Giáo trình Tham vấn tâm lý môn Tâm lý học | Đại học Quốc gia Hà Nội

N Ả BTẤU G X N Ô H K H C ÁS 2 LÔØI MÔÛ ÑAÀU
Trong khoaûng möôøi naêm laïi ñaây, toác ñoä phaùt trieån kinh teá – xaõ hoäi
quaù nhanh ôû Vieät Nam ñaõ keùo theo nhöõng thay ñoåi vaø xaùo troän taâm lí
cuûa nhieàu ngöôøi, laøm taêng cao nhu caàu veà dòch vuï tham vaán taâm lí cuûa
xaõ hoäi. Ñieàu naøy theå hieän ôû söï ra ñôøi vaø phaùt trieån ña daïng cuûa nhieàu
trung taâm tham vaán, phoøng tham vaán taïi caùc coäng ñoàng, beänh vieän vaø
caùc tröôøng hoïc vôùi caùc dòch vuï trôï giuùp taâm lí khaùc nhau.
Hieän nay, duø Nhaø nöôùc chöa caáp maõ soá cho ngheà trôï giuùp taâm lí
nhöng vò theá cuûa caùc nhaø tham vaán, trò lieäu taâm lí ñang ngaøy caøng ñöôïc
khaúng ñònh trong xaõ hoäi. Vì vaäy vai troø cuûa caùc nhaø taâm lí hoïc trong vieäc
ñaøo taïo sinh vieân chuyeân ngaønh Laâm saøng vaø Tham vaán ngaøy caøng ñöôïc cuûng coá vaø naâng cao.
Giaùo trình Tham vaán taâm lí naøy nhìn nhaän tham vaán nhö moät ngaønh
khoa hoïc öùng duïng trong thöïc haønh chaêm soùc taâm lí con ngöôøi, ñöôïc
trình baøy trong 8 chöông. Trong ñoù, 3 chöông ñaàu laøm roõ tính chaát khoa
hoïc cuûa moân Tham vaán thöïc haønh. Caùc khaùi nieäm nhö: trôï giuùp taâm lí,
tö vaán, tham vaán vaø trò lieäu taâm lí, cuõng nhö muïc tieâu, nhieäm vuï ñöôïc
ñöa vaøo ngay trong chöông I. Chöông II trình baøy moät caùch khaùi quaùt quaù
trình hình thaønh vaø phaùt trieån ngaønh Tham vaán treân theá giôùi vaø ôû Vieät
Nam, söï giao thoa cuûa noù vôùi moät soá ngaønh trôï giuùp laân caän nhö Taâm lí
hoïc, Coâng taùc xaõ hoäi, Taâm thaàn hoïc. Phaàn giôùi thieäu moät soá quan ñieåm
tieáp caän thaân chuû trong thöïc haønh thaêm khaùm taâm lí con ngöôøi ñöôïc theå hieän trong chöông III.
Vieäc xaây döïng moái quan heä tham vaán döïa treân neàn taûng cuûa söï toân
troïng vaø tin töôûng laãn nhau giöõa nhaø tham vaán vaø thaân chuû trong thöïc
haønh ngheà ñöôïc khaùi quaùt trong chöông IV. Noäi dung chöông naøy seõ giuùp 3
ngöôøi hoïc coù quan nieäm ñuùng ñaén veà thaân chuû vaø nan ñeà cuûa thaân chuû;
giuùp ngöôøi hoïc höôùng ñeán caùch nhìn chuyeân nghieäp veà nhaø tham vaán vôùi
nhöõng phaåm chaát vaø naêng löïc trong thöïc haønh ngheà.
Ñeå giuùp ngöôøi hoïc naâng cao khaû naêng thöïc haønh ngheà, cuoán Tham
vaán taâm lí giôùi thieäu nhöõng khía caïnh ñaïo ñöùc vaø phaùp lí trong thöïc haønh
ca (chöông V), höôùng daãn moät soá kó naêng tham vaán caên baûn (chöông Vl)
vaø quy trình tham vaán (chöông VII). Vaø cuoái cuøng, ñeå cuûng coá nhöõng tri
thöùc tieáp thu ñöôïc qua moãi chöông, chuùng toâi xaây döïng caùc baøi taäp tình
huoáng trong thöïc haønh tham vaán taâm lí. Ñieàu naøy theå hieän trong chöông VIII.
Giaùo trình naøy ñöôïc chuaån bò trong nhieàu naêm. Caùc noäi dung chính
cuûa noù ñaõ ñöôïc ñöa vaøo giaûng daïy cho sinh vieân döôùi daïng baøi giaûng baét
ñaàu töø khoùa hoïc 1997 – 1998 vaø ñöôïc chænh söûa, naâng caáp qua moãi khoùa
hoïc. Vì vaäy, haàu nhö caùc tri thöùc caên baûn trong taøi lieäu naøy ñeàu ít nhieàu
quen thuoäc vôùi sinh vieân caùc theá heä ngaønh Taâm lí hoïc, thuoäc Tröôøng Ñaïi
hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên Ñaïi hoïc Quoác gia Haø Noäi.
Coù theå giaùo trình vaãn coøn nhieàu ñieàu phaûi baøn luaän vaø boå sung.
Nhöng, xeùt trong hoaøn caûnh giaûng daïy taâm lí hoïc thöïc haønh ôû Vieät Nam
hieän nay. vieäc ra ñôøi cuûa caùc taøi lieäu lieân quaân ñeán tham vaán vaø trò lieäu
taâm lí, cho duø chöa hoaøn thieän, vaãn laø heát söùc caàn thieát, khoâng chæ ñoái
vôùi sinh vieân ngaønh Taâm lí hoïc, maø coøn coù ích cho caùc sinh vieân ngaønh
trôï giuùp khaùc, nhö Coâng taùc xaõ hoäi, Taâm thaàn hoïc. Giaùo duïc hoïc.
Chuùng toâi xin chaân thaønh caùm ôn söï ñoùng goùp quyù baùu cuûa caùc quyù
vò vaø caùc baïn ñeå cuoán saùch ñöôïc hoaøn thieän hôn sau naøy. Taùc giaû 4 5
Chöông 1. THAM VAÁN TAÂM LÍ LAØ MOÄT KHOA HOÏC ÖÙNG DUÏNG
Caâu hoûi: Caàn bao nhieâu nhaø taâm lí hoïc ñeå chuyeån dôøi moät cuû haønh?
Traø lôøi: Chæ caàn moät ngöôøi. nhöng cuû haønh phaûi thöïc söï muoán di chuyeån.
Caâu truyeän vui treân phaûn aùnh trieát lí cuûa söï thay ñoái trong tham vaán taâm lí laø: Baát
cöù thay ñoåi naøo dieãn ra trong cuoäc ñôøi baïn phaûi baét ñaàu töø baïn vaø töø nhöõng coá gaéng cuûa
chính baïn. Nhaø taâm lí hoïc coù theå höôùng daãn baïn vöôït qua nhöõng nan ñeà cuûa baïn, nhöng
khoâng ai coù theå laøm thay baïn. (Raymond Lloyd Richmond)
Trong chöông moät, hoaït ñoäng tham vaán taâm lí ñöôïc nhìn nhaän nhö
moät ngaønh khoa hoïc öùng duïng. Chuùng toâi seõ phaân bieät caùc khaùi nieäm
gaàn guõi vôùi tham vaán, nhö trôï giuùp taâm lí, tham vaán taâm lí, tö vaán vaø trò
lieäu taâm lí. Cuøng vôùi caùc khaùi nieäm naøy chuùng toâi seõ trình baøy moái quan
heä giöõa caùc ngaønh trôï giuùp, nhö: Taâm lí hoïc, Tham vaán, Coâng taùc xaõ hoäi
vaø Taâm thaàn hoïc ñeå ngöôøi hoïc thaáy ñöôïc ranh giôùi giöõa caùc khoa hoïc coù
chung moät hoaït ñoäng trôï giuùp taâm lí con ngöôøi. Do tham vaán taâm lí laø
moät khoa hoïc vaø moät ngheà, neân vieäc xaùc ñònh muïc ñích vaø nhieäm vuï cuûa
noù laø heát söùc caàn thieát. Cuoán “Tham vaán taâm lí” naøy ñöôïc trình baøy döôùi
goùc ñoä tham vaán caù nhaân, vì vaäy vieäc giôùi thieäu sô boä veà tham vaán nhoùm
vaø tham vaán gia ñình, theo chuùng toâi laø caàn thieát trong chöông naøy.
I. CAÙC KHAÙI NIEÄM
Cuoäc soáng luoân luoân ñaët ra nhöõng khoù khaên, thaùch thöùc buoäc con
ngöôøi phaûi ñöông ñaàu. Vôùi nhieàu ngöôøi, hoï coù theå deã daøng hoaëc vaát vaû töï
vöôït qua nhöõng khoù khaên maø khoâng caàn tôùi söï trôï giuùp cuûa ngöôøi khaùc.
Nhöng coù khoâng ít ngöôøi ñaõ khoâng töï laøm ñöôïc ñieàu naøy, hoï caàn moät söï
trôï giuùp mang tính khoa hoïc vaø chuyeân nghieäp ñeå coù theå vöôït qua ñöôïc
nhöõng khoù khaên cuûa mình. Trong tröôøng hôïp khoâng quan taâm ñeán söï 6
giuùp ñôõ beân ngoaøi, caù nhaân coù theå töï huûy hoaïi baûn thaân vaø ngöôøi khaùc
ñeå coù ñöôïc moät cuoäc soáng haïnh phuùc hôn. Tham vaán taâm lí ra ñôøi chính
laø ñeå giuùp ñôõ caùc caù nhaân, nhoùm ngöôøi theo caùch naøy hay caùch khaùc, coù
ñöôïc moät cuoäc soáng haïnh phuùc hôn. Tröôùc khi baøn veà tham vaán vôùi tö
caùch laø moät khoa hoïc, coù moät soá thuaät ngöõ thöôøng duøng gaàn vôùi khaùi
nieäm tham vaán caàn ñöôïc laøm saùng toû.
1. Trôï giuùp taâm lí
Moät soá ngöôøi coù nhöõng tö chaát “baåm sinh” ñeå laøm tham vaán. Moät soá
khaùc khoâng theå trôû thaønh nhaø tham vaán toát duø ñaõ qua nhieàu khoùa ñaøo taïo.
Haàu heát chuùng ta ñang ôû ñaâu ñoù giöõa nhöõng ngöôøi naøy. Chuùng ta baét ñaàu
tham vaán vôùi voâ soá thoùi quen toát vaø xaáu. Vì vaäy chuùng ta phaûi ñöôïc ñaøo taïo
vaø thöôøng xuyeân nghieân cöùu caùc nguyeân taéc chung maø moät nhaø tham vaán
caàn phaûi laøm vaø coù leõ quan troïng hôn laø nhöõng gì khoâng neân laøm trong tham vaán.
(Jill Taylor vaø Sheerlag Stewart)
Trôï giuùp laø moät khaùi nieäm chung nhaát, ñöôïc duøng trong caùc moái
quan heä giao tieáp ñôøi thöôøng, theo caùch “giuùp nhau” – ai ñoù giuùp ai ñoù.
Ñaëc bieät, khaùi nieäm ñöôïc söû duïng nhieàu trong caùc lónh vöïc hoaït ñoäng
thöïc haønh nhö taâm lí hoïc, coâng taùc xaõ hoäi, tham vaán, taàm thaàn hoïc. Khaùi
nieäm “trôï giuùp” toàn taïi töø khi xuaát hieän xaõ hoäi loaøi ngöôøi vaø hoaït ñoäng
trôï giuùp naøy coù tröôùc khi caùc ngaønh khoa hoïc trôï giuùp ra ñôøi. Nhöõng hieän
töôïng lieân keát giöõa con ngöôøi vôùi nhau nhö: “Laù laønh ñuøm laù laùch”, “Cöu
mang”, “Hoã trôï”... khoâng ñôn thuaàn chæ noùi ñeán khía caïnh giuùp ñôõ vaät
chaát, maø ñaèng sau chuùng coøn chöùa ñöïng yù nghóa “naâng ñôõ tinh thaàn”.
Trong khi ñoù, nhöõng khaùi nieäm nhö “Cho lôøi khuyeân”, “Chia seû taâm tình”,
“Caûm thoâng”... hoaøn toaøn phaûn aùnh söï giuùp ñôõ taâm lí cho ngöôøi coù nhu
caàu ñöôïc trôï giuùp. Phaàn naøy taäp trung noùi veà söï trôï giuùp taâm lí (Help 7
Pchychology), vì vaäy coù nhieàu choã chuùng toâi chæ duøng thuaät ngöõ “Trôï giuùp”
nhöng noù ñöôïc hieåu theo khía caïnh laø trôï giuùp tinh thaàn, maø khoâng ñeà
caäp ñeán khía caïnh trôï giuùp vaät chaát.
Trôï giuùp taâm lí, coù theå hieåu moät caùch ñôn giaûn, laø moät hoaït ñoäng
(moät coâng vieäc) giuùp ñôõ cho ngöôøi ñang coù khoù khaên taâm lí ñeå hoï thöïc
hieän ñöôïc ñieàu hoï mong muoán trong cuoäc soáng. Khaùi nieäm trôï giuùp taâm
lí bao haøm nhöõng coâng vieäc cuûa ngöôøi giuùp ñôõ khoâng chuyeân – taát caû moïi
ngöôøi, vaø coâng vieäc giuùp ñôõ cuûa nhöõng ngöôøi chuyeân nghieäp – coâng vieäc
cuûa caùc nhaø taâm lí hoïc, nhaø tham vaán, nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi, baùc
só taâm thaàn, nhaø giaùo duïc...
Nhö vaäy, töø vieäc ngöôøi nhieàu tuoåi baûo ngöôøi ít tuoåi, ngöôøi coù kinh
nghieäm baûo ngöôøi chöa coù kinh nghieäm, cha meï baûo ban con caùi, ñaëc
bieät, nhöõng giaø laøng, tröôûng baûn, thaày lang, thaày thuoác, thaày cuùng, thaày
tu, thaày giaùo ñeán caùc nhaø taâm lí hoïc, caùc chuyeân vieân tö vaán haønh ngheà
taïi caùc cô sôû ñeàu laø nhöõng ngöôøi laøm coâng vieäc trôï giuùp ngöôøi khaùc, baèng
caùc caùch khaùc nhau nhö cho lôøi khuyeân, raên daïy, tö vaán, tham vaán vaø
trò lieäu. Vôùi caùch hieåu nhö vaäy, trong xaõ hoäi coù raát nhieàu kieåu ngöôøi ñang
laøm coâng taùc trôï giuùp vaø möùc ñoä hieäu quaû giuùp ñöôïc cuûa hoï laø khoâng
gioáng nhau. Trong xaõ hoäi coù ba loaïi trôï giuùp töông öùng vôùi ba kieåu ngöôøi trôï giuùp:
– Ngöôøi trôï giuùp chuyeân nghieäp (professional helper): Ñoù laø nhöõng
ngöôøi ñöôïc ñaøo taïo saâu vaø chuyeân bieät veà nhöõng kieán thöùc, kó naêng taâm
lí, haønh vi con ngöôøi, kyõ naêng giao tieáp vaø giaûi quyeát caùc vaán ñeà theo
chuyeân ngaønh cuûa hoï ñeå coù theå ñaùp öùng vôùi ñoái töôïng maø hoï giuùp ñôõ,
nhö ngöôøi laøm ngheà taâm lí hoïc, tham vaán, coâng taùc xaõ hoäi, taâm thaàn
hoïc... Caùc ngaønh trôï giuùp chuyeân nghieäp naøy phaûn aùnh nhöõng moái quan
heä trôï giuùp khaùc nhau, nhö moái quan heä giöõa thaày thuoác – beänh nhaân, 8
nhaø tham vaán – thaân chuû/khaùch haøng, caùn söï xaõ hoäi – ñoái töôïng/thaân
chuû, nhaø trò lieäu taâm lí – thaân chuû/beänh nhaân. Haàu heát nhöõng ngöôøi trôï
giuùp chuyeân nghieäp ñeàu coù moái quan heä trôï giuùp chính thöùc. Ñoù laø moái
quan heä coâng vieäc vôùi hôïp ñoàng thoûa thuaän roõ raøng veà nhu caàu vaø hieäu
quaû cuûa söï giuùp ñôõ, trong ñoù xaùc ñònh roõ vai troø vaø vò trí cuûa ngöôøi trôï
giuùp vaø cuûa thaân chuû. Nhìn chung ngöôøi trôï giuùp chuyeân nghieäp thöôøng
coù chöùc danh cuï theå, nhö nhaø taâm lí, nhaø tham vaán hay nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi.
– Ngöôøi trôï giuùp baùn chuyeân nghieäp (paraprofessional helper): Ñoù laø
nhöõng ngöôøi coù coâng vieäc lieân quan ñeán lónh vöïc trôï giuùp. Hoï coù theå ñöôïc
ñaøo taïo, taäp huaán ngaén haïn veà caùc lónh vöïc trôï giuùp, hoaëc coù kinh nghieäm
töø moái quan heä trôï giuùp. Ví duï, quan heä giöõa caùn boä hoøa giaûi xaõ – ngöôøi
daân; giaùo vieân – hoïc sinh, hieäu tröôûng – giaùo vieân; giaùm ñoác – nhaân vieân;
cha meï – con caùi; cha linh muïc – con chieân. Ñaây laø nhöõng nhoùm ñoái
töôïng giuùp ñôõ thöôøng xuyeân cuûa hoï.
– Ngöôøi trôï giuùp khoâng chuyeân nghieäp (non–professional helper): Ñoù laø
nhöõng ngöôøi khoâng qua ñaøo taïo, huaán luyeän chính thöùc veà caùc kó naêng
trôï giuùp chuyeân bieät. Söï trôï giuùp cuûa hoï coù theå chæ xaûy ra nhaát thôøi trong
moái quan heä taïm thôøi vôùi ñoái töôïng cuûa hoï. Ví duï, nhaân vieân baùn haøng,
tieáp taân, tieáp vieân haøng khoâng vôùi khaùch haøng, caùc tình nguyeän vieân coäng
ñoàng giuùp ñôõ caùc ñoái töôïng bi aûnh höôûng bôûi HIV/AIDS, nghieän ma tuùy;
sinh vieân ñeán caùc Trung taâm baûo trôï xaõ hoäi daïy vaên hoùa cho treû em coù
hoaøn caûnh ñaëc bieät khoù khaên hoaëc toå chöùc caùc hoaït ñoäng vui chôi giaûi
trí cho caùc chaùu; hay baát cöù ai coù nhu caàu giuùp ñôõ ngöôøi khaùc khi gaëp
khoù khaên. Nhìn chung, ngöôøi trôï giuùp khoâng chuyeân nghieäp thöôøng coù
moái quan heä trôï giuùp khoâng chính thöùc, keát caáu trôï giuùp loûng leûo, thôøi
gian ngaén vaø hieäu quaû giuùp ñôõ coù giôùi haïn. 9
Robert Carkhuff phaùt hieän thaáy trong xaõ hoäi nhìn chung caùc caù nhaân
nhaän ñöôïc söï giuùp ñôõ cuûa nhöõng ngöôøi tham vaán khoâng chuyeân (ngöôøi
giuùp ñôõ nghieäp dö) raát nhieàu so vôùi söï giuùp ñôõ cuûa ngöôøi chuyeân nghieäp.
Vôùi nhöõng ngöôøi nghieäp dö, söï giuùp ñôõ cuûa hoï thöôøng xuaát phaùt töø taám
loøng nhaân aùi, söï chaân thaønh, tính thieän vaø kinh nghieäm soáng, hoï coù nhu
caàu giuùp ñôõ cho nhöõng ngöôøi coù khoù khaên, coù toån thöông taâm lí soáng
quanh hoï. Ngay caû khi söï giuùp ñôõ coù tính vuï lôïi caù nhaân, nhö giuùp ñôõ ñeå
ñöôïc noåi tieáng, ñöôïc mang ôn, giuùp ñôõ ñeå con chaùu mình sau naøy ñöôïc
phuùc loäc, thì nhìn chung, hieäu quaû giuùp ñôõ cuûa nhöõng ngöôøi khoâng chuyeân
trong xaõ hoäi laø raát lôùn vaø coù yù nghóa nhaân vaên, ñaùng ñöôïc khích leä.
Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi vaø söï phaân hoaù ngheà nghieäp ôû
möùc ñoä cao, hình thöùc giuùp ñôõ veà tinh thaàn ñöôïc phaùt trieån leân moät böôùc
môùi: xaõ hoäi caàn coù nhöõng chuyeân gia tham vaán, trò lieäu chuyeân nghieäp.
Khoa hoïc taâm lí ra ñôøi laøm xuaát hieän caùc loaïi hình tham vaán khaùc nhau
vaø laøm hoaøn thieän heä thoáng lí thuyeát giuùp ñôõ caên baûn. Ngaøy nay, khaùi
nieäm trôï giuùp coøn ñöôïc hieåu laø söï giuùp ñôõ moät caùch coù heä thoáng vaø coù
phöông phaùp. Ngöôøi giuùp ñôõ chuyeân nghieäp caàn coù kó naêng vaø phaåm caùch
laøm cho ngöôøi coù nhu caàu giuùp ñôõ töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình baèng
caùch tìm hieåu, khaùm phaù vaø haønh ñoäng. Nhö vaäy, chuyeân gia trôï giuùp coù
theå laø nhaø taâm lí, nhaø tham vaán, nhaân vieân coâng taùc xaõ hoäi, baùc só taâm
thaàn, caùc linh muïc... Ngöôøi/nhoùm ngöôøi ñöôïc trôï giuùp thöôøng ñöôïc goïi laø
thaân chuû, khaùch haøng hoaëc beänh nhaân, hoaëc coù theå laø baát cöù ñoái töôïng
naøo trong xaõ hoäi töø treû nhoû ñeán ngöôøi giaø. 2. Tö vaán
ÔÛ Vieät Nam, vieäc cung caáp thoâng tin, cho lôøi khuyeân, trôï giuùp nhöõng
khoù khaên taâm lí, chæ baûo hay höôùng daãn... cho moät caù nhaân, hoaëc moät
toå chöùc, khi hoï coù nhu caàu thöôøng goïi laø tö vaán. Thuaät ngöõ Tö vaán 10
(Consultation) hay Tham vaán (Counseling) trong töø ñieån tieáng Vieät hieän
nay ñeàu ñöôïc dòch laø Tö vaán. Ñoù laø söï “Ñoùng goùp yù kieán, veà nhöõng vaán
ñeà ñöôïc hoûi ñeán, nhöng khoâng coù quyeàn quyeát ñònh”.
Theo taøi lieäu cuûa Toå chöùc Lao ñoäng Quoác teá I.L.O, tö vaán laø moät dòch
vuï cho lôøi khuyeân theo hôïp ñoàng vaø phuïc vuï cho caùc toå chöùc bôûi nhöõng
ngöôøi coù ñuû trình ñoä chuyeân moân vaø ñöôïc ñaøo taïo ñaëc bieät ñeå giuùp ñôõ
moät caùch khaùch quan vaø ñoäc laäp vôùi toå chöùc khaùch haøng. Hoaëc, baïn seõ
laøm tö vaán khi naøo baïn ñang coá gaéng thay ñoåi hoaëc caûi tieán moät tình
huoáng, nhöng khoâng tröïc tieáp ñieàu khieån vieäc thöïc hieän: Phaàn lôùn nhöõng
ngöôøi trong vai troø phuï taù ôû caùc toå chöùc ñaõ thöïc söï laø nhöõng nhaø tö vaán,
duø cho hoï khoâng chính thöùc ñöôïc goïi laø nhöõng nhaø tö vaán.
Treân theá giôùi khaùi nieäm tö vaán khoâng ñôn thuaàn chæ hieåu theo nghóa
cho lôøi khuyeân (nhö coâng vieäc cuûa moät chuyeân gia, hay coá vaán), laø söï
khuyeân baûo töø moät toå chöùc hay nhöõng ngöôøi coù trình ñoä chuyeân moân veà
moät lónh vöïc cuï theå, nhö moät hình thöùc goùp yù kieán. Trong ñoù, ngöôøi xin
tö vaán thöôøng laø ngöôøi chuû ñoäng, tích cöïc, coøn ngöôøi ñöôïc tö vaán thì coù
theå laø ngöôøi thuï ñoäng trong vieäc giaûi quyeát vaán ñeà cuûa hoï.
Hieäp hoäi Tham vaán Hoa Kì (1998) ñaõ ñònh nghóa tö vaán laø: moái quan
heä giöõa moät ngöôøi trôï giuùp chuyeân nghieäp vaø ngöôøi, nhoùm ngöôøi hoaëc
moät chænh theå xaõ hoäi caàn ñöôïc giuùp ñôõ trong ñoù nhaø tö vaán cung caáp söï
giuùp ñôõ cho thaân chuû trong vieäc xaùc ñònh vaø giaûi quyeát moät vaán ñeà lieân
quan ñeán coâng vieäc hoaëc ngöôøi khaùc.
Ví duï: Moät giaùo vieân chuû nhieäm môøi moät nhaø tö vaán ñeán ñeå giaûi
quyeát nhöõng vaán ñeà maâu thuaãn trong sinh hoaït chung cuûa nhoùm sinh
vieân do coâ giaùo phuï traùch (chöù khoâng phaûi vaán ñeà taâm lí cuûa coâ giaùo phuï
traùch). Hay, moät ngöôøi caàn ñöôïc tö vaán (laø moät ngöôøi laõnh ñaïo, hay quaûn
lí cuûa moät toå chöùc) môøi nhaø tö vaán ñeán moâi tröôøng cuûa hoï vôùi kì voïng 11
raèng nhaø tö vaán naøy – moät chuyeân gia, seõ giaûi quyeát vaán ñeà ñang toàn taïi
trong cô quan cuûa ngöôøi quaûn lí ñoù. Nhaø tö vaán ñöôïc thueâ nhö moät ngöôøi
huaán luyeän, ngöôøi coá vaán “coù tri thöùc vaø caùc kó naêng chuyeân moân ñeå giaûi
quyeát vaán ñeà cho ngöôøi khaùc”.
Thaûo luaän tröôøng hôïp
Nhaø tröôøng ñeà nghò baïn giuùp ñôõ cho moït hoïc sinh lôùp 71. Hoïc sinh naøy
ñaõ maáy laàn gaây goã ñaùnh baïn, trong lôùp phaù bónh, caõi hoãn vôùi giaùo vieân, ñeán
lôùp khoâng chuaån bò baøi...
Baïn seõ gaëp ai vaø laøm nhö theá naøo trong vai troø laø: 1. Nhaø tö vaán 2. Nhaø tham vaùn
Coù theå giaûi nghóa hoaït ñoäng tö vaán nhö sau: Nhaø tö vaán ñöôïc moät
ngöôøi ñeà nghò cung caáp dòch vuï giuùp ñôõ tröïc tieáp cho moät ngöôøi, nhoùm,
toå chöùc hoaëc coäng ñoàng vôùi noã löïc trôï giuùp cho caù nhaân (nhoùm hoaëc heä
thoáng ñoù) vöôït qua nhöõng khoù khaên cuûa hoï. Hay, coù theå ñònh nghóa ñôn
giaûn hôn: Toâi (nhaø tö vaán – ngöôøi thöù nhaát) vaø baïn (moät ngöôøi, moät nhoùm
ngöôøi, hoaëc coù theå laø nhaø tham vaán chöa ñöôïc haønh ngheà ñoäc laäp – ngöôøi
thöù hai) noùi chuyeän veà anh/chò aáy (hay heä thoáng toå chöùc aáy – ngöôøi hoaëc
vaán ñeà thöù ba) vôùi muïc ñích taïo neân moät soá söï thay ñoåi.
Nhö vaäy, tö vaán lieân quan ñeán moät moái quan heä tay ba trong ñoù
troïng taâm laø ngöôøi xin tö vaán vaø beân thöù ba (coù theå laø moät ngöôøi hoaëc
moät toå chöùc). Tö vaán vôùi moät ngöôøi veà ngöôøi khaùc khoâng chæ lieân quan
ñeán ba caù nhaân chính (nhaø tö vaán, ngöôøi ñöôïc tö vaán vaø “ngöôøi khaùc”)
maø coøn lieân quan ñeán moâi tröôøng maø “ngöôøi khaùc” ñang toàn taïi trong ñoù (E.D. Neukrug, 1999). 12
Hoaït ñoäng tö vaán coù theå dieãn ra trong caùc cô quan, tröôøng hoïc,
doanh nghieäp vaø baát cöù nôi naøo toàn taïi ngöôøi ñöôïc tö vaán, ngöôøi muoán
caûi thieän tình hình coù vaán ñeà hoaëc muoán xem xeùt nhöõng caùch thöùc môùi
cho vieäc taïo neân söï thay ñoåi tích cöïc trong coâng vieäc cuûa mình.
Treân theá giôùi, nhaø tö vaán thöôøng coù goác ñaøo taïo töø moät nhaø tham
vaán chuyeân saâu. Ñoái vôùi moät soá nhaø tham vaán, vieäc laøm tö vaán laïi laø vai
troø chính cuûa hoï. Duø laø moät nhaø tham vaán trong moät toå chöùc coäng ñoàng,
hay taïi caùc tröôøng ñaïi hoïc, cao ñaúng thì coâng vieäc tö vaán luoân trôû thaønh
moät phaàn ñöôïc mong ñôïi vaø caàn thieát trong traùch nhieäm chuyeân moân cuûa
nhaø tham vaán. Nhaø tham vaán coù theå tö vaán cho nhöõng nhaø tham vaán
khaùc, hoaëc tö vaán cho nhöõng ngöôøi quaûn lyù caùc ñôn vò trong caùc tröôøng
hoïc; caùc giaùm ñoác cuûa caùc cô sôû thaêm khaùm vaø taát caû caùc cô quan bao
goàm boä y teá, chính quyeàn, hoäi ñoàng muïc sö...
Coù theå noùi, khaùi nieäm tö vaán ñoâi khi ñoàng nghóa vôùi khaùi nieäm coá
vaán, chuyeân gia. Trong tieáng Vieät, coá vaán ñöôïc hieåu laø ngöôøi thöôøng xuyeân
ñöôïc hoûi yù kieán ñeå tham khaûo giaûi quyeát coâng vieäc. Söï khaùc nhau giöõa
tham vaán vaø coá vaán ñöôïc theå hieän raát roõ trong baûng so saùnh döôùi ñaây:
Phaân bieät tham vaán vaø coá vaán Tham vaán Coá vaán
– Laø cuoäc noùi chuyeän mang tính – Laø cuoäc noùi chuyeän giöõa moät
caù nhaân giöõa nhaø tham vaán vôùi “chuyeân gia” veà moät lónh vöïc naøo
moät hoaëc vaøi ngöôøi ñang caàn söï ñoù vôùi moät hoaëc nhieàu ngöôøi ñang
hoã trôï ñeå ñoái maët vôùi khoù khaên caàn lôøi khuyeân hay chæ daãn veà
hoaëc thaùch thöùc trong cuoäc soáng. lónh vöïc aáy. Troïng taâm thöôøng taäp
Troïng taâm cuûa cuoäc tham vaán trung vaøo nhaø coá vaán.
nhaèm vaøo ngöôøi ñöôïc tham vaán. 13
– Nhaø tham vaán giuùp thaân chuû – Nhaø coá vaán giuùp thaân chuû ra
saùng toû vaán ñeà, xem xeùt caùc giaûi quyeát ñònh baèng caùch ñöa ra
phaùp khaû thi vaø giuùp thaân chuû nhöõng lôøi khuyeân veà “maët chuyeân
ñöa ra löïa choïn toái öu nhaát. moân” cho thaân chuû.
– Moái quan heä tham vaán quyeát – Moái quan heä giöõa ngöôøi coá vaán
ñònh keát quaû tham vaán. Vì vaäy vaø thaân chuû khoâng quyeát ñònh keát
nhaø tham vaán phaûi xaây döïng loøng quaû coá vaán, maø tri thöùc. Söï hieåu
tin nôi thaân chuû vaø voù thaùi ñoä bieát cuûa ngöôøi coá vaán veà lónh vöïc
chaáp nhaän, thaáu caûm vaø khoâng thaân chuû ñang caàn coá vaán môùi laø phaùn xeùt. yeáu toá quyeát ñònh.
– Tham vaán laø moät quaù trình goàm – Quaù trình coá vaán coù theå chæ dieãn
nhieàu cuoäc noùi chuyeän lieân tieáp ra trong moät laàn gaëp gôõ giöõa thaân
ñeå thaân chuû nhaän bieát vaø ñöông chuû vaø ngöôøi coá vaán.
ñaàu ñöôïc vaán ñeà cuûa mình.
– Nhaø tham vaán theå hieän söï tin – Ngöôøi coá vaán noùi vôùi thaân chuû
töôûng vaøo khaû naêng töï giaûi quyeát veà nhöõng quyeát ñònh maø hoï cho
vaán ñeà cuûa thaân chuû, vai troø cuûa laø phuø hôïp nhaát ñoái vôùi tình
nhaø tham vaán chæ laø “höôùng ñaïo” huoáng cuûa thaân chuû. cho thaân chuû.
– Nhaø tham vaán coù kieán thöùc veà – Ngöôøi coá vaán coù kieán thöùc veà
caùch cö xöû vaø phaùt trieån cuûa con nhöõng lónh vöïc nhaát ñònh vaø coù
ngöôøi. Hoï coù caùc kó naêng nghe vaø khaû naêng truyeàn ñi nhöõng kieán
giao tieáp, coù khaû naêng khai thaùc thöùc ñoù ñeán ngöôøi caàn hoã trôï hay
vaán ñeà vaø caûm xuùc cuûa thaân chuû. höôùng daãn trong lónh vöïc ñoù. 14
– Nhaø tham vaán giuùp thaân chuû – Taäp trung vaøo theá maïnh cuûa
nhaän ra vaø söû duïng nhöõng khaû thaân chuû khoâng phaûi laø xu höôùng
naêng vaø theá maïnh cuûa rieâng hoï. chung cuûa ngöôøi coá vaán.
– Nhaø tham vaán phaûi thaáu caûm – Ngöôøi coá vaán ñöa ra nhöõng lôøi
vôùi nhöõng caûm giaùc vaø caûm xuùc khuyeân toát nhö cho thaân chuû
cuûa thaân chuû baèng thaùi ñoä chaáp nhöng khoâng quan taâm ñeán vieäc nhaän tuyeät ñoái
chuyeån taûi söï thaáu caûm, chaáp nhaän tôùi thaân chuû.
– Thaân chuû laøm chuû cuoäc noùi – Sau khi thaân chuû trình baøy vaán
chuyeän; nhaø tham vaán laéng nghe, ñeà cuûa mình, ngöôøi coá vaán laøm
phaûn hoài, toång keát vaø ñaët caâu hoûi. chuû cuoäc noùi chuyeän vaø ñöa ra lôøi khuyeân.
Khi nhaø tö vaán söû duïng kieán thöùc cuûa mình ñeå ñöa ra nhöõng gôïi yù
vaø lôøi khuyeân, hay chòu traùch nhieäm tìm ra moät “caùch ñieàu trò” höôùng ñeán
söï thay ñoåi cuûa toå chöùc, nhaø tö vaán coù theå trôû thaønh chuyeân gia, coá vaán,
ngöôøi höôùng daãn, ngöôøi huaán luyeän vaø/hoaëc ngöôøi giaùo duïc. Ngöôïc laïi,
khi nhaø tö vaán trôï giuùp thaân chuû söû duïng nhöõng nguoàn löïc cuûa chính hoï
trong toå chöùc ñeå thay ñoåi, thì nhaø tö vaán laø ngöôøi ñieàu ñình vaø/ hoaëc
ngöôøi taïo ñieàu kieän thuaän lôïi, ngöôøi coäng taùc. Trong tröôøng hôïp naøy, nhaø
tö vaán hoaït ñoäng nhö moät ngöôøi taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho quaù trình
thay ñoåi baèng caùch laøm vieäc cuøng vôùi caùc caù nhaân lieân quan, cung caáp
caùc taøi lieäu vaø caùc giaûi phaùp.
ÔÛ Vieät Nam, do hoaït ñoäng tham vaán coøn khaù môùi meû vaø töï phaùt,
vieäc duøng khaùi nieäm chöa ñöôïc thoáng nhaát trong xaõ hoäi neân thuaät ngöõ
Tham vaán ñöôïc chuùng toâi söû duïng trong cuoán taøi lieäu naøy coù nghóa tieáng
Anh laø Counseling vaø thuaät ngöõ Tö vaán laø Consultation. Hai khaùi nieäm 15
naøy ñaõ ñöôïc thoáng nhaát caùch goïi trong Hoäi thaûo veà Coâng taùc tham vaán
treû em, do Unicef keát hôïp vôùi UÛy ban Daân soá–gia ñình Vieät Nam (teân cuõ) toå chöùc, thaùng 4/2002.
3. Tham vaán taâm lí
Hoaït ñoäng tham vaán bao goàm vieäc laéng nghe ñoái töôïng trình baøy vaán
ñeà cuûa hoï, laøm cho hoï caûm thaáy deã chòu, giuùp hoï nhaän bieát vaãn ñeà vaø tìm
ra caùc giaûi phaùp cho vaán ñeà ñoù.
Tham vaán (Counseling Psychology) laø moät thuaät ngöõ khoâng coøn xa
laï ôû Vieät Nam trong khoaûng 10 – 15 naêm laïi ñaây. Tuy nhieân, cho ñeán nay
vaãn coøn ñang toàn taïi nhieàu caùch hieåu khaùc nhau lieân quan tôùi thuaät ngöõ
naøy. Khoâng rieâng gì ôû Vieät Nam maø taïi caùc nöôùc phöông Taây vaø Baéc Myõ,
thuaät ngöõ tham vaán cuõng ñöôïc hieåu ôû nhieàu möùc ñoä khaùc nhau. Ñoâi khi,
noù chæ nhöõng hoaït ñoäng cuûa ngöôøi giuùp ñôõ thoâng nhöôøng, hoaëc cuûa tình
nguyeän vieân, hoï ñöôïc xem nhö laø ngöôøi laøm coâng taùc trôï giuùp. Hay noù
noùi ñeán nhöõng ngöôøi laøm tham vaán chuyeân nghieäp taïi caùc beänh vieän,
trung taâm, dòch vuï – xaõ hoäi, hoaëc caùc tröôøng hoïc vôùi neàn taûng kieán thöùc
veà taâm lí hoïc, coâng taùc xaõ hoäi hoaëc caùc ngaønh khaùc.
Trong chöông naøy, chuùng toâi muoán ñeà caäp ñeán tham vaán vôùi tö caùch
laø moät hoaït ñoäng trôï giuùp mang tính chuyeân nghieäp, trong ñoù ñoøi hoûi nhaø
tham vaán coù kieán thöùc saâu veà taâm lí vaø haønh vi con ngöôøi nhaèm giaûi
quyeát nhöõng vaán ñeà cuûa cuoäc soáng xaõ hoäi ñöôïc coi laø nguyeân nhaân naûy
sinh nhöõng roái loaïn taâm lí caàn ñöôïc giuùp ñôõ ôû caùc caù nhaân. Theo Mielke
J. (1999), yeáu toá taâm lí laø ñoäng cô roõ reät thuùc ñaåy con ngöôøi tìm ñeán
tham vaán. Do ñoù khaùi nieäm tham vaán noùi ñeán söï trôï giuùp taâm lí, chöù
khoâng ñôn thuaàn laø söï hoûi ñaùp veà thoâng tin, kieán thöùc. Vì vaäy, khaùi nieäm
tham vaán trong giaùo trình naøy ñöôïc hieåu laø tham vaán taâm lí. 16
Hieäp hoäi caùc nhaø tham vaán Hoa Kì (ACA, 1997) cho raèng: Tham vaán
laø söï aùp duïng nguyeân taéc taâm lí, söùc khoûe tinh thaàn hay nguyeân taéc veà
söï phaùt trieån con ngöôøi thoâng qua caùc chieán löôïc can thieäp moät caùch coù
heä thoáng veà nhaän thöùc, xuùc caûm, haønh vi, taäp trung vaøo söï laønh maïnh,
söï phaùt trieån caù nhaân, phaùt trieån ngheà nghieäp cuõng nhö vaán ñeà beänh lyù.
Ñònh nghóa cuûa Hieäp hoäi Tham vaán Hoa Kì cuõng xaùc ñònh raèng quaù
trình tham vaán ñöôïc hieåu nhö laø moät moái quan heä töï nguyeän giöõa nhaø
tham vaán vaø khaùch haøng. Trong moái quan heä naøy nhaø tham vaán giuùp
khaùch haøng töï xaùc ñònh vaø töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình.
P.K. Onner cho raèng tham vaán laø quaù trình, vì vaäy noù ñoøi hoûi caùc
nhaø tham vaán phaûi daønh thôøi gian nhaát ñònh vaø söû duïng caùc kó naêng moät
caùch thuaàn thuïc ñeå giuùp ñôõ ñoái töôïng/thaân chuû tìm hieåu, xaùc ñònh vaán
ñeà vaø trieån khai caùc giaûi phaùp trong ñieàu kieän cho pheùp. Tham vaán laø
moät khoa hoïc thöïc haønh nhaèm giuùp con ngöôøi vöôït qua ñöôïc nhöõng khoù
khaên cuûa mình, giuùp hoï coù khaû naêng hoaït ñoäng ñoäc laäp trong xaõ hoäi
baèng chinh kó naêng soáng vaø naêng löïc cuûa mình.
Theo chuùng toâi, trong ñieàu kieän hoaït ñoäng tham vaán ôû Vieät Nam coøn
töï phaùt vaø ai cuõng coù theå töï cho mình laø nhaø tham vaán khi hoï muoán laøm
coâng vieäc giuùp ngöôøi khaùc, thì moät ñònh nghóa veà tham vaán ñaày ñuû hôn
coù theå phaùt bieåu laø: Tham vaán laø moät quaù trình töông taùc giöõa nhaø tham
vaán (ngöôøi coù chuyeân moân vaø kó naêng tham vaán, coù caùc phaåm chaát ñaïo
ñöùc cuûa ngheà tham vaán vaø ñöôïc phaùp luaät thöøa nhaän) vôùi thaân chuû (coøn
goïi laø khaùch haøng – ngöôøi ñang coù vaán ñeà khoù khaên veà taâm lí muoán ñöôïc
giuùp ñôõ). Thoâng qua caùc kó naêng trao ñoåi vaø chia seû taâm tình (döïa treân
caùc nguyeân taéc ñaïo ñöùc vaø moái quan heä mang tính ngheà nghieäp), thaân
chuû hieåu vaø chaáp nhaän thöïc teá cuûa mình, töï tìm laáy tieàm naêng baûn thaân
ñeå giaûi quyeát vaán ñeà cuûa chính mình. Thuaät ngöõ tham vaán moâ taû chính 17
xaùc baûn chaát cuûa ngheà trôï giuùp laø giuùp ngöôøi khaùc ñang coù khoù khaên taâm
lí maø khoâng höôùng hoï theo yù mình.
Trieát lí cuûa söï giuùp ñôõ
– Giuùp thaân chuû nhìn vaán ñeà nhö noù voán coù.
– Giuùp thaân chuû töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình.
– Moät ngheà giuùp ngöôøi khaùc giuùp ñôõ chính hoï.
Khaùi nieäm tham vaán moâ taû chính xaùc caùc kyõ naêng, kieán thöùc, thaùi
ñoä vaø caùc phöông phaùp tieáp caän ñoái vôùi caùc ñoái töôïng khoù khaên veà taâm
lí coù nhu caàu ñöôïc giuùp ñôõ. Baèng caùch taäp trung vaøo nhöõng traûi nghieäm,
caûm xuùc, suy nghó, haønh vi cuûa thaân chuû vôùi nhöõng ñaùp öùng moät caùch coù
chuû ñònh, nhaø tham vaán taïo ra söï khaùm phaù, chaáp nhaän hoaëc thaùch thöùc
ôû thaân chuû, giuùp hoï töï ñaït tôùi moät möùc ñoä thích hôïp veà khaû naêng hoaït
ñoäng ñoäc laäp trong xaõ hoäi. Nhö vaäy, tham vaán vôùi tö caùch laø moät ngheà,
moät dòch vuï trôï giuùp tinh thaàn, ñoøi hoûi nhaø tham vaán phaûi traûi qua moät
quaù trình ñaøo taïo lí thuyeát vaø thöïc haønh coù giaùm saùt, vì tham vaán khoâng
phaûi laø giaûi ñaùp, cho lôøi khuyeân, höôùng con ngöôøi ñeán caùc chuaån möïc xaõ
hoäi chung chung maø ai, luùc naøy luùc khaùc, cuõng coù theå laøm ñöôïc.
Richard Nelsson (1997) cuõng cho raèng muïc tieâu cuûa tham vaán laø
höôùng tôùi thay ñoåi caùch thöùc caûm nhaän, suy nghó vaø haønh ñoäng cuûa con
ngöôøi ñeå giuùp hoï taïo neân moät cuoäc soáng toát ñeïp hôn. Do vaäy, theo oâng,
tham vaán laø moät quaù trình can thieäp giaûi quyeát vaán ñeà vôùi moät moái quan
heä, moät quaù trình töông taùc ñaëc bieät giöõa ngöôøi laøm tham vaán vaø thaân
chuû. OÂng cho raèng tham vaán coù theå ñöôïc söû duïng ôû nhöõng caáp ñoä khaùc
nhau. Noù coù theå laø daïng hoaït ñoäng mang tính chuyeân saâu cuûa caùc nhaø
taâm lí hoïc, caùn söï xaõ hoäi, nhöng noù cuõng coù theå laø moät phaàn coâng vieäc
cuûa giaùo vieân, y taù, hay ñieàu döôõng, caùc nhaø tình nguyeän vieân. 18
Coù theå noùi hoaït ñoäng tham vaán phaûn aùnh nhu caàu cuûa nhöõng ngöôøi
tìm kieám söï giuùp ñôõ taâm lí. Tham vaán trôû thaønh moät ngheà chuyeân nghieäp
xuaát phaùt töø nhu caàu naøy cuûa xaõ hoäi. Noù taäp trung vaøo giuùp ñôõ ngöôøi
khaùc giaûi quyeát caùc khoù khaên taâm lí cuûa hoï. Vôùi caùch hieåu naøy, khaùi
nieäm “Tham vaán taâm lí” thöôøng ñöôïc goïi ngaén goïn laø “Tham vaán”.
Baûn chaát cuûa tham vaán laø hoaït ñoäng hay phöông phaùp trôï giuùp
ngöôøi coù vaán ñeà töï giaûi quyeát vaán ñeà cuûa chính mình chöù khoâng phaûi laø
hoaït ñoäng ñöa ra lôøi khuyeân maø chuùng ta thöôøng hieåu. Söï trôï giuùp ôû ñaây
ñöôïc theå hieän qua vieäc giuùp ngöôøi coù vaán ñeà hieåu ñöôïc chính hoï, hoaøn
caûnh cuûa hoï, phaùt huy ñöôïc tieàm naêng, naêng löïc voán coû cuûa chính mình.
Vôùi yù nghóa naøy, tham vaán coøn coù taùc duïng giuùp ñoái töôïng naâng cao khaû
naêng ñoái phoù vôùi vaán ñeà trong cuoäc soáng.
Toaøn boä quaù trình tham vaán theå hieän ôû caùc giai ñoaïn hôïp taùc khaùc
nhau ñoøi hoûi vieäc söû duïng caùc kó naêng khaùc nhau cuûa nhaø tham vaán. Nhaø
tham vaán caàn coù thôøi gian ñeå hieåu vaán ñeà cuûa thaân chuû vaø con ngöôøi
thaân chuû. Cuõng nhö vaäy, thaân chuû caàn coù thôøi gian ñeå kieåm nghieäm
khaùch quan vaán ñeà cuûa mình.. Quaù trình tham vaán höôùng tôùi nhöõng kieán
thöùc vaø nhaân caùch laøm ngöôøi, gaén vôùi söï tröôûng thaønh cuûa thaân chuû vaø
caû nhaø tham vaán. Ñieàu naøy khaùc haún vôùi vieäc cho lôøi khuyeân, ra quyeát ñònh thay cho thaân chuû.
Vì vaäy nhaø tham vaán khoâng theå ñöa ra nhöõng phaùn xeùt, nhöõng giaûi
ñaùp, hay lôøi khuyeân chæ sau 15 – 20 phuùt troø chuyeän vôùi thaân chuû. Quaù
trình chia seû trong tham vaán ñoøi hoûi söï tích cöïc hôïp taùc giöõa nhaø tham
vaán vaø thaân chuû. Trong ñoù, nhaø tham vaán baøy toû söï laéng nghe, thaáu hieåu
coøn thaân chuû noùi ra ñöôïc taâm söï cuûa mình. Nhaø tham vaán giuùp cho thaân
chuû thaáy ñöôïc söï xaùo troän noäi taâm cuûa hoï. Thaân chuû khoâng chæ hieåu roõ
söï kieän, hoaøn caûnh gaây ra vaán ñeà maø quan troïng hôn yù thöùc ñöôïc con 19
ngöôøi mình trong tình huoáng coù vaán ñeà. Ñaâu ñoù giuùp cho thaân chuû vöôït
qua ñöôïc nhöõng trôû ngaïi taâm lí ñeå nhìn vaán ñeà cuûa mình nhö noù ñang
coù. Vieäc naøy cuõng ñoàng haønh vôùi quaù trình tìm tieàm naêng cuûa thaân chuû
ñeå ñöa ra ñöôïc caùc phöông aùn giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình.
Muïc ñích cuûa quaù trình tham vaán laø phaûi khôi gôïi ñöôïc nhöõng tieàm
naêng, maët maïnh cuûa thaân chuû. Ñieàu naøy ñoàng nghóa vôùi vieäc nhaø tham
vaán chaáp nhaän thaân chuû, ñoäng vieân, khích leä, cuûng coá nhöõng giaù trò cuûa
thaân chuû. Roõ raøng raèng, khi thaân chuû töï tìm ñeán nhaø tham vaán ñeå ñöôïc
giuùp ñôõ, chia seû, coù nghóa laø veà thöïc chaát hoï coù tieàm naêng ñöông ñaàu vôùi
vaán ñeà vaø muoán giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình. Ñieàu quan troïng laø nhaø
tham vaán coù khaû naêng nhö theá naøo ñeå giuùp thaân chuû ñöông ñaàu ñöôïc
vaán ñeà cuûa hoï. Vì theá nhaø tham vaán coù theå caàn chæ ra nhöõng tieàm naêng
cuûa thaân chuû ñeå giuùp hoï tin vaøo baûn thaân vaø khaû naêng cuûa mình. Nhaø
tham vaán coù theå chæ ra nhieàu hôn, cuï theå hôn tieàm naêng cuûa thaân chuû
khi hieåu nhieàu hôn veà thaân chuû cuûa mình. Vôùi nhöõng thaân chuû töï ti, ít
troâng caäy vaøo baûn thaân, nhaø tham vaán coù theå noùi:
– Toâi bieát chò laø ngöôøi coù traùch nhieäm vôùi baûn thaân vaø gia ñình mình
(hoaëc chò laø ngöôøi bieát hy sinh baûn thaân...; chò laø ngöôøi daùm ñöông ñaàu vôùi
khoù khaên...; chò laø ngöôøi bieát caân nhaéc tröôùc khi ñi ñeán moät quyeát ñònh...;
chò laø ngöôøi phuï nöõ coù loøng bao dung...; ngöôøi coù loøng töï troïng cao...), vì vaäy
chuùng ta seõ xem xeùt caùc giaûi phaùp, chò seõ caân nhaéc xem caùch giaûi quyeát naøo
laø toát nhaát cho vaán ñeà cuûa chò.
Noùi toùm laïi, quaù trình tham vaán nhaèm giuùp cho thaân chuû töï chòu
traùch nhieäm vôùi cuoäc ñôøi cuûa mình, töï tìm caùch giaûi quyeát caùc vaán ñeà cuûa
mình, vaø nhaø tham vaán chæ laø ngöôøi soi saùng vaán ñeà, giuùp veà maët thoâng
tin, giaûi toûa caùc xuùc caûm gaây aûnh höôûng tieâu cöïc ñeán caùc quyeát ñònh cuûa
thaân chuû, chöù khoâng ñöa ra lôøi khuyeân hay quyeát ñònh hoä vaán ñeà cho 20