TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
---------- GIÁO ÁN
QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH
Người soạn: Đỗ Thảo Ly
Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Cở sở thực tập: Bộ môn Triết học
(Khoa Lý luận chính trị -Trường Đại học Thương Mại)
Đối tượng người học: Sinh viên năm 1 hệ chính quy
Số tiết lên lớp: 1 tiết Hà Nội, tháng 9 năm 2023 GIÁO ÁN
Học phần: TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN
Tiết giảng: QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng: 1. Về kiến thức:
- Nắm được khái niệm của phủ định, phủ định biện chứng trên cở sở lập
trường quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng.
- Hiểu được các tính chất quy luật, từ đó trình bày được ý nghĩa phương
pháp luận thông qua việc nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn. 2. Về kỹ năng:
- Phân tích khái niệm, tính chất và ý nghĩa phương pháp luận của quy
luật phủ định của phủ định 3. Về thái độ:
- Có thái độ học tập và nghiên cứu nghiêm túc, tự giác và sáng tạo.
- Nắm được nội dung và phương pháp tiếp cận nội dung bài học có hiểu
quả; tôn trọng và vận dụng quan vào nhận thức và hành động. II/ CHUẨN BỊ 1. Giảng viên (GV):
-
Giáo án, bài giảng tiết học: Quy luật phủ định của phủ định.
-Chương trình giảng dạy môn học Triết học Mác-Lênin.
-Đề cương bài giảng môn học, giáo trình Triết học Mác-Lênin.
-Chuẩn bị đồ dùng, phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, bảng, phấn,...
- Dự kiến hình thức, phương thức đánh giá kỹ năng của sinh viên thông
qua các câu hỏi và bài tập để đánh giá giờ giảng. 2. Sinh viên (SV):
- Chuẩn bị bài, tự nghiên cứu nội dung bài học trước khi lên lớp.
-Có thái độ học tập tốt: tập trung, sôi nổi, hăng hái phát biểu ý kiến trong quá trình học tập.
3. Phương pháp dạy học :
Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học: thuyết trình, vấn đáp, trực quan, thảo luận nhóm. 4. Tài liệu:
- Giáo trình: Bộ Giáo dục và Đào tạo (6/2021), Giáo trình Triết học
Mác-Lenin (Danh cho bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị), NXB
Chính trị Quốc gia Sự thật.
- Tài liệu tham khảo: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015), Giáo trình Triết
học Mác-Lênin, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
III/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1. Ổn định tổ chức lớp (2 phút): - Kiểm tra sĩ số.
- Nội dung cần nhắc nhở. 2. Bài mới: Mở bài (1 phút):
Trong bài học hôm trước, chúng ta đe được tìm hiểu về hai quy luật cơ
bản trong triết học Mác – Lênin và thấy rằng chúng đều có ý nghĩa phương
pháp luận chỉ đạo hoạt động của con người để thực hiện quan điểm toàn
diện, phát triển và lịch sử. Cụ thể về phương diện vạch ra nguồn gốc, động
lực, cách thức và xu hướng phát triển tiến lên của các sự vật, hiện tượng
trong thế giới. Và trong buổi học ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm
hiểu nốt một trong ba quy luật cơ bản này, một quy luật chỉ là khuynh hướng
của sự phát triển mà theo đó sư phát triển của SV, HT có xu hướng lặp lại
giai đoạn đầu nhưng ở trình độ cao hơn, phát triển theo hình xoắn ốc. Đây
chính là “Quy luật phủ định của phủ định”.
Nội dung kiến thức chủ yếu:
Hoạt động của GV và SV
Nội dung kiến thức cần đạt
Chương 2: CHỦ NGHĨA DUY
VẬT BIỆN CHỨNG.
II. PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT.
2.Nội dung của phép biện chứng duy vật.
c. Các quy luật cơ bản của phép
biện chứng duy vật.
*Quy luật phủ định của phủ định.
- Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng:
GV phát vấn: Theo cách hiểu của
bản thân, hey nêu khái niệm phủ định là gì? SV trả lời.
GV nhận xét và kết luận:

+ Khái niệm phủ định:
Phủ định là sự thay thế sự vật này
Phủ định là quá trình thay thế sự
bặng sự vật khác trong quá trình vận vật này bằng sự vật khác trong quá động và phát triển.
trình vận động và phát triển. Chúng ta lưu ý rằng phủ định
không chỉ có nghĩa là bác bỏ mà còn
là sự thay thế nói chung. SVHT này
ra đời thay thế SVHT khác
Ví dụ: Hạt thóc thông qua các giai
đoạn xay sát trở thành những hạt gạo.
Từ những hạt gạo đó con người đem
đi nấu thành cơm, thành bánh trưng
hay nấu thành rượu…Ta thấy được ở
đây hạt gạo, hay hạt thóc ban đầu đe
được chuyển thành cơm, bánh trưng
hoặc rượu và hạt thóc, hạt gạo không

Preview text:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
---------- GIÁO ÁN
QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH
Người soạn: Đỗ Thảo Ly
Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Cở sở thực tập: Bộ môn Triết học
(Khoa Lý luận chính trị -Trường Đại học Thương Mại)
Đối tượng người học: Sinh viên năm 1 hệ chính quy
Số tiết lên lớp: 1 tiết Hà Nội, tháng 9 năm 2023 GIÁO ÁN
Học phần: TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN
Tiết giảng: QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng: 1. Về kiến thức:
- Nắm được khái niệm của phủ định, phủ định biện chứng trên cở sở lập
trường quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng.
- Hiểu được các tính chất quy luật, từ đó trình bày được ý nghĩa phương
pháp luận thông qua việc nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn. 2. Về kỹ năng:
- Phân tích khái niệm, tính chất và ý nghĩa phương pháp luận của quy
luật phủ định của phủ định 3. Về thái độ:
- Có thái độ học tập và nghiên cứu nghiêm túc, tự giác và sáng tạo.
- Nắm được nội dung và phương pháp tiếp cận nội dung bài học có hiểu
quả; tôn trọng và vận dụng quan vào nhận thức và hành động. II/ CHUẨN BỊ 1. Giảng viên (GV):
-
Giáo án, bài giảng tiết học: Quy luật phủ định của phủ định.
-Chương trình giảng dạy môn học Triết học Mác-Lênin.
-Đề cương bài giảng môn học, giáo trình Triết học Mác-Lênin.
-Chuẩn bị đồ dùng, phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, bảng, phấn,...
- Dự kiến hình thức, phương thức đánh giá kỹ năng của sinh viên thông
qua các câu hỏi và bài tập để đánh giá giờ giảng. 2. Sinh viên (SV):
- Chuẩn bị bài, tự nghiên cứu nội dung bài học trước khi lên lớp.
-Có thái độ học tập tốt: tập trung, sôi nổi, hăng hái phát biểu ý kiến trong quá trình học tập.
3. Phương pháp dạy học :
Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học: thuyết trình, vấn đáp, trực quan, thảo luận nhóm. 4. Tài liệu:
- Giáo trình: Bộ Giáo dục và Đào tạo (6/2021), Giáo trình Triết học
Mác-Lenin (Danh cho bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị), NXB
Chính trị Quốc gia Sự thật.
- Tài liệu tham khảo: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015), Giáo trình Triết
học Mác-Lênin, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
III/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1. Ổn định tổ chức lớp (2 phút): - Kiểm tra sĩ số.
- Nội dung cần nhắc nhở. 2. Bài mới: Mở bài (1 phút):
Trong bài học hôm trước, chúng ta đe được tìm hiểu về hai quy luật cơ
bản trong triết học Mác – Lênin và thấy rằng chúng đều có ý nghĩa phương
pháp luận chỉ đạo hoạt động của con người để thực hiện quan điểm toàn
diện, phát triển và lịch sử. Cụ thể về phương diện vạch ra nguồn gốc, động
lực, cách thức và xu hướng phát triển tiến lên của các sự vật, hiện tượng
trong thế giới. Và trong buổi học ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm
hiểu nốt một trong ba quy luật cơ bản này, một quy luật chỉ là khuynh hướng
của sự phát triển mà theo đó sư phát triển của SV, HT có xu hướng lặp lại
giai đoạn đầu nhưng ở trình độ cao hơn, phát triển theo hình xoắn ốc. Đây
chính là “Quy luật phủ định của phủ định”.
Nội dung kiến thức chủ yếu:
Hoạt động của GV và SV
Nội dung kiến thức cần đạt
Chương 2: CHỦ NGHĨA DUY
VẬT BIỆN CHỨNG.
II. PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT.
2.Nội dung của phép biện chứng duy vật.
c. Các quy luật cơ bản của phép
biện chứng duy vật.
*Quy luật phủ định của phủ định.
- Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng:
GV phát vấn: Theo cách hiểu của
bản thân, hey nêu khái niệm phủ định là gì? SV trả lời.
GV nhận xét và kết luận:

+ Khái niệm phủ định:
Phủ định là sự thay thế sự vật này
Phủ định là quá trình thay thế sự
bặng sự vật khác trong quá trình vận vật này bằng sự vật khác trong quá động và phát triển.
trình vận động và phát triển. Chúng ta lưu ý rằng phủ định
không chỉ có nghĩa là bác bỏ mà còn
là sự thay thế nói chung. SVHT này
ra đời thay thế SVHT khác
Ví dụ: Hạt thóc thông qua các giai
đoạn xay sát trở thành những hạt gạo.
Từ những hạt gạo đó con người đem
đi nấu thành cơm, thành bánh trưng
hay nấu thành rượu…Ta thấy được ở
đây hạt gạo, hay hạt thóc ban đầu đe
được chuyển thành cơm, bánh trưng
hoặc rượu và hạt thóc, hạt gạo không
còn được tạo điều kiện để phát triển
theo 1 cách tự nhiên nữa. Từ đây ta
nhận định được rằng hạt thóc nó đe bị phủ định.
Phủ định thông thường: nguyên
nhân của sự phủ định do sự tác
động từ bên ngoài, xóa bỏ sự + Khái niệm phủ định biện
tồn tại và phát triển tự nhiên của chứng:
SV,HT. Đó là sự phủ định sạch
Phủ định biện chứng là quá trình trơn.
tự thân phủ định, tự thân phát triển,
Từ khái niệm phủ định, ta thấy là mắt khâu trên con đường dẫn tới
rằng định nghĩa phủ định thông sự ra đời của cái mới, tiến bộ hơn so thường
khác với phủ định biện với cái bị phủ định. chứng:
Phủ định biện chứng là khái niệm
dùng để chỉ sự phủ định làm tiền đề,
tạo điều kiện cho sự phát triển; làm
cho SV, HT mới ra đời thay thế SV,
HT cũ và là yếu tố liên hệ giữa SV, HT cũ với SV, HT mới.
Phủ định biện chứng là tự phủ
định, tự phát triển của SV, HT; là
“mắt xích” trong “sợi dây chuyền”
dẫn đến sự ra đời của SV, HT mới,
tiến bộ hơn so với SV, HT cũ.
Đối lập với quan điểm siêu
hình. Phủ định siêu hình là phủ
định sạch trơn, tuyệt đối, không có sự kế thừa, không có tạo
điều kiện cho cái mới ra đời,
vân động và phát triển.
Ví dụ 1: Các hình thái kinh tế xe
-Tính chất của phủ định biện
hội trong lịch sử (sự phủ định diễn ra chứng:
trong xe hội) => Hình thái kinh tế xe
hội sau phủ định hình thái kinh tế + Tính khách quan:
Sự vật, hiện tượng tự phủ trước. định
Ví dụ 2: Sự tiến bộ của khoa học mình do mâu thuẫn bên trong nó gây
kĩ thuật, sự thay thế dòng sản phẩm ra. Đó là kết quả của việc giải quyết
công nghệ trong đời sống: từ điện mâu thuẫn bên trong của SV và của
thoại bàn đến điện thoại cầm tay rồi quá trình từ những tích lũy về lượng
đến điện thoại thông minh. Các sản dẫn đến sự thay đổi về chất.
phẩm nay ra đời trên cở sở của cái cũ
nhưng cao hơn về mặt trình độ. GV giảng bài: +Tính khách quan:
Những người theo quan điểm siêu
hình coi phủ định là do những nguyên
nhân bên ngoài đưa lại xem xét SV,
HT là những cái cô lập, tách rời.
Nhưng phương pháp biện chứng
khẳng định rằng, nguyên nhân của sự
phủ định nằm ngay trong bản thân sự
vật. Nó là kết quả của những mâu
thuẫn được giải quyết bên trong bản
thân sự vật tức là giải quyết mâu
thuẫn giữa các mặt đối lạp ở bên
trong SV,HT ; tạo khả năng ra đời
cho cái mới thay thế cho cái cũ (tích
dần về lượng dẫn đến thay đổi về
chất). Chính vì vậy mà phủ định có
tính khách quan, là một yếu tố tất yếu của sự phát triển.
Ví dụ 1: Hạt giống khi ta đem gieo
xuống đất và có đủ điều kiện về nước,
ánh sáng, độ ẩm, không khí,… tất yếu
sẽ nảy mầm thành cây con, do sự tác
động chính của các yếu tố bên trong
chính hạt giống (đó là lá mầm, thân
mầm, chồi mầm,..), đó chính là cái
vốn có của hạt giống đó, làm cho hạt + Tính phổ biến:
giống đó nảy mầm thành cây con.
Sự phủ định (thay thế cái cũ bằng
Khi đó, cây con sẽ là cái phủ định của cái mới) diễn ra ở mọi lĩnh vực hạt giống.
trong tư nhiên, xe hội và tư duy.
Ví dụ 2: CNXH phủ định CNTB là
+ Tính đa dạng, phong phú:
kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn Sự phủ định đa dạng, phong phú, cơ bản, khách quan,
vốn có trong khau nhau về nội dung và hình thức
chính xe hội tư bản. Đó là mâu thuẫn thực hiện giữa các sự vật với nhau.
giữa tính xe hội hóa của lực lượng
sản xuất với tính chiếm hữu tư nhân
về tư liệu sản xuất được biểu hiện về + Tính kế thừa:
mặt xe hội là mâu thuẫn giữa giai cấp
Loại bỏ các yếu tố không phù hợp
tư sản và vô sản. Những định luật và và cải tạo các yếu tố của sự vật, hiện
học thuyết khoa học ngày càng phát tượng cũ còn phù hợp để đưa vào sự
triển là kết quả của quá trình phủ định vật, hiện tượng mới.
của những tri thức đúng đắn, sâu sắc Trong quá trình phủ định biện
đối với những tri thức sai lầm hoặc chứng, SV,HT khẳng định mặt tốt,
kém sâu sắc, không đầy đủ.
mặt tích cực và chỉ phủ định đi cái + Tính phổ biến:
lạc hậu, mặt tiêu cực.
Sự phủ định (thay thế cái cũ bằng
cái mới) diễn ra ở mọi lĩnh vực trong
Phủ định biện chứng là
vòng khâu tất yếu của sự liên
tư nhiên, xe hội và tư duy. hệ và sự phát triển.
+ Tính đa dạng, phong phú: Sự phủ định đa dạng, phong phú,
khau nhau về nội dung và hình thức
thực hiện giữa các sự vật với nhau.
Mỗi sự vật hiện tượng có những cách
giải quyết mâu thuẫn bên trong nó
khác nhau, có quá trình phát triển, tồn
tại trong điều kiện khác nhau. + Tính kế thừa: Tính kế thừa của phủ định biện
chứng được thể hiện ở chỗ cái mới ra
đời từ trong cái cũ, gạt bỏ đi những
Kế thừa biệt chứng đảm bảo mối
yếu tố tiêu cực, lạc hậu; giữ lại những liên hệ thông suốt, bền chặt giữa SV
yếu tố tích cực phù hợp để phát triển mới với SV cũ, giữa nó với quá khứ
cái mới, đảm bảo sự phát triển liên của chính nó.
tục của cái mới. Đây cũng chính là
đặc trưng cơ bản của phủ định biện chứng.
Với đặc điểm này, phủ định biện chứng không chỉ
khắc phục được những hạn chế
của cái cũ mà khẳng định được
những mặt tích cực, tiến bộ
hơn của cái mới. Chính vì vậy,
phủ định biện chứng là vòng
khâu tất yếu của sự liên hệ và sự phát triển.
GV phát vấn: Khi đi tìm hiểu tính
kết thừa của phủ định biệt chứng, ta
phải phân biệt được kế thừa biện
chứng và kế thừa siêu hình đối lập
nhau như nào? Hey nêu ra sự đối lập
giữa kế thừa biện chứng và kế thừa siêu hình.
SV thảo luận và trả lời.
GV nhận xét và đưa ra kết luận:
Chúng đối lập ở chỗ, kế thừa biện
chứng giữ lại những yếu tố tốt, tích
cực phù hợp với cái mới và loại bỏ
những cái lạc hậu, tiêu cực, không
-Nội dung của quy luật phủ
phù hợp của cái cũ. Còn kế thừa siêu định của phủ định:
hình thì lại giữ lại nguyên si những gì
bản thân nó đe có, không tự mình rũ
“ Đường xoáy ốc” là khái niệm
bỏ đi những yếu tố lạc hậu hết thời, dùng để chỉ sự vận động của những
không phù hợp, thậm chí còn ngăn nội dung mang tính kế thừa có trong
cản sự phát triển tiếp theo của chính SV, HT mới nên không thể đi theo nó hay cái mới.
đường thẳng, mà diễn ra theo đường Ví dụ:
tròn không nằm trên một mặt phẳng
+ Trong sinh học, các giống loài đều tựa như đường xoáy ốc. Đây là hình
phát triển theo quy luật di truyền, như thức diễn đạt rõ nhấ đặc trưng của
câu: “Con nhà tông không giống lông quá trình phát triển biện chứng ở
cũng giống cánh” - các thế hệ con cái tính kế thừa qua khâu trung gian,
đều kế thừa những yếu tố tích cực của tính lặp lại và tính tiến lên của sự
thế hệ bố mẹ và học thuyết “gen” đe phát triển
chứng minh được điều đó.
+ Liên hệ thức tế với truyền thống tốt
đẹp của dân tộc ta từ mấy ngàn năm
trước, ông cha ta có truyền thống yêu
nước thể hiện qua tinh thần chống
giặc ngoại xâm, gây dựng đất nước.
Đến ngày nay, truyền thống ấy không
bị mất đi trong thời bình mà nâng lên
thành tinh thần vươn lên, xây dựng Tổ quốc.
+ Trong xe hội, một HTKT mới ra
đời, nó không gạt bỏ hoàn toàn các Thế giới vật chất vận động và phát
giá trị vật chất và tinh thần của triển diễn ra thông qua quá trình phủ HTKT trước đó.
định biện chứng vô tận, tạo ra một
+ Hay trong lĩnh vực nhận thức, Triết khuynh hướng đi từ thấp đến cao có
học Mác ra đời giữa TK19 thì cũng tính chu kỳ, cái mới xuất hiện dường
kế thừa những giá trị tư tưởng của như lặp lại cái cũ nhưng trên cơ sở
nền triển học cổ điển Đức. cao hơn.
GV giảng bài và nêu ví dụ:
Quy luật phủ định của phủ định khái
quát tính chất chung, phổ biến của sự
phát triển: Đó không phải là sự phát
triển theo hình thức một con đường
thẳng, mà là phát triển theo hình thức con đường xoáy ốc.
Đầu tiên là vòng xoáy nhỏ khởi đầu
một chu kỳ phát triển, các vòng xoáy
tiếp theo dường như lặp lại y hệt
vòng xoáy ban đầu nhưng các vòng
xoáy càng ngày càng rộng hơn, xa
trung tâm hơn và vòng xoáy sau luôn
cao hơn vòng xoáy trước (phản ánh
sự phát triển với trình độ ngày càng
cao của SVHT) đồng thời các vòng
xoáy cứ thế nối tiếp nhau xoáy mei
(thể hiện sự phát triển vô cùng vô tận
của SVHT). Lênin đe khai quát con
đường đó như sau: Sự phát triển hình
như diễn lại ở những giai đoạn đe
qua, nhưng dưới một hình thức khác,
ở một trình độ cao hơn (“phủ định
của phủ định”); sự phát triển có thể
nói là theo đường trôn ốc chứ không
phải theo đường thẳng…”.
Từ hình ảnh xoáy ốc đó ta có thể dễ dà
ng nhận thấy rằng, khuynh
hướng phát triển theo đường xoáy ốc
thể hiện tính chất biện chứng của sự
phát triển, đó là tính kế thừa, tính lặp
lại và tính tiến lên. Mỗi vòng mới của
Quy luật phủ định của phủ định
đường xoáy ốc dường như lặp lại, coi sự phát triển của SV, HT là do
nhưng với một trình độ cao hơn. Sự mâu thuẫn bên trong của chúng quy
tiếp nối của các vòng trong đường định. Mỗi lần phủ định là kết quả
xoáy ốc phản ánh quá trình phát triển đấu tranh và chuyển hóa của các mặt
từ thấp đến cao của SVHT.
đối lập trong bản thân sự vật.
Ví dụ: Một hạt thóc là sự khẳng
định ban đầu (được gieo trồng) =>
Phủ định lần 1 tạo ra cây lúa (cái phủ
định) => Phủ định lần 2, cây lúa sinh
ra nhiều hạt thóc(cái phủ định của phủ định).
GV phát vấn: Giữa cái ban đầu
(hạt thóc) với cái phủ định của phủ
định (nhiều hạt thóc) nó có khác nhau
không? Và khác ở chỗ nào? SV trả lời. GV kết luận lại:
Xét về mặt lượng, cái phủ định sẽ
nhiều hơn về số lượng. Tức là giữa
-Ý nghĩa phương pháp luận:
cái giống và cái thu hoạch thì cái thu hoạch nó sẽ nhiều hơn.
Xét về chất lượng, cái ban đầu là
hạt giống và trong quá trình lai tạo
giống nông nghiệp, các nhà khoa học
sẽ chọn lai tạo 2 giống lúa mà trong 2
giống lúa đó, có tính trạng trội, có ưu
Chỉ ra khuynh hướng tiến lên
điểm nào thì họ sẽ cho đi lai tạo ra của sự vận động của SV, HT; sự
giống mới. Để giống mới có thể kế thống nhất giữa tính tiến bộ và
thừa được những ưu điểm của giống tính kế thừa của sự phát triển; kết
cũ và nó sẽ có những biến dị diễn ra quả của sự phát triển.
để giống mới nó sẽ ưu điểm vượt trội hơn so với ban đầu. Từ ví dụ trên ta thấy
rằng một hạt thóc qua 2 lần phủ
định thì hạt thóc từ một thành
nhiều hạt thóc tức là có sự phát
triển trên nấc thang cao hơn.
Đây chính là kết quả phủ định
Nhận thức đúng về xu hướng của phủ định.
phát triển là quá trình quanh co,
Tuy nhiên chúng ta không nên hiểu phức tạp theo các chu kỳ phủ định
một cách máy móc là cứ qua 2 lần của phủ định.
phủ định thì kết thúc một chu kì phát
triển. Trong thực tế chu kì phát triển
có thể phải thông qua nhiều lần phủ định mới hoàn thành.
Ví dụ: Chu kỳ phát triển của loài
côn trùng qua 4 lần phủ định: Trứng
=> Tằm => Kén => Sâu.
Quy luật phủ định của phủ định coi
sự phát triển của SV, HT là do mâu
thuẫn bên trong của chúng quy định.
Mỗi lần phủ định là kết quả đấu tranh
và chuyển hóa của các mặt đối lập
trong bản thân sự vật. Các mặt đối lập
ở đây là mặt khẳng định và mặt phủ định:
Nhận thức được đầy đủ hơn về
+Phủ định lần 1 sẽ làm cho sự vật SV, HT mới ra đời phù hợp với
cũ chuyển thành cái đối lập với mình. quy luật phát triển. (trong tự nhiên
Sau một hoặc nhiều lần phủ định tiếp diễn ra tự phát; xe hội phụ thuộc
theo sẽ ra đời một sự vật mới đối lập vào nhận thức và hành động của
với cái trung gian. Mà đối lập với con người)
cái trung gian nghĩa là dường như
tương đồng với sự vật ban đầu, dường
như quay trở lại thời điểm xuất phát.
Từ nội dung trên, ta thấy rằng quy
luật phủ định của phủ định làm sáng
tỏ chiều hướng vận động, phát triển
của các sự vật và có ý nghĩa phương
pháp luận trong nhận thức và hoạt động thực tiễn:
Thứ nhất, chỉ ra khuynh hướng tiến
lên của SV, HT; sự thống nhất giữa
tính tiến bộ và tính kết thừa của sự
phát triển; sau khi trải qua quá trình
chuyển hòa thì có thể xác định được
kết quả cuối cùng của sự phát triển.
Chúng được biểu hiện ở chỗ, cái mới
ra đời trên cơ sở kế thừa những đặc
Cần ủng hộ SV, HT mới, tạo
tính tích cực ở cái cũ rồi bổ sung, cập điều kiện cho nó phát triển hợp
nhập thêm những thông tin mới sao quy luật; biết kế thừa có chọn lọc
cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện những yếu tố tích cực và hợp lý
mới; tạo nên những chuỗi phát triển, của SV, HT cũ làm cho nó phù
phủ định thay thế liên tục trong cả tự hợp với xu thế vận động và phát nhiên, xe hội và tư duy. triển của SV, HT mới.
Thứ hai, giúp nhận thức đúng về xu
hướng của sự phát triển, đó là quá
trình diễn ra quanh co, phức tạp,
không hề liên tục, thẳng tắp hay thập
chí không có bước thụt lùi.
Ví dụ: Trong lịch sử khoa học, nhà
phát minh vĩ đại Thomas Edison đe
có 1 phát minh để đời là phát minh ra
bóng đèn. Khi đi nghiên cứu và tiến
hành phát minh đó, ông đe thất bại tới
10.000 lần trong việc tìm ra chất dẫn
điện làm dây tóc bóng đèn. 10.000 lần thất bại
đó đều là những bước
quanh co, thụt lùi. Nhưng không vì
thế mà nhà khoa học đó nản chí, ông
cho rằng 10.000 lần thất bại đe giúp
ông loại bỏ dần những chất không thể
dẫn điện và chọn ra được nguyên liệu
phù hợp để có thể thành công trong
việc làm dây tóc bóng đèn, và từ đó phát minh ra bóng đèn.
Thứ ba, giúp nhận thức đầy đủ hơn về
cái mới ra đời phù hợp với quy luật
phát triển, biểu hiện giai đoạn cao về
chất trong phát triển. Trong tự nhiên,
sự xuất hiện của cái mới diễn ra một
cách tự phát nhưng trong xe hội thì sự
xuất hiện cái mới lại gắn với việc
nhận thức và hành động có ý thức của con người.
Ví dụ: Quay lại ví dụ hạt thóc, những
hạt thóc rơi xuống trong điều kiện tự
nhiên thì chúng sẽ mọc thành những
cây lúa và những cây lúa đó có thể
cho ra nhiều hạt thóc tiếp theo.Số
lượng hạt thóc sẽ nhiều hơn ban đầu,
tuy nhiên chất lượng của hạt thóc thì
phải tùy thuộc vào điều kiện sống của cây lúa.
Ví dụ: Trong lĩnh vực kinh doanh,
một công ty mới ra đời có thể bắt đầu
bằng cách nghiên cứu thị trường, tìm
hiểu nhu cầu khách hàng và phát triển
sản phẩm mới dựa trên những nhu
cầu đó. Nhưng để sản phẩm đó phát
triển và có thể cạnh tranh được trên
thị trường, công ty cần phải hiểu rõ
được nhưng quy luật phát triển của
thị trường như thế nào cũng như sự
phát triển của công nghệ.
Thứ tư, tuy cái mới đe thắng cái cũ
nhưng trong một thời gian nào đó cái
cũ vẫn mạnh hơn. Chính vì vậy cần
ủng hộ cái mới, tạo điều kiện cho nó
phát triển; biết kế thừa có chọn lọc
những yếu tố tính cực, còn hợp lý của
cái cũ làm cho nó phù hợp với xu thế
vận động và phát triển của cái mới.
Ví dụ: Việt Nam đang trong quá trình
xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm
đà bản sắc dân tộc mà để xây dựng
nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc
thì chúng ta cần kế thừa những bản
sắc, truyền thống lịch sử của dân tộc;
kế thừa giá trị chuẩn mực của nền văn
hóa truyền thống. Bên cạnh đó, còn
cần kết thừa những văn hóa bên
ngoài, những tinh hoa của nhân loại.
Nhưng kế thừa ở đây là có chọn lọc,
loại bỏ những yêu tố lạc hậu, cổ hủ
hay không phù hợp với đời sống, với
đạo đức của con người Việt Nam hiện nay. Thứ nhất: quy luật phủ định của phủ định chỉ ra khuynh hướng tiến lên của sự vật hiện tượng; sự thống nhất giữa tính tiến bộ và tính kế thừa của sự phát triển; sau sự phát triển . quy luật phủ định của phủ định giúp nhận thức đúng về xu hướng của sự
3. Củng cố bài học, dặn dò: (1 phút)
Kết luận toàn bài: Bài học hôm nay chúng ta cần nắm được khái niệm,
tính chất và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật phủ định của phủ
định. Mong rằng các em sẽ rút ra được những ý nghĩa phương pháp luận
đúng đắn và biết cách ứng dụng chúng vào hoạt động thực tiễn cũng như
là hoạt động nhận thức.
4. Giao nhiệm vụ về nhà cho sinh viên: (1 phút) - Học lại bài cũ.
- Vận dụng nội dung và ý nghĩa của quy luật vào thực tiễn đời sống.