tính duy tâm của Hegel, khắc phục tính trừu tượng Feuerbach, kết hợp triết học với thực tiễn.

Dẫn chứng: mẫu thuẫn LLSX >< QHSX 🡨 ứng dụng phép biện chứng

1. Kinh tế chính trị học cổ điển Anh – cơ sở khoa học để phát hiện bóc lột.

Đại diện Adam Smith và David Ricardo, Mac đã kế thừa

• Khẳng định lao động mới là nguồn gốc của giá trị
• Phân phối thu nhập giữa các giai cấp
• Hệ thống phân tích kinh tế khách quan, không thần thánh hóa tư bản.

🡪Giá trị thặng dư và bản chất bóc lột của giai cấp tư bản

Đồng thời, chứng minh sự diệt vong của CNTB là do quy luật Kinh tế, giúp CNKHXH vạch trần cơ sở Kinh tế của giai cấp áp bức, biến XH từ ước mơ nhân đạo thành hiện thức khoa học.

Dẫn chứng về phong trào công nhân Anh cuối XIX

1. CNXH Không tưởng – tiền đề trực tiếp với mục tiêu nhân văn.

Dựa vào sự phân tích các giá trị lớn và hạn chế của các nhà không tưởng đi trước để lại, Mac đã xác định

• Mục tiêu nhân văn CNXHKH
• Tinh thần phê phán xã hội bất công, tha hóa con người
• “nguyên liệu tư tưởng” 🡪 học thuyết khoa học

🡪CNXH không tưởng thành khoa học, có lực lượng CM và đường lối tổ chức.

Dẫn chứng về Sự thất bại của Mô hình cộng đồng OWEN ở Anh.

• Sự ra đời của CNXHKH là kết quả tất yếu của sự phát triển tư tưởng nhân loại.

Không chỉ cung cấp chất liệu khoa học mà còn giúp Mac vượt qua mọi hạn chế trước đó 🡪 Xây dựng một học thuyết vừa khoa học vừa CM, vừa nhân văn 🡪 Phản ánh đúng quy luật vận động của xã hội loài người.