Hãy phân tích thực trạng Thu Ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn 2020-2023, từ đó phát hiện các vấn đề đặt ra cần giải quyết trong tương lai? | Bài thảo luận tài chính tiền tệ

BÀI THẢO LUẬN NHÓM
Đề bài: Hãy phân tích thực trạng Thu Ngân sách nhà nước
Việt Nam giai đoạn 2020-2023, từ đó phát hiện các vấn đề đặt ra
cần giải quyết trong tương lai?
Nhóm thực hiện: Nhóm 1
Mã lớp học phần: EFIN281131B Học phần:
Nhập môn tài chính tiền tệ
GV hướng dẫn môn: Lê Thị Kim Nhung
Thành viên Nhóm 1 1. Nguyễn Hồng Anh 7. Trần Xuân Dương 2. Phạm Hà Anh 8. Nguyễn Phan Thùy Dương 3. Trần Hải Anh 9. Nguyễn Thúy Hằng 4. Nguyễn Lê Minh Châu 10. Phùng Công Hiếu 5. Phạm Linh Chi 11. Lưu Xuân Họa 6. Từ Thị Dung
Hà Nội, năm 2025 1 MỤC LỤC
Lời mở đầu..................................................................................................................................3
Phần 1. LÝ THUYẾT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC....4
I. Ngân sách nhà nước (NSNN).................................................................................................4
1. Khái niệm................................................................................................................................4
2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước.........................................................................................4
3. Vai trò của ngân sách nhà nước..............................................................................................5
II. Thu ngân sách Nhà nước........................................................................................................7
1. Khái niệm................................................................................................................................7
2. Hoạt động thu NSNN — cấu trúc các khoản thu theo nội dung kinh tế & các nhân tố ảnh
hưởng...........................................................................................................................................8
2.1. Phân loại thu ngân sách nhà nước........................................................................................8
2.1.1. Phân loại theo nguồn hình thành khoản thu....................................................................12
2.1.2. Phân loại theo cơ cấu nền kinh tế...................................................................................12
2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu NSNN theo hướng thu ngân sách nhà nước bền vững...14
2.2.1. Các nhân tố khách quan..................................................................................................14
2.2.2. Các nhân tố chủ quan......................................................................................................18
Phần 2. THỰC TRẠNG THU NSNN TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2020÷2023 VÀ
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO GIAI ĐOẠN HIỆN NAY................................................22
I. Thực trạng nguồn thu NSNN tại Việt Nam trong giai đoạn 2020-2023..............................22
2. Một số biện pháp tại Việt Nam đã thực hiện để tăng nguồn thu NSNN:............................26
II. Nguyên nhân tác động đến nguồn thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam...........................28
1. Nguyên nhân khách quan.....................................................................................................28
2. Nguyên nhân chủ quan.........................................................................................................28
III. Tóm tắt những vấn đề nổi bật trong thực trạng thu NSNN 2020–2023.............................30
1. Dự toán thu – chi chưa sát thực tế, sai lệch lớn, điều chỉnh nhiều lần.................................30
2. Chi chuyển nguồn lớn, kéo dài, quản lý lỏng lẻo.................................................................30
3. Quản lý thu – thanh tra, kiểm tra, chống thất thu còn yếu....................................................30
4. Nguồn thu “đặc biệt” dễ biến động, phụ thuộc vào giá dầu, tài nguyên..............................31
5. Thu từ tài sản công, cổ phần hóa, thu hồi vốn đầu tư triển khai chậm, không đạt kỳ vọng.31
6. Rủi ro từ ảnh hưởng kinh tế bên ngoài, dịch bệnh, suy thoái kinh tế...................................31
7. Trách nhiệm giải trình, minh bạch, công khai số liệu quyết toán chưa cao.........................31
IV. Kiến nghị một số biện pháp nên áp dụng để giải quyết các vấn đề trên............................31
1. Các biện pháp trong ngắn hạn (6-12 tháng).........................................................................31
2. Các biện pháp trong trung hạn (1-5 năm)............................................................................32
3. Dài hạn (5-10 năm)...............................................................................................................34
Phần 3. Kết bài..........................................................................................................................37
Tài liệu tham khảo.....................................................................................................................38
BẢNG ĐÁNH GIÁ THẢO LUẬN NHÓM.............................................................................39 2
Lời mở đầu
Ngân sách nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính chủ đạo, đảm bảo nguồn lực cho
chi tiêu công, an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô. Ở Việt Nam, các nguồn thu chính
bao gồm thu nội địa (thuế thu nhập, thuế giá trị gia tăng, thuế suất doanh nghiệp, phí, lệ
phí), thu từ hoạt động xuất — nhập khẩu, thu dầu thô và các khoản từ cổ phần hóa, tiền sử
dụng đất…; cơ cấu và mức huy động thu đã chịu ảnh hưởng mạnh bởi cú sốc COVID-19
trong năm 2020, sau đó dần phục hồi trong giai đoạn 2021–2023. Năm 2022 ghi nhận
bước nhảy vọt về quy mô thu khi kinh tế phục hồi mạnh. Sang 2023, mặc dù nền kinh tế
tiếp tục tăng trưởng nhưng thu ngân sách trong một vài giai đoạn có dấu hiệu chậm lại so
với kỳ vọng do cả yếu tố chu kỳ kinh tế và một số chính sách kích thích (ví dụ chính sách
giảm 2% thuế GTGT áp dụng trong năm 2022 và kéo dài theo từng giai đoạn) — những
diễn biến này đặt ra yêu cầu phải tái cơ cấu nguồn thu, nâng cao tính bền vững và tính ổn
định của NSNN trong trung hạn.
Với mục đích đi tìm hiểu về tình hình thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước ta
hiện nay, Nhóm 1 lựa chọn đề tài: “Phân tích thực trạng Thu Ngân sách nhà nước Việt
Nam giai đoạn 2020-2023, từ đó phát hiện các vấn đề đặt ra cần giải quyết trong tương
lai” làm đề tài thảo luận nhóm môn học.
Ngoài lời mở đầu và danh mục tài liệu tham khảo, bài thảo luận nhóm kết cấu gồm hai phần:
Phần 1: Lý thuyết ngân sách nhà nước và thu ngân sách nhà nước
Phần 2: Thực trạng thu NSNN Việt Nam giai đoạn 2020-2023 và những vấn đề đặt ra cho giai đoạn hiện nay Phần 3: Kết bài 3 Phần 1
LÝ THUYẾT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ THU
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
I. Ngân sách nhà nước (NSNN) 1. Khái niệm
Ngân sách nhà nước, hay ngân sách chính phủ, là một phạm trù kinh tế và là
phạm trù lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Thuật ngữ "Ngân sách
nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia.
Ngân sách Nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị, phát
sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà
nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia đảm bảo cho việc
thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
(Trích: Giáo trình “ Nhập môn tài chính- tiền tệ” – Chủ biên TS. Vũ Xuân Dũng,
NXB Thống Kê 2012).
Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam đã được Quốc hội Việt Nam thông qua
ngày 16/12/2002 định nghĩa: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của
Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được
thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.
Thực chất, Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền
với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà
nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng
của Nhà nước trên cơ sở luật định.
Tóm lại: NSNN là tổng các kế hoạch chi tiêu và thu nhập hàng năm của chính
phủ bao gồm các khoản thu (chủ yếu từ thuế), các khoản chi ngân sách.
Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và
phát triển của tài chính - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và nhà
nước của từng cộng đồng. Nói cách khác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của tài
chính - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước.
2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước
- Hoạt động thu chi của ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế -
chính trị của nhà nước, và việc thực hiện các chức năng của nhà nước, được nhà nước 4