Ghi chú bài học Kinh Tế Quản Lý & Môi Trường môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

3. Điểm cân bằng thị trường và hiệu quả xã hội
a) Điểm hiệu quả xã hội
*TSB ( Total Social Benifits) : là toàn bộ lợi ích mà các cá nhân trong xã hội nhận
được từ việc tiêu dùng một lượng hàng hóa/ dịch vụ nào đó -> MSB …..
b) Điểm hiệu quả xã hội
- Tại đó E*= MSB hợp với MSC
? : Điều gì sẽ xảy ra khi E khác E*
- Thất bại thị trường, khi đó buộc phải có sự can thiệp của chính phủ để sửa chữa
khuyết điểm thị trường
II. THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG 1. Ngoại Ứng: a) Khái niệm
- Externality: Là hiện tượng nảy sinh từ hoạt động sản xuất, hoặc tiêu dùng, gây ra
chi phí hoặc đem lại lợi ích cho bên thứ 3 ở bên ngoài thị trường. Các chi phí và lợi
ích này không được phản ánh thông qua giá cả thị trường.
VD: hoạt động gđ ông A nuôi tôm sinh ra chất thải, chất thải vào ruộng lúa làm giảm
sản lượng -> ảnh hưởng tất cả các hộ gia đình có ruộng lúa trong đó có gia đình A, thì
đây không phải là ngoại ứng b) Phân Loại:
- Ngoại Ứng Tiêu Cực: Là những chi phí áp đặt lên đối tượng thứ ba ( ngoài người
mua và người bán) nhưng chi phí đó không được phản ánh trong giá cả thị trường.
VD: Air pollution form factories, noise pollution, industrial waste, collapsing fish stocks,…
- Ngoại Ứng Tích Cực: Là lợi ích mang lại cho đối tượng thứ 3 ( ngoài người mua và
người bán) nhưng lợi ích đó không được phản ánh trong giá cả thị trường.
VD: tiêm vaccin: ngăn chặn bệnh tật, tạo miễn dịch cộng đồng, tiết kiệm được chi phí khám chữa bệnh,…
c) Thất bại thị trường của ngoại ứng tiêu cực:
- External Cost (EC): Chi phí ngoại ứng là chi phí mà hoạt động sản xuất hoặc tiêu
dùng gây ra cho các cá nhân ở bên ngoài thị trường.
-> Marginal External Cost (MEC): chi phí ngoại ứng cận biên: là chi phí ngoại ứng
tăng thêm khi hoạt động sản xuất hoặc tiêu dùng tăng thêm 1 đơn vị sản lượng.
* Trên quan điểm thị trường:
- Điểm cân bằng E* là điểm mà tại đó: D=S hoặc ( MB = MC) - Từ E xác định: … … * Trên quan điểm xã hội
- Điểm cân bằng E* : MSB=MSC
- Hoạt động sản xuất spham Q gây ra chi phí ngoại ứng MEC: => MSC= MC+ MEC
- Hoạt động sản xuất/ tiêu dùng sản phẩm Q không đem lại lợi ích ngoại ứng: => MSB=MB - Từ E* xác định:
+ Q*s: Là mức sản lượng hiệu quả trên quan điểm xã hội
+ P*s: Là mức hiệu quả trên quan điểm xã hội
? Tại sao mức giá thị trường tạo ra thấp hơn mức giá mà xã hội kì vọng:
- Vì mức giá này không tính toán hết các chi phí….
- Vì doanh nghiệp không phải thanh toán chi phí của ngoại ứng trong khi đó mức giá
spham phụ thuộc vào chi phí sản xuất.
- Với người mua, việc chấp nhận mức giá đó là sự hài lòng và thỏa mãn đối với lợi ích
mà họ nhận được khi tiêu dùng spham. Nhận xét :
- Điểm cân bằng thị trường E sai lệch so với điểm hiệu quả E* của xã hội
- Q*m > Q*s : Thị trường sản xuất nhiều hơn so với sự mong muốn của xã hội
- P*m < P*s: Gia thị trường chưa phản ánh đầy đủ các nguồn lực mà xã hội phả bỏ ra +) Phúc lợi xã hội (NSB)
- Là phần chênh lệch giữa tổng lợi ích và tổng chi phí xã hội -> NSB=TSB -TSC ( bảng)
Tam giác E*GE: tổn thất phúc lợi xã hội do hoạt động k hiệu quả của thị trường
- So sánh phúc lợi xã hội tại 2 mức sản lượng: Tính diện tích E*GE :
+ Cách 1: 1/2 ( Q*m -Q*s) * MEC(tại Q*m) + Cách 2: slide
+) Giải pháp của chính phủ: - Mục tiêu:
Đưa điểm cân bằng từ E đến E*
Đưa mức sản lượng từ Q*m về Q*s để tối đa hóa phúc lợi xã hội.
=> Giải pháp: sử dụng thuế Pigou
- Cách tính độ lớn của thuế:
+ Cách 1: Tính tại điểm tối ưu xã hội E*; Tính MSC tại Q*s
=> Thuế trên 1 đơn vị Q(t*) = MSC(tại Q*s) - MC(tại Q*s) + Cách 2: =>
=> ( Sau khi đánh thuế -> MC dịch sang trái) ( Bảng)
Nhận xét về thuế pigou:
- Ưu: đơn giản, dễ thực hiện ( vì đc tính trên 1 đơn vị sản lượng Q). Thực hiện đươc
nguyên tắc người gây ô nhiễm ohair trả tiền ( PPT: Polluter Pay’s Priciple). Thuế đem
lại nguồn thu cho chính phủ
- Nhược: Trên thực tế rất khó xác định mức thuế t* vì khó xác định đường MC, MEC
=> đánh thuế sai => mục tiêu tối đa hóa lợi ích ròng không đạt được
+ Giảm thặng dư nhà sản xuất và thặng dư ng tiêu dùng ( vì khi đó nhà sản
xuất và ng tiêu dùng phải mua mức giá cao hơn)
+ Tổng số thuế phải nộp lớn hơn chi phí ngoại ứng mà hoặt động sản xuát tiêu dùng gây ra cho XH
Tổng số thuế phải nộp là (T*) = t*x Q*s = OHKQ*s …. slide
d) Thất bại thị trường của ngoại ứng tích cực
- Ngoại ứng tích cực: VD tiêm vaccin, trồng rừng
-> Lợi ích ngoại ứng ( External Benefit) : Là lợi ích xuất phát từ hoạt động….
- lợi ích ngoại ứng cận biên là là lợi ích ngoại ứng tăng thêm khi hoạt động sản xuất/ tiêu
dùng tăng thêm 1 đơn vị sản lượng
* TRên quan điểm thị trường:
- Điểm cân bằng E là điểm mà tại đó D= S hoặc MB=MC - Từ E xác định …...
* Trên quan điểm xã hội
- điểm cân bằng E* là điểm mà tại đó MSB =MSC
- Hoạt động trồng rừng đem lại ngoiaj ứng tích cực => MSB= MB+ MEB
- Hoạt động này không gây ra chi phí ngoại ứng => MSC= MC - Từ E* xác định
+ Q*s: là mức sản lượng hiệu quả trên quan điểm xã hội
+P*s: là mức giá hiệu hỏa trên quan điểm xã hội …... vở Nhận xét:
- Điểm cân bằng thị trường E sai lệch so với điểm hiệu quả E* của xã hội
- Q*m < Q*s: Thi trường sản xuất ít hơn so với sự mong muốn của XH
- P*m< P*s: Giá thị trương chưa phản ánh đầy đủ các lợi ích mà haotj động này đem lại cho XH
Phúc lợi xã hội tại mức Q*m và Q*s
- Phúc lợi xã hội = tổng lợi ích - tổng chi phí ….( Bảng)…..
EGE* : tổn thất phúc lợi xã hội do sự hoạt động không hiệu quả của thị trường
Phúc lợi xã hội tại Q*s là lớn nhất
- Cả ngoại ứng tiêu cực và tích cực đều làm giảm PLXH, chỉ tại Q*s, PLXH mới đc tối đa hóa
Giải pháp của chính phủ: - Trợ cấp
- Cách tính 1: tính tại điểm tối ưu xã hội E*; tính MSB tại Q*s; tính MB tại Q*s
=> trợ cấp trên một đơn vị Q*s = MSB tại Q*s - MB tại Q*s
- Cách tính 2: Tính tại điểm tối ưu xã hội E* => s*= MEB tại Q*s
- Sau khi trợ cấp, đường MB dịch chuyển lên trên, sang phải, điểm cân bằng chuyển từ E-> E*
=> Lúc này điểm cân bằng thị trường trùng với điểm hiệu quả xã hội Kết luận chung
- sự hiện diện của ngoại ứng tích cực hay tiêu cực thì đều không đem lại điểm hiệu quả xã
hội, từ đó mức sản lượng, mức giá thị trường tạo ra điều sai lệch so với mức sản lượng, mức giá mà xã hội mong muốn
- Ngoại ứng tiêu cực hay tích cực đều làm giảm phúc lợi xã hội
- Xét từ góc độ môi trường,ngoại ứng lý giải cho vấn đê suy giảm chất lượng môi trường
+ Các hoạt động gay ra chi phí ngoại ứng lại sản xuất nhiều hơn so với mong muốn của xã hội
( ngoại ứng tiêu cực). Điều này gây ra hiện tượng ô nhiễm và suy thoái môi trường
+ TRong khi đó các hoạt động đem lại lợi ích ngoại ứng góp phần cải thiện chất lượng môi
trường thì thị trường lại sản xuất ít hơn so với mong muốn của xã hội ( Ngoại ứng tích cực)