Lý thuyết lịch sử văn minh thế giới | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

I - Bài mở đầu:

1. Khái niệm Văn hóa:

Văn hóa là sản phẩm của con người được tạo ra trong quá trình lao động (từ lao động trí óc đến lao động chân tay), được chi phối bởi môi trường (môi tự nhiên và xã hội) xung quanh và tính cách của từng tộc người. Nhờ có văn hóa mà con người trở nên khác biệt so với các loài động vật khác; và do được chi phối bởi môi trường xung quanh và tính cách tộc người nên văn hóa ở mỗi tộc người sẽ có những đặc trưng riêng.

• Văn hóa là sản phẩm của con người
• Văn hóa là nấc thang đưa con người phát triển

1. Khái niệm Văn minh:

- Văn minh là toàn bộ những phát minh của con người dựa trên quá trình tìm tòi và khám phá ra các “quy luật của tự nhiên”, để hình thành nên những hệ thống lý thuyết “khoa học - kỹ thuật” cơ bản. Từ đó sáng chế ra các “công nghệ - máy móc” (công cụ sản xuất vật chất) và những“sản phẩm vật chất”(đồ dùng sinh hoạt) mang tính thực dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất của con người.
- Văn minh còn bao gồm toàn bộ “ kỹ thuật sinh sống” và “tổ chức xã hội” nhằm thiết lập nên những “thiết chế” xã hội mang tính hiện đại, giúp cho con người thực hiện được quyền sống, quyền tự do và quyền dân chủ của mỗi cá nhân và cả cộng đồng - xã hội.

1. Khái niệm Văn hiến:

- Văn hiến là truyền thống văn hóa lâu đời và tốt đẹp thể hiện bản lĩnh của một dân tộc, quốc gia nào đó trong cuộc đấu tranh sinh tồn và thể hiện bản sắc riêng cho dân tộc, quốc gia đó.

1. Khái niệm Văn vật:

- Văn vật là khái niệm bộ phận của văn hóa, chỉ khác văn hóa ở độ bao quát các giá trị.
- Văn vật là truyền thống văn hóa thiên về các giá trị văn hóa vật chất ở một vùng đất biểu hiện ở việc có nhiều nhân tài, nhiều di tích, công trình, hiện vật có giá trị nghệ thuật và lịch sử.

1. Các yếu tố của văn minh:

1. Những nền văn minh lớn trên thế giới:

• Thời cổ đại: Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Hoa, Đông Nam Á, Hy Lạp, La Mã
• Thời trung đại: Ấn Độ, Trung Hoa, Đông Nam Á, Tây Âu

=> Trung Cổ Đại: Ấn-Trung-ĐNÁ

• Thời cận – hiện đại: VM Công nghiệp, VM hậu công nghiệp, VM tin học

II - VM Ai Cập: Kiến trúc điêu khắc, tôn giáo

1. Kiến trúc điêu khắc:

- Kim tự tháp - nơi chôn cất Pharaon:

+ Xây dựng thời Cổ vương quốc, nhiều nhất vào thời vương triều IV.

+ 70 KTT lớn nhỏ, 3 cái nổi nhất ở Cairo.

+ Lớn nhất là Cheops (Kê ốp) – 2.600 TCN, thời vua Cheops (h: 146,6m, S: 230x230m, gồm 2.300.000 phiến đá nặng trung bình 2,5 tấn, tổng trọng lượng 6,5 triệu tấn)

+ Nhỏ nhất là Giza

- Tượng nhân sư Sphynx (mình sư tử, đầu người hoặc dê): Tiêu biểu ở gần Kim tự tháp Kêphren ở Ghide – dài 55m, cao 20cm

- Quần thể di tích đền Karnak – ở tp Thebes, kinh đô cũ của Ai Cập, nổi tiếng nhất ở đây là Đền thờ thần Amun (thần thông thái, thần gió) → có tượng nhân sư đầu cừu, do vua Ramesses II xây từ 1391-1351 TCN (

- Thung lũng của các vị vua - bờ Tây sông Nile (trong thời kì Tân vương quốc 1539 – 1075 TCN, chôn cất 1 số vị pharaon và hoàng hậu, thầy tế cao cấp và quan chức quyền lực thuộc triều đại thứ 18, 19, 20) – đối diện với tp Luxor.

1. Tôn giáo:

- Đa thần giáo: thờ các thần tự nhiên, thần động vật, linh hồn người chết, thần (đá, lửa, cây,...)

- Hệ thống thần:

+ Thiên thần Nut (hình tượng 1 người đàn bà hay 1 con bò cái)

+ Địa thần - Thần Geb (Ghép)

+ Thủy thần - thần sông Nin: Odirix (Osiris), còn được quan niệm là Diêm Vương

+ Thần không khí - Su (thần Nut + Địa thần Ghép)

+ Thần Mặt Trời - thần Ra

+ Thần mặt trăng (Thoth)- thần văn tự, kế toán và trí tuệ

+ “can” - linh hồn

+ mèo tự nhiên mà chết phải cạo lông mày; nếu chó chết thì phải cạo tóc. Các con vật chết cũng phải được ướp xác như người.

+ Thờ bò mộng Apix và nhân sư Sphynx, phượng hoàng

- Biểu tượng Ankh - biểu tượng cuộc sống vĩnh cửu. Chìa khóa của sự sống. Biểu tượng Ankh chỉ có pharaoh, nữ hoàng và các vị thần mới được sử dụng => có sức mạnh quyết định sống chết của người khác

- Con mắt của Horus - biểu tượng của trí tuệ, sự bảo vệ, sức khỏe và sự tái sinh.

III - VM Lưỡng Hà: Kiến trúc, pháp luật

1. Kiến trúc:

• Thành Babylon:

+ gạch có chu vi 16 km, cao 30 m, dày từ 6m đến 8,5m,

+ có 7 cửa và nhiều tháp canh.

+ Cửa chính ở phía Bắc, gọi là cửa Istar (Nữ thần Chiến tranh và Thắng lợi) cao 12m, kiến trúc đẹp lộng lẫy.

+ Giữa các lớp tường thành có những hào nước bao quanh để ngăn ngừa những cuộc xâm nhập của kẻ thù từ bên ngoài.

• Vườn treo: cấu trúc kiểu dốc bậc, cao 77m và gồm có 4 tầng, nối mỗi tầng là một cầu thang to rộng. (vua Nabuchodonosor tặng hoàng hậu Amytis.)
• Tháp Babylon gần đền Mácđúc: cao 90m,đáy hình vuông, mỗi cạnh 91m, 7 tầng, mỗi tầng có 1 màu riêng tượng trưng cho 7 ngôi sao. nơi thờ vị thần tối cao của cư dân Lưỡng Hà – thần Mác đúc.

1. Pháp luật:

• Bộ luật của vương triều Ua – bộ luật cổ nhất lịch sử thế giới, tuy nhiên chưa đầy đủ nhất
• Bộ luật cổ đầy đủ hơn: luật Hammurabi
• Nếu được hỏi bộ luật nào cổ nhất và đầy đủ nhất thì là Hammurabi

IV - VM Ả Rập: Đạo Hồi, Khoa học tự nhiên:

1. Đạo Hồi:
2. Trước khi lập quốc:

- Cư dân theo đa thần:

+ AI Lat - thần mặt trời

+ AI Uzza - thần Vạn năng

+ Manat - thần Vận mệnh

- Ngoài ra, ngay từ đầu công nguyên, đạo Do thái và đạo Kitô đã truyền bá vào bán đảo Ả Rập, song không gây được ảnh hưởng nhiều.

1. Sau khi lập quốc:

- Đạo Hồi: tiếng Ả Rập: (Islam) phục tùng

- Tôn giáo nhất thần tuyệt đối: chúa Ala

- Môhamet là sứ giả của Ala, là người truyền giáo và là tiên tri của tín đồ, Môhamet tin rằng ông là vị tiên tri cuối cùng và vĩ đại nhất.

- Tiếp thu quan niệm của nhiều tôn giáo, nhất là Do Thái, bắt chước nghi thức của họ:

+ trước khi cầu nguyện phải rửa mặt, tay, chân;

+ khi cầu nguyện phải hướng về thánh địa Mecca và phủ phục trán chạm đất;

+ trong thánh thất khi cầu nguyện thì ko có nam và nữ cầu nguyện chung.

+ cấm ăn thịt heo (là loài dơ bẩn, cúng tế bằng thịt cừu thay thịt heo), chó, động vật chết vì bệnh tật.

- Không thờ ảnh và tượng vì quan niệm Ala có khắp mọi nơi, trừ phiến đá đen trong đền Caaba.

- Kinh thánh: kinh Koran (bài đọc bài giảng)

- Quan hệ gia đình: thừa nhận chế độ đa thê nhưng chỉ cho lấy nhiều nhất là 4 vợ, cấm lấy nàng hầu (trừ Môhamet) không được cưới người theo đa thần giáo.

- Nghĩa vụ tín đồ:

+ 1 ngày cầu nguyện 5 lần (sáng, trưa, chiều, tối, và đêm), thứ 6 hàng tuần phải đến thánh thất làm lễ 1 lần

+ Tháng Ramanda trai giới 1 lần

+ Nộp thuế cho đạo

+ nếu có khả năng phải hành hương đến Caaba một lần.

1. KHTN:

Ả Rập đã cho dịch nhiều tác phẩm viết bằng tiếng Hy Lạp, Xiri, Phạn...

a. Thiên văn:

- Cho rằng Trái Đất hình tròn

- Al-Biruni, học giả tiêu biểu nhất của Arập cuối thế kỉ X đầu thế kỉ XI còn biết rằng vật gì cũng bị hút về phía trung tâm Trái Đất

- Xác định được độ dài của năm dương lịch

- Thành phố nào cũng có đài thiên văn để quan sát bầu trời và các vì tinh tú

- Cuối thế kỉ XI, người A rập đã làm được 1 thiên cầu bằng đồng thau đường kính 209mm, trên đó có 47 chòm sao gồm 1057 ngôi sao.

b. Toán:

- Nhà Đại số học Ả Rập nổi tiếng nhất là Môhamet Ibơn Muxa (An Khoaridơmi) (780-855). Tác phẩm Đại số học của ông là quyển sách đầu tiên về môn khoa học này.

- Nhà toán học Abu Apđala al-Battani đóng góp môn Lượng giác học, vs các khái niệm sin, cosin, tan, cotan

c. Vật lý:

- Tìm ra những khái niệm vật lý mới: quán tính, không gian, thời gian, phát minh ra quả lắc và phát triển thuyết nguyên tử

- Nhà khoa học tiêu biểu nhất là Al-Haitoham. “ Linh quang học” của ông có tính chất khoa học nhất thời trung đại => hỗ trợ nhà vật lý học phương Tây đã chế tạo ra kính hiển vi và kính viễn vọng.

d. Hóa học:

- chế tạo ra nồi cất trước tiên, gọi là al-ambik, tiếng Pháp ngày nay gọi là alambic

- phân biệt được axit và bazo

- Người A rập còn quan niệm rằng kim loại nào phân tích tới cùng đều có những nguyên tố như nhau, do đó có thể làm cho loại này biến thành loại khác.

e. Sinh học:

- Từ thế kỉ IX, Otman Aman-Giahip đã nêu ra thuyết tiến hóa, cho rằng từ khoáng vật tiến hóa thành thực vật -> động vật -> người.

- sớm biết ghép cây, tạo ra các giống mới.

- Nhà thực vật học tiêu biểu đầu thế kỉ XIII là Baita - tổng hợp các kiến thức về thực vật học của người Ả rập thành một tác phẩm lớn, một tác phẩm được coi là cơ sở của môn thực vật học và được sử dụng đến thế kỉ XVI.

- Nhà thực vật học Avan trong “Sách của nông dân” đã hướng dẫn trồng 585 loại cây và 50 giống cây ăn quả, hướng dẫn cách ghép cây, chỉ rõ các triệu chứng và cách chữa.

f. Địa lí:

- tính được 1 độ của Trái Đất dài hơn 90km và chu vi của Trái Đất là 30.000 km

- Tác phẩm quan trọng: Quyển Địa chí đế quốc Hồi giáo của Môhamet AI-Mucadaxi

- Vào thế kỉ XII, Ả rập có hai nhà địa lí học rất nổi tiếng là Al- Iđrixi và Abu- Apđala Yacut

g. Y học:

- Tuy bị cấm giải phẫu và mổ tử thi (vì quan niệm linh hồn và thể xác nguyên vẹn nhập vào nhau) nhưng y học phát triển

- Giỏi nhất là chữa trị về mắt

- Có đội ngũ thầy thuốc rất đông đảo, tiêu biểu nhất là Radi (người châu Âu gọi là Khadét), Xina (Âxiven), Zuhr (Arendoa) – danh tiếng vang đến tận Tây Âu

- Bệnh viện chữa bệnh miễn phí cho mọi tầng lớp nhân dân lớn nhất là Bệnh viện Manxua xây ở Cairo vào tk 13.

V - VM Ấn Độ: Văn học, Phật giáo, Ấn Độ giáo

1. Văn học: gồm 2 bộ phận chính là Veda và sử thi
2. Kinh Vệ Đa: nghĩa là hiểu biết

- 1 bộ kinh cổ nhất của Ấn Độ và nhân loại

- Chứa đựng nhiều tư tưởng, quan điểm, tập tục, lễ nghi của nhiều bộ tộc Aryan, là cội gốc của giới Bà La Môn và là suối nguồn của văn minh Ấn Độ

- Gồm 4 tập:

+ Rích Vê đa: (nghĩa: tán ca) 1028 bài thơ là tập quan trọng nhất, chúc tụng công đức của các vị thần

+ Sama Vê đa: gồm 1549 bài thơ, là tri thức về các giai điệu ca chầu khi hành lễ.

+ Yagiua Veđa: là một chuỗi các công thức hàm chứa những nghi lễ khác nhau (nghi lễ dâng trăng tròn, trăng mới, nghi lễ dâng các vong nhân, dâng thần lửa, dâng bốn mùa..)

+ Atacva Veda: gồm 731 các bài chú đề cập đến chế độ đẳng cấp, việc hành quân, chữa bệnh, đánh bạc, tình yêu, bài văn vần là những lời khấn bái mang tính bùa chú, ma thuật, phù phép nhằm đem lại những điều tốt lành cho bản thân, gây họa cho kẻ thù

1. Sử thi: 2 bộ sử thi rất đồ sộ. Truyền miệng nửa đaùa tk i tcn rồi ghi chép lại bằng khẩu ngữ , các tk đầu cn dịch ra tiếng xanxcrit .

Mahabharata và Ramayana:

- Mahabharata:18c và 1c bổ sung tài liệu.

220.000 câu thơ, nói về một cuộc chiến tranh nọi bộ giữa các con cháu Bharata miền bắc âd, là 1 bộ bách khoa toàn thư phản ánh mọi mặt về đời sống xã hội Ấn Độ thời đó. Dài i tg. Viasa soạn.

- Ramayana:7 chương , chương1 và 7 về sau mới thêm vào .tg vanmiki 48.000 câu thơ, một cuộc tình giữa chàng hoàng tử Rama và công chúa Sita.

2. Ấn Độ giáo:

- Sau khi bổ sung nhiều yếu tố về đối tượng sùng bái và nghi thức tế lễ, Bàlamon đc gọi thành Hindu.

- Thần Brama (Thần sáng tạo) có 4 đầu (4 tập kinh Veda phát ra từ 4 miệng của thần)

- Thần Siva (thần hủy diệt) có mắt thứ 3 trên trán, cầm 1 cái đinh ba, có rắn hổ mang quấn quanh cổ và cưỡi bò hoặc ngồi trên tấm da hổ. Sự sáng tạo thể hiện qua hình tượng linga và yoni.

+ Vợ của Siva là nữ thần Kali (hay Pácvati): 1 người phụ nữ mặt đen, miệng há hoắc, lưỡi thè ra, mang trang sức bằng rắn, đeo hoa tai bằng xác đàn ông, chuỗi hạt vòng cổ là sọ người, mặt và ngực bôi đầy máu, 4 tay, 1 tay cầm gươm, 1 tay cầm đầu người, 2 tay kia đưa ra ban phước lành

+ Con trai của SIva là Ganexa, đầu voi mình người, là thần Trí tuệ và thịnh vượng, hiện thân là voi trắng.

- Thần Visnu: thần bảo hộ/ bảo tồn, da màu xanh, có 4 tay, đc cho là giáng trần 9 lần, lần thứ 7 là Rama trong sử thi Ramayana, lần thứ 9 thành Thích ca mâu ni, lần thứ 10 thành thần Kali.

- Kinh thánh: Veda, Upanisat, Mahabharata, Ramayana, Bhagavad Gita, Purana.

3. Phật giáo:

- Người sáng lập: xítdacta , xưng là xakia muni (Phật Thích Ca Mâuni)

- Học thuyết phật giáo: Thể hiện trong “tứ thánh đế” / tứ diệu đế / tứ chân đế / tứ đế:

+ Khổ đế: là chân lý về các nỗi khổ

+ Tập đế: là chân lý về nguyên nhân của các nỗi khổ

+ Diệt đế: là chân lý về sự chấm dứt các nỗi khổ

+ Đạo đế: là chân lý về con đường diệt khổ, con đường đó gọi là bát chính đạo (8 con đường đúng đắn) gồm:

~ Chính kiến: tín ngưỡng đúng đắn

~ chính tư duy: suy nghĩ đúng đắn

~ chính ngữ: nói năng đúng đắn

~ chính nghiệp: hành động đúng đắn

~ chính mệnh: sống đúng đắn

~ chính tịnh tiến: mơ tưởng những cái đúng đắn

~ chính niệm: tưởng nhớ những cái đúng đắn

~ chính định: tập trung tư tưởng ngẫm nghĩ đúng đắn

- Giới luật:

+ Không sát sinh

+ Không trộm cắp

+ Không tà dâm

+ Không nói dối

+ Không uống rượu

- Về thế giới quan: chú trọng vào thuyết duyên khởi, chủ trương vô tạo giả, thuyết vô ngã, vô thường

- Về mặt xã hội: Đạo Phật không quan tâm đến chế độ đẳng cấp.

- Phân biệt phái đại thừa và tiểu thừa:

+ Tiểu thừa (Hinayana, nghĩa là cổ xe nhỏ hoặc con đường cứu vớt hẹp) cho rằng chỉ có những người xuất gia đi tu mới được cứu vớt, qniem chỉ có phật Thích Ca là phật duy nhất, việc phổ độ chúng sinh chỉ có phật mới làm đc, người thường ko thể thành phật.

+ Đại thừa (Mahayana): ko chỉ người đi tu mà những người trần tục quy y theo phật cũng được cứu vớt, thờ nhiều vị phật khác như Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, Phật Di Lặc, Phật Đại Dược Sư, Là thế giới của các Phật giống thiên đường của tôn giáo khác. Tạo ra địa ngục.

VI - VM Trung Quốc: Tứ đại phát minh, Nho Giáo, khoa học tự nhiên

1. Tứ đại phát minh:

a. Kĩ thuật làm giấy:

- Thời Xuân Thu, Chiến Quốc, người Trung Quốc sử dụng thẻ tre để viết.
- Thời Tây Hán, đã biết chế ra một loại giấy viết bằng vỏ kén tơ tằm.
- Thời Đông Hán: Thái luân biết kết hợp giẻ rách, lưới cũ và vỏ cây để chế ra một loại giấy có chất lượng tốt, người Trung Quốc coi Thái Luân là tổ sư của nghề làm giấy.
- Đến TK III – IV, kỹ thuật làm giấy của Trung Quốc truyền qua nhiều nước trong đó có Việt Nam

b. Kĩ thuật in:

- Kỹ thuật in được phát minh trên cơ sở khắc chữ trên các con dấu.
- Kỹ thuật in có từ thời nào, cho đến nay vẫn chưa xác định được, chỉ biết vào thời Đường, người Trung Quốc đã phổ biến kỹ thuật in. Sư huyền trang in phổ hiền phát 4 phương. Kinh đàlani phát hiện ở hàn quốc in vfao khoảng 704-751, là ấn phẩm cổ nhất tg.
- Đến TK XI, Tất Thăng phát minh ra kỹ thuật in chữ rời bằng đất sét. Về sau, Vương Trinh cải tiến thành công kĩ thuật dùng con chữ rời bằng gỗ, sau đó người ta chế ra kỹ thuật in bằng chữ rời kim loại nhưng bất tiện.

- Kỹ thuật in của Trung Quốc được truyền bá đến nhiều nước, trong đó có Việt Nam.

c. Thuốc súng:

- Thuốc súng được phát minh trong quá trình luyện thuốc trường sinh của phái Đạo Gia.
- Thời nhà Đường, thuốc súng đã được sử dụng vào các cuộc chiến tranh.
- Thời nhà Tống, thuốc súng được được cải tiến và sử dụng rộng rãi trở thành loại vũ khí lợi hại. (chấn thiên lôi)
- Đến thế kỉ XII, thuốc súng được truyền qua Châu Âu, và từ đó người châu Âu đã chế ra nhiều loại vũ khí lợi hại.

d. Kim chỉ nam:

- Thế kỉ III TCN, người Trung Quốc biết đến từ tính của đá nam châm
- Thế kỉ I TCN, phát hiện ra khả năng định hướng của nó.
- Thế kỉ XII, la bàn của Trung Quốc thông qua người Arập và truyền qua Châu Âu, được người Châu Âu cải tiến thành la bàn khô và truyền ngược lại Trung Quốc.

2. Nho giáo - trường phái tư tưởng quan trọng nhất:

Người đặt cơ sở đầu tiên là Khổng Tử (thời Xuân Thu), sau được Mạnh Tử (thời Chiến quốc) và Đổng Trọng Thư (thời Tây Hán) phát triển và hoàn chỉnh.

- Tư tưởng cơ bản của Khổng Tử

+ về mặt đạo đức: bao gồm nhiều mặt như “nhân”, “lễ”, “nghĩa”, “trí”, “tín”, “dũng”,…đặc biệt đề cao chữ “nhân”

+ Về đường lối trị nước: chủ trương “đức trị”

+ về giáo dục: Khổng Tử là người đầu tiên sáng lập chế độ giáo dục tư thục ở Trung Quốc - tiên học lễ hậu học văn, học phải đi đôi với hành.

- Tư tưởng cơ bản của Mạnh Tử

+ Về mặt triết học: tin ở mệnh trời

+ Về đạo đức: có hai đóng góp mới

• Cho rằng đạo đức của con người là một yếu tố bẩm sinh, có sẵn gọi là tính thiện (Nhân chi sơ tính bổn thiện)
• Trong nhân, nghĩa, lễ, trí thì Mạnh Tử coi trọng nhất là nhân nghĩa

+ Về chính trị: Mạnh Tử nhấn mạnh nhân chính và thống nhất.

+ Về giáo dục: chủ trương mở rộng giáo dục đến mọi tầng lớp để dạy cho học sinh cái nghĩa hiếu, đễ.

• Tư tưởng cơ bản của Đổng Trọng Thư:

+ Về triết học: thuyết “thiên nhân cảm ứng” và dùng âm dương ngũ hành để giải thích mọi việc.

+ Về đạo đức: Đổng Trọng Thư nêu ra thuyết “tam cương” [vua-tôi, cha-con, chồng-vợ], “ngũ thường” [nhân, nghĩa, lễ, trí, tín], “lục kỉ” [6 mối quan hệ với những ngƣời ngang hàng với cha, ngang hàng với mẹ, với anh em, họ hàng, thầy giáo và bạn bè].

+ Về chính trị: hạn chế sự chênh lệch giàu nghèo, hạn chế sự chiếm đoạt ruộng đất, bỏ nô tì, trừ các tệ chuyên quyền giết người, giảm nhẹ thuế khoá, bỏ bớt lao dịch, chú trọng việc giáo dục.

=> Đến Đổng Trọng Thư, Nho gia đã trở thành Nho giáo. Khổng Tử được tôn làm giáo chủ của đạo Học.

- Sự phát triển của Nho học đời Tống

Nho học đời Tống giải thích nguồn gốc của vũ trụ và giải thích mối quan hệ giữa tinh thần và vật chất mà họ gọi là lý và khí, lý có trước khí - phái lý học - khởi xướng: Chu Đôn Di, tiếp theo là Thiệu Ung, Trình Hạo, Trình Di, Chu Hy,...

→ Có thể nói, Nho giáo được xem là quốc giáo, là chỗ dựa, cơ sở của chế độ phong kiến Trung Quốc.

3. Khoa học tự nhiên:

Toán học

• từ thời Hoàng Đế, người Trung Quốc đã biết phép đếm lấy 10 làm đơn vị.
• Thời Tây Hán, xuất hiện tác phẩm toán học đầu tiên: “Chu bễ toán kinh”. => đây là tác phẩm toán học sớm nhất của Trung Quốc đã đề cập đến mối quan hệ giữa ba cạnh của tam giác vuông giống như định lý Pitago.
• Thời Đông Hán có tác phẩm “Cửu chương toán thuật” nói về bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia, phương pháp khai căn bậc hai, bậc ba, phương trình bậc 1, số âm, số dương, S, V,...
• Thời Ngụy, Tấn, Nam Bắc triều: Lưu Huy và Tổ Xung Chi là hai nhà toán học nổi tiếng nhất.
• Thời Đường: nhà sư Nhất Hạnh đã nêu ra công thức phương trình bậc hai, Vương Hiếu Thông dùng phương trình bậc ba để giải quyết nhiều vấn đề toán học.
• Thời Tống, Nguyên, Minh lại càng có nhiều nhà toán học, tiêu biểu là Giả Hiến, Thẩm Quát đời Tống.

Thiên văn học

• từ thời Hoàng Đế, người Trung Quốc đã biết quan sát thiên văn.
• Thời Thương, tài liệu giáp cốt đã có chép về nhật thực và nguyệt thực, là những tài liệu sớm nhất thế giới ghi chép về hiện tượng này.
• Nhà thiên văn học nổi tiếng Trung Quốc là Trương Hành là người lần đầu tiên giải thích được rằng nguyệt thực là do Mặt trăng nấp sau bóng của Trái Đất.
• Lịch pháp:
• thời Hoàng Đế đã có lịch chia một năm thành 12 tháng.
• Đời Thương: Lịch này chia 1 năm thành 12 tháng, tháng đủ có 30 ngày, tháng thiếu có 29 ngày.
• Đến thời Hán Vũ Đế, lịch Trung Quốc được cải cách gọi là lịch Thái sơ, lấy tháng giêng âm lịch làm tháng đầu năm. => được sử dụng cho đến ngày nay.
• Người Trung Quốc xưa chia 1 đêm thành 12 giờ và dùng 12 địa chi để đặt tên giờ, mỗi giờ chia thành 8 khắc.

Y dược học:

• Từ thời Chiến quốc nêu ra những vấn đề về sinh lý, bệnh lý và nguyên tắc chữa bệnh như “chữa bệnh phải tìm tận gốc”, phải “tìm mầm mống phát sinh” của bệnh.
• Cuối thời Đông Hán, Trương Trọng Cảnh nói về cách chữa bệnh thương hàn.
• Thầy thuốc nổi tiếng sớm nhất của Trung Quốc là Biển Thước => được tôn sùng là người khởi xướng ngành mạch học ở Trung Quốc.
• Hoa Đà là thầy thuốc giỏi các khoa nội, ngoại, phụ, nhi và châm cứu (ngoại khoa là sở trường).
• Thời Minh, nhà y dược học nổi tiếng là Lý Thời Trân ghi chép 1892 loại cây thuốc, phân loại, đặt tên, giới thiệu tính chất, công dụng và vẽ hình cây thuốc đó.

VII - VM Hy La: Nghệ thuật, KHTN, Luật pháp:

Hy Lạp:

Nghệ thuật:

1. Kiến trúc

• Aten là nơi có nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu
• Trong các công trình ấy tiêu biểu nhất, đẹp nhất là đền Páctênông. (46 cột tròn, bức tường dài 276m) => tiêu biểu trong 7 kì quan cổ đại thế giới - kiến trúc sư Inchtinut và nhà điêu khắc Phiđiát
• đền thần Dớt.

1. Điêu khắc

• Nghệ thuật điêu khắc Hy Lạp có nhiều kiệt tác gắn liền với tên tuổi như Mirông (lực sĩ ném đĩa sắt), Phiđiát (pho tượng nữ thần Athena), Pôliclét (tượng thần Hera khảm bằng vàng).

1. Hội họa

• Những họa sĩ tiêu biểu của Hy Lạp cổ đại là Pôlinhốt (Polygnote), Apôlôđo (Apollodore).

=> Apôlôđo là người đã sáng tác ra luật sáng tối và viễn cận trong hội họa.

KHTN:

1. Toán học

• Khái quát được những kiến thức toán học: Định lý Pitago, định lí Talet, định luật Acsimet,

Tiên đề Ơcơlit…

• Talet: phát biểu định lý Talet, đo được chiều cao của kim tự tháp, tính được chính xác ngày

nhật thực.

• Pitago (580 – 500 TCN), đứng đầu trường phái học thuật Pitago.
• Acsimet (285 – 212 TCN), người khám phá ra sức đẩy của nước, phát hiện ra nguyên lý của phép đòn bẩy, số Pi gần = 3,1324.
• Ơcơlit là tác giả của các định đề Ơcơlit trong toán học, ngày nay vẫn rất quan trọng trong

hình học.

=> Nhắc đến toán học thì phát triển nhất là Hy Lạp.

1. Thiên văn học

• dự đoán được ngày nguyệt thực, nhật thực. (Talet)
• thừa nhận quả đất hình cầu và chuyển động theo quỹ đạo nhất định (Pitago)
• đề ra thuyết hệ thống mặt trời, quả đất quay quanh mặt trời và tự quay quanh nó (Arixtac)
• tính được chu vi trái đất khá chính xác (37000 km, Eraxtoten).

1. Y học

• Híppôcơrát (460 – 377 TCN), “ông tổ của y dược học phương Tây” => phá mê tín dị đoan, đề ra phương pháp chữa bệnh khoa học, đề cao trách nhiệm của người thầy thuốc.

3. Luật pháp:

• Ra mắt bộ luật Đracông => là một bộ luật hết sức khắc nghiệt.

La Mã:

1. Nghệ Thuật:

• Chủ yếu kế thừa những thành tựu về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của Hy Lạp.

1. Kiến trúc:

• Có rất nhiều sự sáng tạo => công trình kiến trúc ở La Mã nổi tiếng nhất là đền Păngtênông, rạp hát, các khải hoàn môn.

1. Điêu khắc:

• Cùng một phong cách với nghệ thuật điêu khắc Hy Lạp. Chủ yếu thể hiện ở hai mặt: tượng và phù điêu. => Tượng của Ôgút được dựng ở khắp nơi.

1. Hội họa:

• còn được giữ lại chủ yếu là các bích họa, trên đó vẽ phong cảnh, các công trình kiến trúc, đồ trang sức, tĩnh vật…

2. KHTN:

• Các thành tựu khoa học tự nhiên của người Roma là sự kế thừa và phát triển của nền khoa học thời Hy Lạp.
• Học giả Pơlin được xem như một bộ bách khoa toàn thư, tổng hợp những tri thức khoa học thời cổ đại.
• Nhà bác học Ptôlêmê: ông là nhà địa lý, thiên văn học và toán học.

3. Luật pháp:

• Luật pháp là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của văn minh Roma.
• Bộ luật 12 bảng: Công bố năm 450 TCN, đầu thời Cộng hòa.
• Nội dung:
• chống lại sự xét xử độc đoán của giới quý tộc.
• Bảo vệ quyền lợi và danh dự cho mọi công dân, đề ra những nguyên tắc về tố tụng, xét xử, thừa kế tài sản…

VIII - VM Tây Âu: Phong trào VH Phục Hưng, Đạo Tin lành

Phong trào Phục Hưng:

Nguyên nhân hình thành:

• Do văn hóa Tây Âu dưới thời trung đại bị giáo hội thiên chúa cưỡng đoạt, tư tưởng tình cảm của con người bị ràng buộc bởi giáo hội.
• Do sự lỗi thời của hệ tư tưởng phong kiến
• Sự ra đời của giai cấp tư sản và sự phát triển của giai cấp tư sản đang lên
• cần phải có hệ tư tưởng và nền văn hóa riêng để phục vụ đời sống tinh thần và chống lại hệ tư tưởng lỗi thời.

Ý là quê hương đầu tiên của phong trào văn hóa phục hưng, vì:

• Thuận lợi về địa lí, nhiều thành phố phồn thịnh
• Vốn là quê hương của nền VM La Mã cổ đại nên còn giữ lại được di sản
• Kinh tế phát triển nên xuất hiện 1 tầng lớp rất giàu có, để phô trương sự giàu sang của mình họ đã xây dựng rất nhiều lâu đài tráng lệ với các tác phẩm nghệ thuật => khuyến khích đối với sự sáng tạo nghệ thuật của các nghệ sĩ (họa sĩ và điêu khắc)

Thành tựu chính:

Đạo Tin lành:

1 số nét trước cuộc cải cách tôn giáo:

• Thời trung đại, giáo hội Thiên chúa là một thế lực phong kiến lớn ở Tây Âu.

+ Cơ quan lãnh đạo cao nhất của giáo hội là Tòa thánh La Mã do giáo hoàng đứng đầu.

+ Ở các nước đều có giáo hội quốc gia trực thuộc Tòa thánh La Mã.

+ cao nhất là giáo hoàng, tiếp đến là Hồng y giáo chủ, Tổng giám mục, Giám mục, thấp nhất là linh mục.

Các phong trào cải cách tôn giáo => SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẠO TIN LÀNH:

• Phong trào cải cách tôn giáo diễn ra ở 3 nước là Đức, Thụy Sĩ và Anh
• Ở Đức:

+ Người đề xướng cải cách tôn giáo ở Đức là Máctin Luthơ, giáo sư thần học ở Đại học Vitenbe

+ 31-10-1517, Luthơ dán bản "Luận cương 95 điều"

+ Đến năm 1555, những tư tưởng của Luther đã được công nhận => lan sang các nước châu Âu.

• Ở Thụy Sĩ:
• Đại biểu: Unrích Dvingli, một giáo sĩ ở châu Durích lãnh đạo từ năm 1518.
• Năm 1536 Calvin cho xuất bản cuốn “Thiết chế Cơ Đốc” => phê phán việc tu hành khổ hạnh và cho rằng cái quan trọng nhất là lòng tin.
• Điểm quan trọng của thuyết Calvin là thuyết định mệnh.

=> Cải cách tôn giáo ở Thuỵ Sĩ đã được đông đảo mọi người ủng hộ.

• Ở Anh:
• Henri VIII đã ban“Sắc luật về quyền tối cao” vào năm 1534 => tuyên bố cắt đứt mối quan hệ với với giáo hội Roma, thành lập Anh giáo.
• Anh giáo do vua Anh làm giáo chủ nhưng chưa đáp ứng yêu cầu giai cấp tư sản.
• Tư sản Anh cần có cải cách triệt để hơn, điều đó đã dẫn tới Thanh giáo => xóa bỏ hết tàn dư của đạo Thiên Chúa, đơn giản hoá các nghi lễ, cắt đứt quan hệ với Anh giáo.

=> thế kỉ XVI ở Tây Âu có nhiều giáo phái mới đã ra đời. Họ chỉ tin vào kinh Phúc âm. Chữ Phúc âm có nghĩa là tin mừng, tin lành, nên sau này người ta gọi tôn giáo mới là đạo Tin lành.

Các đặc điểm của Đạo Tin Lành:

- Chỉ tin vào kinh thánh, trong đó chủ yếu là kinh Phúc âm.

- Đơn giản hóa các nghi lễ, không thờ ảnh tượng, không thờ mẹ Maria.

- Không lệ thuộc giáo hoàng và tòa thánh La Mã.

- Bỏ chế độ độc thân cho các mục sư. Tín đồ được tham gia quản lí giáo hội.

IX - VM Công nghiệp: Phát kiến địa lý, Văn minh thế giới nửa đầu TK XX

Phát kiến địa lý

Nguyên nhân

• Thế kỉ XV, kinh tế hàng hoá ở Tây Âu đã khá phát triển, nhu cầu về thị trường tăng cao => tư sản Tây Âu muốn mở thị trường sang phương Đông.
• Tầng lớp giàu có cũng tăng lên do đó nhu cầu về các mặt hàng đặc sản, cao cấp có nguồn gốc từ phương Đông tăng cao.
• Con đường tơ lụa của người phương Tây bị đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ đánh chiếm => còn cách đi tìm con đường mới trên biển.
• người Tây Âu đã có nhiều người tin vào giả thuyết Trái đất hình cầu. => từ đó dong buồm ra khơi đi tìm vùng đất mới.

Những cuộc phát kiến địa lý

• Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha: đi đầu trong phong trào phát kiến địa lí.
• Năm 1486, đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha do B. Dias chỉ huy tới được cực nam Châu Phi => đặt tên là mũi Hy/Hảo Vọng.
• Năm 1497, Vascô đơ Gama (Vasco de Gama ) đã cầm đầu đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha tới được Ấn Độ.
• Người Tây Ban Nha lại đi tìm Ấn Độ theo hướng Mặt trời lặn => C. Côlông ( C. Columbus) chỉ huy đã tới được quần đảo miền trung Châu Mĩ, nhưng ông lại tưởng là đã tới được Ấn Độ.
• Năm 1519 - 1522, F. Magienlan đã cầm đầu đoàn thám hiểm Tây Ban Nha lần đầu tiên đi vòng quanh thế giới. => phát hiện ra quần đảo mới đặt tên là Philippines.

Văn minh thế kỉ XX: (Hay hỏi về CMT10 Nga)

CMT10 Nga:

• Tháng 2 - 1917, cuộc Cách mạng dân chủ tư sản thắng lợi. Chế độ Nga hoàng chuyên chế bị lật đổ, nước Nga trở thành một nƣớc cộng hòa tư sản.
• 25-10-1917:
• thắng lợi cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa
• Sắc luật hòa bình và Sắc luật ruộng đất được công bố
• 30/12/1922: Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết (Liên Xô) thành lập

=> Một chế độ xã hội mới đã xuất hiện - Chế độ Cộng hòa Xô viết.