Kinh tế chính trị - Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin (KTCT01) | Đại học kinh tế quốc dân NEU

lOMoAR cPSD| 44820939
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------***------- BÀI T P L N MÔ
N KINH TẾẾ CHÍNH TR
ĐỀ TÀI: LỢI ÍCH KINH TẾ VÀ CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH
KINH TẾ CHỦ YẾU TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM.
Họ và tên SV: Nguyễn Minh Trí
Lớp tín chỉ: LLNL1106(222)CLC_23 Mã SV: 11226565
GVHD: TS NGUYỄN VĂN HẬU . HÀ NỘI, NĂM 2022 lOMoAR cPSD| 44820939 MỤC LỤC A. Đặt vấn đề
B. Nội dung chínhI. L i ích kinh tếếợ
1.Khái ni m vềề l i ích kinh tềếệ ợ
2.B n chấết và bi u hi n c a l i ích kinh tềếả ể ệủ ợ
3.Vai trò c a l i ích kinh tềế đốếi v i các ch th ủ ợ ớ ủ
ể kinh tề ế - xã h iộ
II. Các quan h l i ích kinh tếế ch yếếu trong nếền ệ
ợ ủ kinh tếế th trị ường Vi t Namở ệ
1.Khái ni m vềề quan h l i ích kinh tềếệ ệ ợ
2.S thốếng nhấết và mấu thuấẫn trong các quan
ự h l i ích kinh tềếệ ợ
3.Các nhấn tốế nh hả ưởng đềến quan h l i ích ệ ợ kinh tềế
4.M t sốế quan h l i ích kinh tềế c b n trong ộ ệ ợ
ơ ả nềnề kinh tềế th trị ường
5.Phương th c th c hi n l i ích kinh tềế trong ứ ự ệ
ợ các quan h l i ích ch yềếuệ ợ ủ
III. Vai trò nhà nước trong b o đ m hài hòa các ả ả quan h l i íchệ ợ C. Kết luận
D. Tài liệu tham khảo lOMoAR cPSD| 44820939
A. Đ t vấấn đềềặ
Mỗi một con người hay xã hội muốn tồn tại và phát triển thì nhu cầu của
họ phải được đáp ứng. Lợi ích và nhu cầu có mối quan hệ mật thiết với
nhau. Lợi ích bắt nguồn từ nhu cầu và là cái để đáp ứng nhu cầu, nhu cầu
làm nảy sinh lợi ích. Lợi ích thu được khi con người được thỏa mãn nhu
cầu của mình. Lợi ích có thể là lợi ích vật chất, có thể là lợi ích tinh thần.
Trong mỗi điều kiện lịch sử, tùy từng bối cảnh mà vai trò quyết định đối
với hoạt động của con người là lợi ích vật chất hoặc là lợi ích tinh thần.
Tuy nhiên, xuyên suốt quá trình tồn tại của con người và đời sống xã hội
thì lợi ích vật chất đóng vai trò quyết định thúc đẩy hoạt động của mỗi cá
nhân, tổ chức cũng như xã hội.
Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích này có được khi con người thực
hiện các hoạt động kinh tế với nhau. Nó phản ánh mục đích và động cơ
khách quan của các chủ thể khi tham gia vào các hoạt động kinh tế- xã hội
do hệ thống sản xuất quyết định.
Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta tồn tại nhiều quan
hệ sản xuất, mà trước hết là nhiều quan hệ sở hữu khác nhau về tư liệu sản
xuất, nhiều thành phần kinh tế. Thêm vào đó trong nền kinh tế thị trường,
hoạt động kinh tế được biểu hiện vô cùng phong phú. Mặc dù vậy, điểm
chung của các hoạt động kinh tế này là hướng tới lợi ích. Vì vậy, vai trò
của lợi ích kinh tế là vô cùng quan trọng. Lợi ích kinh tế được thực hiện
sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hình thành và thực hiện lợi ích chính trị,
lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa của các chủ thể xã hội. Lợi ích kinh tế mang
tính khách quan và là động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế – xã hội. B. N i dung chínhộ
I. Lợi ích kinh tế
1. Khái niệm về lợi ích kinh tế
L i ích là s tho mãn nhu cấều c a con ngợ ự ả ủ ười mà s tho mãnự
ả nhu cấều này ph i đả ược nh n th c và đ t trong mốếi quan h lOMoAR cPSD| 44820939
xãậ ứ ặ ệ h i ng v i trình đ phát tri n nhấết đ nh c a nềền s n xuấết
xãộ ứ ớ ộ ể ị ủ ả h i đó.ộ
Trong mỗi điều kiện lịch sử, trình độ phát triển và bối cảnh xã hội,
sự thoả mãn nhu cầu có khác nhau, nhưng trước hết và xuyên suốt
quá trình lịch sử, lợi íchvất chất – cụ thể là lợi ích kinh tế đóng vai
trò quan trọng thúc đẩy các hoạt động kinh tế.
L i ích kinh tềế là l i ích v t chấết, l i ích thu đợ ợ ậ ợ ược khi th c hi
nự ệ các ho tđ ng kinh tềế c a con ngạ ộ ủ ười.
2. Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế
Vềề b n chấếtả : L i ích kinh tếế ph n ánh m c đích và đ ng c c aợ
ả ụ ộ ơ ủ các quan h gi a các ch th trong nếền s n xuấết xã h i.ệ
ữ ủ ể ả ộ Các thành viến trong xã h i xác l p các quan h kinh tếế
vộ ậ ệ ới nhau vì trong quan h đó hàm ch a nh ng l i ích kinh tếế
mà hệ ứ ữ ợ ọ có th có đổ ược, vếề khía c nh này, Ph. Ănghen
viếết: “nh ngạ ữ quan h kinh tếế c a m t xã h i nhấtế đ nh nào đó
bi u hi nệ ủ ộ ộ ị ể ệ trước hếết dưới hình thái l i ích”. Các quan h
xã h i luôn mangợ ệ ộ tnh l ch s , do v y, l i ích kinh tếế trong môỗi
giai đo n cũngị ử ậ ợ ạ ph n ánh b n chấtế xã h i c a giai đo n l ch
s đó.ả ả ộ ủ ạ ị ử
Vềề bi u hi n: ể ệ gắến v i các ch th kinh tếế khác nhau là nh ngớ
ủ ể ữ l i ích tợ ương ng: l i ích c a ch doanh nghi p trứ ợ ủ ủ ệ ước
hếết là l iợ nhu n, l i ích c a ngậ ợ ủ ười lao đ ng là thu nh p.ộ ậ
- Tấết nhiến, v i môỗi cá nhấn, trong các môếi quan h xã h i
tôngớ ệ ộ h p gắến v i con ngợ ớ ười đó, m c dù có khi th c hi n lOMoAR cPSD| 44820939
ho t d ngặ ự ệ ạ ộ kinh tếế, trong nhấtế th i, không ph i luôn đ t
m c tếu l i íchờ ả ặ ụ ợ v t chấết lến hàng đấều.ậ
- Song, vếề lấu dài, đã tham gia vào ho t đ ng kinh tếế thì l i íchạ
ộ ợ kinh tếế là l i ích quyếết đ nh. Nếếu không thấếy đợ ị ược vai
trò này c a l i ích kinh tếế seỗ làm suy gi m đ ng l c ho t đ ng c a
cácủ ợ ả ộ ự ạ ộ ủ cá nhấn. Nghiến c u vếề s phấn phôếi giá tr th
ng d trong nếềnứ ự ị ặ ư s n xuấết t b n ch nghĩa cho ta thấếy,
môỗi ch th tham giaả ư ả ủ ủ ể vào quá trình phấn phôếi giá tr th
ng dị ặ ư đó, v i vai trò c aớ ủ mình mà có được nh ng l i ích t orng
ữ ợ ư ứng. Đấy chính là nguyến tắcế đ m b o l i ích phù h p v i vai
trò c a các ch th .ả ả ợ ợ ớ ủ ủ ể - Khi đếề c p t i ph m trù l i ích
kinh tếế có nghĩa hàm ý rắềng, l iậ ớ ạ ợ ợ ích đó được xác l p
trong quan h nào, vai trò c a các ch thậ ệ ủ ủ ể trong quan h đó
th hi n ch th đó bi u hi n nh thếế nào,ệ ể ệ ủ ể ể ệ ư ch ng h n h
là ch s h u, hay nhà qu n lý; là lao đ ng làmẳ ạ ọ ủ ở ữ ả ộ thuế
hay trung gian trong ho t đ ng kinh tếế; ai là ngạ ộ ười thụ hưởng
l i ích, quyếền h n và trách nhi m c a các ch th đó,ợ ạ ệ ủ ủ ể ph
ong th c đ th c hi n l i ích càn ph i thông qua các bi nư ứ ể ự ệ ợ ả ệ pháp gì...
- Trong nếền kinh tếế th trị ường, ở đấu có ho t đ ng s n xuấtếạ
ộ ả kinh doanh, lao đ ng đó có quan h l i ích và l i ích kinh tếế.ộ ở ệ ợ ợ
3. Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thề kinh tế - xã hội
Trong nếền kinh tếế th trị ường, ho t đ ng kinh tếế đạ ộ ược bi u
hi nể ệ vô cùng phong phú. M c dù v y, điếềm chung c a hếtế th
y cácặ ậ ủ ả ho t đ ng đó là hạ ộ ướng t i l i ích.ớ ợ lOMoAR cPSD| 44820939
M t là, l i ích kinh tềế là đ ng l c tr c tềếp c a các chộ ợ ộ ự ự ủ ủ th
vàể ho t đ ng kinh tềế - xã h iạ ộ ộ -
Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là để thỏa mãn
cácnhu cầu vật chất, nâng cao phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu
cầu vật chất của mình. Trong nền kinh tế thị trường, phương thức và mức
độ thỏa mãn các nhu cẩu vật chất tùy thuộc vào mức thu nhập. Do đó,
mức thu nhập càng cao, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật
chất càng tốt. Vì vậy, mọi chủ thề kinh tế đều phải hành động để nâng cao
thu nhập của mình. Thực hiện lợi ích kinh tế của các giai tầng xã hội, đặc
biệt của người dân vừa là cơ sở bảo đảm cho sự ổn định và phát triển xã
hội, vừa là biểu hiện của sự phát triển. “Nước độc lập mà dân không được
hưởng ấm no, hạnh phúc thì độc lập cũng không có ý nghĩa gì”. -
Về khía cạnh kinh tế, tất cả các chủ thể kinh tế đều hành động trước
hếtvì lợi ích chính đáng của mình. Tất nhiên, lợi ích này phải đảm bảo
trong sự liên hệ với các chủ thể khác trong xã hội. Phương thức và mức
độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất
lượng hàng hóa và dịch vụ mà xã hội có được. Mà tất cả các nhân tố đó
lại là sản phẩm của nền kinh tế và phụ thuộc vào quy mô và trình độ phát
triển của nó. Theo đuổi lợi ích kinh tế chính đáng của mình, các chủ thổ
kinh tế đã đóng góp vào sự phát triền của nền kinh tế. Vì lợi ích chính
đáng của mình, người lao động phải tích cực lao động sản xuất, nâng cao
tay nghề, cải tiến công cụ lao dộng; chủ doanh nghiệp phái tìm cách nâng
cao hiệu quả sừ dụng các nguồn lực, dáp ứng các nhu cầu, thị hiếu của
khách hàng bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, thay dổi mẫu mã,
nâng cao tinh thần trách nhiệm trong phục vụ người tiêu dùng... Tất cả
những diều đó đều có tác dụng thúc đẩy sự phát trien của lực lượng sản
xuất, của nền kinh tế và nâng cao đời sống của người dân.
Hai là, l i ích kinh tềế là c s thúc đ y s phát tri n các l i íchợ ơ ở ẩ ự ể ợ khác. -
Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất còn phụ
thuộcđịa vị của con người trong hệ thống quan hệ sán xuất xã hội nên để
thực hiện được lợi ích của mình các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với
nhau đề thực hiện quyền làm chủ đối với tư liệu sản xuất. Đó là cội nguồn
sâu xa của các cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong lịch sử - một động lOMoAR cPSD| 44820939
lực quan trọng của tiến bộ xã hội. “Động lực của toàn bộ lịch sừ chính là
cuộc đấu tranh của các giai cấp và những xung đột về quyền lợi của họ”
và “nguồn gốc vấn đè trước hết là những lợi ích kinh tế mà quyền lực
chính trị phải phục vụ với tư cách phương tiện”. Như vậy, mọi vận động
của lịch sử, dù dưới hình thức như thế nào, xét đến cùng, đều xoay quanh
vấn đề lợi ích, mà trước hết là lợi ích kinh tế. -
Lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự
hìnhthành và thực hiện lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa của các chủ thể xã hội. -
Lợi ích kinh tế mang tính khách quan và là động lực mạnh mõ đề
pháttriển kinh tế - xã hội. C.Mác đã chỉ rõ: “Cội nguồn phát triển của xã
hội không phải là quá trình nhận thức, mà là các quan hệ của đời sống vật
chất, tức là các lợi ích kinh tế của con người”. -
Điều cân lưu ý là, chỉ khi có sự đồng thuận, thông nhất giữa các lợi
íchkinh tế thì lợi ích kinh tế mới thực hiện được vai trò của mình. Ngược
lại, việc theo đuổi những lợi ích kinh tế không chính đáng, không hợp lý,
không họp pháp sẽ trở thành trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội. -
Ở Việt Nam, trong một thời gian rất dài, vì rất nhiều lý do, các lợi
íchkinh tế, nhất là lợi ích cá nhân, không được chú ý đúng mức. Hiện nay,
trong điều kiện cơ chế thị trường, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là:
coi lợi ích kinh tế là động lực của các hoạt động kinh tế; phải tôn trọng
lợi ích cá nhân chính đáng. Điều này góp phần tạo động lực cho sự phát
triển đất nước ta trong những năm vừa qua.
II.Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh
tế thị trường ở Việt Nam
1. Khái niệm về quan hệ lợi ích kinh tế
Quan hệ lợi ích kinh tể là sự thiết lập những tương tác giữa con
người với con người, giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức
kinh tế, giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa con người với
tổ chức kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới nhằm lOMoAR cPSD| 44820939
mục tiêu xác lập các lợi ích kinh tế trong mối liên hệ với trình độ
phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương
ứng của một giai đoạn phát triển xã hội nhất định. Như vậy, quan
hệ lợi ích kinh tế có biểu hiện hết sức phong phú:
- Theo chiếều d c: gi a t ch c kinh tếế v i cá nhấn trong tọ ữ ổ ứ
ớ ổ ch c kinh tếế đó.ứ
- Theo chiếều ngang: gi a con ngữ ười v i con ngớ ười, gi a cácữ
ch th kinh tếế, gi a các c ng đôềng ngủ ể ữ ộ ười, gi a các t ch
cữ ổ ứ kinh tếế, gi a các b ph n h p thành nếền kinh tếế.ữ ộ ậ ợ
Trong điều kiện hội nhập ngày nay, quan hệ lợi ích kinh tế còn phải
xét tới quan hệ giữa quốc gia với phàn còn lại của thế giới.
2. Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế
S thốếng nhấết c a quan h l i ích kinh tềế:ự ủ ệ ợ
Chúng thôếng nhấết v i nhau vì m t ch th có th tr thành bớ ộ ủ ể
ể ở ộ ph n cấếu thành c a ch th khác. Do đó, l i ích c a ch th nàyậ
ủ ủ ể ợ ủ ủ ể được th c hi n thì l i ích c a ch th khác cũng tr c tếếp
ho cự ệ ợ ủ ủ ể ự ặ gián tếếp được th c hi nự ệ
Ch ng h n, môỗi cá nhấn ngẳ ạ ười lao đ ng có l i ích riếng c aộ ợ
ủ mình, dôềng th i các cá nhấn dó l i là b ph n cấếu thành t p thờ
ạ ộ ậ ậ ể doanh nghi p và tham gia vào l i ích t p th dó. Doanh
nghi pệ ợ ậ ể ệ ho t d ng càng có hi u qu , l i ích doanh nghi p càng
đạ ộ ệ ả ợ ệ ược đ m b o thì l i ích ngả ả ợ ười lao đ ng càng độ
ược th c hi n tôết:ự ệ vi c làm đệ ược đ m b o, thu nh p n đ nh và
đả ả ậ ổ ị ược nấng cao... Ngược l i, l i ích ngạ ợ ười lao đ ng càng
độ ược th c hi n tôết thìự ệ người lao đ ng càng tch c c làm vi c, lOMoAR cPSD| 44820939
trách nhi m v i doanhộ ự ệ ệ ớ nghi p càng cao và t đó l i ích doanh
nghi p càng đệ ừ ợ ệ ược th cự hi n tôết.ệ
S mấu thuấẫn trong quan h l i ích kinh tềếự ệ ợ
- Các quan h l i ích kinh tếế mấu thuấỗn v i nhau vì các ch thệ ợ
ớ ủ ể kinh tếế có th hành đ ng theo nh ng phể ộ ữ ương th c khác
nhauứ đế th c hi n các l i ích c a mình. S khác nhau đó đếến m cự
ệ ợ ủ ự ứ đôếi l p thì tr thành mấu thuấỗn.ậ ở
Ví d , vì l i ích c a mình, các cá nhấn, doanh nghi p có th làmụ ợ ủ
ệ ể hàng gi , buôn l u, trôến thuếế... thì l i ích c a cá nhấn,
doanhả ậ ợ ủ nghi p và l i ích xã h i mấu thuấỗn v i nhau. Khi đó,
ch doanhệ ợ ộ ớ ủ nghi p càng thu đệ ược nhiếều l i nhu n, l i ích
kinh tếế c a ngợ ậ ợ ủ ười tếu dung, c a xã h i càng b tôền h i.ủ ộ ị ạ
- L i ích c a nh ng ch th kinh tếế có quan h tr c tếếp trongợ ủ ữ
ủ ể ệ ự vi c phấn phôếi kếết qu ho t đ ng s n xuấết, kinh doanh
cũng cóệ ả ạ ộ ả th mấu thuấỗn v i nhau vì t i m t th i điếềm kct
qu ho t đ ngể ớ ạ ộ ờ ả ạ ộ s n xuấtế , kinh doanh là xác đ nh. Do
đó, thu nh p c a ch thả ị ậ ủ ủ ể này táng lến thì thu nh p c a ch th
khác gi m xuôếng. Khi cóậ ủ ủ ể ả mấu thuấỗn thì vi c th c hi n l i
ích này có th seỗ ngắn c n,ệ ự ệ ợ ể ả th m chí làm tôền h i đếến
các l i ích khác. Mấu thuấỗn vếề l i íchậ ạ ợ ợ kinh tếế là c i nguôền
c a các xung đ t xã h i. Do v y, điếều hoàộ ủ ộ ộ ậ mấu thuấỗn gi
a các l i ích kinh tếế bu c các ch th ph i quanữ ợ ộ ủ ể ả tấm và tr
thành ch c nắng quan tr ng c a nhà nở ứ ọ ủ ước nhắmề ôền đ
nh xã h i, t o đ ng l c phát triếền kinh tếế - xã h i.ị ộ ạ ộ ự ộ lOMoAR cPSD| 44820939
- Trong các hình th c l i ích kinh tếế, l i ích cá nhấn là cứ ợ ợ ơ s
,ở nếền t ng c a các l i ích khác. Các nguyến nhấn ch yếếu là, thả
ủ ợ ủ ứ nhấết nhu cấều c b n, song còn trơ ả ước hếết thu c vếề
các cá nhấn,ộ quyếết đ nh ho t đ ng c a các cá nhấn; th hai, th c
hi n l i íchị ạ ộ ủ ứ ự ệ ợ cá nhấn là s s đ th c hi n các l i ích khác vì
cá nhấn cấếuơ ở ể ự ệ ợ thành nến t p th , giai cấếp, xã h i... “Dấn
giàu” thì “nậ ể ộ ước m nh”. Do dó, l i ích cá nhấn chính đáng
cấền đạ ợ ược pháp lu tậ tôn tr ng, b o v .ọ ả ệ
3. Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế
Th nhấết, trình đ phát tri n c a l c lứ ộ ể ủ ự
ượng s n xuấết.ả
Là phương th c và m c đ th a mãn các nhu cấều v t chấết c aứ ứ
ộ ỏ ậ ủ con người, l i ích kinh tếế trợ ước hếtế ph thu c vào sôế
lụ ộ ượng, chấtế lượng hàng hóa và d ch v , mà điếều này l i ph
thu c vàoị ụ ạ ụ ộ trình đ phát triếền l c lộ ự ượng s n xuấtế . Do
đó, trình đ phátả ộ triếền c a l c lủ ự ượng s n xuấết càng cao, vi
c đáp ng l i ích kinhả ệ ứ ợ tếế c a các ch th càng tôết. Quan h l i
ích kinh tếế vì v y, càngủ ủ ể ộ ợ ậ có điếều ki n đếề thôếng nhấết
v i nhau. Nh v y, nhấn tôế đấều tếnệ ớ ư ậ ảnh hưởng đếến quan
h l i ích kinh tếế c a các ch th là l cệ ợ ủ ủ ể ự lượng s n xuấtế .
Chính vì v y, phát tri n l c lả ậ ể ự ượng s n xuấết trả ở thành nhi
m v quan tr ng hàng đấều c a các quôếc gia.ệ ụ ọ ủ
Th hai, đ a v c a ch th trong h thốếng quan h s n xuấtế ứ ị ị ủ ủ ể ệ ệ ả xã h i.ộ
Quan h s n xuấết, mà trệ ả ước hếtế là quan h s h u vếề t li uệ ở
ữ ư ệ s n xuấtế , quyếết đ nh v trí, vai trò c a môỗi con ngả ị ị ủ lOMoAR cPSD| 44820939
ười, môỗi chủ th trong quá trình tham gia các ho t đ ng kinh tếế
- xã h i. Doể ạ ộ ộ đó, không có l i ích kinh tếế nắềm ngoài nh
ng quan h s n xuấếtợ ữ ệ ả và trao đôếi, mà nó là s n ph m c a nh
ng quan h s n xuấết vàả ẩ ủ ữ ệ ả trao đ i, là hình th c tôền t i và
biếu hi n c a các quan h s nổ ứ ạ ệ ủ ệ ả xuấtế và trao đ i trong
nếền kinh tếế th trổ ị ường.
Th ba, chính sách phấn phốếi thu nh p c a nhà nứ ậ ủ ước.
S can thi p c a nhà nự ệ ủ ước vào nếền kinh tếế th trị ường là
tấtế yếếu khách quan, bắềng nhiếều lo i công c , trong đó có các
chínhạ ụ sách kinh tếế - xã h i. Chính sách phấn phôếi thu nh p c
a nhàộ ậ ủ nước làm thay đôi m c thu nh p và tứ ậ ương quan
thu nh p c aậ ủ các ch th kinh tếế. Khi m c thu nh p và tủ ể ứ ậ
ương quan thu nh pậ thay đ i, phổ ương th c và m c đ th a mãn
các nhu cấều v tứ ứ ộ ỏ ậ chấtế cũng thay đ i, t c là l i ích kinh tếế
và quan h l i íchổ ứ ợ ệ ợ kinh tc gi a các ch th cũng thay đôếi.ữ ủ ể
Th t , h i nh p kinh tềế quốếc tềế.ứ ư ộ ậ
B n chấtế c a kinh tếế th trả ủ ị ường là m c a h i nh p. Khi mở ử
ộ ậ ở c a h i nh p, các quôếc gia có th gia tắng l i ích kinh tếế tử ộ
ậ ể ợ ừ thương m i quôếc tếế, đấều t quôếc tếế. Tuy nhiến, l i ích
kinh tếếạ ư ợ c a các doanh nghi p, h gia đình s n xuấết hàng hóa
tếu thủ ệ ộ ả ụ trến th trị ường n i đ a có thế b nh hộ ị ị ả ưởng b
i c nh tranh c aở ạ ủ hàng hóa nước ngoài. Đấết nước có th phát
tri n nhanh h nể ể ơ nh ng cũng ph i đôếi m t v i các nguy c c n ki
t tài nguyến, ôư ả ặ ớ ơ ạ ệ nhiếỗm môi trường... Điếều đó có lOMoAR cPSD| 44820939
nghĩa là h i nh p kinh tếế quôếcộ ậ tếế seỗ tác đ ng m nh meỗ và
nhiếều chiếu đến l i ích kinh tếế c aộ ạ ợ ủ các ch th .ủ ể
4. Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường
M t là, quan h l i ích gi a ngộ ệ ợ ữ ười lao đ ng và ngộ ười s d ngử ụ lao đ ng.ộ
- Người lao đ ng là ngộ ười có đ th l c và trí l c đ lao đ ng,ủ ể ự
ự ể ộ t c là có kh nắng lao đ ng. Khi h bán s c lao đ ng seỗ nh nứ
ả ộ ọ ứ ộ ậ được tếền lương (hay tếền công) và ch u s qu n l ,
điếều hànhị ự ả ỷ c a ngủ ười s d ng lao đ ng. B n chấết c a tếền
lử ụ ộ ả ủ ương là giá cả c a hàng hóa s c lao đ ng, ch đ đ tái s n
xuấtế s c lao đ ng.ủ ứ ộ ỉ ủ ể ả ứ ộ - Người sử d ng lao đ ng là ch
doanh nghi p (nhà tụ ộ ủ ệ ư b nả trong CNTB), c quan, t ch c, h
p tác xã, h gia đình, cá nhấnơ ổ ứ ợ ộ có thuế mướn, s d ng lao đ
ng theo h p đông lao đ ng. Làử ụ ộ ợ ộ người tr tếền mua hàng
hóa s c lao đ ng nến ngả ứ ộ ười s d ngử ụ lao đ ng có quyếền t
ch c, qu n lý quá trình làm vi c c aộ ổ ứ ả ệ ủ người lao đ ngộ
- L i ích kinh tếế c a ngợ ủ ười s d ng lao đ ng th hi n t p trungử
ụ ộ ể ệ ậ ở ợ l i nhu n mà h thu đậ ọ ược trong quá trình kinh
doanh. L i íchợ kinh tếế c a ngủ ười lao đ ng thếề hi n t p trung ộ
ệ ậ ở thu nh pậ (trước hếtế là tếền lương, tếền thưởng) mà h nh
n đọ ậ ược t vi cừ ệ bán s c lao đ ng c a mình cho ngứ ộ ủ ười s d
ng lao đ ng. L i íchử ụ ộ ợ kinh tếế c a ngủ ười lao đ ng và ngộ ười
s d ng lao đ ng có quanử ụ ộ h ch t chõ, v a thôếng nhấtế , v a
mấu thuấỗn v i nhau.ệ ặ ừ ừ ớ lOMoAR cPSD| 44820939
• S thôếng nhấtế vếề l i ích kinh tếế gi a ngự ợ ữ ười lao đ ng
vàộ người s d ng lao đ ng th hi n: néu ngử ụ ộ ể ệ ười s d ng
laoử ụ đ ng th c hi n các ho t đ ng kinh tếế trong điếều ki n
bìnhộ ự ệ ạ ộ ệ thường h seỗ thu đọ ược l i nhu n, th c hi n
đợ ậ ự ệ ược l i íchợ kinh tếế c a mình; đôềng th i, h seỗ
tếếp t c s d ng laoủ ờ ọ ụ ử ụ đ ng nến ngộ ười lao đ ng cũng
th c hi n độ ự ệ ược l i ích kinhợ tếế c a mình vì có vi c làm,
nh n đủ ệ ậ ược tếền lương. Ngược l i, nếếu ngạ ười lao đ
ng tch c c làm vi c, l i ích kinh tếếộ ự ệ ợ c a h đủ ọ ược th c
hi n thông qua tếền lự ệ ương được nh n,ậ đôềng th i, góp
phấền vào s gia tắng l i nhu n c a ngờ ự ợ ậ ủ ười sử d ng
lao đ ng. Vì v y, t o l p sụ ộ ậ ạ ậ ự thôếng nhấết trong quan
h l i ích gi a ngệ ợ ữ ười lao đ ng và ngộ ười s d ng laoừ ụ
d ng là điếều ki n quan tr ng th c hi n l i ích kinh tếế c aộ ệ
ọ ự ệ ợ ủ c hai bến.ả
• Tuy nhiến, quan h l i ích kinh tếế gi a ngệ ợ ữ ười lao đ ng
vàộ người s d ng lao đ ng còn có mấu thuấỗn. T i m t th iừ
ụ ộ ạ ộ ờ đi m nhấết đ nh, thu nh p t các ho t đ ng kinh tếế
là xácể ị ậ ừ ạ ộ đ nh nến l i nhu n c a ngị ợ ậ ủ ười s d ng
lao đ ng tắng lếnử ụ ộ thì tếền lương c a ngủ ười lao d ng
gi m xuôếng và ngộ ả ược l i. Vì l i ích c a mình, ngạ ợ ủ ười
s d ng lao đ ng luôn tmử ụ ộ cách cắết gi m t i m c thấếp
nhấết các kho n chi phí trongả ớ ứ ả đó có tếền lương c a
ngủ ười lao đ ng đếề tắng l i nhu n.ộ ợ ậ Tuy nhiến, tếền
lương là điếều ki n đ tái s n xuấết s c laoệ ể ả ứ đ ng nến m
c tếền lộ ứ ương thấếp nhấết người s d ng laoử ụ đ ng ph i
tr cho ngộ ả ả ười lao đ ng là m c tếền lộ ứ ương tôếi thi u.
Vì l i ích c a mình, ngể ợ ủ ười lao d ng seỗ đấếu tranh đòiộ lOMoAR cPSD| 44820939
tắng lương, gi m giả ờ làm, bãi công... Nếếu mấu thuấỗn
không được gi i quyếết h p lý seỗ nh hả ợ ả ường xấếu t i
cácớ ho t đ ng kinh tếế.ạ ộ
Hai là, quan h l i ích gi a nh ng ngệ ợ ữ ữ ười s d ng lao đ ng.ử ụ ộ
- Nh ng ngữ ười s d ng lao đ ng có quan h l i ích kinh tếế ch tử
ụ ộ ệ ợ ặ cheỗ v i nhau. Trong c chếế th trớ ơ ị ường, nh ng ngữ
ười s d ngử ụ lao đ ng v a là đôếi tác, v a là đôếi th c a nhau, t đó
t o ra sộ ừ ừ ủ ủ ừ ạ ự thôếng nhấtế và mấu thuấỗn vếề l i ích
kinh tếế gi a h .ợ ữ ọ
- Nh ng ngữ ười s d ng lao đ ng không ch c nh tranh trongừ ụ ộ
ỉ ạ cùng ngành, mà còn c nh tranh gi a các ngành, bắềng vi c diạ
ữ ệ chuy n vôến (t b n) t ngành này sang ngành khác. T đó hìnhể
ư ả ừ ừ thành t suất l i nhu n bình quấn, t c là nh ng ngỷ ợ ậ ứ ữ
ười s d ngừ ụ lao đ ng đã chia nhau l i nhu n theo vôn đóng góp.
S thôếngộ ợ ậ ự nhấết và mấu thuấỗn vếề l i ích kinh tếế gi a nh
ng ngợ ữ ữ ười s d ngử ụ lao đ ng bi u hi n t p trung l i nhu n bình
quấn mà h nh nộ ể ệ ậ ở ợ ậ ọ ậ được.
- S thôếng nhấết vếề l i ích kinh tếế làm cho nh ng ngự ợ ữ ười
s d ngử ụ lao đ ng liến kếtế ch t cheỗ v i nhau, hôỗ tr lấỗn nhau.
Quan hộ ặ ớ ợ ệ ch t cheỗ vếề l i ích kinh tếế gi a nh ng ngặ ợ ữ
ữ ười s d ng lao đ ngử ụ ộ làm cho h tr thành đ i ngũ doanh nhấn.
Trong c chếế thọ ở ộ ơ ị trường, đ i ngũ này đóng góp quan tr ng
vào sộ ọ ự phát tri nể kinh tếế - xã h i nến cấền độ ược tôn vinh,
t o điếều ki n thu n l iạ ệ ậ ợ đ phát tri n.ể ể lOMoAR cPSD| 44820939
Ba là, quan h l i ích gi a nh ng ngệ ợ ữ ữ ười lao đ ng.ộ
- Trong nếền kinh tếế th trị ường, nhiếều người muôến bán s c
laoứ d ng. Đ th c hi n l i ích kinh tếế c a mình, ngộ ể ự ệ ợ ủ ười
lao đ ngộ không ch ph i quan h v i ngỉ ả ệ ớ ười s d ng lao d ng,
mà cònử ụ ộ ph i quan h v i nhau. Nếu có nhiếều ngả ệ ớ ười bán
s c lao đ ng,ứ ộ người lao đ ng ph i c nh tranh v i nhau. H u qu là
tếền lộ ả ạ ớ ậ ả ương c a ngủ ười lao đ ng b gi m xuôềng, m t b
ph n ngộ ị ả ộ ộ ậ ười lao đ ngộ b sa th i. Nếếu nh ng ngị ả ữ ười
lao đ ng thông nhấết độ ược v iớ nhau, h có thếề th c hi n đọ ự ệ
ược các yếu sách c a mình ( m tủ ở ộ ch ng m c nhấết đ nh) đôếi
v i gi i ch (nh ng ngừ ự ị ớ ớ ủ ữ ười s d ngử ụ lao d ng).ộ
- Đ h n chếế mấu thuấỗn l i ích kinh tếế trong n i b , đ c trể ạ ợ
ộ ộ ặ ưng v i nh ng ngớ ữ ười s d ng lao đ ng, nh ng ngử ụ ộ ữ ười
lao đ ng đãộ thành l p t ch c riếng. Sậ ổ ứ ự đoàn kếtế , giúp đ
lấỗn nhau gi aỡ ữ nh ng ngữ ười lao đ ng trong gi i quyet các môếi
quan h là rấtếộ ả ệ cấền thiếtế nh ng ph i d a trến các quy đ nh c
a pháp lu t.ư ả ự ị ủ ậ
Bốến là, quan h gi a l i ích cá nhấn, l i ích nhóm và lệ ữ ợ ợ ợi ích xã h i.ộ
Trong c chếế th trơ ị ường, cá nhấn tôền t i dạ ưới nhiếều hình
th c.ứ Người lao đ ng, ngộ ười s d ng lao đ ng đcu là thành viến
c aử ụ ộ ủ xã h i nến môỗi ngộ ười đếều có l i ích cá nhấn và có
quan h ch tợ ệ ặ cheỗ v i l i ích xã h i. Nếếu ngớ ợ ộ ười lao đ ng
và ngộ ười s d ng laoử ụ đ ng làm vi c theo đúng các quy đ nh c a
pháp lu t và th cộ ệ ị ủ ậ ự hi n đệ ược các l i ích kinh tếế c a mình
thì h đã góp phàn phátợ ủ ọ tri n nếền kinh tếế, th c hi n l i ích
kinh tếế c a xã h i.ể ự ệ ợ ủ ộ lOMoAR cPSD| 44820939
Khi l i ích kinh tếế c a xã h i dợ ủ ộ ược th c hi n, xã h i phát tri nự
ệ ộ ể seỗ t o l p môi trạ ậ ường thu n l i đ ngậ ợ ể ười lao đ ng và
ngộ ười sử d ng lao đ ng th c hi n tôết h n các l i ích kinh tếế c a
mình.ụ ộ ự ệ ơ ợ ủ Ngược l i, nếếu gi a ngạ ữ ười lao đ ng và ngộ
ười s d ng lao đ ngử ụ ộ này sinh mấu thuấỗn không gi i quyếết
đả ược; ho c ngặ ười lao đ ng và ngộ ười s d ng lao d ng c ng tác
v i nhau là hàng gi ,ử ụ ộ ộ ớ ả hàng nhái, trôn thuế... thì l i ích
kinh tếế c a xã h i seỗ b tôn h i.ợ ủ ộ ị ạ Biếu hi n là nếền kinh tếế
ch m phát tri n, chấết lệ ậ ể ượng cu c sôếngộ c a ngủ ười dấn ch
m đậ ược c i thi n...ả ệ
S tôền t i và phát tri n c a c ng đôềng, xã h i quyếết đ nh sự ạ ể ủ
ộ ộ ị ự tôền t i, phát tri n c a cá nhấn nến l i ích xã h i đóng vai
tròạ ể ủ ợ ộ đ nh hị ướng cho l i ích cá nhấn và các ho t đ ng th c
hi n l iợ ạ ộ ự ệ ợ ích cá nhấn. L i ích xã h i là c s c a s thôếng nhấết
gi a cácợ ộ ơ ở ủ ự ữ l i ích cá nhấn, t o ra s thôếng nhấết trong
ho t đ ng c a cácợ ạ ự ạ ộ ủ ch th khác nhau trong xã h i. Ph.
Ăngghen đã t ng kh ngủ ể ộ ừ ẳ đ nh: “ị Ớ đấu không có l i ích
chung thì đó không th có sợ ờ ể ự thôếng nhấết vếề m c dích và
cũng không thếề có s thôếng nhấết vếềụ ự hành đ ng độ ược”.
Quan h l i ích gi a các ch th trến choệ ợ ữ ủ ể thấếy, l i ích cá nhấn
và l i ích xã h i có quan h nhiếều chiếều.ợ ợ ộ ệ
- Các cá nhấn, t ch c ho t đ ng trong cùng ngành, cùng lĩnhổ ứ ạ
ộ v c, liến kếtế v i nhau trong hành đ ng đ th c hi n tôết h n l iự ớ
ộ ể ự ệ ơ ợ ích riếng (l i ích cá nhấn, t ch c) c a h hình thành nến
“l iợ ổ ứ ủ ọ ợ ích nhóm”. Đó là các hi p h i ngành nghếề, các t ch
c chính tr ,ệ ộ ổ ứ ị xã h i, các nhóm dấn c chung m t sôế l i ích
theo vùng, theoộ ư ộ ợ s thích...ở lOMoAR cPSD| 44820939
- Các cá nhấn, tôế ch c ho t đ ng trong các ngành, lĩnh v c khácứ
ạ ộ ự nhau nh ng có môếi liến h v i nhau, liến kếtế v i nhau trongư
ệ ớ ớ hành đ ng đ th c hi n tôết h n l i ích riếng mình hình thànhộ
ể ự ệ ơ ợ nen “nhóm l i ích”.ợ
VD: Đó là mô hình liến kếtế gi a 4 nhà trong nông nghi p:ữ ệ
nhà nông - nhà doanh nghi p - nhà khoa h c - nhà nệ ọ ước;
mô hình liến kếết trến th trị ường nhà : nhà doanh nghi p
kinhở ệ doanh bấtế đ ng s n - ngấn hàng thộ ả ương m i - ngạ ười mua nhà...
- “L i ích nhóm” và “nhóm l i ích” nếếu phù h p v i l i ích quôếcợ
ợ ợ ớ ợ gia, không gấy tôền h i đén các l i ích khác cấền đạ ợ ược
tôn tr ng,ọ b o v và t o điếều ki n vì đất nả ệ ạ ệ ước có thếm đ
ng l c phátộ ự tri n; ngể ược l i, khi chúng mấu thuấỗn v i l i ích
quôếc gia, làmạ ớ ợ tôền h i các l i ích khác thì cấền phái ngắn ch n.ạ ợ ặ
Trong th c tếế, “l i ích nhóm” và “nhóm l i ích” có s tham giaự ợ
ợ ự c a công ch c, viến ch c ho c các c quan công quyếền nhiếềuủ
ứ ứ ặ ơ kh nắng seỗ tác đ ng tếu c c đôn l i ích xã h i và các l i íchả
ộ ự ợ ộ ợ kinh tếế khác vì quyếền l c nhà nự ước seỗ b l m d ng
và ph c vị ạ ụ ụ ụ cho l i ích c a các cá nhấn. Điếều cấền l u ý, “l i
ích nhóm” vàợ ủ ư ợ “nhóm l i ích” tếu c c thợ ự ường không l di
n. Vì v y, vi cộ ệ ậ ệ chôếng “l i ích nhóm” và “nhóm l i ích” tếu c
c vô cùng khóợ ợ ự khắn. Đ b o đ m s thôếng nhấết gi a l i ích cá
nhấn và l i íchể ả ả ự ữ ợ ợ xã h i, vi c chôếng “l i ích nhóm” và
“nhóm l i ích” tếu c cộ ệ ợ ợ ự ph i đả ược th c hi n quyếtế li t,
thự ệ ệ ường xuyến. lOMoAR cPSD| 44820939
5. Phương thức thực hiện lợi ích kinh tế trong các
quan hệ lợi ích chủ yếu
Th nhấết, th c hi n l i ích kinh tềế theo nguyền tắếc th trứ ự ệ ợ ị ường.
Các quan h l i ích, các ch th l i ích kinh tếế m c dù đa dệ ợ ủ ể ợ ặ
ạng, song đ có thếề th c hi n để ự ệ ược l i ích c a mình, trong
bôếi c nhợ ủ ả kinh tếế th trị ường cấền ph i cắn c vào các nguyến
tắếc c a thả ứ ủ ị trường. Đấy là phương th c pho biếến trong m
i nếền kinh tếế thứ ọ ị trường, bao gôềm c kinh tếế th trả ị ường
đ nh hị ướng xã h i chộ ủ nghĩa Vi t Nam.ở ệ
Th hai, th c hi n l i ích kinh tềế theo chính sách c a nhà nứ ự ệ ợ ủ
ước và vai trò c a các t ch c xã h i.ủ ổ ứ ộ
Khi th c hi n l i ích kinh tếế, nếếu ch cắn c theo nguyến tắcế ự ệ
ợ ỉ ứ thị trường, tấết yếếu seỗ dấỗn đếến nh ng h n chếế vếề m
t xã h i. Doữ ạ ặ ộ đó, đếề khắcế ph c nh ng h n chếế c a phụ ữ ạ
ủ ương th c th c hi nứ ự ệ theo nguyến tắếc th trị ường, phương
th c th c hi n l i ích d aứ ự ệ ợ ự trến chính sách c a nhà nủ ước
và vai trò c a các t ch c xã hủ ổ ứ ội càn ph i đả ược chú ý nhắềm
t o s bình đắếng và thúc đ y tếến bạ ự ẩ ộ xã h i.ộ
III. Vai trò nhà nước trong bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích -
Hài hòa các lợi ích kinh tế là sự thống nhất biện chứng giữa lợi
íchkinh tế của các chủ thể, trong đó mặt mâu thuẫn được hạn chế, trách
được va chạm, xung đột; mặt thong nhất được khuyến khích, tạo điều kiện lOMoAR cPSD| 44820939
phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, từ đó tạo động lực thúc đẩy các hoạt
động kinh tế, góp phần thực hiện tốt hơn các lợi ích kinh tế, đặc biệt là lợi ích xã hội. -
Để có sự hài hòa giữa các lợi ích kinh tế chỉ có kinh tế thị trường
làkhông đù vì các lợi ích kinh tế luôn vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với
nhau, mà cần có sự can thiệp của nhà nước. Bảo đảm hài hòa các lợi ích
kinh tế là sự can thiệp của nhà nước vào các quan hệ lợi ích kinh tế bằng
các công cụ giáo dục, pháp luật, hành chính, kinh tế... nhằm gia tăng thu
nhập cho các chủ thề kinh tế; hạn chế mâu thuẫn, tăng cường sự thống
nhất; xừ lý kịp thời khi có xung đột. C. Kết luận
*Tóm lại, lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế khách quan, là động lực
của các hoạt động kinh tế. Về bản chất lợi ích kinh tế là quan hệ xã hội,
mang tính lịch sử. Trong cơ chế thị trường các chủ thể kinh tế quan hệ với
nhau xuất phát từ quan hệ lợi ích ( 4 mối quan hệ lợi ích cơ bản). Các quan
hệ lợi ích đó biểu hiện của quan hệ sâu xa hơn, quan hệ lợi ích giữa cá
nhân – lợi ích nhóm, nhóm lợi ích – lợi ích xã hội. Bảo đảm hài hoà lợi
ích kinh tế là yêu cầu khách quan, nhà nước là chủ thể chính trong bảo đảm hài hoà lợi ích.
D. Tài liệu tham khảo
1. Giáo trình kinh tế chính trị Mác- Lênin
2. Số liệu từ Tổng cục Thống kê, Viện chiến lược và
chínhsách tài chính
3. NXB Chính trị quốc gia và sự thật, C. Mác và Ph.Ăngghen 4. Wikipedia