25 trang 10 lượt tải

Ôn tập Chương 1 - Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Từ nửa sau thế kỷ XIX, các nước tư bản Âu-Mỹ có những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế- xã hội. Chủ nghĩa tư bản phương Tây chuyển nhanh từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền (giai đoạn đế quốc chủ nghĩa), đẩy mạnh quá trình xâm chiếm và nô dịch các nước nhỏ, yếu ở châu Á, châu Phi và khu. Tài liệu được sưu tầm và soạn thảo dưới dạng file PDF để gửi tới các bạn cùng tham khảo, ôn tập đầy đủ kiến thức, chuẩn bị cho các buổi học thật tốt. Mời bạn đọc đón xem!

Môn: Lịch sử Đảng ( UEH) 299 tài liệu

Trường: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh 3.1 K tài liệu

Tác giả:

VietJack

2 tuần trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

Chương 1

ĐẢ ẢNG CỘNG S N VIỆT NAM RA ĐỜI VÀ LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH GIÀNH CHÍNH QUYỀN

(1930 - 1945)

I. Đả ệt Nam ra đời và Cương lĩnh chính trị ủa Đảng Cộng sản Vi đầu tiên c ng

I. B i c nh l ch s ố ả ị ử

Tình hình th gi n cách m ng Vi t Nam ế ới tác động đế ạ ệ

Từ n a sau th kử ế ỷ XIX, các nước tư bản Âu-M có nh ng chuy n bi n mỹ ữ ể ế ạnh m i s ng kinh t -ẽ trong đờ ố ế

xã h i. Chộ ủ nghĩa tư bản phương Tây chuyển nhanh từ giai đoạ ạnh tranh sang giai đoạn độn tự do c c quyền

(giai đoạn đế quốc chủ nghĩa), đẩy m nh quá trình xâm chi m và nô dạ ế ịch các nước nh , yỏ ếu châu Á, châu Phi ở

và khu v c Mự ỹ-Latinh, bi n các qu c gia này thành thuế ố ộc địa c qu c bủa các nước đế ốc. Trướ ối cảnh đó, nhân

dân các dân t c bộ ị áp b u tranh tức đã đứng lên đấ ự gi i phóng kh i ách thả ỏ ực dân, đế quốc, tạo thành phong trào

giải phóng dân t c mộ ạnh mẽ, rộng kh p, nh t là châu Á. Cùng vắ ấ ở ới phong trào đấu tranh c a giai c p vô s n ủ ấ ả

chống lại giai c n ấp tư sả ở các nước tư bả nghĩa, phong trào giả các nướ ộc địn chủ i phóng dân tộc ở c thu a tr ở

thành m t bộ ộ phận quan tr ng trong cu u tranh chung ch n, th c dân. Phong trào gi i phóng dân ọ ộc đấ ống tư bả ự ả

tộc ở các nước châu Á đầu thế kỷ XX phát tri n r ng khể ộ ắp, tác động mạnh mẽ đến phong trào yêu nước Việt

Nam.

Trong b i c ng lố ảnh đó, thắ ợi c a Cách mủ ạng tháng Mười Nga năm 1917 đã làm biến đổi sâu s c tình hình ắ

thế giới. Th ng l i c a Cách mắ ợ ủ ạng tháng Mười Nga không chỉ có ý nghĩa to lớn đối v i cu u tranh c a giai ớ ộc đấ ủ

cấp vô s i vản đố ới các nước tư bản, mà còn có tác độ ắc đếng sâu s n phong trào gi i phóng dân t c các thu c ả ộ ở ộ

địa. Thang 3-1919, Qu c t Cố ế ộng sản, do V.I.Lênin đứng đầu, được thành l p, tr thành bậ ở ộ tham mưu chiến

đấu, tổ chức lãnh đạo phong trào cách m ng vô s n th gi i. Qu c t Cạ ả ế ớ ố ế ộng sản không nh ng v ng ữ ạch đường hướ

chiến lược cho cách m ng vô s n mà c i v i các v dân t c và thuạ ả ả đố ớ ấn đề ộ ộc địa, giúp đỡ, chỉ đạo phong trào

giải phóng dân t c. Cùng v i vi c nghiên c u và hoàn thi n chiộ ớ ệ ứ ệ ến lược và sách lượ ấn đềc về v dân tộc và thu c ộ

địa, Qu c tố ế Chính sách đã tiến hành ho ng truy ng cách m ng vô s y phong trào ạt độ ền bá tư tưở ạ ản và thúc đẩ

đấu tranh khu vở ực này đi theo khuynh hướ ản. Đạng vô s i h i II c a Qu c t Cộ ủ ố ế ộng sản (1920) đã thông qua

luận cương về ộc đị dân tộc và thu a do V.I.Lênin kh ng. Cách m i và nh ng ho ng cách ởi xướ ạng tháng Mườ ữ ạt độ

mạng c a Qu c t C ng sủ ố ế ộ ản đã ảnh hưởng mạnh mẽ và th c t nh phong trào giứ ỉ ải phóng dân t c ộ ở các nước

thuộc địa, trong đó có Việt Nam và Đông Dương.

Tình hình Việt Nam và các phong trào yêu nước trước khi có Đảng

Là quốc gia Đông Nam Á nằm vở ị trí địa chính trị quan tr ng c a châu Á, Viọ ủ ệt Nam tr thàở nh đối tượng

nằm trong mưu đồ xâm lượ c của thực dân Pháp trong cuộc chạy đua với nhi qu c khác. Sau mều đế ố ột quá trình

điều tra thám sát lâu dài, thâm nh p kiên trì cậ ủa các giáo sĩ và thương nhân Pháp, ngày 1-9-1858, thực dân Pháp

nổ súng xâm lược Việt Nam tại Đà Nẵ đó từng bướng và từ c thôn tính Việt Nam. Đó là thời điểm chế độ phong

kiến Việt Nam (dưới triều đại phong kiến nhà Nguyễn) đã lâm vào giai đoạn khủng ho ng tr m tr c ả ầ ọng. Trướ

hành động xâm lượ ều đình nhà Nguyễ ừng bước của Pháp, Tri n t c thỏa hiệp (Hi c 1862, 1874, 1883) và ệp ướ

đến ngày 6-6-1884 v i Hi u hàng hoàn toàn th c dân Pháp, Vi t Nam tr thành ớ ệp ước Patơnốt (Patenotre) đã đầ ự ệ ở

“một x thu a, dân ta là vong qu c nô, T qu c ta bứ ộc đị ố ổ ố ị giày xéo dướ thù hung ác”i gót sắt của kẻ .

Tuy triều đình nhà ễn đã đầ Nguy u hàng thực dân Pháp, nhưng nhân dân Việt Nam vẫn không ch u khu t ị ấ

phục, thực dân Pháp dùng vũ lực để bình định, đàn áp sự nổi d y cậ ủa nhân dân. Đồng th i v i viờ ớ ệc dùng vũ lực

đàn áp đẫm máu đối với các phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam, th c dân Pháp ti n hành xây d ng h ự ế ự ệ

thống chính quy n thuề ộc địa, bên cạnh đó vẫn duy trì chính quy n phong ki n bề ế ản x làm tay sai. Pháp th c ứ ự

hiện chính sách “chia để ị” nhằ tr m phá v khỡ ối đoàn kế ộng đồt c ng quốc gia dân t c: chia ba kộ ỳ (B c kắ ỳ, Trung

kỳ, Nam k ) v i các ch chính trỳ ớ ế độ ị khác nhau n m trong (Union ằ Liên bang Đông Dương thuộc Pháp

Indochinoise)

được thành l p ngày 17-10-1887 theo s c lậ ắ ệnh c a Tủ ổng th ng Pháp. ố

Từ năm 1897, thự ắt đầc dân Pháp b u tiến hành khai thác thuộc địa: Cu c khai thác thuộ ộc địa l n th nh t ầ ứ ấ

(1897-1914) và khai thác thuộc địa lần th hai (1919- c a thứ 1929). Mưu đồ ủ ực dân Pháp nh m bi n Viằ ế ệt Nam

nói riêng và Đông Dương nói chung thành thị trường tiêu th hàng hóa cụ ủa “chính quốc”, đồng thời ra sức vơ

vét tài nguyên, bóc lột sức lao động rẻ mạt của người b n x , cùng nhi u hình th c thu khóa n ng n . ả ứ ề ứ ế ặ ề

Chế độ cai trị, bóc lột hà kh c c a thắ ủ ực dân Pháp đối với nhân dân Việt Nam là “chế độ độc tài chuyên

chế nhấ ảt, nó vô cùng kh ố và khủng khi chếp hơn cả ế độ chuyên ch c a nhà c quân chế ủ nướ ủ châu Á đời xưa”.

Năm 1862, Pháp đã lậ Côn Đảo đểp nhà tù ở giam c m nh i Viầ ững ngườ ệt Nam yêu nước chống Pháp.

Về văn hóa-xã hội, th c dân Pháp th c hiự ự ện chính sách “ngu dân” để dễ cai trị, lập nhà tù nhiều hơn

trường h ng th i du nh p nh ng giá trọc, đồ ờ ậ ữ ị phản văn hóa, duy trì tệ nạn xã h i v n có c a ch phong ki n ộ ố ủ ế độ ế

và t o nên nhi u t n n xã h i mạ ề ệ ạ ộ ới, dùng rượu cồn và thu c phiố ện để đầu độ c các thế hệ người Vi t Nam, ra s c ệ ứ

tuyên truyền tư tưởng “khai hóa văn minh” của nước “Đại Pháp”...

Chế độ áp bức về chính trị, bóc lột về kinh t , nô dế ịch về văn hóa củ ực dân Pháp đã làm biến đổa th i tình

hình chính trị, kinh t , xã h i Vi t Nam. Các giai cế ộ ệ ấp cũ phân hóa, giai cấp, tầng l p mớ ới xu t hiấ ện với địa vị

kinh tế khác nhau và do đó cũng có thái độ chính trị khác nhau đối v i v n m nh c a dân t c. ớ ậ ệ ủ ộ

Dưới ch phong ki n, giai c a ch và nông dân là hai giai c n trong xã h i, khi Vi t Nam ế độ ế ấp đị ủ ấp cơ bả ộ ệ

trở thành thuộc địa c a Pháp, giai c a ch bủ ấp đị ủ ị phân hóa.

Một bộ phận địa chủ câu kết với th c dân ự Pháp và làm tay sai đắc lực cho Pháp trong việc ra sức đàn áp

phong trào yêu nước và bóc lột nông dân; M t b ph n khác nêu cao tinh th n dân t c khộ ộ ậ ầ ộ ởi xướng và lãnh đạo

các phong trào ch ng Pháp và b o v ch phong kiố ả ệ ế độ ến, tiêu bi u là phong trào C g; M t s tr thành ể ần Vươn ộ ố ở

lãnh đạo phong trào nông dân ch ng th c dân Pháp và phong ki n ph ng; M t b ph n nh chuy n sang ố ự ế ản độ ộ ộ ậ ỏ ể

kinh doanh theo lối tư bản.

Giai c p nông dân chi m s o nhấ ế ố lượng đông đả ất (kho ng th i là mảng hơn 90% dân số), đồ ờ ột giai c p b ấ ị

phong ki n, th c dân bóc lế ự ột nặng n nh t. Do v y, ngoài mâu thu n giai c p v n có v i giai c a chề ấ ậ ẫ ấ ố ớ ấp đị ủ ừ, t khi

thực dân Pháp xâm lược, giai c p nông dân còn có mâu thu n sâu s c v i thấ ẫ ắ ớ ực dân xâm lược. “Tinh thần cách

mạng c a nông dân không chủ ỉ g n li n v i ru t, vắ ề ớ ộng đấ ới đời s ng h ng ngày c a h , mà còn g n bó mố ằ ủ ọ ắ ột cách

sâu s c v i tình c c, v i nắ ớ ảm quê hương đất nướ ớ ền văn hóa hàng nghìn năm củ ộc”. Đây là lực lượa dân t ng hùng

hậu, có tinh thần đấu tranh kiên cường b t khu t cho n c lấ ấ ền độ ập t do c a dân t c và khao khát giành l i ru ng ự ủ ộ ạ ộ

đất cho dân cày, khi có lực lượng tiên phong lãnh đạo, giai c p nông dân s n sàng vùng d y làm cách m ng l t ấ ẵ ậ ạ ậ

đổ ự th c dân phong kiến.

Giai c p công nhân Viấ ệt Nam được hình thành g n v i các cu c khai thác thuắ ớ ộ ộc địa, v i vi c th c dân ớ ệ ự

Pháp thiế ật l p các nhà máy, xí nghiệp, công xưởng, khu đồn điền... Ngoài nh m c a giai c p công ững đặc điể ủ ấ

nhân qu c t , giai c p công nhân Vi t Nam có nhố ế ấ ệ ững đặc điểm riêng vì ra đời trong hoàn c nh m c thu c ả ột nướ ộ

địa n a phong ki n, ch y u xuử ế ủ ế ất thân từ nông dân, cơ cấu chủ yếu là công nhân khai thác mỏ, đồn điền, lực

lượng còn nhỏ bé, nhưng sớm vươn lên tiế ận tư tưởp nh ng tiên ti n c a thế ủ ời đại, nhanh chóng phát triển từ “tự

phát” đến “tự giác”, thể hiện là giai cấp có năng lực lãnh đạo cách mạng.

Giai c n Vi t Nam xu t hi n mu p công nhân. M t b ph n g n liấp tư sả ệ ấ ệ ộn hơn giai cấ ộ ộ ậ ắ ền lợi ích v n ới tư bả

Pháp, tham gia vào đời s ng chính tr , kinh t c a chính quy n th c dân Pháp, tr thành t ng l n mố ị ế ủ ề ự ở ầ ớp tư sả ại

bản. M t b ph n là giai c n dân t c, h bộ ộ ậ ấp tư sả ộ ọ ị th c dân Pháp chèn ép, kìm hãm, bự ị l thu c, yệ ộ ế ớ ều t v kinh

tế. Vì vậy, ph n lầ ớn tư sản dân tộc Việt Nam có tinh th n dân tầ ộc, yêu nước nhưng không có khả năng tậ p hợp

các giai t tiầng để ến hành cách m ng. ạ

Tầng lớp tiểu tư sả ểu thương, tiển (ti u chủ, sinh viên,...) bị đế qu n chèn ép, khinh miốc, tư bả ệt, do đó có

tinh th n dân tầ ộc, yêu nước và r t nhấ ạy c m v chính trả ề ị và th i cuờ ộc. Tuy nhiên, do địa vị kinh t b p bênh, ế ấ

thái độ hay dao độ ng, thiếu kiên định, do đó tầng lớp tiểu tư sản không thể lãnh đạo cách mạng.

Các sĩ phu phong kiến cũng có sự phân hóa. M t bộ ộ phận hướng sang tư tưởng dân ch n hoủ tư sả ặc tư

tưởng vô s n. M t sả ộ ố người khởi xướng các phong trào yêu nướ ảnh hưởc có ng l n. ớ

Cuối th kế ỷ XIX đầu thế kỷ XX, Việt Nam đã có sự biến đổi r t quan tr ng cấ ọ ả v chính trề ị, kinh t , xã ế

hội. Chính sách cai trị và khai thác bóc l t c a thộ ủ ực dân Pháp đã làm phân hóa những giai c p vấ ốn là c a ch ủ ế độ

phong kiến (địa ch ng th i t o nên nh ng giai c p, t ng lủ, nông dân) đồ ờ ạ ữ ấ ầ ớp m n dân tới (công nhân, tư sả ộc, tiểu

tư sả ới thái độn) v khác nhau. Nh ng mâu thu n m i trong xã h i Vi t Nam xu t hi n ữ ẫ ớ ộ ệ ấ ện. Trong đó, mâu thuẫ

giữa toàn th dân t c Viể ộ ệt Nam v i th c dân Pháp và phong ki n ph ng tr thành mâu thu n ch y u nh t ớ ự ế ản độ ở ẫ ủ ế ấ

và ngày càng gay g t. ắ

Trong b i cố ảnh đó, những luồng tư tưở bên ngoài: tư tưởng ở ng Cách mạng tư sản Pháp 1789, phong trào

Duy tân Nh t Bậ ản năm 1868, cuộ ận độc v ng Duy tân tại Trung Quốc năm 1898, Cách mạng Tân Hợi của Trung

Quốc năm 1911..., đặc biệt là Cách m ng mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã tác độ ạnh m , làm chuy n bi n ẽ ể ế

phong trào yêu nước những năm cuối th kế ỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Năm 1919, trên chiến hạm c a Pháp H c ủ ở ắ

Hải (Bi c Thển Đen), Tôn Đứ ắng tham gia đấu tranh chống vi c can thi c Nga Xô việ ệp vào nướ ết. Năm 1923,

luật sư Phan Văn Trường từ Pháp v c và ông công b tác ph m cề nướ ố ẩ ủa C.Mác và Ph.Ăngghen: Tuyên ngôn

của Đảng Cộng sản (The Manifesto of the Communist Party) trên báo , t sLa Cloche Fêlée ừ ố ra ngày 29- n 3 đế

20-4-1926, t i Sài Gòn, góp ph n tuyên truy ng vô s n Viạ ầ ền tư tưở ả ở ệt Nam.

Các phong trào yêu nước của nhân dân Vi ng ệt Nam trước khi có Đả

Ngay từ khi xâm lược, các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp v i tinh th n qu ng b o v n n ớ ầ ật cườ ả ệ ề

độc lập dân t c c a nhân dân Viộ ủ ệt Nam đã diễn ra liên tục, rộng kh p. ắ

Đến năm 1884, mặc dù triều đình phong kiế ễn đã đầu hàng, nhưng mộn nhà Nguy t bộ phận phong ki n ế

yêu nước đã cùng với nhân dân v n tiẫ ếp tục đấu tranh vũ trang chống Pháp.

Đó là phong trào Cần Vương do vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết khởi xướ 1896). Hưởng (1885- ng ứng

lời kêu g i C c, các cu c khọ ần Vương cứu nướ ộ ởi nghĩa Ba Đình (Thanh Hóa), Bãi Sậy (Hưng Yên), Hương Khê

(Hà Tĩnh)... diễn ra sôi n i và th hi n tinh th n qu ng ch ng ngo i xâm c a các t ng lổ ể ệ ầ ật cườ ố ạ ủ ầ ớp nhân dân. Nhưng

ngọn c phong kiờ ến lúc đó không còn là ngọn c tiêu bi t p h p mờ ểu để ậ ợ ột cách r ng rãi, toàn th các t ng lộ ể ầ ớp

nhân dân, không có khả năng liên kết các trung tâm kháng Pháp trên toàn qu c n a. Cu c kh a Phan ố ữ ộ ởi nghĩa củ

Đình Phùng thấ ại (1896) cũng là mốt b c chấm dứt vai trò lãnh đạo của giai c p phong kiấ ến đối v i phong trào ớ

yêu nước chống th c dân Pháp Viự ở ệt Nam. Đầu thế kỷ XX, vua Thành Thái và vua Duy Tân ti p t u tranh ế ục đấ

chống Pháp, trong đó có khởi nghĩa của vua Duy Tân (5-1916).

Vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, vùng mi n núi và trung du phía B c, ở ề ắ phong trào nông

dân Yên Th (Bế ắc Giang) dướ lãnh đạ lĩnh nông dân Hoàng Hoa Thám, nghĩa quân đã xây dựi sự o của vị thủ ng

lực lượ ến đấng chi u, lập căn cứ và đấu tranh kiên cườ ng chống thực dân Pháp. Nhưng phong trào của Hoàng

Hoa Thám v n mang n ng t cách phong kiẫ ặ “cố ến”, không có khả năng mở rộng hợp tác và thống nh t t o thành ấ ạ

mộ ột cu c cách mạng gi i phóng dân t c, cuả ộ ối cùng cũng bị ực dân Pháp đàn áp. th

Từ những năm đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước Việt Nam ch u ng cị ảnh hưởng, tác độ ủa trào lưu dân

chủ tư sản, tiêu biểu là xu hướ ạo động b ng của Phan Bội Châu, xu hướng cải cách của Phan Châu Trinh và sau

đó là phong trào tiểu tư sản trí th c c a t chứ ủ ổ ức Vi t Nam Quệ ốc dân đả 1930) đã tiếng (12-1927 - 2- p tục diễn ra

rộng khắ ỉp các t nh B c kắ ỳ, nhưng tất cả đều không thành công.

Xu hướ ạo động b ng do Phan B i Châu t chộ ổ ức, lãnh đạ trương tậo: Với chủ p hợp l ng vực lượ ới phương

pháp bạo động chống Pháp, xây d ng chự ế độ chính trị như ở ản, phong trào theo xu hướ Nhật B ng này t chổ ức

đưa thanh niên yêu nước Việt Nam sang Nhật Bản học tập (gọi là phong trào “Đông Du”). Đến năm 1908,

Chính ph Nh t B n câu k t v i th c dân Pháp tr c xuủ ậ ả ế ớ ự ụ ất lưu học sinh Việt Nam và những người đứng đầu. Sau

khi phong trào Đông Du thất bại, v i sớ ự ảnh hưởng của Cách mạng Tân H i (1911) Trung Quợ ốc, năm 1912

Phan B i Châu l p t chộ ậ ổ ức Việt Nam Quang ph c hụ ội với tôn chỉ là vũ trang đánh đuổi thực dân Pháp, khôi

phục Vi t Nam, thành l c c ng hòa dân qu c Việ ập nướ ộ ố ệt Nam. Nhưng chương trình, kế ho ch ho ng c a H i ạ ạt độ ủ ộ

lại thi u rõ ràng. Cuế ối năm 1913, Phan Bội Châu bị thực dân Pháp b t giam t i Trung Qu c cho tắ ạ ố ới đầu năm

1917 và sau này bị qu n ch t i Hu n khi ông mả ế ạ ế cho đế ất (1940). Ảnh hưởng xu hướng bao động của tổ chức

Việt Nam Quang phục hội đối với phong trào yêu nước Việt Nam đến đây chấm d t. ứ

Xu hướng cải cách c a Phan Châu Trinh: Phan Châu Trinh và nh ng mu n giành ủ ững người cùng chí hướ ố

độc lập cho dân tộc nhưng không đi theo con đường b i Châu, mà chạo động như Phan Bộ ủ trương cải cách đất

nước. Phan Châu Trinh cho r t b ng, b ng t c tằng “bấ ạo độ ạo độ ắ ử”; phải “khai dân trí, chấn dân khí, h u dân ậ

sinh”, phải bãi b chỏ ế độ quân chủ ự, th c hiện dân quyền, khai thông dân trí, m mang th c nghiở ự ệp. Để th c ự

hiện đượ trương ấy, Phan Châu Trinh đã đềc chủ nghị Nhà nước “bả ộ” Pháp tiếo h n hành c i ả cách. Đó chính là

sự h n ch ng cạ ế trong xu hướ ải cách để ứu nước, vì Phan Châu Trinh đã “đặt vào lòng độ c lượng c a Pháp cái ủ

hy v ng c i tọ ả ử hoàn sinh cho nước Nam,... Cụ không rõ b n ch t c qu c thả ấ ủa đế ố ực dân”. Do vậy, khi phong trào

Duy Tân lan r ng khộ ắ ả ỳp c Trung k và Nam kỳ, đỉnh cao là v chụ ống thu Trung kế ở ỳ (1908), thực dân Pháp đã

đàn áp dã man, giết hại nhiều sĩ phu và nhân dân tham gia biểu tình. Nhi b t, bều sĩ phu bị ắ ị đày đi Côn Đảo,

trong đó có Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Đặng Nguyên C n... Phong trào ch ng thu Trung kẩ ố ế ở ỳ b ị

thực dân Pháp d p t t, cùng v i s ki n tháng 12-1907 th c dân Pháp ra lậ ắ ớ ự ệ ự ệnh đóng cửa Trường Đông Kinh

Nghĩa Thục phản ánh s kự ết thúc xu hướng cải cách trong phong trào c c c a Viứu nướ ủ ệt Nam.

Phong trào c a t chủ ổ ức Việt Nam Quốc dân đảng: Khi thực dân Pháp đẩy mạnh khai thác thuộc địa lần

thứ hai, mâu thu n gi a toàn th dân t c Viẫ ữ ể ộ ệt Nam v i th c dân Pháp càng tr nên gay g t, các giai c p, t ng ớ ự ở ắ ấ ầ

lớp m i trong xã h i Viớ ộ ệt Nam đều bước lên vũ đài chính trị. Trong đó, h đ có ảnh hưở ng rộng và thu hút nhi u ề

học sinh, sinh viên yêu nước ở Bắc kỳ là t ch c do Nguyổ ứ Vi ngệt Nam Quốc dân đả ễn Thái Học lãnh đạo. Trên

cơ sở ức yêu nướ các tổ ch c c a tiủ ểu tư sản trí th c, Viứ ệt Nam Quốc dân đảng được chính th c thành l p tháng ứ ậ

12-1927 t i B c kạ ắ ỳ.

Mục đích của Việt Nam Quốc dân đảng là đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lậ ộp dân t c, xây

dựng ch cế độ ộng hòa tư sản, với phương pháp đấu tranh vũ trang nhưng theo lối manh động, ám sát cá nhân và

lực lượng chủ yếu là binh lính, sinh viên... Cu c khộ ởi nghĩa nổ ra ở một s tố ỉnh, ch y u và mủ ế ạnh nh t là Yên ấ ở

Bái (2-1930) tuy oanh liệt nhưng nhanh chóng bị th t b i. S th t b i c a khấ ạ ự ấ ạ ủ ởi nghĩa Yên Bái của tổ chức Việt

Nam Quốc dân đảng đã thể ện là “... mộ ạo độ ất đắc dĩ hi t cuộc b ng b , mộ ột cu c bạo động non, để rồi chết luôn

không bao giờ ngóc đầu lên nổi. Kh u hiẩ ệu “không thành công thì thành nhân” biểu lộ tính chất h p t p tiấ ấ ểu tư

sản, tính chất hăng hái nhấ ời và đồt th ng thời cũng biểu lộ tính ch t không v ng ch c, non yấ ữ ắ ế ủu c a phong trào

tư sản”.

Vào nh i thững năm cuố ế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, tiế ụp t c truyền thống yêu nướ ất kiên cườc, bất khu ng

chống ngoại xâm, các phong trào yêu nước theo ng n c phong kiọ ờ ến, ng n c dân ch n c a nhân dân Vi t ọ ờ ủ tư sả ủ ệ

Nam đã diễn ra quyết liệt, liên t c và r ng kh p. Dù v i nhi u cách th c tiụ ộ ắ ớ ề ứ ến hành khác nhau, song đều hướng

tới mục tiêu giành độc lập cho dân tộc. Tuy nhiên, “các phong trào cứu nước t lừ ập trường C n l p ần Vương đế ậ

trường tư sản, tiểu tư sản qua khảo nghiệm lịch s u lử đề ần lượt thất bại”. Nguyên nhân th t b i c a các phong ấ ạ ủ

trào đó là do thiếu đường lối chính trị đúng đắn để giải quy t triế ệt để những mâu thu n, ch y u c a xã ẫn cơ bả ủ ế ủ

hội, chưa có một tổ chức vững m t p h p, giác ng o toàn dân tạnh để ậ ợ ộ và lãnh đạ ộc, chưa xác định được phương

pháp đấu tranh thích hợp để đánh đổ kẻ thù.

Các phong trào yêu nước ở Việt Nam cho đế ững năm 20 củ XX đề ại, nhưng đã góp n nh a thế kỷ u thất b

phần cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của nhân dân, bồi đắp thêm cho chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, đặc

biệt góp phần thúc đẩy những nhà yêu nước, nhất là lớp thanh niên trí th c tiên ti n ch n lứ ế ọ ựa một con đường

mới, một giải pháp c c, giứu nướ ải phóng dân tộc theo xu th c a thế ủ ời đại. Nhiệm v lụ ịch s c p thiử ấ ết đặt ra cho

thế ệ h yêu nước đương thời là c n ph i có m t t ch c cách mầ ả ộ ổ ứ ạng tiên phong, có đường lối c n ứu nước đúng đắ

để giải phóng dân t c. ộ

2. Vai trò c a Nguy n Ái Qu c chu n bủ ễ ố ẩ ị các điề ập Đảu kiện thành l ng

Trước yêu c u c p thiầ ấ ết gi i phóng dân t c c a nhân dân Viả ộ ủ ệt Nam, v i nhi t huy t c c, v i nhãn ớ ệ ế ứu nướ ớ

quan chính trị s t lên trên h n chắc bén, vượ ạ ế c a các bủ ậc yêu nước đương thời, năm 1911, Nguyễn T t Thành ấ

quyết định ra đi tìm đườ ứu nướng c c, giải phóng dân t c. Qua tr i nghi m th c t qua nhiộ ả ệ ự ế ều nước, Người đã

nhận th c r ng mức đượ ằ ột cách rạch ròi: “dù màu da có khác nhau, trên đời này ch có ỉ hai gi i: gi ng ống ngườ ố

ngườ ị ội bóc lột và gi i bống ngườ bóc l t”, từ đó xác đị nh rõ k thù và lẻ ực lượng đồng minh c a nhân dân các dân ủ

tộc bị áp b c. ứ

Năm 1917, thắng l i c a Cách mợ ủ ạng tháng Mười Nga đã tác động mạnh mẽ tới nh n th c c a Nguy n T t ậ ứ ủ ễ ấ

Thành - đây là cuộc “cách mạng đến nơi”. Người t c Anh tr lừ nướ ở ại nước Pháp và tham gia các hoạt động

chính tr ng vị hướ ề tìm hiểu con đường Cách mạng tháng Mười Nga, v V.I.Lênin. ề

Đầu năm 1919, Nguyễ ất Thành tham gia Đản T ng Xã hội Pháp, một chính đảng tiến bộ nhất lúc đó ở

Pháp. Tháng 6-1919, t i H i ngh cạ ộ ị ủa các nước th ng tr n trong Chiắ ậ ến tranh th giế ới th nh t hứ ấ ọp Vécxây ở

(Versailles), T ng th ng Mổ ố ỹ Uynxơn tuyên bố ảo đả b m v quy n dân t c t quyề ề ộ ự ết cho các nước nhược tiểu.

Nguyễn Tất Thành l y tên là Nguyấ ễn Ái Qu c thay m t ố ặ Hội nh c ững người An Nam yêu nướ ở Pháp g i t i H i ử ớ ộ

nghị b n Yêu sách c a nhân dân An Nam (gả ủ ồm tám điểm đòi quyền tự do cho nhân dân Vi t Nam) ngày 18-6-ệ

1919. Những yêu sách đó không được Hội ngh ng, kiị đáp ứ nhưng sự ện này đã tạo nên ti ng vang lế ớn trong dư

luận qu c t và Nguyố ế ễn Ái Quốc càng hiểu rõ hơn bản chất c qu c, th c dân. ủa đế ố ự

Tháng 7-1920, Người đọc bản Sơ thả ận cương về ấn đề ấn đềo lần thứ nhất những lu v dân tộc và v thuộc

địa của V.I.Lênin đăng (Nhân đạ trên báo L’Humanité o), số ra ngày 16 và 17-7-1920. Những luận điểm c a ủ

V.I.Lênin v v dân t c và thuề ấn đề ộ ộc địa đã giải đáp những vấn đề cơ bả n và chỉ d ng phát triẫn hướ ển c a s ủ ự

nghiệp c c, giứu nướ ải phóng dân t c. Lý lu n c a V.I.Lênin và lộ ậ ủ ập trường đúng đắn c a Qu c t Củ ố ế ộng s n v ả ề

cách mạng giải phóng các dân t c thuộ ộc địa là cơ sở để Nguyễn Ái Quốc xác định thái độ ủng hộ việc gia nh p ậ

Quốc tế C ng s n tộ ả ại Đại h c lọ ần th XVIII c ng Xã h i Pháp (12-1920) t i thành ph Tua (Tour). Tứ ủa Đả ộ ạ ố ại Đại

hội này, Nguy n Ái Qu phiễ ốc đã bỏ ếu tán thành Qu c t III (Quố ế ốc t Cế ộng s n do V.I.Lênin thành l p). ả ậ

Ngay sau đó, Nguyễn Ái Quốc cùng với nh i v a b phi u tán thành Qu c t C ng sững ngườ ừ ỏ ế ố ế ộ ản đã tuyên

bố thành lập Phân b Pháp c a Qu c t C ng s n ộ ủ ố ế ộ ả - tức là Đảng Cộng s n Pháp. V i s kiả ớ ự ện này, Nguyễn Ái

Quốc trở thành m t trong nh ng sáng l p viên c ng C ng s i c ng s u tiên c a Vi t ộ ữ ậ ủa Đả ộ ản Pháp và là ngườ ộ ản đầ ủ ệ

Nam, đánh dấu bước chuyển bi n quyế ết định trong tư tưởng và lập trường chính trị c a Nguy n Ái Qu c. Ngày ủ ễ ố

30-6-1923, Nguyễn Ái Qu c t i Liên Xô và làm vi c t i Qu c t Cố ớ ệ ạ ố ế ộng s n ả ở Mátxcơva, tham gia nhiều ho t ạ

động, đặc biệt là d c tham lu n tự và đọ ậ ại Đại hội V Qu c t Cố ế ộng s n (17-6 - 8-7-1924), làm viả ệc tr c tiự ếp ở

Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng s n. ả

Sau khi xác định được con đườ ạng đúng đắng cách m n, Nguy n Ái Qu c tiễ ố ế ụp t c kh o sát, tìm hi ả ểu để

hoàn thi n nh n th c v ng lệ ậ ứ ề đườ ối cách m ng vô s ng th i tích c c truy n bá chạ ản, đồ ờ ự ề ủ nghĩa Mác-Lênin v ề

Việt Nam.

Chuẩn b vị ề tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đờ ủa Đải c ng.

V ngề tư tưở . T giừ ữa năm 1921, tại Pháp, cùng một số nhà cách mạng c c thuủa các nướ ộc địa khác,

Nguyễn Ái Quốc tham gia thành l p H i liên hi p thuậ ộ ệ ộc địa, sau đó sáng lập tờ báo Le Paria (Người cùng kh ). ổ

Người vi t nhiế ều bài trên các báo Nhân đạo, Đờ ập san Thư tín quối sống công nhân, Tạp chí Cộng sản, T c tế,...

Năm 1922, ủa ĐảBan Nghiên c u thuứ ộc địa c ng Cộng s c thành l p, Nguy n Ái Qu c ản Pháp đượ ậ ễ ốc đượ

cử làm Trưởng Tiểu ban Nghiên c u vứ ề Đông Dương. Vừa nghiên c u lý lu n, v a tham gia ho ng th c ứ ậ ừ ạt độ ự

tiễn trong phong trào cộng sản và công nhân quốc t i nhi c phong phú, Nguy n Ái Qu c tích ế, dướ ều phương thứ ễ ố

cực tố cáo, lên án b n chả ất áp b c, bóc lứ ột, nô dịch c a chủ ủ nghĩa thực dân đối v c thuới nhân dân các nướ ộc địa

và kêu g i, th c t nh nhân dân bọ ứ ỉ ị áp b u tranh gi i chức đấ ải phóng. Ngườ ỉ rõ b n ch t c a chả ấ ủ ủ nghĩa thực dân,

xác đị nghĩa thựnh chủ c dân là kẻ thù chung c a các dân t c th hi n, c a giai c p công nhân và nhân dân lao ủ ộ ể ệ ủ ấ

động trên th giế ới. Đồ ời, Ngường th i tiến hành tuyên truyền tư tưở con đường về ng cách mạng vô s n, con ả

đường cách mạng theo , xây d ng mlý lu n Mác-Lêninậ ự ối quan hệ g n bó giắ ữa nh i c ng s n và nhân ững ngườ ộ ả

dân lao độ ới các nướ ộc địng Pháp v c thu a và ph thu c. ụ ộ

Năm 1927, Nguyễn Ái Qu c khố ẳng định: “Đảng mu n v ng phố ữ ải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai

cũng phả ểu, ai cũng phả nghĩa ấ . Đả nghĩa cũng giống như người hi i theo chủ y” ng mà không có chủ i không có

trí khôn, tàu không có bàn ch nam. Ph i truyỉ ả ền bá tư tưởng vô s n, lý lu n Mác-Lênin vào phong trào công ả ậ

nhân và phong trào yêu nước Việt Nam.

Về chính trị. Xuấ ừt phát t thực tiễ ạn cách m ng th giế ới và đặc điểm c a phong trào giủ ải phóng dân t c ộ ở

các nướ ộc địc thu a, k th a và phát triế ừ ển quan điểm của V.I.Lênin v cách m ng gi i phóng dân t c, Nguyề ạ ả ộ ễn Ái

Quốc đưa ra nhữ ận điểng lu m quan tr ng v cách m ng gi i phóng dân t i kh nh r ng ọ ề ạ ả ộc. Ngườ ẳng đị ằng, con đườ

cách mạng c a các dân tủ ộc bị áp b c là ; c hai cu c giứ gi i phóng giai c p, gi i phóng dân tả ấ ả ộc ả ộ ải phóng này ch ỉ

có thể là s nghi p c a chự ệ ủ ủ nghĩa cộ ản. Đường s ng lối chính trị c ng cách m ng ph ng tủa Đả ạ ải hướ ới giành độc

lập cho dân t c, t do, hộ ự ạnh phúc cho đồng bào.

Nguyễn Ái Quốc xác định cách mạng gi i phóng dân t c c thu a là mả ộ ở các nướ ộc đị ột bộ ph n c a cách ậ ủ

mạng vô s n th giả ế ới; gi a cách m ng giữ ạ ải phóng dân t c ộ ở các nước thuộc địa v i cách m ng vô s n ớ ạ ả ở “chính

quốc” có mối quan h ch t chệ ặ ẽ với nhau, h trỗ ợ cho nhau, nhưng cách mạng giải phóng dân t c c thu c ộ ở nướ ộ

địa không ph thu c vào cách m ng vô s n ụ ộ ạ ả ở “chính quốc” mà có thể thành công trướ c cách mạng vô s n ả ở

“chính quốc”, góp phần tích c y cách m ng vô s n ực thúc đẩ ạ ả ở “chính quốc”.

Đối với các dân t c thuộ ộc địa, Nguy n Ái Qu c ch c nông nghi p l c hễ ố ỉ rõ: trong nướ ệ ạ ậu, nông dân là lực

lượng đông đảo nhất, bị đế qu c, phong ki n áp b c, bóc lố ế ứ ột n ng n , vì v y ph i thu ph c và lôi cuặ ề ậ ả ụ ốn được

nông dân, ph i xây d ng khả ự ối liên minh công nông làm động lực cách mạng: “công nông là gốc của cách m nh; ệ

còn h c trò nhà buôn nhọ ỏ, điền chủ nhỏ... là b u b n cách m nh c . Do vầ ạ ệ ủa công nông” ậy, Người xác định r ng, ằ

cách mạng “là việc chung của cả dân chúng ch không ph i là vi c c a mứ ả ệ ủ ột hai người”.

Về vấn đề Đảng Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Cách mạng trướ ải có đảc hết ph ng cách mệnh,

để trong thì v ng và t ch c dân chúng, ngoài thì liên l c v i dân t c bận độ ổ ứ ạ ớ ộ ị áp b c và vô s n giai c p mứ ả ấ ọi nơi.

Đảng có v ng cách mữ ệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có v ng thuyữ ền m i ch y. ớ ạ

Phong trào “Vô sản hóa” do Kỳ bộ Bắc kỳ H i Viộ ệt Nam Cách mạng Thanh niên phát động từ ngày 29-9-

1928 đã góp phần truyền bá tư tưởng vô s n, rèn luy n cán b và xây d ng phát triả ệ ộ ự ển t ch c c a công nhân. ổ ứ ủ

V cề tổ chứ . Sau khi lựa ch ng c c - ng cách mọn con đườ ứu nướ con đườ ạng vô s n - cho dân t c Viả ộ ệt Nam,

Nguyễn Ái Qu c th c hiố ự ện “lộ trình” “đi vào quầ n chúng, th c tứ ỉnh h , t chọ ổ ức họ, t hđoàn kế ọ, đưa họ ra đấ u

tranh giành t c lự do độ ập”. Vì v y, sau m t th i gian ho ng ậ ộ ờ ạt độ ở Liên Xô để tìm hi u, kh o sát th c t vể ả ự ế ề cách

mạng vô s n, tháng 11-ả 1924, Người đến Qu ng Châu (Trung Qu c) - ả ố nơi có đông người Việt Nam yêu nước

hoạt động - để xúc tiến các công vi c t ch c thành l ng C ng s n. Tháng 2- i l a ch n mệ ổ ứ ập Đả ộ ả 1925, Ngườ ự ọ ột s ố

thanh niên tích c c trong ự Tâm tâm xã, lập ra nhóm Cộng sản đoàn.

Tháng 6-1925, Nguyễn Ái Qu c thành l p i Qu ng Châu (Trung ố ậ Hội Việt Nam Cách m ng Thanh niên ạ tạ ả

Quốc), nòng c t là C ng số ộ ản đoàn. Hội đã công bố chương trình, điề u lệ ủ c a Hội, mục đích: để làm cách m nh ệ

dân t p tan b c lộc (đậ ọn Pháp và giành độ ậ ứ ởp cho x s ) rồi sau đó làm cách mạng thế giới (l chật đổ ủ nghĩa đế

quốc và th c hi n chự ệ ủ nghĩa cộng sản). Hệ thống t ch c c a H i g m 5 cổ ứ ủ ộ ồ ấp: trung ương bộ, kỳ b , t nh b hay ộ ỉ ộ

thành bộ, huyện b và chi b . T ng bộ ộ ổ ộ là cơ quan lãnh đạo cao nhất giữ ỳa hai k đại h i. Tr sộ ụ ở đặt t i Qu ng ạ ả

Châu.

Hội xu t b n t báo (do Nguyấ ả ờ Thanh niên ễn Ái Qu c sáng lố ậ ựp và tr c tiế ỉ đạp ch o), tuyên truy n tôn chề ỉ,

mục đích của Hội, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin và về phương hướng phát tri n c a cu c vể ủ ộ ận động giải

phóng dân t c Viộ ệt Nam. Báo in b ng tiằ ếng Vi t và ra hệ ằng tu n, m i s in kho ng 100 b n. Ngày 21-6-1925 ra ầ ỗ ố ả ả

số đầu tiên, đến tháng 4-1927, báo do Nguyễn Ái Quốc phụ trách và ra được 88 số. Sau khi Nguy n Ái Qu c ễ ố

rời Qu ng Châu (4-ả 1927) đi Liên Xô, những đồng chí khác trong T ng bổ ộ đã tiếp tục việc xu t b n và ho t ấ ả ạ

động cho đến tháng 2-1930 với 202 số ố (t sừ 89 trở đi, trụ sở báo chuy n vể ề Thượ ng Hải). Một số lượng l n ớ

báo Thanh niên được bí mật đưa về nước và tới các trung tâm phong trào yêu nướ ủa ngườc c i Vi t Nam c ệ ở nướ

ngoài. Báo Thanh niên đánh dấ ra đờu sự i c a báo chí cách m ng Viủ ạ ệt Nam.

Sau khi thành l p, H i t ch c các lậ ộ ổ ứ ớp huấn luy n chính trệ ị do Nguyễn Ái Qu c tr c tiố ự ế ụp ph trách, phái

người v c v ng, lề nướ ận độ ựa chọn và đưa một số thanh niên tích c c sang Quự ảng Châu để đào tạ ồi dưỡ o, b ng

về lý lu n chính trậ ị. Từ giữa năm 1925 đế ội đã tổ ức đượn tháng 4-1927, H ch c trên 10 lớp hu n luy n t i nhà s ấ ệ ạ ố

13 và 13 B đường Văn Minh, Quảng Châu (nay là nhà số 248 và 250). Sau khi được đào tạo, các hội viên được

cử về nước xây d ng và phát triự ển phong trào cách mạng theo khuynh hướng vô sản. Trong s h c ố ọc viên đượ

đào tạo Qu ng Châu, có nhiở ả ều đồng chí đượ đi học trường Đạc cử i h c C ng sọ ộ ản phương Đông (Liên Xô) và

trường Quân chính Hoàng Ph (Trung Quố ốc).

Sau s bi n chính trự ế ị ở Qu ng Châu (4-1927), Nguyả ễn Ái Qu c tr lố ở ại Mátxcơva và sau đó được Quốc tế

Cộng s n cả ử đi công tác ở ều nước Châu Âu. Năm 1928, Ngườ nhi i tr vở ề châu Á và ho ng Xiêm (t c ạt độ ở ứ

Thái Lan).

Các bài gi ng c a Nguy n Ái Qu c trong các lả ủ ễ ố ớp đào tạo, bồi dưỡng cho nh i Vi t Nam yêu ững ngườ ệ

nướ ạc t i Quảng Châu, được xuHội Liên hiệp các dân tộc b áp bị ức ở Á Đông ất bản thành cu n ố Đường Cách

m nhệ . Đây là cuốn sách chính trị đầu tiên c a cách m ng Vi m quan tr ng c a lý lu n cách ủ ạ ệt Nam, trong đó tầ ọ ủ ậ

mạng được đặt ở vị trí hàng đầu đối v i cu c vớ ộ ận động cách mạng và đối với đảng cách mạng tiên phong.

Đường Cách mệnh xác định rõ con đường, mục tiêu, lực lượng và phương pháp đấu tranh c a cách m ng. Tác ủ ạ

phẩm th hiể ện tư tưởng n i b t c a lãnh t Nguyổ ậ ủ ụ ễn Ái Qu c d vố ựa trên cơ sở ấn đề sáng tạo chủ nghĩa Mác-

Lênin vào đặc điểm c a Vi t Nam. Nhủ ệ ững điều ki n v ng, lý lu n, chính trệ ề tư tưở ậ ị và t chổ ức để thành l ng ập Đả

đã được thể hi n rõ trong tác ph m. ệ ẩ

Ở ừ trong nước, t đầu năm 1926, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã bắt đầu phát triển cơ sở ở trong

nước, đến đầu năm 1927 các kỳ bộ được thành l p. H i còn chú tr ng xây d trong Vi t kiậ ộ ọ ựng cơ sở ệ ều Xiêm ở

(Thái Lan). H i Viộ ệt Nam Cách mạng Thanh niên chưa phải là chính đảng cộng sản, nhưng chương trình hành

động đã thể ện quan điể ập trườ hi m, l ng c a giai c p công nhân, là t chủ ấ ổ ức tiền thân d n t i các t ch c ẫ ới ra đờ ổ ứ

cộng s n Vi t Nam. H i là t chả ở ệ ộ ổ ứ ực tr c tiếp truyền bá chủ nghĩa Mác ệt Nam và cũng là sự-Lênin vào Vi

chuẩn bị quan tr ng v t ch ti n t i thành lọ ề ổ ức để ế ớ ập chính đảng của giai c p công nhân Vi t Nam. Nh ng ho t ấ ở ệ ữ ạ

độ ủng c a Hội có ảnh hưởng và thúc đẩy mạnh mẽ s chuy n bi n c a phong trào công nhân, phong trào yêu ự ể ế ủ

nước Việt Nam những năm 1928 1929 theo xu hướ- ng cách mạng vô sản. Đó là tổ ch c tiứ ền thân c ng ủa Đả

Cộng s n Vi t Nam. ả ệ

3. Thành l ng C ng s n Viập Đả ộ ả ệt Nam và Cương lĩnh chính trị ủa Đả đầu tiên c ng

Các t ch c c ng s i ổ ứ ộ ản ra đờ

Với s n lự ỗ ự ắ ềc cố g ng truy n bá chủ nghĩa Mác Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nướ- c

Việt Nam c a Nguyủ ễn Ái Qu c và nhố ững ho ng tích c c c a các c p b trong t chạt độ ự ủ ấ ộ ổ ức Hội Vi t Nam Cách ệ

mạng Thanh niên trên cả nước đã có tác dụng thúc đẩy phong trào yêu nướ ệt Nam theo khuynh hước Vi ng cách

mạng vô s n, nâng cao ý th c giác ng và l ng cách m ng c a giai c p công nhân. Nh ng cu u tranh ả ứ ộ ập trườ ạ ủ ấ ữ ộc đấ

của thợ thuyền kh p ba kắ ỳ v i nhớ ịp độ, quy mô ngày càng l n, n i dung chính trớ ộ ị ngày càng sâu s c. S ng ắ ố lượ

các cu u tranh cộc đấ ủa công nhân trong năm 1928 1929 tăng gấ- p 2,5 lần so với 2 năm 1926-1927.

Đến năm 1929, trước sự phát tri n mể ạnh m c a phong trào cách m ng Vi t Nam, t chẽ ủ ạ ệ ổ ức Hội Vi t Nam ệ

Cách mạng Thanh niên không còn thích h p ợ và đủ ức lãnh đạo phong trào. Trước tình hình đó, tháng 3 s -1929,

những người lãnh đạo Kỳ bộ B c kắ ỳ (Trần Văn Cung, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đứ ịnh Đình Cửc Cảnh, Tr u...) họp

tại s nhà 5D, ph Hàm Long, Hà N i, quy nh lố ố ộ ết đị ập Chi b Cộ ộng sản đầu tiên Viở ệt Nam. Ngày 17-6-1929,

đại bi u c a các t ch c c ng s n B c kể ủ ổ ứ ộ ả ở ắ ỳ họp t i s nhà 312 ph Khâm Thiên (Hà N i), quyạ ố ố ộ ết định thành l p ậ

Đông Dương Cộ ản Đảng s ng, thông qua Tuyên ngôn, Điều lệ; lấy c búa liờ đỏ ềm là Đảng kỳ và quyết định

xuất b n báo ả Búa liềm làm cơ quan ngôn lu n. ậ

Trướ ủc ng cảnh hưở a Đông Dương Cộ ản Đảng s ng, những thanh niên yêu nước ở Nam k ng ỳ theo xu hướ

cộng s n, lả ần lượt t ch c nhổ ứ ững chi b c ng s n. Tháng 11- các chi b c ng s n Nam kộ ộ ả 1929, trên cơ sở ộ ộ ả ở ỳ, An

Nam C ng sộ ản Đảng được thành lập tại Khánh Hội, Sài Gòn, công bố Điều lệ, quyết định xu t b n ấ ả Tạp chí

Bônsơvích.

Tại Trung kỳ, Tân Việt Cách m ng (là m t t chạng đả ộ ổ ức thanh niên yêu nước có cả Trần Phú, Nguyễn

Thị Minh Khai...) ch ng mịu tác độ ạnh m c a Hẽ ủ ội Việt Nam Cách m ng Thanh niên - ạ đã đi theo khuynh hướng

cách m ng vô s n. Tháng 9-1929, nhạ ả ững người tiên ti n trong Tân Viế ệt Cách m ng hạng đả ọp bàn việc thành l p ậ

Đông Dương Cộ ản Liên đoànng s và ra Tuyên đạ ẳng định: “... những ngườt, kh i giác ng c ng s n chân chính ộ ộ ả

trong Tân Việt Cách mệnh Đảng trịnh tr ng tuyên ngôn cùng toàn th ng viên Tân Viọ ể đả ệt Cách m ng, ệnh Đả

toàn th th thuy n dân cày và lao kh biể ợ ề ổ ết rằng chúng tôi đã chánh thức lập ra Đông Dương Cộng sản Liên

đoàn... Mu n làm tròn nhi m vố ệ ụ thì trước mắt c ng sủa Đông Dương Cộ ản liên đoàn là một mặt phải xây d ng ự

cơ sở chi b cộ ủa Liên đoàn tức là th c hành c i t Tân Viự ả ổ ệt Cách mạng Đảng thành đoàn thể cách mạng chân

chính...”. Đến cu i tháng 12-1929, tố ại Đạ ội các đại h i biểu liên tỉnh tại nhà đồng chí Nguyễn Xuân Thanh - y Ủ

viên Ban Ch p hành liên t nh (ga Ch ng, huy c Th , tấ ỉ ợ Thượ ện Đứ ọ ỉnh Hà Tĩnh), nhất trí quyết định “Bỏ tên gọi

Tân Việt. Đặt tên mới là Đông Dương Cộng sản liên đoàn”. Khi đang Đại hội, s bợ ị lộ, các đại bi u di chuy n ể ể

đến địa điểm m i thì bớ ị địch bắt vào sáng ngày 1-1-1930. “Có thể coi nh ng ngày cu i tháng 12-1929 là th i ữ ố ờ

điểm hoàn tất quá trình thành lập Đông Dương Cộ ản liên đoàn đượ ởi đầng s c kh u từ sự kiện công bố Tuyên đạt

tháng 9- . 1929”

Sự ra đời ba t chổ ức cộng sản trên c c diả nướ ễn ra trong vòng n a cuử ối năm 1929 đã khẳng định bước

phát tri n v ch t cể ề ấ ủa phong trào yêu nướ ệt Nam theo khuynh hước Vi ng cách mạng vô s n, phù h p v i xu th ả ợ ớ ế

và nhu c u bầ ứ ế ủ ịc thi t c a l ch s Vi t Nam. Tuy nhiên, s i ba t chử ệ ự ra đờ ổ ứ ởc cộng sản ba mi u tuyên b ền đề ố

ủ ếng hộ Quốc t Cộng s n, kêu g i Qu c t C ng s n th a nh n t chả ọ ố ế ộ ả ừ ậ ổ ức c u t nhủa mình và đề ự ận là đảng cách

mạng chân chính, không tránh kh i phân tán v lỏ ề ực lượng và thiếu thống nh t v t ch c trên c c. ấ ề ổ ứ ả nướ

Sự chuy n bi n m nh mể ế ạ ẽ các phong trào đấu tranh c a các t ng l p nhân dân ngày càng lên cao, nhu c u ủ ầ ớ ầ

thành l p mậ ột chính đả ạng có đủ năng tậng cách m khả p hợp lực lượng toàn dân t m nhi m vai trò lãnh ộc và đả ệ

đạ ựo s nghiệp giải phóng dân t c ngày càng tr nên b c thiộ ở ứ ết đối v i cách m ng Vi t Nam lúc b y gi . ớ ạ ệ ấ ờ

Hội ngh thành l ng Cị ập Đả ộng sản Việt Nam

Trước nhu c u c p bách c a phong trào cách m c, vầ ấ ủ ạng trong nướ ới tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng

sản, ngày 23-12-1929, Nguyễn Ái Qu n H ng Kông (Trung Qu c) tri u t i biốc đế ồ ố ệ ập đạ ểu của Đông Dương

Cộng sản Đảng và An Nam C ng sộ ản Đảng đến họp t i C u Long (H ng Kông) ti n hành h i nghạ ử ồ ế ộ ị h p nhợ ất

các t ch c c ng s n thành mổ ứ ộ ả ột chính đảng duy nh t c a Viấ ủ ệt Nam.

Thời gian H i ngh t ngày 6- n ngày 7-2-ộ ị ừ 1 đế 1930. (Sau này Đảng quy t ngh lế ị ấy ngày 3 tháng 2 Dương

lịch làm ngày k ni m thành l ng). Trong , ngày 18-2-1930, Nguyỷ ệ ập Đả Báo cáo gửi Qu c t C ng số ế ộ ản ễn Ái

Quốc viết: “Chúng tôi họp vào ngày m ng 6-1. Vồ ới tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản có đầy đủ quyền

quyết định mọi vấn đề liên quan đến phong trào cách m ng ạ ở Đông Dương, tôi nói cho họ biết những sai l m và ầ

họ ph i làm gì. H ng ý th ng nh t vào mả ọ đồ ố ấ ột đảng. Chúng tôi cùng nhau xây dựng cương lĩnh và chiến lược

theo đường lối c a Qu c t C ng s i bi u tr v Viủ ố ế ộ ản... Các đạ ể ở ề ệt Nam ngày 8- . 2”

Thành phần d H i nghự ộ ị: gồm 2 đại biểu c ng sủa Đông Dương Cộ ản Đảng (Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Đức

Cảnh), 2 đại bi u c a An Nam C ng sể ủ ộ ản Đảng (Châu Văn Liêm và Nguyễ ệu), dướn Thi i s ch trì c a lãnh tự ủ ủ ụ

Nguyễn Ái Qu c - i bi u c a Qu c t Cố đạ ể ủ ố ế ộng sản.

Chương trình nghị sự của Hội ngh : ị

1. Đại bi u c a Qu c t C ng s n nói lý do cu c h i ngh ; ể ủ ố ế ộ ả ộ ộ ị

2. Định tên Đảng là Đảng Cộng s n Viả ệt Nam;

3. Thảo Chính cương và Điề sơ lượu lệ c;

4. Định kế ho ch th c hi n vi c th ng nh c; ạ ự ệ ệ ố ất trong nướ

5. C mử ột Ban Trung ương lâm thầy...”.

Hội nghị th o lu n, tán thành ý ki n chả ậ ế ỉ đạo c a Nguyủ ễn Ái Quốc, thông qua các văn kiện quan trọng do

lãnh t Nguy n Ái Qu c so n th o: ụ ễ ố ạ ả Chánh cương vắ ủa Đảng, Sách lượn tắt c c vắn t t cắ ủa Đảng, Chương trình

tóm t t cắ ủa Đảng, Điề ủa Đảu lệ vắn tắt c ng Cộng sả ện Vi t Nam.

Hội nghị xác định rõ tôn chỉ mục đích của Đảng: “Đảng Cộng sản Việt Nam t chổ ức ra để lãnh đạ o quần

chúng lao kh làm giai cổ ấp tranh đấu để tiêu tr qu c chừ tư bản đế ố ủ nghĩa, làm cho thực hiện xã hội c ng sộ ản”.

Quy định điều kiện vào Đảng: là những người “tin theo chủ nghĩa cộ ản, chương trình đảng s ng và Quốc tế

Cộng sản, hăng hái tranh đấu và dám hy sinh ph c tùng m nh lụ ệ ệnh Đảng và đóng kinh phí, chị ấn đấu ph u trong

một bộ phận đảng”.

Hội nghị chủ trương các đại bi u vể ề nước ph i t chả ổ ức m m thột Trung ương lâ ời để lãnh đạ o cách m ng ạ

Việt Nam. H thệ ống tổ ch ng t chi bức Đả ừ ộ, huyện b , thộ ị bộ hay khu b , tộ ỉnh b , thành bộ ộ hay đặc biệt bộ và

Trung ương.

Ngoài ra, H i nghộ ị còn quyết định ch ng các t ch c công h i, nông h i, c u t , t ch c ủ trương xây dự ổ ứ ộ ộ ứ ế ổ ứ

phản và xu t b n mđế ấ ả ột t p chí lý lu n và ba t bó tuyên truy n c ng. ạ ậ ờ ề ủa Đả

Đến ngày 24-2-1930, vi c th ng nh t các t ch c c ng s n thành mệ ố ấ ổ ứ ộ ả ột chính đảng duy nh c hoàn ất đượ

thành v i Quy t nghớ ế ị c a Lâm th i ch p ủ ờ ấ ủy Đảng C ng s n Vi t Nam, ch p nh ng s n Liên ộ ả ệ ấ ận Đông Dương Cộ ả

đoàn gia nhập Đảng Cộng s n Vi t Nam. ả ệ

Hội ngh thành l ng C ng s n Viị ập Đả ộ ả ệt Nam dưới sự chủ trì c a lãnh t Nguyủ ụ ễn Ái Qu c có giá trố ị như

một Đại hội Đảng. Sau Hội ngh , Nguy n Ái Qu c ra nhân dị ễ ố Lời kêu gọi ịp thành lập Đảng. Mở đầu , Lời kêu gọi

Người vi n ch th c a Qu c t Cết: “Nhậ ỉ ị ủ ố ế ộng s n gi i quy t vả ả ế ấn đề ạng nước ta, tôi đã hoàn thành nhiệ cách m m

vụ”.

Nội dung cơ bả ủa Cương lĩnh chính trị ủa Đản c đầu tiên c ng

Trong các văn kiện do lãnh tụ Nguyễn Ái Qu c so n th c thông qua t i H i ngh thành lố ạ ảo, đượ ạ ộ ị ập Đảng,

có hai văn kiện, đó là: đã phảChánh cương vắ ủa Đả Sách lượ ủa Đản tắt c ng và c vắn tắt c ng n ánh về đường

hướng phát triển và những v n v chiấn đề cơ bả ề ến lược và sách lược c a cách m ng Vi t Nam. Vì vủ ạ ệ ậy, hai văn

kiện trên là Cương lĩnh chính trị đầu tiên c ng C ng s n Vi t Nam. ủa Đả ộ ả ệ

Cương lĩnh chính trị đầu tiên xác định m c tiêu chiụ ến lược của cách mạng Việ ừt Nam: T việc phân tích

thự ạc tr ng và mâu thuẫn trong xã h i Vi t Nam - mộ ệ ột xã h i thuộ ộc địa n a phong ki n, mâu thu n gi a dân t c ử ế ẫ ữ ộ

Việt Nam trong đó có công nhân, nông dân với đế quốc ngày càng gay g t c n ph i gi i quy nh ắ ầ ả ả ết, đi đến xác đị

đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam “chủ trương làm tư sả n dân quy n cách mề ạng và thổ địa cách

mạng để đi tớ i xã h i c ng s y, m c tiêu chiộ ộ ản”. Như vậ ụ ến lược được nêu ra trong Cương lĩnh đầu tiên c ng ủa Đả

đã làm rõ nội dung c a cách mủ ạng thuộc địa n m trong ph m trù c a cách mằ ạ ủ ạng vô s n. ả

Xác định nhiệm v ch y c mụ ủ ếu trướ ắt của cách m ng Viạ ệt Nam: “Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và

bọn phong kiến”, “Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập”. Cương lĩnh đã xác định: Ch qu c và ống đế ố

chống phong kiế ện là nhi m vụ cơ bản để giành độ c lập cho dân t c và ruộ ộng đất cho dân cày, trong đó chống đế

quốc, giành độc lập cho dân tộc được đặt vở ị trí hàng đầu.

Về phương diệ ội, Cương lĩnh xác định rõ: “a) Dân chúng đượn xã h c tự do t chổ ức; b) Nam nữ bình

quyền, v.v...; c) Ph thông giáo dổ ục theo công nông hóa”. Về phương diệ n kinh tế, Cương lĩnh xác định: Th ủ

tiêu hế ứt các th quốc trái; thâu h t s n nghiế ả ệp lớn (như công nghiệp, vận tải, ngân hàng, v.v...) của tư bản đế

quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính ph công nông binh qu n lý; thâu h t ru t c qu c chủ ả ế ộng đấ ủa đế ố ủ nghĩa

làm c a công chia cho dân cày nghèo; bủ ỏ sưu thuế cho dân cày nghèo; m mang công nghi p và nông nghi p; ở ệ ệ

thi hành lu t ngày làm tám gi ... Nh ng nhi m v c a cách mậ ờ ữ ệ ụ ủ ạng Vi t Nam vệ ề phương diệ ội và phương n xã h

diện kinh t nêu trên v a phế ừ ản ánh đúng tình hình kinh tế, xã hội, cần được giải quy t Viế ở ệt Nam, v a th hi n ừ ể ệ

tính cách m ng, toàn di n, triạ ệ ệt để là xóa b t n g c ách th ng trỏ ậ ố ố ị, bóc lột hà kh c c a ngoắ ủ ại bang, nh m gi i ằ ả

phóng dân t c, gi i phóng giai c p, giộ ả ấ ải phóng xã hội, đặc biệt là gi i phóng cho hai giai c p công nhân và nông ả ấ

dân.

Xác định lực lượng cách mạng: phải đoàn kết công nhân, nông dân - đây là lực lượng cơ bản, trong đó

giai cấp công nhân lãnh đạo; đồng thời ch t t t c các giai c p, các lủ trương đoàn kế ấ ả ấ ực lượng tiến bộ, yêu nước

để ậ t p trung ch qu c và tay sai. Do v i thu ph i b ph n giai c i ống đế ố ậy, Đảng “phả ục cho được đạ ộ ậ ấp mình”, “phả

thu ph i b phục cho được đạ ộ ận dân cày,... h t s c liên l c v i tiế ứ ạ ớ ểu tư sản, trí thức, trung nông... để đi vào kéo họ

phe vô s n giai c i v i b n phú nông, trung, ti a chả ấp. Còn đố ớ ọ ểu đị ủ và tư bản An Nam mà chưa rõ mặt ph n cách ả

mạng thì ph i l i d ng, ít lâu mả ợ ụ ới làm cho họ đứng trung lập”. Đây là cơ sở ủa tư tưở ến lược đại đoàn c ng chi

kết toàn dân t c, xây d ng khộ ự ối đại đoàn kết rộng rãi các giai c p, các t ng lấ ầ ớp nhân dân yêu nước và các tổ

chức yêu nướ ạng, trên cơ sở đánh giá đúng đắn thái độc, cách m các giai c p phù h p vấ ợ ới đặc điểm xã h i Viộ ệt

Nam.

Xác định phương pháp tiến hành cách m ng gi i phóng dân tạ ả ộc, Cương lĩnh khẳng định phải bằng con

đườ ạng b o lực cách mạng c a qu n chúng, trong b t c hoàn củ ầ ấ ứ ảnh nào cũng không được thỏa hiệp “không khi

nào nhượng một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường thỏa hiệp”. Có sách lược đấu tranh cách mạng

thích h lôi kéo tiợp để ểu tư sản, trí th c, trung nông v phía giai c p vô sứ ề ấ ản, nhưng kiên quyết: “bộ phận nào đã

ra mặt phản cách m ng L p hi n, v.v...) thì ph ạng (Đả ậ ế ải đánh đổ”.

Xác định tinh th t qu c tần đoàn kế ố ế, Cương lĩnh chỉ rõ trong khi th c hi n nhi m v gi i phóng dân t c, ự ệ ệ ụ ả ộ

đồng thời tranh th s t, ng h c a các dân t c bủ ự đoàn kế ủ ộ ủ ộ ị áp b c và giai c p vô s n th gi i, nh t là giai c p vô ứ ấ ả ế ớ ấ ấ

sản Pháp. Cương lĩnh nêu rõ cách mạng Việt Nam liên l c m t thiạ ậ ết và là một bộ phận c a cách m ng vô s n ủ ạ ả

thế giới: “Trong khi tuyên truyền cái kh u hiẩ ệu nước An Nam độ ải đồc lập, ph ng thời tuyên truy n và th c ề ự

hành liên l c v i b áp b c dân t c và vô s n giai c p th gi y, ngay t khi thành l ng Cạ ớ ị ứ ộ ả ấ ế ới”. Như vậ ừ ập, Đả ộng sản

Việt Nam đã nêu cao chủ nghĩa quố c tế và mang b n ch t qu c t c a giai c p công nhân. ả ấ ố ế ủ ấ

Xác định vai trò lãnh đạ ủa Đảng: “Đảng là độo c i tiên phong c a vô s n giai c p ph i thu ph c ủ ả ấ ả ục cho đượ

đại b ph n giai c p mình, ph i làm cho giai cộ ậ ấ ả ấp mình lãnh đạo được dân chúng”. “Đảng là đội tiên phong c a ủ

đạo quân vô s n g m m t s lả ồ ộ ố ớn của giai c p công nhân và làm cho hấ ọ có đủ năng lực lãnh đạ ần chúng” o qu .

Cương lĩnh chính trị đầu tiên c ã ph n ánh m t cách súc tích các luủa Đảng đ ả ộ ận điểm cơ bản c a cách ủ

mạng Việt Nam. Trong đó, thể hiện bản lĩnh chính trị độc lậ ự ủ ạp, t ch , sáng t o trong việc đánh giá đặc điểm,

tính ch t xã h i thuấ ộ ộc địa nửa phong ki n Vi t Nam trong nhế ệ ững năm 20 của thế kỷ XX, chỉ rõ những mâu

thuẫn cơ bản và chủ yếu của dân tộc Việt Nam lúc đó, đặc biệt là vi n, sát thệc đánh giá đúng đắ ực thái độ các

giai t ng xã hầ ội đối v i nhi m vớ ệ ụ giải phóng dân t c. Tộ ừ đó, các văn kiện đã xác định đường lối chi c và ến lượ

sách lược của cách m ng Viạ ệt Nam, đồ ời xác định phương pháp cách mạng th ng, nhiệm v cách mụ ạng và lực

lượng c a cách m thủ ạng để ực hi ng lện đườ ối chiến lược và sách lược đã đề ra.

Như vậy, trước yêu c u c a lầ ủ ịch s cách m ng Vi t Nam c n ph i th ng nh t các t chử ạ ệ ầ ả ố ấ ổ ức cộng s n trong ả

nướ ứ ực, chấm d t s chia r bẽ ất lợi cho cách m ng, v i uy tín chính trạ ớ ị và phương thức hợp nhất phù hợp, Nguyễn

Ái Quốc đã kịp th i triờ ệu t p và ch trì h p nh t các t ch c c ng s n. Nhậ ủ ợ ấ ổ ứ ộ ả ững văn kiện được thông qua trong

Hội ngh h p nhị ợ ất dù “vắ ắt”, nhưng đã phản t n ánh những v c mấn đề cơ bản trướ ắt và lâu dài cho cách m ng ạ

Việt Nam, đưa cách mạng Việt Nam sang một trang s mử ới.

4. Ý nghĩa lịch sử của sự kiện thành l ng C ng s n Vi t Nam ập Đả ộ ả ệ

Đảng C ng s n Viộ ả ệt Nam ra đời đã chấm d t s kh ng ho ng bứ ự ủ ả ế ắ ề đườ t c v ng lối cứu nước, đưa cách

mạng Việt Nam sang m c ngo t l ch sột bướ ặ ị ử vĩ đại: cách mạng Vi t Nam tr thành mệ ở ột bộ phận khăng khít của

cách mạng vô s n th giả ế ới. Đó là kế ận đột quả của sự v ng phát triển và thống nhấ ủt c a phong trào cách mạng

trong c c, s chu n bả nướ ự ẩ ị tích c c, sáng t o, bự ạ ản lĩnh của lãnh t Nguyụ ễn Ái Qu c, s t, nhố ự đoàn kế ất trí c a ủ

những chiến sĩ cách mạng tiên phong vì l i ích c a giai c p và dân t c. ợ ủ ấ ộ

Sự ra đời c ng C ng s n Vi t Nam là s n ph m c a s k t h p chủa Đả ộ ả ệ ả ẩ ủ ự ế ợ ủ nghĩa Mác Lênin, tư - tưởng Hồ

Chí Minh với phong trào công nhân và phong trào yêu nướ ệt Nam. Đó cũng là kếc Vi t quả của sự phát triển cao

và th ng nhố ất của phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam được soi sáng b i chở ủ nghĩa Mác-

Lênin. Ch t ch Hủ ị ồ Chí Minh đã khẳ g địn nh: Chủ nghĩa Mác-Lênin kết hợp với phong trào công nhân và phong

trào yêu nước đã dẫ ập Đản tới việc thành l ng, “Việc thành l ng là mập Đả ột bước ngoặt vô cùng quan tr ng ọ

trong lịch s cách m ng Vi t Nam ta. Nó ch ng t r ng giai c p vô s ng sử ạ ệ ứ ỏ ằ ấ ản ta đã trưở thành và đủ ức lãnh đạo

cách mạng”.

Đảng C ng s n Viộ ả ệt Nam ra đời với Cương lĩnh chính trị đầu tiên được thông qua tại H i nghộ ị thành lập

Đảng đã khẳng định l u tiên cách m ng Vi t Nam có m t bần đầ ạ ệ ộ ản cương lĩnh chính trị ph c quy lu t ản ánh đượ ậ

khách quan c a xã h i Viủ ộ ệt Nam, đáp ứng những nhu c n và c p bách c a xã h i Vi t Nam, phù h p v i ầu cơ bả ấ ủ ộ ệ ợ ớ

xu th c a thế ủ ời đại, định hướ ến lược đúng đắng chi n cho tiến trình phát triển c a cách m ng Viủ ạ ệt Nam. Đường

lối đó là kết quả của sự vận d ng chụ ủ nghĩa Mác-Lênin vào th c tiự ễn cách m ng Vi t Nam mạ ệ ột cách đúng đắn,

sáng t o và có phát triạ ển trong điều kiện l ch s m i. ị ử ớ

Sự ra đời c ng C ng s n Viủa Đả ộ ả ệt Nam với Cương lĩnh chính trị đầu tiên đã khẳng định s l a ch n con ự ự ọ

đường cách mạng cho dân t c Viộ ệt Nam - ng cách m ng vô scon đườ ạ ản. Con đường duy nh i phóng ất đúng giả

dân t c, giộ ải phóng giai c p và giấ ải phóng con người. S lự ựa ch ng cách mọn con đườ ạng vô s n phù hả ợp v i n i ớ ộ

dung và xu th c a th i m c mế ủ ời đạ ới đượ ở ra t Cách mừ ạng tháng Mười Nga vĩ đại: “Đối v i n c ta, không còn ớ ướ

con đường nào khác để có độ c lậ ậ ựp dân tộc th t s và t do, h nh phúc cho nhân dân. C n nh n mự ạ ầ ấ ạnh rằng đây

là s l a chự ự ọn c a chính l ch sủ ị ử, sự lựa chọn đã dứt khoát từ năm 1930 với s i c . ự ra đờ ủa Đảng ta”

Đảng C ng s n Viộ ả ệt Nam ra đời l c ngoà bướ ặt vĩ đại trong l ch s phát tri n c a dân t c Viị ử ể ủ ộ ệt Nam, tr ở

thành nhân tố hàng đầu quyết định đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng l i khác. ợ

II. Đảng lãnh đạo quá trình đấu tranh gi i phóng dân t c, giành chính quy n (1930-1945) ả ộ ề

1. Phong trào cách m ng 1930-1935 ạ

Cao trào cách m -1931 và Lu (10-1930) ạng năm 1930 ận cương chính trị

Trong th i gian 1929-ờ 1933, khi Liên Xô đang đạt được những thành qu quan tr ng trong công cu c xây ả ọ ộ

dựng đất nướ các nước tư bả nghĩa diễc, thì ở n chủ n ra một cuộc khủng ho ng kinh t trên quy mô l n vả ế ớ ới

những h u qu n ng n , làm cho nh ng mâu thu n trong lòng xã hậ ả ặ ề ữ ẫ ội tư bản phát triển gay g t. Phong trào cách ắ

mạng th giế ới dâng cao.

Cuộc khủng ho ng kinh t 1929-1933 ng l c thu a và ph thu c, làm cho m i ả ế ảnh hưở ớn đến các nướ ộc đị ụ ộ ọ

hoạt động sản xuất đình đố Đông Dương, thực dân Pháp tăng cườn. Ở ng bóc lột để bù đắ p những h u qu c a ậ ả ủ

cuộc khủng ho ng chính quả ở ốc, đồng th i tiờ ến hành một chiến d ch kh ng b tr ng nh c kh i ị ủ ố ắ ằm đàn áp cuộ ở

nghĩa Yên Bái (2-1930). Mâu thuẫn gi a dân t c Viữ ộ ệt Nam với đế quốc Pháp và tay si càng phát tri n gay g t. ể ắ

Đảng C ng s n Viộ ả ệt Nam ra đời v i h th ng t ch c th ng nhớ ệ ố ổ ứ ố ất và cương lĩnh chính trị đúng đắn, n m ắ

quyền lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam đã “lãnh đạo ngay một cuộc đấu tranh kịch liệt ch ng ố

thực dân Pháp”.

T ừ tháng 1 đến tháng 4-1930, bãi công c a công nhân n ra liên tiủ ổ ế ởp nhà máy xi măng Hải Phòng, hãng

dầu Nhà Bè (Sài Gòn), các đồn điền Phú Riềng, D u Ti ng, nhà máy d nh, nhà máy diêm và nhà máy ầ ế ệt Nam Đị

cưa Bến Thủy... Phong trào đấu tranh c n ra nhiủa nông dân cũng diễ ở ều địa phương như Hà Nam, Thái Bình,

Nghệ An, Hà Tĩnh... Truyền đơn, cờ đỏ búa liềm xu t hiấ ện trên các đường ph Hà N i và nhi ố ộ ều địa phương.

Từ tháng 5-1930, phong trào phát tri n thành cao trào. Ngày 1-5-1930, nhân dân Vi t Nam kể ệ ỷ ni m Ngày ệ

Quốc tế Lao động với nh ng hình th u tranh phong phú. Riêng trong tháng 5- ra 16 cu c bãi ữ ức đấ 1930 đã nổ ộ

công c a công nhân, 34 cu c biủ ộ ểu tình c a nông dân và 4 cuủ ộc đấu tranh c a các t ng l p nhân dân thành th . ủ ầ ớ ị

Từ tháng 6 đế 1930 đã nổ ộc đấn tháng 8- ra 121 cu u tranh, n i bổ ậ ất nh t là cu c t ng bãi công c a công nhân khu ộ ổ ủ

công nghi p B n Th y - Vinh (8-ệ ế ủ 1930), đánh dấu “một thời k m i, th i kỳ ớ ờ ỳ đấu tranh k ch li . ị ệt đã đến”

Ở vùng nông thôn hai t nh Ngh An vỉ ệ à Hà Tĩnh, nổ ra nhiều cuộc biểu tình lớn c a nông dân. Tháng 9-ủ

1930, phong trào cách m ng phát tri nh cao v i nh ng hình thạ ển đến đỉ ớ ữ ức đấu tranh ngày càng quyết liệt. Cuộc

biểu tình của nông dân Hưng Nguyên, ngày 12-9-1930, bị máy bay Pháp ném bom gi t chế ết 171 người. Như lửa

đổ thêm d u, phong trào cách m ng bùng lên d d i. ầ ạ ữ ộ

Trướ ức s c mạnh c a quủ ần chúng, bộ máy chính quyền c qu c và tay sai nhiủa đế ố ở ều nơi tan rã. Các tổ

chức đảng lãnh đạo ban ch p hành nông h i ấ ộ ở thôn, xã đứng ra qu n lý mả ọi mặt đời s ng xã h i nông thôn, ố ộ ở

thực hiện chuyên chính v i k thù, dân ch v i qu n chúng nhân dân, làm chớ ẻ ủ ớ ầ ức năng, nhiệm vụ một chính

quyền cách mạng dưới hình th c các y ban t qu n theo kiứ ủ ự ả ểu Xô viết.

Tháng 9-1930, Ban Thườ Trung ương Đảng vụ ng gửi thông tri cho X y Trung kứ ủ ỳ v ch rõ chạ ủ trương

bạo động riêng lẻ trong vài địa phương lúc đó là quá sớm vì chưa đủ điều kiện. Trách nhi m c ng là ph i ệ ủa Đả ả

tổ ch c qu n chúng ch ng kh ng b , giứ ầ ố ủ ố ữ vững l ng cách mực lượ ạng, “duy trì kiên cố ảnh hưở ng c ng, c a ủa Đả ủ

Xô viế đết trong quần chúng, để n khi th t bấ ại thì ý nghĩa Xô viết ăn sâu vào trong óc quần chúng và lực lượng

của Đảng và Nông h i vộ ẫn duy trì”.

Khi chính quy n Xô viề ết ra đời cũng là lúc phong trào cách mạ ới đỉ ối năm ng lên t nh cao nhất. Từ cu

1930, th c dân Pháp t p trung lự ậ ực lượng đàn áp, kết hợ ủ đoạp th n bạo lực v i nhớ ững th n chính trủ đoạ ị như

cưỡng b u thú, t ch c c vàng, nh n th quy thu n... Hàng nghìn chiức dân cày ra đầ ổ ức rướ ờ ậ ẻ ậ ến sĩ cộng sản, hàng

vạn người yêu nước bị bắt, bị gi t ho c bế ặ ị tù đày. Toàn bộ ấp hành Trung ương Đả Ban Ch ng bị bắt, không còn

lại một ủy viên nào. “Các tổ ủa Đả chức c ng và c a qu n chúng tan rã h u hủ ầ ầ ết”.

Tuy b qu c và tay sai dìm trong máu lị đế ố ửa, nhưng cao trào cách mạng năm 1930 1931 là bướ- c thắng lợi

đầu tiên có ý nghĩa quyế định đết n tiến trình phát tri n v sau c a cách m ng Viể ề ủ ạ ệt Nam. Nó đã “khẳng định

trong th c t quyự ế ền lãnh đạo và năng lực lãnh đạo cách mạng c a giai c p vô s i bi ng ta; chủ ấ ản mà đạ ểu là Đả ở ỗ

nó đem lại cho nông dân ni m tin v ng ch c vào giai c p vô s ng thề ữ ắ ấ ản, đồ ời đem lại cho đông đảo quần chúng

công nông lòng t tin s c l c cách m i cự ở ứ ự ạng vĩ đạ ủa mình...” lãnh đạ ủa Đả. Sự o c ng và khối liên minh công

nông là nh ng nhân t chiữ ố ến lược đảm b o th ng l i c a cách m ng Vi t Nam. ả ắ ợ ủ ạ ệ

Cao trào bước đầ ận địu tạo ra tr a và lực lượng cách mạng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên và qu n ầ

chúng yêu nước. Đặ ệt, “Xô viếc bi t Nghệ An bị th t bấ ại, nhưng đã có ảnh hưởng lớn. Tinh thần anh dũng của

nó luôn luôn nồng nàn trong tâm h n quồ ần chúng, và nó đã mở đường cho th ng l i vắ ợ ề sau”.

Cao trào cũng để lại cho Đảng những kinh nghiệm quý báu “về kết hợp hai nhi m vệ ụ chiến lược ph ản đế

và ph n phong ki n, k t hả ế ế ợp phong trào đấ ới phong trào đấu tranh của công nông v u tranh c a nông dân, th c ủ ự

hiện liên minh công nông dưới sự lãnh đạo của giai c p công nhân; k t h p phong trào cách m ng nông thôn ấ ế ợ ạ ở

với phong trào cách m ng thành thạ ở ị, kết h u tranh chính trợp đấ ị với đấu tranh vũ trang v.v...”.

Luận cương chính trị ủa Đả ản Đông Dương, tháng 10 c ng Cộng s -1930

Tháng 4-1930, giữa lúc phong trào cách mạng đang phát triển, Trần Phú từ Liên Xô v c. Tháng 7-ề nướ

1930, ông đượ ấp hành Trung ương lâm thờc bổ sung vào Ban Ch i và tham gia chu n b cho H i ngh l n th ẩ ị ộ ị ầ ứ

nhất của Trung ương.

Từ ngày 14 đến ngày 31-10-1930, Ban Chấp hành Trung ương họp Hội nghị l n th nh t tầ ứ ấ ại Hương Cảng

tức Hồng Kông (Trung Qu c), quyố ết định đổi tên Đảng Cộng s n Viả ệt Nam thành Đảng Cộng sản Đông

Dương. Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng.

Thay cho Chính cương vắ ắt, Sách lượ ủa Đản t c vắn tắt c ng C ng s n Viộ ả ệt Nam là Lu ận cương chính trị

của Đả ản Đông Dương ng Cộng s với các n i dung chính: ộ

Xác định mâu thu n giai c p ngày càng di n ra gay g t Viẫ ấ ễ ắ ở ệt Nam, Lào và Cao Miên là “một bên thì thợ

thuyề ần, dân cày và các ph n tử lao kh ; mổ ột bên thì đị ến, tư bản và đếa chủ, phong ki quốc chủ nghĩa”.

Về phương hướng chiến lược của cách mạng, Luận cương nêu rõ tính chất của cách mạng Đông Dương

lúc đầu là mộ ột cu c “cách mạng tư sả ền”, “có tính chấ ản đế”n dân quy t thổ địa và ph . Sau đó sẽ tiếp t c ụ “phát

triển, bỏ qua th i k u th ng xã h i ch ờ ỳ tư bổn mà tranh đấ ẳng lên con đườ ộ ủ nghĩa”.

Nhiệm v c t yụ ố ế ủu c a cách m n dân quyạng tư sả ền là phải “tranh đấu để đánh đổ các di tích phong ki n, ế

đánh đổ ền tư bổn và để các cách bóc lột theo lối tiền ti thực hành thổ địa cách m ng cho triạ ệt để” và “đánh đổ

đế ố qu c chủ nghĩa Pháp, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập”. Hai nhiệm v chiụ ến lược đó có quan hệ

khăng khít với nhau: “... có đánh đổ nghĩa mới phá đượ đế quốc chủ c cái giai cấp địa ch và làm cách m ng ủ ạ

thổ địa được thắng l i; mà có phá tan ch phong ki n thì mợ ế độ ế ới đánh đổ được đế quốc chủ nghĩa”. Lu n ậ

cương nhấn mạnh: “Vấn đề thổ địa là cái cốt của cách m n dân quyạng tư sả ền”, là cơ sở để Đảng giành quy n ề

lãnh đạo dân cày.

Giai c p vô s ng lấ ản là nông dân là hai độ ực chính c a cách mủ ạng tư sản dân quyền, trong đó giai cấp vô

sản là động lực chính và mạnh.

Về lãnh đạo cách mạng, Luận cương khẳng định: “Điều kiện c t yố ế ự ắu cho s th ng lợi c a cách mủ ạng ở

Đông Dương là cần phải có một Đảng Cộng s n có mả ột đường lối chánh trị đúng có kỷ luật t p trung, mậ ật thiết

liên l c v i qu n chúng, và t ng trạ ớ ầ ừ ải tranh đấu mà trưởng thành”.

Về phương pháp cách mạ ận cương nêu rõ phảng, Lu i ra sức chuẩn b cho qu n chúng vị ầ ề con đường “võ

trang bạo động”. Đến lúc có tình th cách m ng ph i l p tế ạng, “Đả ả ậ ức lãnh đạ ần chúng để đánh đổo qu chánh ph ủ

của địch nhân và giành l y chánh quyấ ền cho công nông”. Võ trang bạo động để giành chính quy n là mề ột ngh ệ

thuật, “phải tuân theo khuôn phép nhà binh”.

Cách mạng Đông Dương là một bộ phận c a cách mủ ạng vô s n th giả ế ới, vì th giai c p vô sế ấ ản Đông

Dương phải đoàn kết gắn bó v i giai c p vô s n thớ ấ ả ế giới, trước h t là giai c p vô s n Pháp, và ph i m t thiế ấ ả ả ậ ết

liên h v i phong trào cách mệ ớ ạng ở các nướ ộc địc thu a và n a thu a. ử ộc đị

Luận cương chính trị tháng 10- nh nhi1930 đã xác đị ều v n vấn đề cơ bả ề chiến lược cách mạng. Tuy

nhiên, Luận cương đã không vạch rõ mâu thuẫn chủ yế ủu c a xã h i Viộ ệt Nam thu a, không nh n m nh ộc đị ấ ạ

nhiệm vụ giải phóng dân t c, mà nộ ặng v u tranh giai c p và cách m ng ruề đấ ấ ạ ộng đất; không đề ra đượ c một

chiến lược liên minh dân t c và giai c p r ng rãi trong cu u tranh ch quộ ấ ộ ộc đấ ống đế ốc xâm lược và tay sai.

Nguyên nhân c a nh ng hủ ữ ạn chế đó là do nhậ ức chưa đầy đủn th về thực tiễn cách m ng thuạ ộc địa và ch u nh ị ả

hưởng c ng t khuynh, nh n mủa tư tưở ả ấ ạnh m t chi u tranh giai cộ ều đấ ấp đang tồn tại trong Qu c t C ng s n và ố ế ộ ả

một số Đả ng C ng s n anh em trong thộ ả ời gian đó.

Những hạn ch c ng trong vi c gi i quy t m i quan h gi a v giai c p và v dân t c, giế ủa Đả ệ ả ế ố ệ ữ ấn đề ấ ấn đề ộ ữa

hai nhi m v gi i phóng dân t c và cách m ng ruệ ụ ả ộ ạ ộng đất, cũng như trong việc t p h p lậ ợ ực lượng cách mạng còn

tiế ụp t c kéo dài trong nhiều năm sau.

Cuộc đấu tranh khôi phục tổ chức và phong trào cách m i h ng l n th nh t (3-1935) ạng, Đạ ội Đả ầ ứ ấ

Do bị t n th t n ng nổ ấ ặ ề, cách m ng Viạ ệt Nam bướ ột giai đoạn đấc vào m u tranh c c k gian kh . Tháng 1-ự ỳ ổ

1931, Ban Thườ Trung ương Đảng vụ ng ra ch rõ Thông cáo v vi qu c Pháp bu u thú, ề ệc đế ố ộc dân cày ra đầ vạ

thủ ạ ẻ đo n của k thù và đề ra các biện pháp hướng dẫn qu u tranh. H i nghần chúng đấ ộ ị Trung ương (3-1931)

quyết định nhiều vấn đề thúc đẩy đấu tranh. Năm 1931, các đồng chí Trung ương bị địch b t. Tr n Phú bắ ầ ị địch

bắt ngày 18-4-1931 t i Sài Gòn. ạ

Trong khi th c dân Pháp kh ng bự ủ ố ngày càng d dữ ội, tư tưởng hoang mang dao động xuất hiện trong

quần chúng và c mả ột số đảng viên, nhưng chỉ ít, “đa số là số đồng chí h t s c trung thành, hi ng ế ứ ến dâng cho Đả

đến giọt máu cuối cùng”. Xứ ủy Trung kỳ không nhận rõ điều đó, nên đã đề trương “thanh trừ ra chủ trí, phú,

địa, hào, đào tận gốc tr c t n rố ậ ễ”. Tháng 5 1931, Thườ Trung ương Đả- ng vụ ng ra chỉ thị nghiêm kh c phê phán ắ

chủ trương sai lầm v ng c a xề thanh Đả ủ ứ ủy Trung k và v ng xây dỳ ạch ra phương hướ ựng Đảng, “làm cho

Đảng bôn-sê- cách m ng hóa quvích hóa để ạ ần chúng, qua đó mà duy trì cơ sở, phát triển phong trào cách m ng, ạ

đồng thời qua thử thách đấu tranh mà vận độ ển Đảng”ng phát tri .

Ngày 11-4-1931, Qu c t C ng s n ra Ngh quy t công nh ng C ng s c ố ế ộ ả ị ế ận Đả ộ ản Đông Dương là chi bộ độ

lập. Đó là sự ẳng định vai trò lãnh đạ ủa Đả kh o c ng.

Trong nhà tù đế ốc, các đả ủa Đả qu ng viên c ng nêu cao khí ti i c ng s n. Tết ngườ ộ ả ổng Bí thư Trần Phú hy

sinh ngày 6-9-1931 tại Nhà thương Chợ Quán (Sài Gòn). Trước lúc hy sinh còn căn dặn các đồ ng chí của mình

“Hãy giữ vững chí khí chi m trong xà lim án chém, Nguy c C nh v n vi t t ng k t công tác ến đấu!”. Nằ ễn Đứ ả ẫ ế ổ ế

vận động công nhân. Người thanh niên c ng s n Lý T Tr c lúc hy sinh khộ ả ự ọng trướ ẳng khái nói: “Con đường

của thanh niên ch có thỉ ể là con đườ ạng”. Những đảng cách m ng viên c ng s n trong các nhà tù H a Lò (Hà ộ ả ỏ

Nội), Khám L n (Sài Gòn), Vinh, Hớ ải Phòng, Côn Đảo... bí mật thành l p nhiậ ều chi bộ để lãnh đạo đấu tranh

chống khủng b , ch ng ch nhà tù hà kh i thiố ố ế độ ắc, đòi cả ện sinh ho t... Cu u tranh phạ ộc đấ ản đối án t hình Lý ử

Tự Tr ng nọ ổ ra Khám L n (11-ở ớ 1931) gây náo động c thành ph Sài Gòn. Anh chả ố ị em tù H a Lò tuy t th c ở ỏ ệ ự

phản đối v án t hình Nguy c C nh. Cuụ ử ễn Đứ ả ộc đấu tranh ch ng ch nhà tù hà khố ế độ ắc Kon Tum diở ễn ra đẫm

máu.

Nhiều chi b nhà tù t ch c hu n luy n, bộ ổ ứ ấ ệ ồi dưỡng cho đảng viên về lý luận Mác-Lênin, đường lối chính

trị c ng, kinh nghi m v ng cách m ng; t ch c hủa Đả ệ ận độ ạ ổ ứ ọc văn hóa, ngoại ng v.v... Nhiữ ều tài li u hu n luy n ệ ấ ệ

đảng viên được biên soạn ngay trong tù như: Chủ nghĩa duy vậ ử, Gia đình và Tổt lịch s quốc, Lịch sử tóm tắt

ba t ch c qu c tổ ứ ố ế (chủ yế ế ảu là Quốc t Cộng s n), Nhữ ủng v n cấn đề cơ bả a cách mạng Đông Dương. Mộ ốt s

tác ph m c a chẩ ủ ủ nghĩa Mác Lênin như- Tuyên ngôn c ng C ng s n, Làm gì?, B nh ủa Đả ộ ản, Tư bả ệ ấu trĩ “tả”

khuynh trong phong trào c ng s c c ng xã h i dân chộ ản, Hai sách lượ ủa Đả ộ ủ... được dịch tóm t t ra tiắ ếng Vi t. ệ

Các chi b ng trong nhà tù còn ra báo bí mộ đả ật để phục vụ việc học tập và đấu tranh tư tưởng. Ở nhà tù

Hỏa Lò có các tờ báo và Đuốc đưa đường Con đường chính. Ở Côn Đảo có báo và tNgười tù đỏ ạp chí Ý ki n ế

chung...

Ngày 6-6-1931, lãnh t Nguyụ ễn Ái Qu c bố ị chính quy n Anh H ng Kông bề ở ồ ắt giam. Đầu năm 1934, sau

khi ra tù, tr lở ại làm vi c Qu c t Cệ ở ố ế ộng sản (Mátxcơva-Liên Xô).

Đầu năm 1932, theo chỉ th cị ủa Quốc t C ng s n, Lê H ng Phong cùng m t sế ộ ả ồ ộ ố đồ ng chí công bố

Chương trình hành độ ủa Đả ản Đông Dươngng c ng Cộng s và các chương trình hành động của Công hội, Nông

hội, Thanh niên c ng s ộ ản đoàn...

Chương trình hành độ ủa Đả ản Đông Dương ng c ng Cộng s (15-6-1932) v ch ra nhiạ ệm vụ đấu tranh trước

mắt để khôi phục hệ thống t chổ ức c ng và phong trào cách m c bi t c n phủa Đả ạng, đặ ệ ầ ải “gây dự ột đoàn ng m

thể ậ bí m t, có kỷ luật nghiêm ng t, cặ ứng như sắt, vững như đồ ức Đảng, t ng C ng sộ ản để ớng đạ hư o quần

chúng trên con đường giai c p chi . ấ ến đấu”

Khi Đảng và phong trào cách mạng còn g p nhiặ ều khó khăn, tháng 1933, đồ3- ng chí Hà Huy T p (H ng ậ ồ

Thế Công) đã xuất bản Sơ thả ản Đông Dươngo lịch sử phong trào cộng s , bước đầu tổng kết kinh nghiệm lãnh

đạo c ng, khủa Đả ẳng định công lao và sáng ki n c ng chí Nguy n Ái Qu i sáng l ng. ế ủa đồ ễ ốc, ngườ ập Đả

Từ ngày 2 đến ngày 9-5-1933, Tòa án Đại hình Sài Gòn m phiên tòa xét x 120 chiở ử ến sĩ cộng sản, trong

đó có các đồng chí Ngô Gia T , Nguyự ễn Chí Diểu, Lê Văn Lương, Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Bùi Lâm và đày

ra Côn Đảo.

Đầu năm 1934, theo sự chỉ đạo c a Qu c t C ng s n, Ban Chủ ố ế ộ ả ỉ huy ngoài c ng C ng sở ủa Đả ộ ản Đông

Dương đượ ập lãnh đạ đạo phong trào trong nước như chức năng, trách nhiệc thành l o, chỉ m c a Ban Ch p hành ủ ấ

Trung ương.

Đến đầu năm 1935, hệ thống t ch c c c ph c hổ ứ ủa Đảng đượ ụ ồi. Đó là cơ sở để tiến tới Đại hội l n th nhầ ứ ất

của Đảng.

Tháng 3- i h1935, Đạ ội đại biểu lần th nhứ ất c ng hủa Đả ọp Ma Cao (Trung Quở ốc), đề ra ba nhiệm v ụ

trước mắ ủt: 1. C ng cố và phát tri y m nh cu c v ng t p h p qu n chúng; 3. M r ng tuyên ển Đảng; 2. Đẩ ạ ộ ận độ ậ ợ ầ ở ộ

truyền ch qu c, ch ng chiống đế ố ố ến tranh, ng h Liên Xô và ng h cách mủ ộ ủ ộ ạng Trung Qu i hốc... Đạ ội thông

qua Nghị quyết chính trị, Điề ận độ ần chúng. Đạu lệ Đảng và các nghị quyết về v ng qu i hội b u Ban Ch p hành ầ ấ

Trung ương mới do Lê H ng Phong làm Tồ ổng Bí thư, bầu đoàn đại biểu đi dự Đại h i VII Quộ ốc t Cế ộng s n. ả

Nguyễn Ái Qu c cốc đượ ử làm đạ ủa Đải diện c ng bên cạnh Quốc tế Cộng s i h i l n th nh t cản. Đạ ộ ầ ứ ấ ủa Đảng (3-

1935) v ra m t chẫn chưa đề ộ ủ trương chiến lược phù hợp với thực tiễn cách m ng Viạ ệt Nam, chưa đặt nhiệm v ụ

giải phóng dân tộc lên hàng đầu và t p h p lậ ợ ực lượng toàn dân t i hộc. Đạ ội Đảng v n cho r i ta không ẫ ằng, “ngườ

làm cách mạng phản đế, sau đó mới làm cách mạng điền địa. Cách mạng s chẽ ỉ th ng l i vắ ợ ới điều kiện hai cu c ộ

cách mạng y g n bó ch t ch vấ ắ ặ ẽ ới nhau và cùng đi với nhau”. “Chính sách c i hủa Đạ ội Ma Cao v ch ra không ạ

sát v i phong trào cách m ng th giớ ạ ế ới và trong nước lúc b y giấ ờ”.

Đại h i l n th nh u s ph c hộ ầ ứ ất đánh dấ ự ụ ồi hệ thống tổ chức c ng và phong trào cách mủa Đả ạng qu n ầ

chúng, tạo điều kiện để bước vào một cao trào cách m ng mạ ới.

2. Cu c v ng dân ch 1936-1939 ộ ận độ ủ

Điề ệ ử ủu ki n lịch s và ch trương của Đảng

Để giải quyết nh ng h u qu c a cu c kh ng ho ng kinh t 1929-1933, giai c n mữ ậ ả ủ ộ ủ ả ế ấp tư sả ở ột số nước như

Đức, Italia, Tây Ban Nha... ch o lủ trương dùng bạ ực đàn áp phong trào đấu tranh trong nước và chuẩn bị phát

động chiến tranh th giế ới để chia lại th ng. Chị trườ ủ nghĩa phát xít xuất hiện và t m th i th ng th mạ ờ ắ ế ở ộ ốt s nơi.

Nguy cơ chủ nghĩa phát xít và chiế n tranh th giế ới đe dọa nghiêm tr ng n n hòa bình và an ninh qu c t . ọ ề ố ế

Quốc tế C ng s n h i h i VII tộ ả ọp Đạ ộ ại Mátxcơva (Liên Xô) (7 1935), xác đị- nh k thù nguy hi c mẻ ểm trướ ắt

của nhân dân thế gi i là chớ ủ nghĩa phát xít. Nhiệm vụ trước mắ ủt c a giai cấp công nhân và nhân dân lao động

thế giới là chống chủ nghĩa phát xít, chống chiến tranh b o v dân chả ệ ủ và hòa bình. Để thực hiện nhi m vệ ụ đó,

giai cấp công nhân các nước trên thế giới ph i th ng nhả ố ất hàng ngũ, lập mặ ật tr n nhân dân rộng rãi. Đoàn đại

biểu Đảng C ng s i h i VII Qu c t C ng s n có Lê H ng Phong, Nguyộ ản Đông Dương dự Đạ ộ ố ế ộ ả ồ ễ ịn Th Minh

Khai, Hoàng Văn Nọ ổng Bí thư Lê Hồng Phong đượn. T c bầu làm y viên Ban Ch p hành Qu c t C ng s n. Ủ ấ ố ế ộ ả

Trong thời gian này, các đảng cộng sản ra s c ph u l p m t tr n nhân dân ch ng chứ ấn đấ ậ ặ ậ ố ủ nghĩa phát xít.

Đặ ệ ặc bi t, M t tr n nhân dân Pháp thành lậ ậ ừp t tháng 5-1935 do Đảng C ng s n Pháp làm nòng cộ ả ốt, đã giành

được thắng l i vang d i trong cu ng t ng tuy n cợ ộ ộ ổ ể ử năm 1936, dẫn đế ra đờn sự i của Chính phủ Mặt trận nhân

dân Pháp. Chính ph này ban b nhi u quy n t do dân chủ ố ề ề ự ủ, trong đó có những quy c áp d ng thu c ền đượ ụ ở ộ

địa, t o không khí chính trạ ị thu n l i cho cuậ ợ ộc đấu tranh đòi các quyền tự do, dân chủ, cải thi i s ng c a ện đờ ố ủ

nhân dân các nước trong hệ thống thuộc địa Pháp. Nhi u tù chính trề ị c ng s c tr tộ ản đượ ả ự do. Các đồng chí đã

tham gia ngay vào công việc lãnh đạo, chỉ đạo c ng góp ph n r t quan tr y phong trào cách ủa Đả ầ ấ ọng thúc đẩ

mạng phát tri n. ể

Ở ệ Vi t Nam, m i t ng lọ ầ ớp xã h u mong mu n có nhội đề ố ững c i cách dân ch nh m thoát kh i tình tr ng ả ủ ằ ỏ ạ

ngột ngạt do khủng ho ng kinh t và chính sách kh ng b tr ng do thả ế ủ ố ắ ực dân Pháp gây ra. Đả ản Đông ng Cộng s

Dương đã phục hồi h th ng t ch c sau m t thệ ố ổ ứ ộ ời gian đấu tranh cực kỳ gian kh và tranh th i thu n l i ổ ủ cơ hộ ậ ợ

để xây d ng, phát tri n t ch ng và các t ch c qu n chúng r ng rãi. ự ể ổ ức đả ổ ứ ầ ộ

Ngày 26-7-1936, Ban Ch ng h p H i ngh tấp hành Trung ương Đả ọ ộ ị ại Thượng Hải (Trung Quốc), do Lê

Hồng Phong ch trì, có Hà Huy T p, Phùng Chí Kiên dủ ậ ự, “sửa ch a nh ng sai lữ ữ ầm” trước đó và “định lại chính

sách mới” dựa theo những ngh quyị ết c i h i lủa Đạ ộ ần th VII Quứ ốc tế C ng s n. H i nghộ ả ộ ị xác định nhiệm v ụ

trước m t là ch ng phát xít, chắ ố ống chiến tranh đế quốc, chống phản độ ộc địa và tay sai, đòi tựng thu do, dân

chủ, cơm áo và hòa bình; “lập Mặt trận nhân dân phản đế ộng rãi chính để r bao gồm các giai c ng ấp, các đả

phái, các đoàn thể chính trị và tín ngưỡng tôn giáo khác nhau, các dân t c xộ ở ứ Đông Dương để cùng nhau

tranh đấu để đòi những điề u dân chủ đơn sơ”. Hội nghị chủ trương chuyển hình thức t ch c bí m t, không h p ổ ứ ậ ợ

pháp sang các hình th c t chứ ổ ức và đấu tranh công khai, n a công khai, h p pháp, n a h p pháp, k t hử ợ ử ợ ế ợp với bí

mật, b t hấ ợp pháp. Đồng chí Hà Huy T p là Tậ ổng Bí thư của Đảng từ tháng 8- n tháng 3-1938. 1936 đế

Các H i ngh l n th ba (3-1937) và l n th -1937) Ban Chộ ị ầ ứ ầ ứ tư (9 ấp hành Trung ương Đảng bàn sâu hơn về

công tác t ch c c ng, quy nh chuy n m a v ch c và ho t p hổ ứ ủa Đả ết đị ể ạnh hơn nữ ề phương pháp tổ ứ ạt động để ậ ợp

đông đảo quần chúng trong m t tr n chặ ậ ống ph ng thuản độ ộc địa, đòi tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình. Hội nghị

Ban Ch ng tháng 3-1938 nhấp hành Trung ương Đả ấn mạnh “lập Mặt trận dân ch th ng nh t là m t nhiủ ố ấ ộ ệm vụ

trung tâm của Đảng trong giai đoạn hiện t . ại”

Cùng v i viớ ệc đề trương cụ ể, trướ ắt để lãnh đạ ra chủ th c m o phong trào dân chủ 1936-1939, Ban Chấp

hành Trung ương Đảng đặ ấn đềt v nhận thức lại mối quan h giệ ữa hai nhi m v phệ ụ ản đế và điền địa. Chỉ thị c a ủ

Ban Trung ương Gửi các tổ chức c ng ủa Đả (26-7-1936) chỉ rõ, “ở một x thuứ ộc địa như Đông Dương, trong

hoàn c nh hi n t i, n u chả ệ ạ ế ỉ quan tâm đến sự phát triển c a cu u tranh giai c p, có th s n y sinh nh ng ủ ộc đấ ấ ể ẽ ả ữ

khó khăn để mở rộng phong trào dân t . ộc”

Trong văn kiện (tháng 10-Chung quanh v chi n sách mấn đề ế ới 1936), Đảng nêu quan điểm: “Cuộc dân

tộc giải phóng không nh t thiấ ết phải k t ch t v i cu c cách mế ặ ớ ộ ạng điền địa. Nghĩa là không thể nói r ng: mu n ằ ố

đánh đổ đế quốc c n ph i phát triầ ả ển cách mạng điền địa, mu n gi i quy t vố ả ế ấn đề điền địa thì c n ph ầ ải đánh đổ

đế quốc. Lý thuy t y có chế ấ ỗ không xác đáng”. “Nói tóm lại, n u phát triế ển cuộc tranh đấu chia đất mà ngăn trở

cuộc tranh đấu phản đế thì phải l a ch n v nào quan trự ọ ấn đề ọng hơn mà giải quyết trước. Nghĩa là chọn địch

nhân chính, nguy hi m nhể ất, để t p trung lậ ực lượng của một dân tộc mà đánh cho được toàn thắng”. Với văn

kiện này, Trung ương Đảng đã nêu cao tinh thần đấu tranh, th ng th n pẳ ắ hê phán quan điểm chưa đúng và bước

đầ ắ ụu kh c ph c hạn ch trong ế Luận cương chính trị ủa Đả ản Đông Dương c ng Cộng s tháng 10-1930. Đó cũng

là nh n th c mậ ứ ới, phù hợp với tinh thần trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên c ng t i H i nghủa Đả ạ ộ ị thành lập

Đảng (2-1930) và lý lu n cách m ng gi i phóng dân t c c a Nguyậ ạ ả ộ ủ ễn Ái Qu c. ố

Phong trào đấu tranh đòi tự ủ, cơm áo, hòa bình do, dân ch

Dưới sự lãnh đạ ủa Đảo c ng, cuộc vận động dân chủ diễn ra trên quy mô r ng l n, lôi cuộ ớ ốn đông đảo quần

chúng tham gia v i nh ng hình th u tranh phong phú. ớ ữ ức đấ

Nắm cơ hội Chính ph M t tr n nhân dân Pháp quyủ ặ ậ ết định tr t do mả ự ột số tù chính trị, thi hành m t s ộ ố

cải cách xã hội cho lao độ ộc địng ở các thu a Pháp và c mử ột ủy ban điề ộc địa đến Đông Dương, Đảu tra thu ng

phát động một phong trào u tranh công khai c a qu n chúng, m u b ng cu c v ng lđấ ủ ầ ở đầ ằ ộ ận độ ập “Ủy ban trù b ị

Đông Dương đại hội” nhằm thu thập nguyện vọng quầ ến chúng, ti n t i tri u t i hớ ệ ập Đạ ội đại biểu nhân dân

Đông Dương. Hưởng ng chứ ủ trương của Đảng, quần chúng sôi n i t chổ ổ ức các cu c mít tinh, h i h t p ộ ộ ọp để ậ

hợp “dân nguyện”. Trong một thời gian ng n, khắ ở ắp các nhà máy, h m mầ ỏ, đồn điền, thành thị đến nông thôn

đã lập ra các “Ủy ban hành động” để tập hợp quần chúng. Riêng Nam kở ỳ có 600 ủy ban hành động.

Đầu năm 1937, nhân dịp phái viên c a chính phủ ủ Pháp là Gôđa (Godard) đi kinh lý Đông Dương và

Brêviê (Brévié) sang nh n ch c toàn quyậ ứ ền Đông Dương, Đả ận động v ng hai cu c biộ ểu dương lực lượng qu n ầ

chúng dưới danh nghĩa “đón rước”, mít tinh, biểu tình, đưa đơn “dân nguyện”.

Ngày 5-5-1937, Tổng Bí thư Hà Huy Tậ ới bút danh Thanh Hương xuấp v t bản cuốn Tờrốtxky và ph n ả

cách m ng ạ phê phán nh ng lu a các ph n t T tkít Viữ ận điệu “tả” khuynh củ ầ ử ờrố ở ệt Nam như Tạ Thu Thâu, Hồ

Hữu Tường,... góp phần xây dựng Đả tư tưởng về ng, chính trị và t ch c. ổ ứ

Các báo chí tiếng Vi t và tiệ ếng Pháp c ng, M t tr n Dân chủa Đả ặ ậ ủ Đông Dương ra đời. Nhiều sách chính

trị phổ thông được xuất b gi i thi u chản để ớ ệ ủ nghĩa Mác ủa Đả-Lênin và chính sách mới c ng. Cuốn Vấn đề dân

cày (1938) c ng Chinh) vủa Qua Ninh (Trườ à Vân Đình (Võ Nguyên Giáp) tố cáo tội ác c qu c và phong ủa đế ố

kiến đối v i nông dân và làm rõ vai trò quan tr ng c a nông dân trong cách mớ ọ ủ ạng. Cu n ố Chủ nghĩa Các Mác

của H i Triả ều được in và phát hành năm 1938. Ngoài ra còn một số cuốn sách gi i thi u v Liên Xô, cách mớ ệ ề ạng

Trung Qu c, Mố ặt tr n nhân dân Pháp và M t tr n nhân dân Tây Ban Nha. ậ ặ ậ

Theo sáng kiến c ng, i. T cuủa Đả Hội truy n bá qu c ngề ố ữ ra đờ ừ ối năm 1937 phong trào truyền bá qu c ố

ngữ phát triển mạnh.

Hội nghị Trung ương Đảng (29 - 30-3-1938) quy t nh lế đị ập M t tr n Dân chặ ậ ủ Đông Dương để tập hợp

rộng rãi lực lượng, phát triển phong trào. H i nghộ ị bầu đồng chí Nguy làm Tễn Văn Cừ ổng Bí thư của Đảng.

Các hình th c t ch c qu n chúng phát triứ ổ ứ ầ ển rộng rãi, bao g m các hồ ội tương tế, hội ái h u. Trong nh ng ữ ữ

năm 1937-1938, Mặt trận Dân chủ còn t ch c các cu c vổ ứ ộ ận động tranh c vào các Vi n dân bi u Bử ệ ể ắc kỳ,

Trung kỳ, Hội đồng qu n hả ạt Nam kỳ, Hội đồng kinh tế lý tài Đông Dương.

Năm 1939, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ xuất bản cu n sách ng th n ch rõ nh ng sai l m, ố Tự ch trích ỉ thẳ ắ ỉ ữ ầ

khuyết điểm, nêu rõ nh ng bài h c c n thiữ ọ ầ ết trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng. Đó là tác phẩm có ý nghĩa lý

luận, th c tiự ễn về ự xây d ng, tựng Đả phê bình và phê bình để nâng cao năng lực lãnh đạ o và bản chất cách

mạng c ng. ủa Đả

Khi Chi n tranh th giế ế ới th hai bùng n (9-1939), thứ ổ ực dân Pháp đàn áp cách mạng. Đảng rút vào hoạt

động bí m t. Cuậ ộc vận độ ết thúc. Đó thựng dân chủ k c sự là m t phong trào cách m ng sôi n i, có tính qu n ộ ạ ổ ầ

chúng r ng rãi, nh m th c hi n mộ ằ ự ệ ục tiêu trước mắt là ch ng ph ng thuố ản độ ộc địa và tay sai, đòi tự do, dân chủ,

cơm áo và hòa bình. Đảng nhận th rức đầy đủ ằng, “những yêu sách đó tự nó không phải là mục đích cuối

cùng”, “bằng cải cách không thể nào thay đổi một cách căn bản trật t xã h . Song muự ội cũ” ốn đi đến mục đích

cuối cùng, cách mạng phải vượt qua nhi u chề ặng đườ ấp đếng quanh co, từ th n cao, giành th ng l i tắ ợ ừng bước,

tiến lên giành th ng l i hoàn toàn. ắ ợ

Qua cu c v ng dân chộ ận độ ủ, Đội quân chính trị qu n chúng g m hàng triầ ồ ệu người được tập hợp, giác ng ộ

và rèn luy n. Uy tín và ệ ảnh hưở ủa Đảng đượ ức Đảng đượng c c mở rộng. Tổ ch c củng c và phát tri n ố ển. Đế

tháng 4- ng có 1.597 h i viên ho ng bí m ng viên ho ng công khai. S h1938, Đả ộ ạt độ ật và hơn 200 đả ạt độ ố ội viên

trong các t ch c qu n chúng công nhân, nông dân, ph nổ ứ ầ ụ ữ, học sinh, c u tứ ế là 35.009 người.

Đảng tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm mới. Đó là kinh nghiệm v chề ỉ đạo chiến lược: giải quy t mế ối

quan h gi a mệ ữ ục tiêu chiến lược và mục tiêu trước mắ ềt; v xây d ng mự ột mặ ật tr n th ng nhố ất rộng rãi phù h p ợ

với yêu c u c a nhi m v chính trầ ủ ệ ụ ị, phân hóa và cô lập cao độ kẻ thù nguy hi m nh t; vể ấ ề k t h p các hình th c ế ợ ứ

tổ ch c bí m t p hứ ật và công khai để ậ ợp quần chúng và các hình thức, phương pháp đấu tranh: t chổ ức Đông

Dương đại h u tranh ngh ng, trên mội, đấ ị trườ ặt trận báo chí, đòi dân sinh, dân chủ, bãi công lớn của công nhân

vùng m (12-11-1936), kỏ ỷ ni m Ngày Qu c t ng 1-5. Th c tiệ ố ế Lao độ ự ễn phong trào chỉ ra rằng: “Việc gì đúng

với nguy n vệ ọng nhân dân thì đượ và hăng hái đấc quần chúng nhân dân ủng hộ u tranh, và n y m i th t là hư vậ ớ ậ

một phong trào quần chúng”.

Tháng 10-1938, Nguyễn Ái Quốc rời Mátxcơva (Liên Xô) trở lại Trung Qu c trên lố ộ trình tr vở ề Tổ quốc.

Năm 1939, từ ốc, Người đã gử Trung Qu i nhiều thư cho Trung ương Đả trong nướng ở c, truyền đạt quan điểm

của Qu c tố ế C ng s n và góp nhi u ý ki n quan tr ng v sộ ả ề ế ọ ề ự lãnh đạ ủa Đảo c ng.

Cuộc vận độ 1939 đã làm cho trận địng dân chủ 1936- a và lực lượng cách mạng được mở ở ả rộng c nông

thôn và thành thị, th c s là m c chu n bự ự ột bướ ẩ ị cho th ng l i c a Cách m ng tháng Tám sau này. ắ ợ ủ ạ

3. Phong trào gi i phóng dân t c 1939-1945 ả ộ

Bối c nh l ch s và ch c m i cả ị ử ủ trương chiến lượ ớ ủa Đảng

Tháng 9-1939, Chi n tranh th gi i th hai bùng n . Chính phế ế ớ ứ ổ ủ Đalađiê (Daladier) thi hành một lo t bi n ạ ệ

pháp đàn áp lực lượng dân chủ ở trong nước và phong trào cách mạng thuở ộc địa. M t tr n Nhân dân Pháp tan ặ ậ

vỡ. Ở Đông Dương, bộ máy đàn áp được tăng cườ ng, lệnh thi t quân lu c ban b . Ngày 28-9-1939, Toàn ế ật đượ ố

quyền Đông Dương ra Nghị định c m tuyên truy n c ng s ng C ng s a ngoài vòng ấ ề ộ ản, đặt Đả ộ ản Đông Dương r

pháp lu t, giậ ải tán các hội, đoàn, đóng cửa các t báo và nhà xu t b n, c m h i h p và t tờ ấ ả ấ ộ ọ ụ ập đông người...

Tháng 6- c ti1940, Đứ ến công Pháp. Chính ph c a Thủ ủ ủ tướng Pêtanh (Pétain) ký văn bản đầu hàng Đức.

Tướng Đờ Gôn (Charles De Gaulle) ra nước ngoài để ực lượ xây dựng l ng kháng chiến ch c. Sau khi ống Đứ

chiếm một loạt nướ 1941 Đức châu Âu, tháng 6- c tiến công Liên Xô.

Ở Đông Dương, thực dân Pháp thi hành chính sách th i chi n, phát xít hóa b máy th ng trờ ế ộ ố ị, th ng tay ẳ

đàn áp phong trào cách mạ ện chính sách “kinh tếng; thực hi chỉ huy” nhằm tăng cường vơ vét sức người, s c ứ

của để phục v cu c chiụ ộ ến tranh đế quốc. Tháng 9-1940, quân phi t Nh u ệ ật vào Đông Dương, thực dân Pháp đầ

hàng và câu k t v i Nhế ớ ật để thống trị và bóc lột nhân dân Đông Dương, làm cho nhân dân Đông Dương phải

chịu cảnh “một cổ hai tròng”.

Từ giữa năm 1941, tình hình trong nước và thế giới có nhi u bi n chuy n. Tháng 12-1941, chiề ế ể ến tranh

Thái Bình Dương bùng nổ. Quân phiệ ật Nh t lần lượt đánh chiế ộc địm nhiều thu a của Mỹ và Anh trên bi n và ở ể

trong đất liền.

Ngay khi Chi n tranh th gi i th hai m i bùng n ng kế ế ớ ứ ớ ổ, Đả ịp th i rút vào ho ng bí m t, chuyờ ạt độ ậ ển trọng

tâm công tác về nông thôn, đồng thời v n chú trẫ ọng các đô thị. Ngày 29-9-1939, Trung ương Đảng gửi toàn

Đảng một thông báo quan tr ng chọ ỉ rõ: “Hoàn cảnh Đông Dương sẽ tiến bước đến v dân t c giấn đề ộ ải phóng”.

Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đả ại Bà Điểm (Hóc Môn, Gia Địng (11-1939) t nh) phân tích tình

hình và chỉ rõ: “Bước đường sinh t n c a các dân tồ ủ ộc Đông Dương không có con đường nào khác hơn là con

đường đánh đổ đế qu c Pháp, ch ng tố ố ất c ách ngo i xâm vô lu n da trả ạ ậ ắng hay da vàng để giành l y giấ ải phóng

độc lập”. Hội ngh nh n m c cách mị ấ ạnh “chiến lượ ệnh tư sản dân quy n bây giề ờ cũng phải thay đổi ít nhi u cho ề

hợp v i tình th m ng trên l ng gi i phóng dân t c, lớ ế ới”. “Đứ ập trườ ả ộ ấy quy n l i dân t c làm t i cao, t t c mề ợ ộ ố ấ ả ọi

vấn đề của cuộc cách m nh, c vệ ả ấn đề điền địa cũng phải nh m vào cái m y mà gi i quyằ ục đích ấ ả ết”. Kh u hi u ẩ ệ

“cách mạ ộng đất” phảng ru i t m gác và thay b ng các kh u hiạ ằ ẩ ệu ch a tô cao, ch ng cho vay lãi n ng, tống đị ố ặ ịch

thu ru t c quộng đấ ủa đế ốc và địa chủ phản bội quy n l i dân t c chia cho dân cày. H i nghề ợ ộ ộ ị chủ trương thành

lập M t tr n dân t c th ng nhặ ậ ộ ố ất phản đế Đông Dương, thu hút tất cả các dân t c, các giai c ng phái và cá ộ ấp, đả

nhân yêu nướ Đông Dương nhằm đánh đổc ở đế quốc Pháp và tay sai, giành lại độc lập hoàn toàn cho các dân

tộc Đông Dương.

Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 11-1939 đã đáp ứng đúng yêu cầu khách quan của lịch

sử, đưa nhân dân bước vào th i k tr c tiờ ỳ ự ếp v ng giận độ ải phóng dân t c. ộ

Ngày 17-1-1940, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ ều đồng chí Trung ương cũng sa vào tay bị địch bắt. Nhi

giặc.

Tuy nhiên, hơn một tháng sau khi Nh i ngh cán bật vào Đông Dương, Hộ ị ộ Trung ương họp tháng 11-

1940 lập lại Ban Chấp hành Trung ương và cho rằng: “Cách mạ ản đếng ph và cách mạng thổ địa ph ng th i ải đồ ờ

tiến, không thể cái làm trước, cái làm sau”. “Mặc dù lúc này kh u hi u cách mẩ ệ ạng ph - cách m ng gi i ản đế ạ ả

phóng dân tộc cao hơn và thiế ụng hơn son ếu không làm đượt d g n c cách mạng thổ địa thì cách m ng ph ạ ản đế

khó thành công. Tình th hi n tế ệ ại không thay đổi gì tính ch n c a cu c cách m n dân quy n ất cơ bả ủ ộ ạng tư sả ề

Đông Dương”. Trung ương Đả ẫn còn trăn trở, chưa thậng v t dứt khoát v i ch t nhi m v giớ ủ trương đặ ệ ụ ải phóng

dân tộc lên hàng đầu được đề ra tại H i ngh tháng 11-1939. ộ ị

Sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, ngày 28-1-1941, lãnh t Nguy n Ái Qu c vụ ễ ố ề nước và làm vi c ệ ở

Cao B ng. Tháng 5-1941, Nguyằ ễn Ái Qu c chố ủ trì H i nghộ ị lần th tám Ban Ch p hành ứ ấ Trung ương Đảng.

“Vấn đề chính là nh nh cu c cách mận đị ộ ạng trước mắt của Việt Nam là m t cu c cách mộ ộ ạng gi i phóng dân ả

tộc, lập Mặ ậ ệt tr n Vi t Minh, khẩu hiệu chính là: Đoàn kết toàn dân, ch ng Nhố ật, chống Pháp, tranh lại độc lập;

hoãn cách mạng ruộng đất”. Trung ương bầu đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư. Hội nghị Trung ương

nêu rõ nh ng nữ ội dung quan tr ng: ọ

Thứ nhất, hế ứt s c nhấn mạnh mâu thu n ch yẫ ủ ếu đòi hỏi ph c gi i quy t c p bách là mâu thu n giải đượ ả ế ấ ẫ ữa

dân t c Viộ ệt Nam với đế quốc phát xít Pháp - Nh t, bậ ởi vì dưới hai tầng áp bức Nh t - ậ Pháp, “quyền lợi t t c ấ ả

các giai c p b p giấ ị cướ ật, v n m ng dân t c nguy vong không lúc nào bậ ạ ộ ằng”.

Thứ hai, khẳng định d t khoát chứ ủ trương “phải thay đổi chiến lược” và giải thích: “Cuộc cách m ng ạ ở

Đông Dương hiện t i không ph i là m t cu c cách mạ ả ộ ộ ạng tư sản dân quy n, cu c cách m ng ph i gi i quyề ộ ạ ả ả ết hai

vấn đề ản đế và điền đị: ph a nữa, mà là m t cu c cách m ng ch ph i gi i quy t mộ ộ ạ ỉ ả ả ế ột vấn đề ần kíp “dân tộ c c giải

phóng”. Trung ương Đả ẳng định: “Chưa chủng kh trương làm cách mạng tư sản dân quyền mà chủ trương làm

cách m ng gi i phóng dân t th c hi n nhi m v i ngh quy nh ti p t c t m gác kh u hi u ạ ả ộc”. Để ự ệ ệ ụ đó, Hộ ị ết đị ế ụ ạ ẩ ệ

“đánh đổ địa ch , chia ruủ ộng đất cho dân cày”, thay bằng các khẩu hiệu tịch thu ru t cộng đấ ủa đế qu c và Vi t ố ệ

gian chia cho dân cày nghèo, chia l i ru t công cho công b ng, giạ ộng đấ ằ ảm tô, giảm t c. H i nghứ ộ ị chỉ rõ: “Trong

lúc này quy n l i c a b ph n, c a giai c p ph i s sinh t n vong c a qu c gia, c a dân t c. Trong ề ợ ủ ộ ậ ủ ấ ải đặt dướ ự ử, tồ ủ ố ủ ộ

lúc này n u không giế ải quy c v dân t c giết đượ ấn đề ộ ải phóng, nếu không đòi được độc lậ ựp t do cho toàn th ể

dân t c, thì ch ng nh ng toàn thộ ẳ ữ ể qu c gia dân t c còn ch u mãi ki p ng a trâu, mà quy n l i c a b ph n, giai ố ộ ị ế ự ề ợ ủ ộ ậ

cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được. Đó là nhiệm v c a ng ta trong vụ ủ Đả ấn đề dân t ộc”.

Thứ ba, giải quy t vế ấn đề ừng nướ dân tộc trong khuôn khổ t c ở Đông Dương, thi hành chính sách “dân

tộc t quyự ết”. Sau khi đánh đuổi Pháp - Nh t, các dân tậ ộc trên cõi Đông Dương sẽ “tổ chức thành liên bang

cộng hòa dân ch ha ng riêng thành l p mủ y đứ ậ ột quốc gia tùy ý”. “Sự do độ tự c lậ ẽ đượp của các dân tộc s c th a ừ

nhận và coi tr . Tọng” ừ quan điểm đó, Hội nghị quyết định thành lậ ởp mỗi nước Đông Dương một mặ ật tr n

riêng, th c hiự ện đoàn kết từng dân tộc, đồ ời đoàn kếng th t ba dân tộc chống k thù chung. ẻ

Thứ tư, tậ ợp h p rộng rãi m i lọ ực lượ ộc, “không phân biệng dân t t thợ thuyền, dân cày, phú nông, địa ch , ủ

tư bản bản xứ, ai có lòng yêu nước thương nòi sẽ cùng nhau thống nh t mấ ặ ật tr n, thu góp toàn lực đem tất c ra ả

giành quy n c l p, t do cho dân t chề độ ậ ự ộc”. Các tổ ứ ầc qu n chúng trong mặ ật tr n Việt Minh đều mang tên “cứu

quốc”. Trong việc xây d c u quựng các đoàn thể ứ ốc, “điều cốt yếu không ph i nh ng h i viên ph i hiả ữ ộ ả ểu chủ

nghĩa cộ ản, mà điềng s u cốt yếu hơn hết là h có tinh th n c u qu c và muọ ầ ứ ố ốn tranh đấu cứu quốc”.

Thứ năm, chủ ẽ trương sau khi cách mạng thành công s thành lập nước Vi t Nam Dân ch C ng hòa theo ệ ủ ộ

tinh th n tân dân ch , mầ ủ ột hình th a chung c toàn th dân t . Hức nhà nước “củ ả ể ộc” ội nghị chỉ rõ, “không nên nói

công nông liên hi p và l p chính quy n Xô vi t mà ph i nói toàn th nhân dân liên hi p và thành l p chính ph ệ ậ ề ế ả ể ệ ậ ủ

dân ch c . ủ ộng hòa”

Thứ sáu, H i nghộ ị xác định chu n b khẩ ị ởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm c ng và nhân dân; ủa Đả

“phải luôn luôn chu n b mẩ ị ột lực lượ ằm vào cơ hộ ện hơn cả mà đánh lại quân thù”. ng sẵn sàng, nh i thuận ti

Trong nh ng hoàn c nh nhữ ả ất định thì “với l ng s n có, ta có thực lượ ẵ ể lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa từng ph n ầ

trong từng địa phương cũng có thể giành s th ng lự ắ ợi mà m ng cho mở đườ ột cuộc tổng khởi nghĩa to lớn”. Hội

nghị còn xác định những điều kiện chủ quan, khách quan và dự đoán thời cơ tổng khởi nghĩa.

Hội ngh l n th tám Ban Chị ầ ứ ấp hành Trung ương Đảng đã hoàn chỉ trương chiến lược được đềnh chủ ra

từ H i ngh tháng 11-1939, khộ ị ắc ph c triụ ệt để nh ng h n ch c a Luữ ạ ế ủ ận cương chính trị tháng 10-1930, khẳng

định l ng lại đườ ối cách mạng gi i phóng dân tả ộc đúng đắn trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên c ng và lý ủa Đả

luận cách m ng gi i phóng dân t c c a Nguyạ ả ộ ủ ễn Ái Quốc. Đó là ngọn c d ng cho toàn dân Viờ ẫn đườ ệt Nam đẩy

mạnh công cu c chu n bộ ẩ ị lực lượng, ti n lên trong sế ự nghi i Nhệp đánh Pháp, đuổ ật, giành độc lậ ựp t do.

Phong trào ch ng Pháp - Nh y m nh chu n b l ng cho cu c khố ật, đẩ ạ ẩ ị ực lượ ộ ởi nghĩa vũ trang:

Ngày 27-9-1940, nhân khi quân Pháp Lở ạng Sơn bị Nh t tiậ ến đánh phả ạy qua đườ ắc Sơn i rút ch ng B -

Thái Nguyên, nhân dân B i sắc Sơn dướ ự lãnh đạ ủa đả địa phương nổo c ng bộ i d y kh n M ậ ởi nghĩa, chiếm đồ ỏ

Nhài, làm ch châu l B i du kích B c thành l p. ủ ỵ ắc Sơn. Độ ắc Sơn đượ ậ Khởi nghĩa Bắc Sơn là bước phát tri n ể

của đấu tranh vũ trang vì mục tiêu giành độc lập.

Ở ỳ Nam k , phong trào cách m ng c a qu n chúng lan r ng nhiạ ủ ầ ộ ở ều nơi. Theo chủ trương củ a Xứ ủy Nam

kỳ, một k ho ch khế ạ ởi nghĩa vũ trang được gấp rút chuẩn b . Tháng 11-1940, H i ngh cán bị ộ ị ộ Trung ương họp

ở làng Đình Bả Sơn, Bắng (Từ c Ninh) quyết định duy trì và c ng c lủ ố ực lượng vũ trang ở ắc Sơn và đình chỉ B

chủ trương phát độ ởi nghĩa ởng kh Nam kỳ. Tuy nhiên, ch c kh Nam kủ trương hoãn cuộ ởi nghĩa ở ỳ chưa được

triển khai thì cu c kh i ngộ ở hĩa đã nổ ra đêm ngày 23-11-1940. Quân kh m nhi n b t và ởi nghĩa đánh chiế ều đồ ố

tiến công nhiề ậu qu n lỵ. Chính quyền cách mạng được thành lậ ởp mộ ốt s địa phương và ban bố các quyền t ự

do dân ch , mủ ở các phiên tòa để xét xử phản cách mạng... Cuộc khởi nghĩa bị đế quốc Pháp đàn áp khốc liệt,

làm cho lực lượng cách m ng bạ ị t n th t n ng n , phong trào cách m ng Nam k gổ ấ ặ ề ạ ỳ ặp khó khăn trong nhiều năm

sau.

Khói lử ủa c a cuộc khởi nghĩa Nam kỳ chưa tan, ngày 13-1-1941, một cuộc binh bi n nế ổ ra ở đồn Chợ

Rạng (huy nh Nghện Đô Lương, tỉ ệ An) do Đội Cung chỉ huy, nhưng cũng bị thực dân Pháp d p t t nhanh ậ ắ

chóng.

Các cu c khộ ởi nghĩa Bắc Sơn, Nam kỳ và binh bi ng tiến Đô Lương là “nhữ ếng súng báo hi u cho cu c ệ ộ

khởi nghĩa toàn quốc, là bước đầu đấu tranh b ng võ lằ ực c a các dân t c mủ ộ ở ột nước Đông Dương”.

Sau H i nghộ ị lần th tám Ban Chứ ấp hành Trung ương Đảng (5-1941), Nguyễn Ái Qu c gố ửi thư (6-6-

1941) kêu gọi đồ ớc: “Trong lúc ng bào cả nư quy yền l i dân tợ ộc gi t thải phóng cao hơn hế ả , chúng ta phải đoàn

kết lại đánh đổ ọn đế b quốc và b n Viọ ệt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi l . ửa nóng”

Pháp - Nhật ngày càng tăng cường đàn áp cách mạng Việt Nam. Ngày 26-8-1941, th c dân Pháp x b n ự ử ắ

Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, Nguy n Th Minh Khai t i Hóc Môn, ễ ị ạ Gia Định.

Lê Hồng Phong hy sinh trong nhà tù Côn Đảo (6-9-1942). Tháng 8-1942, Nguyễn Ái Qu c lố ấy tên là H Chí ồ

Minh trên đường đi công tác ở ốc cũng bị Trung Qu quân Trung Hoa Dân quốc bắt giữ hơn một năm (từ tháng

8-1942 đến tháng 9- c quân thù tàn b1943). Trướ ạo các chiến sĩ cộng sản đã nêu cao ý chí kiên cường bất khu t ấ

và gi vữ ững niềm tin vào th ng l i t t yắ ợ ấ ế ủu c a cách mạng.

Ngày 25-10-1941, Việt Minh công bố Tuyên ngôn, nêu rõ: “Việt Nam độ ập đồc l ng minh (Vi t Minh) ra ệ

đời”. Chương trình Việt Minh đáp ứng nguy n v ng cệ ọ ứu nước của mọi giới đồng bào, nên phong trào Việt

Minh phát tri n r t mể ấ ạnh, mặc dù bị k thù khẻ ủng b g t gao. ố ắ

Đảng tích cực chăm lo xây dựng đảng và củng cố tổ chức, mở nhiề ớu l p huấn luy n ngệ ắn ngày, đào tạo

cán b v chính trộ ề ị, quân s , binh v n. Nhi u cán bự ậ ề ộ, đảng viên trong các nhà tù Sơn La, Chợ Chu, Buôn Ma

Thuột... vượt ngục về địa phương tham gia lãnh đạo phong trào.

Tháng 2-1943, Ban Thườ Trung ương Đảng vụ ng họp ở Võng La (Đông Anh, Phúc Yên) nay thuộc Hà

Nội, đề ra nh ng bi n pháp c th nhữ ệ ụ ể ằm phát tri n phong trào qu n chúng rể ầ ộng rãi và đều khắp nh m chu n b ằ ẩ ị

điều kiện cho cu c khộ ởi nghĩa trong tương lai có thể nổ ra ở những trung tâm đầu não c a quân thù. ủ

Đảng và Vi t Minh cho xu t b n nhi u t báo: ệ ấ ả ề ờ Giải phóng, C giờ ải phóng, Chặt xiềng, C u qu c, Vi t ứ ố ệ

Nam độ ậy, Đuổ ặc nướ ải phóng, Kháng địch, Độc lập, Bãi S i gi c, Tiền phong, Kèn gọi lính, Quân gi c lập, v.v...

Trong các nhà tù đế quốc, những chiến sĩ cách mạng cũng sử ụng báo chí làm vũ khí đấ d u tranh, ra các t báo ờ

Suối reo (Sơn La), Bình Minh (Hòa Bình), Thông reo Dòng sông Công (Ch Chu), ợ (Bá Vân)...

Năm 1943, Đảng công bố bản Đề cương về văn hóa Việ t Nam, xác định văn hóa cũng là mộ ận địt tr a cách

mạng, chủ trương xây dự ền văn hóa mớng một n i theo ba nguyên t c: dân t c, khoa hắ ộ ọc và đại chúng. Cu i ố

năm 1944, Hội Văn hóa Cứu quốc Việt Nam ra đời, thu hút trí th c và các nhà ho t tr n ứ ạt động văn hóa vào mặ ậ

đấu tranh giành độc lập, t do. ự

Đảng vận động và giúp đỡ một s sinh viên, trí thố ức yêu nước thành l ng Dân ch Viập Đả ủ ệt Nam (6-

1944). Đảng này tham gia M t tr n Vi t Minh và tích c c ho ng, góp ph n mặ ậ ệ ự ạt độ ầ ở rộng khối đại đoàn kết dân

tộc.

Đảng cũng tăng cườ ận động binh lính ngườ ệt và ngườ Trung ương đến các địng công tác v i Vi i Pháp. Từ a

phương đều có ban binh v n. ậ

Việt Minh là mặt trận đại đoàn kết dân t c Viộ ệt Nam, là nơi tập hợp, giác ng và rèn luy n lộ ệ ực lượng

chính trị r ng l n, mộ ớ ột lực lượng cơ bản và có ý nghĩa quyết định trong t ng khổ ởi nghĩa giành chính quyền sau

này.

Cùng v i vi y m nh xây d ng l ng chính trớ ệc đẩ ạ ự ực lượ ị, ng chú tr ng chu n b lĐả ọ ẩ ị ực lượng vũ trang và căn

cứ địa cách mạng.

Cùng v i vi y m nh xây d ng l ng chính trớ ệc đẩ ạ ự ực lượ ị, Đảng chú tr ng chu n b lọ ẩ ị ực lượng vũ trang và căn

cứ địa cách mạng.

Dưới s chự ỉ đạo tr c tiự ếp của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đội du kích B c duy trì và ắc Sơn đượ

phát triển thành C u qu c quân. Sau 8 tháng ho ng gian kh , mứ ố ạt độ ổ ột bộ ph n C u qu t kh i vòng ậ ứ ốc quân vượ ỏ

vây c a quân Pháp, rút lên biên gi i phía Bủ ớ ắc, nhưng giữa đường đi bị ph c kích và t n th t n ng. B ph n C u ụ ổ ấ ặ ộ ậ ứ

quốc quân còn lại đã phân tán lực lượng ho ng t i ch , phát triạt độ ạ ỗ ển cơ sở chính trị.

Cuối năm 1941, Nguyễn Ái Qu c quyố ết định thành lập một đội vũ trang ở Cao B y phát ằng để thúc đẩ

triển cơ sở chính trị và chu n bẩ ị xây d ng lự ực lượng vũ trang. Tháng 12 ương ra thông cáo -1941, Trung Cuộc

chiến tranh Thái Bình Dương và trách nhiệm cần kíp của Đảng, chỉ rõ các đảng bộ địa phương cần phải v n ậ

động nhân dân đấ ống địu tranh ch ch b t lính, b t phu, chắ ắ ống cướp đoạt tài s n cả ủa nhân dân, đòi tăng lương,

bớt giờ làm cho công nhân, c ng c và m r i t v c u qu c, thành l p các tiủ ố ở ộng các độ ự ệ ứ ố ậ ểu tổ du kích để tiến lên

thành l i du kích chính th c, m r qu n chúng và lập độ ứ ở ộng cơ sở ầ ực lượng vũ trang ở các khu du kích... tiến lên

phát động khởi nghĩa giành chính quyề ời cơ.n khi có th

Ở B - Võ Nhai, C u qu c quân tiắc Sơn ứ ố ến hành tuyên truyền vũ trang, gây cơ sở chính trị, mở rộng khu

căn cứ ra nhiều huyện thu c các tộ ỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang, Vĩnh Yên... Từ ằng, khu căn cứ Cao B được

mở r ng sang các t nh Hà Giang, B c C n, Lộ ỉ ắ ạ ạng Sơn. Các đoàn xung phong Nam tiến đẩ y m nh ho ng, mạ ạt độ ở

một hành lang chính trị n i liố ền hai khu căn cứ Cao Bằng và B - ắc Sơn Vũ Nhai (cuối năm 1943). Tổng bộ Việt

Minh ra ch thỉ ị Sửa so n khạ ởi nghĩa. Không khí chu n bẩ ị cho khởi nghĩa sôi nổi trong khu căn cứ.

Tháng 10-1944, H Chí Minh gồ ửi thư cho đồng bào toàn qu c, thông báo chố ủ trương của Đảng v viề ệc

triệu t i hập Đạ ội đại bi u qu c dân. Bể ố ức thư nêu rõ: “Phe xâm lượ ần đếc g n ngày bị tiêu diệt. Các đồng minh

quốc sắp tranh được sự thắng l i cuợ ối cùng. Cơ hội cho dân t c ta giộ ải phóng ch trong mỉ ở ột năm hoặc năm

rưỡi n a. Th i gian r t g p. Ta phữ ờ ấ ấ ải làm nhanh!”.

Cuối năm 1944, ở ủy địa phương gấ Cao-Bắc-Lạng, cấp p rút chu n bẩ ị phát động chiến tranh du kích trong

phạm vi ba tỉnh. Lúc đó, Hồ Chí Minh t Trung Qu c tr lừ ố ở ại Cao B ng, kằ ịp th i quyờ ết định đình chỉ phát độ ng

chiến tranh du kích trên quy mô r ng lộ ớn vì chưa đủ điều kiện. Tiếp đó, Hồ Chí Minh ra Chỉ th thành l i ị ập Độ

Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, xác định nguyên t c t chắ ổ ức, phương thứ động và phương châm c hoạt

tác chiến c a lủ ực lượng vũ trang. Bản Chỉ thị này có giá trị như một cương lĩnh quân sự tóm t t c ng. ắ ủa Đả

Ngày 22-12-1944, do Võ Nguyên Giáp t ch i Cao Đội Vi t Nam tuyên truy n gi i phóng quânệ ề ả ổ ức ra đờ ở

Bằng. Ba ngày sau, đội đánh thắng liên ti p hai tr n Phai Kh t (25-12-1944) và Nà Ng n (26-12- i ế ậ ở ắ ầ 1944). Độ

đẩy mạnh vũ trang tuyên truyền, kết hợp chính trị và quân s , xây d cách m ng, góp ph n c ng c và ự ựng cơ sở ạ ầ ủ ố

mở r Cao-B ng. ộng khu căn cứ ắ ạc-L

Ngày 24-12- a T ng b Vi1944, Đoàn củ ổ ộ ệt Minh do Hoàng Qu c Viố ệt d u sang Trung Quẫn đầ ốc liên l c ạ

với các nước Đồng Minh để phối h p ch ng Nh t. Tháng 2-1945, lãnh t H Chí Minh sang Trung Qu c tranh ợ ố ậ ụ ồ ố

thủ giúp đỡ ủa Đồ c ng minh ch ng phát xít Nh t. ố ậ

Cao trào kháng Nh t c c: ậ ứu nướ

Đầu năm 1945, Chiến tranh th giế ới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Hồng quân Liên Xô truy kích

phát xít Đức trên chi ng châu Âu, giến trườ ải phóng nhi c ều nướ ở Đông Âu và tiế phía Berlin (Đứn về c). Ở Tây

Âu, Anh-M mỹ ở mặ ậ ứt tr n th hai, đổ quân lên đấ t Pháp (2-1945) r i tiồ ến về phía Tây nước Đức. Nước Pháp

được giải phóng, chính ph Gôn v Paris. ủ Đờ ề

Ở ặ m t trận Thái Bình Dương, quân Anh đánh vào Miến Điện nay là Myanmar. Quân Mỹ đổ b lên ộ

Philippin. Đườ ển đến các căn cứ Đông Nam Á bịng bi ở quân Đồng minh kh ng ch , nên Nh t ph i giố ế ậ ả ữ con

đường duy nh t tấ ừ Mãn Châu qua Đông Dương xuống Đông Nam Á. Thực dân Pháp theo phái Đờ Gôn ở Đông

Dương ráo riết chuẩn bị, chờ quân Đồng minh vào Đông Dương đánh Nhật thì sẽ khôi phục lại quy n th ng tr ề ố ị

của Pháp. “Cả hai quân thù Nh t - Pháậ p đều đang sửa so n tiạ ến t i ch tao sớ ỗ ống mày ch t, quyế ết liệt cùng

nhau”.

Với s chu n b t c, ngày 9-3-1945, Nh t nự ẩ ị ừ trướ ậ ổ súng đảo chính lật đổ Pháp, độ ếm Đông Dương. c chi

Pháp ch ng c yố ự ế ớu t rồi nhanh chóng đầu hàng. Sau khi đảo chính thành công, Nh t thi hành mậ ột lo t chính ạ

sách nh m c ng c quyằ ủ ố ền thống trị. Chính ph B i - Tr n Tr c Nh t d ng ra v i cái bánh v ủ ảo Đạ ầ ọng Kim đượ ậ ự ớ ẽ

“độc lập” để phụ ụ ềc v cho n n thống trị c a chủ ủ nghĩa phát xít. Do có lợi ích gắn liền v i quân phi t Nhớ ệ ật, N i ộ

các Tr n Tr ng Kim ra , kêu gầ ọ Tuyên cáo ọi “quốc dân ph i g ng s c làm vi c, ch u nhiả ắ ứ ệ ị ều hy sinh hơn nữa và

phải thành th c h p tác vự ợ ới nước Đại Nh t B n trong s kiậ ả ự ến thiết nền Đại Đông Á, vì cuộ ịnh vược th ng chung

của Đại Đông Á có thành thì sự độc lập c c ta mủa nướ ới không ph i là gi c mả ấ ộng thoáng qua”.

Dự đoán đúng tình hình, ngay trước lúc Nh t nậ ổ súng lật đổ Pháp, Tổng Bí thư Trường Chinh triệ ậu t p

Hội nghị Ban Thườ Trung ương Đảng vụ ng họp mở r ng tộ ại làng Đình Bả Sơn, Bắc Ninh) đểng (Từ phân tích

tình hình và đề ra chủ trương chiến lược m i. Ngày 12-3-ớ 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ th ị

Nhật, Pháp b ng cắn nhau và hành độ ủa chúng ta, chỉ rõ b n chả ất hành động của Nhật ngày 9-3-1945 là một

cuộc đảo chính tranh giành l i ích gi a Nh nh k thù c th c m t và duy nh t c a nhân ợ ữ ật và Pháp; xác đị ẻ ụ ể, trướ ắ ấ ủ

dân Đông Dương sau cuộc đảo chính là phát xít Nhật; thay kh u hiẩ ệu “đánh đuổi phát xít Nh t - ng ậ Pháp” bằ

khẩu hiệu “đánh đuổi phát xít Nhật”, nêu khẩ ệu “thành lậu hi p chính quy n cách m ng cề ạ ủa nhân dân Đông

Dương” để chống lại chính ph thân Nh t. ủ ậ

Chỉ thị quyết định phát động một cao trào kháng Nh t c c mậ ứu nướ ạnh mẽ làm tiền đề cho cuộc tổng kh i ở

nghĩa, đồng thời s n sàng chuy n lên t ng khẵ ể ổ ởi nghĩa khi có đủ điều kiện. B n chả ỉ thị ngày 12-3-1945 th hiể ện

sự lãnh đạo kiên quyết, kịp th i cờ ủa Đảng. Đó là kim chỉ nam cho mọi hành độ ủa Đảng c ng và Việt Minh trong

cao trào ch ng Nh t cố ậ ứu nước và có ý nghĩa quyết định đối v i th ng l i c a cu c T ng khớ ắ ợ ủ ộ ổ ởi nghĩa tháng Tám

năm 1945. Dướ lãnh đạ ủa Đải sự o c ng và Vi t Minh, t giệ ừ ữa tháng 3-1945 trở đi, cao trào kháng Nhật cứu

nước diễn ra sôi n i, m nh mổ ạ ẽ.

Chiến tranh du kích c c b và khụ ộ ởi nghĩa từng phần n ra ổ ở vùng thượng du và Trung du B c kắ ỳ. Việt

Nam tuyên truy n gi i phóng quân và C u qu c quân ph i h p v i l ng chính trề ả ứ ố ố ợ ớ ực lượ ị gi i phóng hàng lo t xã, ả ạ

châu, huy n thu c các tệ ộ ỉnh Cao B ng, B c C n, Lằ ắ ạ ạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang... Khởi nghĩa

Ba Tơ (Quảng Ngãi) th ng lắ ợi, đội du kích Ba Tơ được thành l p và xây d ậ ựng căn cứ Ba Tơ.

Ngày 16-4-1945, T ng b Viổ ộ ệt Minh ra ch thỉ ị về ệ vi c t chổ ức Ủ ả ệy ban gi i phóng Vi t Nam.

Ngày 15-5-1945, Ban Thườ Trung ương Đảng vụ ng triệ ậu t p Hội nghị quân s cách mự ạng B c kắ ỳ t i ạ

Hiệp Hòa (B c Giang). H i ngh chắ ộ ị ủ trương thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam gi i phóng ả

quân, phát tri n lể ực lượng bán vũ trang và xây dựng bảy chi n khu trong c c. ế ả nướ

Tháng 5-1945, H Chí Minh v Tân Trào (Tuyên Quang), ch th g p rút chu n b i h i qu c dân, thành ồ ề ỉ ị ấ ẩ ị đạ ộ ố

lập “khu giải phóng”. Ngày 4-6-1945, khu giải phóng chính th c thành lức đượ ập g m h u hồ ầ ế ỉt các t nh Cao

Bằng, B c C n, Lắ ạ ạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang và một số vùng lân c n thu c B c Giang, ậ ộ ắ

Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Yên. Ủy ban lâm th i khu giờ ải phóng được thành l p và thi hành các chính sách c a ậ ủ

Việt Minh. Khu gi i phóng Vi t B c trả ệ ắ ở thành căn cứ địa chính của cách mạng c c. Nhi u chi n khu m i ả nướ ề ế ớ

được xây d n khu Vựng như chiế ần-Hiền Lương ở vùng giáp gi i hai t nh Hòa-Ninh-Thanh ( phía Tây ba t nh ớ ỉ ở ỉ

Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa), chiến khu Vĩnh Tuy và Đầu Rái (Qu ng Ngãi)... ả

Trong các đô thị ớn, các độ, nhất là những thành phố l i danh d Viự ệt Minh đẩy m nh hoạ ạt động vũ trang

tuyên truyền, diệ ừt ác tr gian, t u ki n phát tri n các t ch c c u qu c trong các t ng l p nhân dân thành ạo điề ệ ể ổ ứ ứ ố ầ ớ

thị và xây d ng lự ực lượng tự vệ cứu quốc.

Ở ỉ các t nh B c b và B c Trung b , khắ ộ ắ ộ ẩu hiệu “phá kho thóc, giải quyết n i bùng ng n l a ạn đói” đã “thổ ọ ử

căm thù trong đông đảo nhân dân và phát động quần chúng vùng d y v i khí th cách m ng hậ ớ ế ạ ừng hực tiến tới

tổng khởi nghĩa giành chính quyền”. Tại nhiều địa phương, quầ vũ trang, xung độn chúng tự t với binh lính và

chính quy n Nh t, bi n thành nh ng cu c khề ậ ế ữ ộ ởi nghĩa từng phần, giành quy n làm ch . ề ủ

Báo chí cách m ng c ng và m t tr n Viạ ủa Đả ặ ậ ệt Minh đều ra công khai, gây ng chính trảnh hưở ị vang d i. ộ

Từ nhi u lao tù th c dân, nh ng chi ng sề ự ữ ến sĩ cộ ản vượt ngục ra ngoài ho ng, bạt độ ổ sung thêm đội ngũ

cán bộ lãnh đạo phong trào cách m ng. ạ

Cao trào kháng Nh t c c không nhậ ứu nướ ững động viên được đông đảo quần chúng công nhân, nông dân,

tiểu thương, tiểu chủ, học sinh, viên ch c... mà còn lôi kéo cứ ả tư sản dân t c và mộ ột số địa ch nh tham gia ủ ỏ

hoạt độ ật dao động cách mạng. Binh lính, cảnh sát của chính quyền thân Nh ng, một số ngả theo cách m ng. ạ

Nhiều lý trưởng, chánh, phó t ng, tri ph , tri huy n và c mổ ủ ệ ả ột số tỉnh trưởng cũng tìm cách liên lạc với Vi t ệ

Minh... B máy chính quy n Nh t nhiộ ề ậ ều nơi tê liệt. Không khí s a so n kh c sôi trong c c. ử ạ ởi nghĩa sụ ả nướ

Thực chất của cao trào kháng Nh t c c là m t cu c khậ ứu nướ ộ ộ ởi nghĩa từng phần và chi n tranh du kích c c ế ụ

bộ, giành chính quy n nhề ở ững nơi có điều kiện. Đó là một cuộc chiến đấu vĩ đại, làm cho trận địa cách mạng

đượ ởc m r ng, lộ ực lượng cách mạng được tăng cường, làm cho toàn Đảng, toàn dân sẵn sàng, chủ động, tiến

lên chớp thời cơ tổ ởi nghĩa.ng kh

Tổng kh a giành chính quy n: ởi nghĩ ề

Bấm Tải xuống để xem toàn bộ.

Preview text:

Chương 1
ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM RA ĐỜI VÀ LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH GIÀNH CHÍNH QUYỀN (1930 - 1945)
I. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng
I. Bối c n
ả h lịch sử
Tình hình thế giớ n c i tác động đế ách m ng V ạ iệt Nam Từ n a
ử sau thế kỷ XIX, các nước tư bản Âu-M
ỹ có những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế-
xã hội. Chủ nghĩa tư bản phương Tây chuyển nhanh từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền
(giai đoạn đế quốc chủ nghĩa), đẩy mạnh quá trình xâm chiếm và nô dịch các nước nhỏ, yếu ở châu Á, châu Phi
và khu vực Mỹ-Latinh, biến các quốc gia này thành thuộc địa của các nước đế quốc. Trước bối cảnh đó, nhân
dân các dân tộc bị áp bức đã đứng lên đấu tranh tự giải phóng khỏi ách thực dân, đế quốc, tạo thành phong trào
giải phóng dân tộc mạnh mẽ, rộng khắp, nhất là ở châu Á. Cùng với phong trào đấu tranh c a ủ giai cấp vô sản
chống lại giai cấp tư sản ở các nước tư bản chủ nghĩa, phong trào giải phóng dân tộc ở các nước t ộc hu địa trở
thành một bộ phận quan trọng trong cuộc đấu tranh chung chống tư bản, thực dân. Phong trào giải phóng dân
tộc ở các nước châu Á đầu thế kỷ XX phát triển rộng khắp, tác động mạnh mẽ đến phong trào yêu nước Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã làm biến đổi sâu sắc tình hình
thế giới. Thắng lợi c a
ủ Cách mạng tháng Mười Nga không chỉ có ý nghĩa to lớn đối với cuộc đấu tranh của giai
cấp vô sản đối với các nước tư bản, mà còn có tác động sâu sắc đến phong trào giải phóng dân tộc ở các thuộc
địa. Thang 3-1919, Quốc tế Cộng sản, do V.I.Lênin đứng đầu, được thành lập, trở thành bộ tham mưu chiến
đấu, tổ chức lãnh đạo phong trào cách mạng vô sản thế giới. Quốc tế Cộng sản không những vạch đường hướng
chiến lược cho cách mạng vô sản mà cả đối với các vấn đề dân tộc và thuộc địa, giúp đỡ, chỉ đạo phong trào
giải phóng dân tộc. Cùng với việc nghiên cứu và hoàn thiện chiến lược và sách lược về ấn
v đề dân tộc và thuộc
địa, Quốc tế Chính sách đã tiến hành hoạt ng độ
truyền bá tư tưởng cách mạng vô sản và thúc đẩy phong trào
đấu tranh ở khu vực này đi theo khuynh hướng vô sản. Đại hội II của Quốc tế Cộng sản (1920) đã thông qua
luận cương về dân tộc và t ộ
hu c địa do V.I.Lênin khởi xướng. Cách mạng tháng Mười và những hoạt ng cách độ mạng c a
ủ Quốc tế Cộng sản đã ảnh hưởng mạnh mẽ và thức tỉnh phong trào giải phóng dân tộc ở các nước
thuộc địa, trong đó có Việt Nam và Đông Dương.
Tình hình Việt Nam và các phong trào yêu nước trước khi có Đảng
Là quốc gia Đông Nam Á nằm ở vị trí địa chính trị quan trọng của châu Á, Việt Nam trở thành đối tượng
nằm trong mưu đồ xâm lược của thực dân Pháp trong cuộc chạy đua với nhiều đế quốc khác. Sau một quá trình
điều tra thám sát lâu dài, thâm nhập kiên trì của các giáo sĩ và thương nhân Pháp, ngày 1-9-1858, thực dân Pháp
nổ súng xâm lược Việt Nam tại Đà Nẵng và từ đó từng bước thôn tính Việt Nam. Đó là thời điểm chế độ phong
kiến Việt Nam (dưới triều đại phong kiến nhà Nguyễn) đã lâm vào giai đoạn khủng hoảng trầm trọng. Trước
hành động xâm lược của Pháp, Triều đình nhà Nguyễn từng bước thỏa hiệp (Hiệp ước 1862, 1874, 1883) và
đến ngày 6-6-1884 với Hiệp ước Patơnốt (Patenotre) đã đầu hàng hoàn toàn thực dân Pháp, Việt Nam trở thành “một x t ứ hu a
ộc đị , dân ta là vong quốc nô, Tổ quốc ta bị giày xéo dưới gót sắt của kẻ thù hun g ác”.
Tuy triều đình nhà Nguyễn đã đầu hàng thực dân Pháp, nhưng nhân dân Việt Nam vẫn không chịu khuất
phục, thực dân Pháp dùng vũ lực để bình định, đàn áp sự nổi dậy của nhân dân. Đồng thời với việc dùng vũ lực
đàn áp đẫm máu đối với các phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam, th c
ự dân Pháp tiến hành xây dựng hệ
thống chính quyền thuộc địa, bên cạnh đó vẫn duy trì chính quyền phong kiến bản xứ làm tay sai. Pháp thực
hiện chính sách “chia để trị” nhằm phá vỡ khối đoàn kết cộng đồng quốc gia dân tộc: chia ba kỳ (Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam k )
ỳ với các chế độ chính trị khác nhau nằm tro ng Liên
bang Đông Dương thuộc Pháp (Union
Indochinoise) được thành lập ngày 17-10-1887 theo sắc lệnh của Tổng thống Pháp.
Từ năm 1897, thực dân Pháp ắt
b đầu tiến hành khai thác thuộc địa: Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất
(1897-1914) và khai thác thuộc địa lần thứ hai (1919-1929). Mưu đồ c a
ủ thực dân Pháp nhằm biến Việt Nam
nói riêng và Đông Dương nói chung thành thị trường tiêu th
ụ hàng hóa của “chính quốc”, đồng thời ra sức vơ
vét tài nguyên, bóc lột sức lao động rẻ mạt của người bản xứ, cùng nhiều hình thức thuế khóa nặng nề.
Chế độ cai trị, bóc lột hà khắc c a
ủ thực dân Pháp đối với nhân dân Việt Nam là “chế độ độc tài chuyên
chế nhất, nó vô cùng ả
kh ố và khủng khiếp hơn
cả chế độ chuyên chế của nhà nước quân chủ châu Á đời xưa”.
Năm 1862, Pháp đã lập nhà tù ở Côn Đảo để giam cầm những người Việt Nam yêu nước chống Pháp. Về văn hóa-xã hội, th c ự dân Pháp th c
ự hiện chính sách “ngu dân” để dễ cai trị, lập nhà tù nhiều hơn trường học, ng đồ
thời du nhập những giá trị phản văn hóa, duy trì tệ nạn xã hội vốn có của chế độ phong kiến
và tạo nên nhiều tệ nạn xã hội mới, dùng rượu cồn và thuốc phiện để đầu độc các thế hệ người Việt Nam, ra sức
tuyên truyền tư tưởng “khai hóa văn minh” của nước “Đại Pháp”...
Chế độ áp bức về chính trị, bóc lột về kinh tế, nô dịch về văn hóa của t ực dân P h
háp đã làm biến đổi tình
hình chính trị, kinh tế, xã hội Việt Nam. Các giai cấp cũ phân hóa, giai cấp, tầng lớp mới xuất hiện với địa vị
kinh tế khác nhau và do đó cũng có thái độ chính trị khác nhau đối với vận mệnh c a ủ dân tộc. Dưới chế
độ phong kiến, giai cấp địa chủ và nông dân là hai giai cấp cơ bản trong xã hội, khi Việt Nam
trở thành thuộc địa c a
ủ Pháp, giai cấp địa chủ bị phân hóa.
Một bộ phận địa chủ câu kết với thực dân Pháp và làm tay sai đắc lực cho Pháp trong việc ra sức đàn áp
phong trào yêu nước và bóc lột nông dân; M t ộ b
ộ phận khác nêu cao tinh thần dân tộc khởi xướng và lãnh đạo
các phong trào chống Pháp và bảo vệ chế
độ phong kiến, tiêu biểu là phong trào Cần Vương; Một s ố trở thành
lãnh đạo phong trào nông dân chống thực dân Pháp và phong kiến phản động; Một bộ phận nhỏ chuyển sang
kinh doanh theo lối tư bản.
Giai cấp nông dân chiếm số lượng đông đảo nhất (khoảng hơn 90% dân số), đồng thời là một giai cấp bị phong kiến, th c
ự dân bóc lột nặng nề nhất. Do vậy, ngoài mâu thuẫn giai cấp vốn có với giai cấp địa chủ, từ khi
thực dân Pháp xâm lược, giai cấp nông dân còn có mâu thuẫn sâu sắc với thực dân xâm lược. “Tinh thần cách mạng c a
ủ nông dân không chỉ gắn liền với ruộng đất, với đời sống hằng ngày của họ, mà còn gắn bó một cách
sâu sắc với tình cảm quê hương đất nước, với nền văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc”. Đây là lực lượng hùng
hậu, có tinh thần đấu tranh kiên cường bất khuất cho nền độc lập t do ự
của dân tộc và khao khát giành lại ruộng
đất cho dân cày, khi có lực lượng tiên phong lãnh đạo, giai cấp nông dân sẵn sàng vùng dậy làm cách mạng lật
đổ thực dân phong kiến.
Giai cấp công nhân Việt Nam được hình thành gắn với các cuộc khai thác thuộc địa, với việc th c ự dân
Pháp thiết lập các nhà máy, xí nghiệp, công xưởng, khu đồn điền... Ngoài những đặc điểm của giai cấp công
nhân quốc tế, giai cấp công nhân Việt Nam có những đặc điểm riêng vì ra đời trong hoàn cảnh một nước thuộc địa n a ử phong kiến, ch
ủ yếu xuất thân từ nông dân, cơ cấu chủ yếu là công nhân khai thác mỏ, đồn điền, lực
lượng còn nhỏ bé, nhưng sớm vươn lên tiếp ậ
nh n tư tưởng tiên tiến c a
ủ thời đại, nhanh chóng phát triển từ “tự
phát” đến “tự giác”, thể hiện là giai cấp có năng lực lãnh đạo cách mạng. Giai cấp t n V ư sả
iệt Nam xuất hiện muộn hơn giai cấp công nhân. Một b ph ộ
ận gắn liền lợi ích với tư bản
Pháp, tham gia vào đời sống chính trị, kinh tế c a ủ chính quyền th c
ự dân Pháp, trở thành tầng lớp tư sản mại
bản. Một bộ phận là giai cấp tư sản dân tộc, họ bị th c
ự dân Pháp chèn ép, kìm hãm, bị lệ thuộc, yếu ớt ề v kinh
tế. Vì vậy, phần lớn tư sản dân tộc Việt Nam có tinh thần dân tộc, yêu nước nhưng không có khả năng tập hợp các giai t t
ầng để iến hành cách mạng.
Tầng lớp tiểu tư sản (tiểu thương, tiểu chủ, sinh viên,...) bị đế quốc, tư bản chèn ép, khinh miệt, do đó có
tinh thần dân tộc, yêu nước và rất nhạy cảm về chính trị và thời cuộc. Tuy nhiên, do địa vị kinh tế bấp bênh,
thái độ hay dao động, thiếu kiên định, do đó tầng lớp tiểu tư sản không thể lãnh đạo cách mạng.
Các sĩ phu phong kiến cũng có sự phân hóa. M t
ộ bộ phận hướng sang tư tưởng dân chủ tư sản hoặc tư tưởng vô sản. M t
ộ số người khởi xướng các phong trào yêu nước có ảnh hưởng lớn.
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Việt Nam đã có sự biến đổi rất quan trọng cả về chính trị, kinh tế, xã
hội. Chính sách cai trị và khai thác bóc lột c a
ủ thực dân Pháp đã làm phân hóa những giai cấp vốn là c a ủ chế độ
phong kiến (địa chủ, nông dân) đồng thời tạo nên những giai cấp, tầng lớp mới (công nhân, tư n dân sả tộc, tiểu tư sản) ới
v thái độ khác nhau. Những mâu thuẫn mới trong xã hội Việt Nam xuất hiện. Trong đó, mâu thuẫn
giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và phong kiến phản đ ng ộ trở thành mâu thuẫn ch ủ yếu nhất và ngày càng gay gắt.
Trong bối cảnh đó, những luồng tư tưởng ở bên ngoài: tư tưởng Cách mạng tư sản Pháp 1789, phong trào
Duy tân Nhật Bản năm 1868, cuộc vận động Duy tân tại Trung Quốc năm 1898, Cách mạng Tân Hợi của Trung
Quốc năm 1911..., đặc biệt là Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã tác động mạnh mẽ, làm chuyển biến
phong trào yêu nước những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Năm 1919, trên chiến hạm của Pháp ở Hắc
Hải (Biển Đen), Tôn Đức Thắng tham gia đấu tranh chống việc can thiệp vào nước Nga Xô viết. Năm 1923,
luật sư Phan Văn Trường từ Pháp về nước và ông công bố tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen: Tuyên ngôn
của Đảng Cộng sản (The Manifesto of the Communist Party) trên báo La Cloche Fêlée, từ số ra ngày 29-3 đến
20-4-1926, tại Sài Gòn, góp phần tuyên truyền tư tưởng vô sản ở Việt Nam.
Các phong trào yêu nước của nhân dân Việt Nam trước khi có Đảng
Ngay từ khi xâm lược, các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp với tinh thần quật cường bảo vệ nền
độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam đã diễn ra liên tục, rộng khắp.
Đến năm 1884, mặc dù triều đình phong kiến nhà Nguyễn đã đầu hàng, nhưng một bộ phận phong kiến
yêu nước đã cùng với nhân dân vẫn tiếp tục đấu tranh vũ trang chống Pháp.
Đó là phong trào Cần Vương do vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết khởi xướng (1885-1896). Hưởng ứng
lời kêu gọi Cần Vương cứu nước, các cuộc khởi nghĩa Ba Đình (Thanh Hóa), Bãi Sậy (Hưng Yên), Hương Khê
(Hà Tĩnh)... diễn ra sôi nổi và thể hiện tinh thần quật cường chống ngoại xâm c a
ủ các tầng lớp nhân dân. Nhưng
ngọn cờ phong kiến lúc đó không còn là ngọn cờ tiêu biểu để tập hợp một cách rộng rãi, toàn thể các tầng lớp
nhân dân, không có khả năng liên kết các trung tâm kháng Pháp trên toàn quốc nữa. Cuộc khởi nghĩa của Phan
Đình Phùng thất bại (1896) cũng là mốc chấm dứt vai trò lãnh đạo của giai cấp phong kiến đối với phong trào yêu nước chống th c
ự dân Pháp ở Việt Nam. Đầu thế kỷ XX, vua Thành Thái và vua Duy Tân tiếp tục đấu tranh
chống Pháp, trong đó có khởi nghĩa của vua Duy Tân (5-1916).
Vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, ở vùng miền núi và trung du phía Bắc, phong trào nông
dân Yên Thế (Bắc Giang) dưới sự lãnh đạo của vị thủ lĩnh nông dân Hoàng Hoa Thám, nghĩa quân đã xây dựng
lực lượng chiến đấu, lập căn cứ và đấu tranh kiên cường chống thực dân Pháp. Nhưng phong trào của Hoàng
Hoa Thám vẫn mang nặng “cốt cách phong kiến”, không có khả năng mở rộng hợp tác và thống nhất tạo thành
một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, cuối cùng cũng bị thực dân Pháp đàn áp.
Từ những năm đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước Việt Nam chịu ảnh hưởng, tác ng c độ
ủa trào lưu dân
chủ tư sản, tiêu biểu là xu hướng ạo
b động của Phan Bội Châu, xu hướng cải cách của Phan Châu Trinh và sau
đó là phong trào tiểu tư sản trí thức của tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng (12-1927 - 2-1930) đã tiếp tục diễn ra
rộng khắp các tỉnh Bắc kỳ, nhưng tất cả đều không thành công. Xu hướng ạo
b động do Phan Bội Châu tổ chức, lãnh đạo: Với chủ trương tập hợp lực lượng với phương
pháp bạo động chống Pháp, xây dựng chế độ chính trị như ở Nhật Bản, phong trào theo xu hướng này tổ chức
đưa thanh niên yêu nước Việt Nam sang Nhật Bản học tập (gọi là phong trào “Đông Du”). Đến năm 1908,
Chính phủ Nhật Bản câu kết với th c ự dân Pháp tr c
ụ xuất lưu học sinh Việt Nam và những người đứng đầu. Sau
khi phong trào Đông Du thất bại, với sự ảnh hưởng của Cách mạng Tân Hợi (1911) Trung Quốc, năm 1912
Phan Bội Châu lập tổ chức Việt Nam Quang phục hội với tôn chỉ là vũ trang đánh đuổi thực dân Pháp, khôi
phục Việt Nam, thành lập nước cộng hòa dân quốc Việt Nam. Nhưng chương trình, kế hoạch ho n ạt độ g của Hội
lại thiếu rõ ràng. Cuối năm 1913, Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt giam tại Trung Quốc cho tới đầu năm
1917 và sau này bị quản chế tại Huế cho đến khi ông mất (1940). Ảnh hưởng xu hướng bao động của tổ chức
Việt Nam Quang phục hội đối với phong trào yêu nước Việt Nam đến đây chấm dứt. Xu hướng cải cách c a
ủ Phan Châu Trinh: Phan Châu Trinh và những người cùng chí hướng muốn giành
độc lập cho dân tộc nhưng không đi theo con đường bạo động như Phan Bội Châu, mà chủ trương cải cách đất
nước. Phan Châu Trinh cho rằng “bất bạo ng, độ
bạo động tắc tử”; phải “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân
sinh”, phải bãi bỏ chế độ quân chủ, thực hiện dân quyền, khai thông dân trí, mở mang th c ự nghiệp. Để th c ự
hiện được chủ trương ấy, Phan Châu Trinh đã đề nghị Nhà nước “bảo ộ”
h Pháp tiến hành cải cách. Đó chính là
sự hạn chế trong xu hướng cải cách để cứu nước, vì Phan Châu Trinh đã “đặt vào lòng độ lượng của Pháp cái
hy vọng cải tử hoàn sinh cho nước Nam,. . Cụ không rõ bản chất c qu ủa đế
ốc thực dân”. Do vậy, khi phong trào
Duy Tân lan rộng khắp cả Trung kỳ và Nam kỳ, đỉnh cao là vụ chống thuế ở Trung kỳ (1908), thực dân Pháp đã
đàn áp dã man, giết hại nhiều sĩ phu và nhân dân tham gia biểu tình. Nhiều sĩ phu bị bắt, bị đày đi Côn Đảo,
trong đó có Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Đặng Nguyên Cẩn... Phong trào chống thuế ở Trung kỳ bị
thực dân Pháp dập tắt, cùng với s ự kiện tháng 12-1907 th c
ự dân Pháp ra lệnh đóng cửa Trường Đông Kinh Nghĩa Thục phản ánh s k
ự ết thúc xu hướng cải cách trong phong trào cứu nước c a ủ Việt Nam.
Phong trào của tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng: Khi thực dân Pháp đẩy mạnh khai thác thuộc địa lần
thứ hai, mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp càng trở nên gay gắt, các giai cấp, tầng
lớp mới trong xã hội Việt Nam đều bước lên vũ đài chính trị. Trong đó, h đ có ảnh hưởng rộng và thu hút nhiều
học sinh, sinh viên yêu nước ở Bắc kỳ là t ổ ch c
ứ Việt Nam Quốc dân đả do ng
Nguyễn Thái Học lãnh đạo. Trên
cơ sở các tổ chức yêu nước c a
ủ tiểu tư sản trí thức, Việt Nam Quốc dân đảng được chính thức thành lập tháng 12-1927 tại Bắc kỳ.
Mục đích của Việt Nam Quốc dân đảng là đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập dân tộc, xây dựng chế c
độ ộng hòa tư sản, với phương pháp đấu tranh vũ trang nhưng theo lối manh động, ám sát cá nhân và
lực lượng chủ yếu là binh lính, sinh viên... Cuộc khởi nghĩa nổ ra ở một số tỉnh, ch
ủ yếu và mạnh nhất là ở Yên
Bái (2-1930) tuy oanh liệt nhưng nhanh chóng bị thất bại. S
ự thất bại của khởi nghĩa Yên Bái của tổ chức Việt
Nam Quốc dân đảng đã thể hiện là “... một cuộc bạo động bất đắc dĩ, một cuộc bạo động non, để rồi chết luôn
không bao giờ ngóc đầu lên nổi. Khẩu hiệu “không thành công thì thành nhân” biểu lộ tính chất hấp tấp tiểu tư
sản, tính chất hăng hái nhất t ời
h và đồng thời cũng biểu lộ tính chất không vững chắc, non yếu của phong trào tư sản”.
Vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, tiếp tục truyền thống yêu nước, bất khuất kiên cường
chống ngoại xâm, các phong trào yêu nước theo ngọn cờ phong kiến, ngọn cờ dân chủ tư sản của nhân dân Việt
Nam đã diễn ra quyết liệt, liên t c
ụ và rộng khắp. Dù với nhiều cách thức tiến hành khác nhau, song đều hướng
tới mục tiêu giành độc lập cho dân tộc. Tuy nhiên, “các phong trào cứu nước t
ừ lập trường Cần Vương đến lập
trường tư sản, tiểu tư sản qua khảo nghiệm lịch sử đều lần lượt thất bại”. Nguyên nhân thất bại của các phong
trào đó là do thiếu đường lối chính trị đúng đắn để giải quyết triệt để những mâu thuẫn cơ bản, ch ủ yếu c a ủ xã
hội, chưa có một tổ chức vững m t
ạnh để ập hợp, giác ngộ o
và lãnh đạ toàn dân tộc, chưa xác định được phương
pháp đấu tranh thích hợp để đánh đổ kẻ thù.
Các phong trào yêu nước ở Việt Nam cho đến ững nh
năm 20 của thế kỷ XX đều thất ại b , nhưng đã góp
phần cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của nhân dân, bồi đắp thêm cho chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, đặc
biệt góp phần thúc đẩy những nhà yêu nước, nhất là lớp thanh niên trí thức tiên tiến chọn lựa một con đường
mới, một giải pháp cứu nước, giải phóng dân tộc theo xu thế của thời đại. Nhiệm vụ lịch sử cấp thiết đặt ra cho
thế hệ yêu nước đương thời là cần phải có một t c ổ h c
ứ cách mạng tiên phong, có đường lối cứu nước đúng đắn
để giải phóng dân tộc.
2. Vai trò của Nguyễn Ái Qu c ố chu n
ẩ bị các điều kiện thành lập Đảng
Trước yêu cầu cấp thiết giải phóng dân tộc c a
ủ nhân dân Việt Nam, với nhiệt huyết cứu nước, với nhãn
quan chính trị sắc bén, vượt lên trên hạn chế c a
ủ các bậc yêu nước đương thời, năm 1911, Nguyễn Tất Thành
quyết định ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc. Qua trải nghiệm th c
ự tế qua nhiều nước, Người đã
nhận thức được rằng một cách rạch ròi: “dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống
người bóc lột và giống người bị bóc lột”, từ đó xác định rõ kẻ thù và lực lượng đồng minh c a ủ nhân dân các dân tộc bị áp bức. Năm 1917, thắng lợi c a
ủ Cách mạng tháng Mười Nga đã tác động mạnh mẽ tới nhận th c ứ c a ủ Nguyễn Tất
Thành - đây là cuộc “cách mạng đến nơi”. Người từ nước Anh trở lại nước Pháp và tham gia các hoạt động
chính trị hướng về tìm hiểu con đường Cách mạng tháng Mười Nga, về V.I.Lênin.
Đầu năm 1919, Nguyễn Tất Thành tham gia Đảng Xã hội Pháp, một chính đảng tiến bộ nhất lúc đó ở
Pháp. Tháng 6-1919, tại Hội nghị của các nước thắng trận trong Chiến tranh thế giới th ứ nhất họp ở Vécxây
(Versailles), Tổng thống Mỹ Uynxơn tuyên bố bảo đảm về quyền dân tộc tự quyết cho các nước nhược tiểu.
Nguyễn Tất Thành lấy tên là Nguyễn Ái Quốc thay mặt Hội những người An Nam yêu nước ở Pháp gửi tới Hội nghị bản Yêu sách c a
ủ nhân dân An Nam (gồm tám điểm đòi quyền tự do cho nhân dân Việt Nam) ngày 18-6-
1919. Những yêu sách đó không được Hội nghị đáp n
ứ g, nhưng sự kiện này đã tạo nên tiếng vang lớn trong dư
luận quốc tế và Nguyễn Ái Quốc càng hiểu rõ hơn bản chất của đế quốc, th c ự dân.
Tháng 7-1920, Người đọc bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc
địa của V.I.Lênin đăng trên báo L’Humanité (Nhân đạo), số ra ngày 16 và 17-7-1920. Những luận điểm của
V.I.Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa đã giải đáp những vấn đề cơ bản và chỉ dẫn hướng phát triển c a ủ sự
nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc. Lý luận của V.I.Lênin và lập trường đúng đắn của Quốc tế Cộng sản về
cách mạng giải phóng các dân tộc thuộc địa là cơ sở để Nguyễn Ái Quốc xác định thái độ ủng hộ việc gia nhập
Quốc tế Cộng sản tại Đại học lần th ứ XVIII của ng X Đả
ã hội Pháp (12-1920) tại thành phố Tua (Tour). Tại Đại
hội này, Nguyễn Ái Quốc đã phi bỏ
ếu tán thành Quốc tế III (Quốc tế Cộng sản do V.I.Lênin thành lập).
Ngay sau đó, Nguyễn Ái Quốc cùng với những người v a
ừ bỏ phiếu tán thành Quốc tế Cộng sản đã tuyên
bố thành lập Phân b ộ Pháp c a ủ Qu c ố tế C ng ộ s n
ả - tức là Đảng Cộng sản Pháp. Với s ự kiện này, Nguyễn Ái
Quốc trở thành một trong những sáng lập viên của ng C Đả
ộng sản Pháp và là người cộng sản đầu tiên c a ủ Việt
Nam, đánh dấu bước chuyển biến quyết định trong tư tưởng và lập trường chính trị c a
ủ Nguyễn Ái Quốc. Ngày
30-6-1923, Nguyễn Ái Quốc tới Liên Xô và làm việc tại Quốc tế Cộng sản ở Mátxcơva, tham gia nhiều hoạt
động, đặc biệt là dự và đọc tham luận tại Đại hội V Quốc tế Cộng sản (17-6 - 8-7-1924), làm việc tr c ự tiếp ở
Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng sản.
Sau khi xác định được con đường cách mạng đúng đắn, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục khảo sát, tìm hiểu để hoàn thiện nhận th c
ứ về đường lối cách mạng vô sản, ng đồ thời tích c c
ự truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin về Việt Nam.
Chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho s
ự ra đời của Đảng.
Về tư tưởng. T
ừ giữa năm 1921, tại Pháp, cùng một số nhà cách mạng của các nước thuộc địa khác,
Nguyễn Ái Quốc tham gia thành lập Hội liên hiệp thuộc địa, sau đó sáng lập tờ báo Le Paria (Người cùng khổ).
Người viết nhiều bài trên các báo Nhân đạo, Đời sống công nhân, Tạp chí Cộng sản, Tập san Thư tín quốc tế,...
Năm 1922, Ban Nghiên c u
ứ thuộc địa của Đảng Cộng sản Pháp được thành lập, Nguyễn Ái Quốc được
cử làm Trưởng Tiểu ban Nghiên c u
ứ về Đông Dương. Vừa nghiên cứu lý luận, v a
ừ tham gia hoạt động thực
tiễn trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, dưới nhiều phương thức phong phú, Nguyễn Ái Quốc tích
cực tố cáo, lên án bản chất áp bức, bóc lột, nô dịch của chủ nghĩa thực dân đối với nhân dân các nước thuộc địa và kêu gọi, th c
ứ tỉnh nhân dân bị áp bức đấu tranh giải phóng. Người chỉ rõ bản chất c a ủ chủ nghĩa thực dân,
xác định chủ nghĩa thực dân là kẻ thù chung của các dân tộc thể hiện, c a
ủ giai cấp công nhân và nhân dân lao
động trên thế giới. Đồng thời, Người tiến hành tuyên truyền tư tưởng về con đường cách mạng vô sản, con
đường cách mạng theo lý lu n
ậ Mác-Lênin, xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa những người cộng sản và nhân
dân lao động Pháp với các nước thuộc địa và phụ thuộc.
Năm 1927, Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Đảng muốn vững phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai
cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy .
” Đảng mà không có chủ nghĩa cũng giống như người không có
trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam. Phải truyền bá tư tưởng vô sản, lý luận Mác-Lênin vào phong trào công
nhân và phong trào yêu nước Việt Nam.
Về chính trị. Xuất phát từ thực tiễn cách mạng thế giới và đặc điểm c a
ủ phong trào giải phóng dân tộc ở
các nước thuộc địa, kế thừa và phát triển quan điểm của V.I.Lênin về cách mạng giải phóng dân tộc, Nguyễn Ái
Quốc đưa ra những luận điểm quan trọng về cách mạng giải phóng dân tộc. Người khẳng định rằng, con đường
cách mạng của các dân tộc bị áp bức là giải phóng giai cấp, gi i
ả phóng dân tộc; cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là s ự nghiệp c a
ủ chủ nghĩa cộng sản. Đường lối chính trị của Đảng cách mạng phải hướng tới giành độc
lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho đồng bào.
Nguyễn Ái Quốc xác định cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa là một bộ phận c a ủ cách
mạng vô sản thế giới; giữa cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa với cách mạng vô sản ở “chính
quốc” có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau, nhưng cách mạng giải phóng dân tộc ở nước thuộc
địa không phụ thuộc vào cách mạng vô sản ở “chính quốc” mà có thể thành công trước cách mạng vô sản ở
“chính quốc”, góp phần tích cực thúc đẩy cách mạng vô sản ở “chính quốc”.
Đối với các dân tộc thuộc địa, Nguyễn Ái Quốc chỉ rõ: trong nước nông nghiệp lạc hậu, nông dân là lực
lượng đông đảo nhất, bị đế quốc, phong kiến áp bức, bóc lột nặng nề, vì vậy phải thu ph c ụ và lôi cuốn được
nông dân, phải xây dựng khối liên minh công nông làm động lực cách mạng: “công nông là gốc của cách mệnh;
còn học trò nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ... là bầu bạn cách mệnh của công nông”. Do vậy, Người xác định rằng,
cách mạng “là việc chung của cả dân chúng ch k
ứ hông phải là việc c a ủ một hai người”.
Về vấn đề Đảng Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Cách mạng trước hết ải có ph đảng cách mệnh,
để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi.
Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy.
Phong trào “Vô sản hóa” do Kỳ bộ Bắc kỳ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên phát động từ ngày 29-9-
1928 đã góp phần truyền bá tư tưởng vô sản, rèn luyện cán bộ và xây dựng phát triển t c ổ hức của công nhân.
Về tổ chức. Sau khi lựa chọn con đường cứu nước - con đường cách mạng vô sản - cho dân tộc Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc th c
ự hiện “lộ trình” “đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự c
do độ lập”. Vì vậy, sau một thời gian hoạt ng độ
ở Liên Xô để tìm hiểu, khảo sát th c ự tế về cách
mạng vô sản, tháng 11-1924, Người đến Quảng Châu (Trung Quốc) - nơi có đông người Việt Nam yêu nước
hoạt động - để xúc tiến các công việc tổ ch c
ứ thành lập Đảng Cộng sản. Tháng 2-1925, Người lựa chọn một s ố thanh niên tích c c
ự trong Tâm tâm xã, lập ra nhóm Cộng sản đoàn.
Tháng 6-1925, Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu (Trung Quốc), nòng c t
ố là Cộng sản đoàn. Hội đã công bố chương trình, điều lệ của Hội, mục đích: để làm cách mệnh
dân tộc (đập tan bọn Pháp và giành đ c ộ lập cho ứ
x sở) rồi sau đó làm cách mạng thế giới (lật đổ chủ nghĩa đế quốc và th c
ự hiện chủ nghĩa cộng sản). Hệ thống t
ổ chức của Hội gồm 5 cấp: trung ương bộ, kỳ bộ, tỉnh bộ hay
thành bộ, huyện bộ và chi bộ. Tổng bộ là cơ quan lãnh đạo cao nhất giữa hai kỳ đại hội. Trụ sở đặt tại Quảng Châu.
Hội xuất bản tờ báo Thanh niên (do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp c ỉ
h đạo), tuyên truyền tôn chỉ,
mục đích của Hội, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin và về phương hướng phát triển c a
ủ cuộc vận động giải
phóng dân tộc Việt Nam. Báo in bằng tiếng Việt và ra hằng tuần, mỗi số in khoảng 100 bản. Ngày 21-6-1925 ra
số đầu tiên, đến tháng 4-1927, báo do Nguyễn Ái Quốc phụ trách và ra được 88 số. Sau khi Nguyễn Ái Quốc
rời Quảng Châu (4-1927) đi Liên Xô, những đồng chí khác trong Tổng bộ đã tiếp tục việc xuất bản và hoạt
động cho đến tháng 2-1930 với 202 số (từ số 89 trở đi, trụ sở báo chuyển về Thượng Hải). Một số lượng lớn
báo Thanh niên được bí mật đưa về nước và tới các trung tâm phong trào yêu nước của người Việt Nam ở nước
ngoài. Báo Thanh niên đánh dấu sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam.
Sau khi thành lập, Hội tổ chức các lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tr c ự tiếp ụ ph trách, phái
người về nước vận động, lựa chọn và đưa một số thanh niên tích cực sang Quảng Châu để đào tạo, ồ b i dưỡng
về lý luận chính trị. Từ giữa năm 1925 đến tháng 4-1927, Hội đã tổ chức được trên 10 lớp huấn luyện tại nhà số
13 và 13 B đường Văn Minh, Quảng Châu (nay là nhà số 248 và 250). Sau khi được đào tạo, các hội viên được
cử về nước xây dựng và phát triển phong trào cách mạng theo khuynh hướng vô sản. Trong số học viên được
đào tạo ở Quảng Châu, có nhiều đồng chí được cử đi học trường Đại học Cộng sản phương Đông (Liên Xô) và
trường Quân chính Hoàng Phố (Trung Quốc). Sau s
ự biến chính trị ở Quảng Châu (4-1927), Nguyễn Ái Quốc trở lại Mátxcơva và sau đó được Quốc tế
Cộng sản cử đi công tác ở nhiều nước Châu Âu. Năm 1928, Người trở về châu Á và hoạt ng độ ở Xiêm (tức Thái Lan).
Các bài giảng của Nguyễn Ái Quốc trong các lớp đào tạo, bồi dưỡng cho những người Việt Nam yêu
nước tại Quảng Châu, được Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông xuất bản thành cuốn Đường Cách
mệnh. Đây là cuốn sách chính trị đầu tiên của cách mạng Việt Nam, trong đó tầm quan trọng của lý luận cách
mạng được đặt ở vị trí hàng đầu đối với cuộc vận động cách mạng và đối với đảng cách mạng tiên phong.
Đường Cách mệnh xác định rõ con đường, mục tiêu, lực lượng và phương pháp đấu tranh của cách mạng. Tác
phẩm thể hiện tư tưởng nổi bật của lãnh t
ụ Nguyễn Ái Quốc dựa trên cơ sở vấn đề sáng tạo chủ nghĩa Mác-
Lênin vào đặc điểm của Việt Nam. Những điều kiện về tư tưởng, lý luận, chính trị và tổ chức để thành lập Đảng
đã được thể hiện rõ trong tác phẩm.
Ở trong nước, từ đầu năm 1926, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã bắt đầu phát triển cơ sở ở trong
nước, đến đầu năm 1927 các kỳ bộ được thành lập. Hội còn chú trọng xây dựng cơ sở trong Việt kiều ở Xiêm
(Thái Lan). Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên chưa phải là chính đảng cộng sản, nhưng chương trình hành
động đã thể hiện quan điểm, lập trường c a
ủ giai cấp công nhân, là tổ chức tiền thân dẫn tới ra đời các tổ ch c ứ
cộng sản ở Việt Nam. Hội là tổ chức trực tiếp truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào Việt Nam và cũng là sự
chuẩn bị quan trọng về t c ổ h t
ức để iến tới thành lập chính đảng của giai cấp công nhân ở Việt Nam. Những hoạt
động của Hội có ảnh hưởng và thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển biến c a
ủ phong trào công nhân, phong trào yêu nước Việt Nam nh ững năm 1928-1929
theo xu hướng cách mạng vô sản. Đó là tổ ch c
ứ tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
3. Thành lập Đảng C n ộ g s n
ả Việt Nam và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Các tổ ch c ứ c ng s ộ ản ra đời Với s
ự nỗ lực cố gắng truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước
Việt Nam của Nguyễn Ái Quốc và những hoạt động tích c c ự c a ủ các cấp b
ộ trong tổ chức Hội Việt Nam Cách
mạng Thanh niên trên cả nước đã có tác dụng thúc đẩy phong trào yêu nước Việt Nam theo khuynh hướng cách
mạng vô sản, nâng cao ý th c
ứ giác ngộ và lập trường cách mạng của giai cấp công nhân. Những cuộc đấu tranh
của thợ thuyền khắp ba kỳ với nhịp độ, quy mô ngày càng lớn, nội dung chính trị ngày càng sâu sắc. Số lượng
các cuộc đấu tranh của công nhân trong năm 1928-1929 tăng gấp 2,5 lần so với 2 năm 1926-1927.
Đến năm 1929, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng Việt Nam, tổ chức Hội Việt Nam
Cách mạng Thanh niên không còn thích hợp và đủ sức lãnh đạo phong trào. Trước tình hình đó, tháng 3-1929,
những người lãnh đạo Kỳ bộ Bắc kỳ (Trần Văn Cung, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu...) họp tại số nhà 5D, ph
ố Hàm Long, Hà Nội, quyết định lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam. Ngày 17-6-1929,
đại biểu của các tổ chức cộng sản ở Bắc kỳ họp tại số nhà 312 phố Khâm Thiên (Hà Nội), quyết định thành lập
Đông Dương Cộng sản Đảng, thông qua Tuyên ngôn, Điều lệ; lấy cờ đỏ búa liềm là Đảng kỳ và quyết định
xuất bản báo Búa liềm làm cơ quan ngôn luận. Trước ng c ảnh hưở
ủa Đông Dương Cộng sản Đảng, những thanh niên yêu nước ở Nam kỳ theo xu hướng cộng sản, lần lượt t ổ ch c
ứ những chi bộ cộng sản. Tháng 11-1929, trên
cơ sở các chi bộ cộng sản ở Nam kỳ, An Nam C ng ộ
sản Đảng được thành lập tại Khánh Hội, Sài Gòn, công bố Điều lệ, quyết định xuất bản Tạp chí Bônsơvích.
Tại Trung kỳ, Tân Việt Cách mạng đảng (là một t
ổ chức thanh niên yêu nước có cả Trần Phú, Nguyễn Thị Minh Khai...) chịu t ng ác độ mạnh mẽ c a
ủ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên - đã đi theo khuynh hướng
cách mạng vô sản. Tháng 9-1929, những người tiên tiến trong Tân Việt Cách mạng đảng họp bàn việc thành lập
Đông Dương Cộng sản Liên đoàn và ra Tuyên đạt, ẳn
kh g định: “... những người giác ngộ cộng sản chân chính
trong Tân Việt Cách mệnh Đảng trịnh trọng tuyên ngôn cùng toàn thể đảng viên Tân Việt Cách mệnh Đảng,
toàn thể thợ thuyền dân cày và lao kh
ổ biết rằng chúng tôi đã chánh thức lập ra Đông Dương Cộng sản Liên
đoàn... Muốn làm tròn nhiệm vụ thì trước mắt của Đông Dương Cộng sản liên đoàn là một mặt phải xây dựng
cơ sở chi bộ của Liên đoàn tức là thực hành cải tổ Tân Việt Cách mạng Đảng thành đoàn thể cách mạng chân
chính...”. Đến cuối tháng 12-1929, tại Đại hội các đại biểu liên tỉnh tại nhà đồng chí Nguyễn Xuân Thanh - Ủy
viên Ban Chấp hành liên tỉnh (ga Chợ Thượng, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh), nhất trí quyết định “Bỏ tên gọi
Tân Việt. Đặt tên mới là Đông Dương Cộng sản liên đoàn”. Khi đang Đại hội, sợ bị lộ, các đại biểu di chuyển
đến địa điểm mới thì bị địch bắt vào sáng ngày 1-1-1930. “Có thể coi những ngày cuối tháng 12-1929 là thời
điểm hoàn tất quá trình thành lập Đông Dương Cộng sản liên đoàn được ởi
kh đầu từ sự kiện công bố Tuyên đạt tháng 9-1929”. Sự ra đời ba t
ổ chức cộng sản trên cả nước diễn ra trong vòng n a
ử cuối năm 1929 đã khẳng định bước
phát triển về chất của phong trào yêu nước Việt Nam theo khuynh hướng cách mạng vô sản, phù hợp với xu thế
và nhu cầu bức thiết của lịch sử Việt Nam. Tuy nhiên, sự ra đời ba tổ chức cộng sản ở ba miền đều tuyên b ố
ủng hộ Quốc tế Cộng sản, kêu gọi Quốc tế Cộng sản thừa nhận tổ chức của mình và đều t ự nhận là đảng cách
mạng chân chính, không tránh khỏi phân tán về lực lượng và thiếu thống nhất về tổ chức trên cả nước.
Sự chuyển biến mạnh mẽ các phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân ngày càng lên cao, nhu cầu
thành lập một chính đảng cách mạng có đủ khả năng tập hợp lực lượng toàn dân tộc và đảm nhiệm vai trò lãnh
đạo sự nghiệp giải phóng dân tộc ngày càng trở nên bức thiết đối với cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ.
Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Trước nhu cầu cấp bách c a
ủ phong trào cách mạng trong nước, với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng
sản, ngày 23-12-1929, Nguyễn Ái Quốc đến H n
ồ g Kông (Trung Quốc) triệu tập đại biểu của Đông Dương
Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng đến họp tại Cửu Long (Hồng Kông) tiến hành hội nghị hợp nhất các t c
ổ hức cộng sản thành một chính đảng duy nhất của Việt Nam.
Thời gian Hội nghị từ ngày 6-1 đến ngày 7-2-1930. (Sau này Đảng quyết nghị lấy ngày 3 tháng 2 Dương lịch làm ngày k
ỷ niệm thành lập Đảng). Trong Báo cáo gửi Qu c
ố tế Cộng sản, ngày 18-2-1930, Nguyễn Ái
Quốc viết: “Chúng tôi họp vào ngày mồng 6-1. Với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản có đầy đủ quyền
quyết định mọi vấn đề liên quan đến phong trào cách mạng ở Đông Dương, tôi nói cho họ biết những sai lầm và họ phải làm gì. Họ ng đồ
ý thống nhất vào một đảng. Chúng tôi cùng nhau xây dựng cương lĩnh và chiến lược theo đường lối c a
ủ Quốc tế Cộng sản... Các đại biểu trở về Việt Nam ngày 8-2”. Thành phần d
ự Hội nghị: gồm 2 đại biểu của Đông Dương Cộng sản Đảng (Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Đức Cảnh), 2 đại biểu c a
ủ An Nam Cộng sản Đảng (Châu Văn Liêm và Nguyễn Thiệu), dưới s
ự chủ trì của lãnh tụ
Nguyễn Ái Quốc - đại biểu c a ủ Quốc tế Cộng sản.
Chương trình nghị sự của Hội nghị: 1. Đại biểu c a
ủ Quốc tế Cộng sản nói lý do cuộc hội nghị;
2. Định tên Đảng là Đảng Cộng sản Việt Nam;
3. Thảo Chính cương và Điều lệ sơ lược; 4. Định kế hoạch th c ự hiện việc thống nh c ất trong nướ ; 5. C
ử một Ban Trung ương lâm thầy...”.
Hội nghị thảo luận, tán thành ý kiến chỉ đạo c a
ủ Nguyễn Ái Quốc, thông qua các văn kiện quan trọng do lãnh t N
ụ guyễn Ái Quốc soạn thảo: Chánh cương vắn tắt của Đảng, Sách lược vắn t t
ắ của Đảng, Chương trình tóm t t
ắ của Đảng, Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Hội nghị xác định rõ tôn chỉ mục đích của Đảng: “Đảng Cộng sản Việt Nam t
ổ chức ra để lãnh đạo quần
chúng lao khổ làm giai cấp tranh đấu để tiêu trừ tư bản đế quốc chủ nghĩa, làm cho thực hiện xã hội cộng sản”.
Quy định điều kiện vào Đảng: là những người “tin theo chủ nghĩa cộng sản, chương trình đảng và Quốc tế
Cộng sản, hăng hái tranh đấu và dám hy sinh phục tùng mệnh lệnh Đảng và đóng kinh phí, chịu ấ ph n đấu trong một bộ phận đảng”.
Hội nghị chủ trương các đại biểu về nước phải tổ chức một Trung ương m
lâ thời để lãnh đạo cách mạng
Việt Nam. Hệ thống tổ chức ng Đả
từ chi bộ, huyện bộ, thị bộ hay khu bộ, tỉnh bộ, thành bộ hay đặc biệt bộ và Trung ương.
Ngoài ra, Hội nghị còn quyết định chủ trương xây dựng các tổ ch c
ứ công hội, nông hội, c u ứ tế, tổ ch c ứ
phản đế và xuất bản một tạp chí lý luận và ba tờ bó tuyên truyền của Đảng.
Đến ngày 24-2-1930, việc thống nhất các tổ chức cộng sản thành một chính đảng duy nhất được hoàn
thành với Quyết nghị của Lâm thời chấp ủy Đảng Cộng sản Việt Nam, chấp nhận Đông Dương Cộng sản Liên
đoàn gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội nghị thành lập ng Đả
Cộng sản Việt Nam dưới sự chủ trì của lãnh t
ụ Nguyễn Ái Quốc có giá trị như
một Đại hội Đảng. Sau Hội nghị, Nguyễn Ái Quốc ra Lời kêu gọi nhân dịp thành lập Đảng. Mở đầu Lời kêu gọi,
Người viết: “Nhận chỉ thị c a
ủ Quốc tế Cộng sản giải quyết vấn đề cách mạng nước ta, tôi đã hoàn thành nhiệm vụ”.
Nội dung cơ bản của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng
Trong các văn kiện do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc soạn thảo, được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng,
có hai văn kiện, đó là: Chánh cương vắn tắt của Đảng và Sách lược vắn tắt của Đảng đã phản ánh về đường
hướng phát triển và những vấn đề cơ bản về chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam. Vì vậy, hai văn
kiện trên là Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Cương lĩnh chính trị đầu tiên xác định m c
ụ tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam: Từ việc phân tích
thực trạng và mâu thuẫn trong xã hội Việt Nam - một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, mâu thuẫn gi a ữ dân tộc
Việt Nam trong đó có công nhân, nông dân với đế quốc ngày càng gay gắt cần phải giải quyết, đi đến xác định
đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam “chủ trương làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách
mạng để đi tới xã hội cộng sản”. Như vậy, m c
ụ tiêu chiến lược được nêu ra trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã làm rõ nội dung c a
ủ cách mạng thuộc địa nằm trong phạm trù c a ủ cách mạng vô sản. Xác định nhiệm v ụ ch
ủ yếu trước mắt của cách mạng Việt Nam: “Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và
bọn phong kiến”, “Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập”. Cương lĩnh đã xác định: Chống đế quốc và
chống phong kiến là nhiệm vụ cơ bản để giành độc lập cho dân tộc và ruộng đất cho dân cày, trong đó chống đế
quốc, giành độc lập cho dân tộc được đặt ở vị trí hàng đầu. Về phương diện xã ộ h i, Cương lĩ
nh xác định rõ: “a) Dân chúng được tự do tổ chức; b) Nam nữ bình
quyền, v.v...; c) Phổ thông giáo dục theo công nông hóa”. Về phương diện kinh tế, Cương lĩnh xác định: Thủ
tiêu hết các thứ quốc trái; thâu hết sản nghiệp lớn (như công nghiệp, vận tải, ngân hàng, v.v...) của tư bản đế
quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông binh quản lý; thâu hết ruộng đất của đế quốc chủ nghĩa làm c a
ủ công chia cho dân cày nghèo; bỏ sưu thuế cho dân cày nghèo; mở mang công nghiệp và nông nghiệp;
thi hành luật ngày làm tám giờ... Những nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam về phương diện xã ộ h i và phương
diện kinh tế nêu trên vừa phản ánh đúng tình hình kinh tế, xã hội, cần được giải quyết ở Việt Nam, v a ừ thể hiện
tính cách mạng, toàn diện, triệt để là xóa bỏ tận gốc ách thống trị, bóc lột hà khắc của ngoại bang, nhằm giải
phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, đặc biệt là giải phóng cho hai giai cấp công nhân và nông dân.
Xác định lực lượng cách mạng: phải đoàn kết công nhân, nông dân - đây là lực lượng cơ bản, trong đó
giai cấp công nhân lãnh đạo; đồng thời chủ trương đo t
àn kế tất cả các giai cấp, các lực lượng tiến bộ, yêu nước
để tập trung chống đế quốc và tay sai. Do vậy, Đảng “phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình”, “phải
thu phục cho được đại bộ phận dân cày,... hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông... để kéo họ đi vào
phe vô sản giai cấp. Còn đối với bọn phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư bản An Nam mà chưa rõ mặt phản cách
mạng thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập”. Đây là cơ sở của tư tưởng chiến lược đại đoàn
kết toàn dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết rộng rãi các giai cấp, các tầng lớp nhân dân yêu nước và các tổ
chức yêu nước, cách mạng, trên cơ sở đánh giá đúng đắn thái độ các giai cấp phù hợp với đặc điểm xã hội Việt Nam.
Xác định phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, Cương lĩnh khẳng định phải bằng con đường ạ b o lực cách mạng c a
ủ quần chúng, trong bất c
ứ hoàn cảnh nào cũng không được thỏa hiệp “không khi
nào nhượng một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường thỏa hiệp”. Có sách lược đấu tranh cách mạng
thích hợp để lôi kéo tiểu tư sản, trí th c
ứ , trung nông về phía giai cấp vô sản, nhưng kiên quyết: “bộ phận nào đã
ra mặt phản cách mạng (Đảng Lập hiến, v.v...) thì phải đánh đổ” .
Xác định tinh thần đoàn kết quốc tế, Cương lĩnh chỉ rõ trong khi thực hiện nhiệm v ụ giải phóng dân tộc, đồng thời tranh th s ủ ự t đoàn kế , ng h ủ ộ c a
ủ các dân tộc bị áp bức và giai cấp vô sản thế giới, nhất là giai cấp vô
sản Pháp. Cương lĩnh nêu rõ cách mạng Việt Nam liên lạc mật thiết và là một bộ phận c a ủ cách mạng vô sản
thế giới: “Trong khi tuyên truyền cái khẩu hiệu nước An Nam độc lập, ải
ph đồng thời tuyên truyền và thực
hành liên lạc với bị áp b c
ứ dân tộc và vô sản giai cấp thế giới”. Như vậy, ngay từ khi thành lập, Đảng Cộng sản
Việt Nam đã nêu cao chủ nghĩa quốc tế và mang bản chất quốc tế c a ủ giai cấp công nhân.
Xác định vai trò lãnh đạo của Đảng: “Đảng là đội tiên phong của vô sản giai cấp phải thu phục cho được
đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng”. “Đảng là đội tiên phong c a ủ
đạo quân vô sản gồm một số lớn của giai cấp công nhân và làm cho họ có đủ năng lực lãnh đạo quần chúng”.
Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng ã
đ phản ánh một cách súc tích các luận điểm cơ bản c a ủ cách
mạng Việt Nam. Trong đó, thể hiện bản lĩnh chính trị độc lập, tự chủ, sáng tạo trong việc đánh giá đặc điểm,
tính chất xã hội thuộc địa nửa phong kiến Việt Nam trong những năm 20 của thế kỷ XX, chỉ rõ những mâu
thuẫn cơ bản và chủ yếu của dân tộc Việt Nam lúc đó, đặc biệt là việc đánh giá đúng đắn, sát thực thái độ các
giai tầng xã hội đối với nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Từ đó, các văn kiện đã xác định đường lối chiến lược và
sách lược của cách mạng Việt Nam, đồng t ời
h xác định phương pháp cách mạng, nhiệm v ụ cách mạng và lực
lượng của cách mạng để thực hiện đường lối chiến lược và sách lược đã đề ra.
Như vậy, trước yêu cầu c a
ủ lịch sử cách mạng Việt Nam cần phải thống nhất các t ổ chức cộng sản trong
nước, chấm dứt sự chia rẽ bất lợi cho cách mạng, với uy tín chính trị và phương thức hợp nhất phù hợp, Nguyễn
Ái Quốc đã kịp thời triệu tập và ch ủ trì hợp nhất các t ổ ch c
ứ cộng sản. Những văn kiện được thông qua trong
Hội nghị hợp nhất dù “vắn tắt”, nhưng đã phản ánh những vấn đề cơ bản trước mắt và lâu dài cho cách mạng
Việt Nam, đưa cách mạng Việt Nam sang một trang s m ử ới.
4. Ý nghĩa lịch sử của sự kiện thành lập Đảng C n ộ g s n
ả Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã chấm d t ứ s
ự khủng hoảng bế tắc về đường lối cứu nước, đưa cách
mạng Việt Nam sang một bước ngoặt lịch sử vĩ đại: cách mạng Việt Nam trở thành một bộ phận khăng khít của
cách mạng vô sản thế giới. Đó là kết quả của sự ận
v động phát triển và thống nhất của phong trào cách mạng trong cả nước, s
ự chuẩn bị tích cực, sáng tạo, bản lĩnh của lãnh t
ụ Nguyễn Ái Quốc, sự đoàn kết, nhất trí của
những chiến sĩ cách mạng tiên phong vì lợi ích c a
ủ giai cấp và dân tộc.
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là sản phẩm c a
ủ sự kết hợp chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Đó cũng là kết quả của sự phát triển cao
và thống nhất của phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam được soi sáng bởi chủ nghĩa Mác- Lênin. Ch t
ủ ịch Hồ Chí Minh đã khẳ g đị n
nh: Chủ nghĩa Mác-Lênin kết hợp với phong trào công nhân và phong
trào yêu nước đã dẫn tới việc thành lập Đảng, “Việc thành lập Đảng là một bước ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch s
ử cách mạng Việt Nam ta. Nó chứng tỏ rằng giai cấp vô sản ta đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng”.
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời với Cương lĩnh chính trị đầu tiên được thông qua tại Hội nghị thành lập
Đảng đã khẳng định lần đầu tiên cách mạng Việt Nam có một bản cương lĩnh chính trị phản ánh được quy luật khách quan c a
ủ xã hội Việt Nam, đáp ứng những nhu c n và c ầu cơ bả
ấp bách của xã hội Việt Nam, phù hợp với
xu thế của thời đại, định hướng chiến lược đúng đắn cho tiến trình phát triển c a
ủ cách mạng Việt Nam. Đường
lối đó là kết quả của sự vận d ng c ụ
hủ nghĩa Mác-Lênin vào th c
ự tiễn cách mạng Việt Nam một cách đúng đắn,
sáng tạo và có phát triển trong điều kiện lịch s m ử ới. Sự ra đời của ng Đả
Cộng sản Việt Nam với Cương lĩnh chính trị đầu tiên đã khẳng định sự l a ự chọn con
đường cách mạng cho dân tộc Việt Nam - con đường cách mạng vô sản. Con đường duy nhất đúng i giả phóng
dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Sự lựa chọn con đường cách mạng vô sản phù hợp với nội dung và xu thế c a
ủ thời đại mới được mở ra t C
ừ ách mạng tháng Mười Nga vĩ đại: “Đối với nước ta, không còn
con đường nào khác để có độc lập dân tộc thật sự và tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Cần nhấn mạnh rằng đây là s ự l a
ự chọn của chính lịch sử, sự lựa chọn đã dứt khoát từ năm 1930 với sự ra đời của Đảng ta”.
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là bước ngoặt vĩ đại trong lịch s
ử phát triển của dân tộc Việt Nam, trở
thành nhân tố hàng đầu quyết định đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
II. Đảng lãnh đạo quá trình đấu tranh gi i
ả phóng dân tộc, giành chính quyền (1930-1945)
1. Phong trào cách m n ạ g 1930-1935
Cao trào cách mạng năm - 1930 1931 và Lu (
ận cương chính trị 10-1930)
Trong thời gian 1929-1933, khi Liên Xô đang đạt được những thành quả quan trọng trong công cuộc xây
dựng đất nước, thì ở các nước tư bản chủ nghĩa diễn ra một cuộc khủng hoảng kinh tế trên quy mô lớn với
những hậu quả nặng nề, làm cho những mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bản phát triển gay gắt. Phong trào cách
mạng thế giới dâng cao.
Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933 ảnh hưởng lớn đến các nước thuộc địa và ph ụ thuộc, làm cho mọi
hoạt động sản xuất đình đốn. Ở Đông Dương, thực dân Pháp tăng cường bóc lột để bù đắp những hậu quả c a ủ
cuộc khủng hoảng ở chính quốc, đồng thời tiến hành một chiến dịch khủng bố trắng nhằm đàn áp cuộc khởi
nghĩa Yên Bái (2-1930). Mâu thuẫn gi a
ữ dân tộc Việt Nam với đế quốc Pháp và tay si càng phát triển gay gắt.
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời với hệ thống t
ổ chức thống nhất và cương lĩnh chính trị đúng đắn, nắm
quyền lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam đã “lãnh đạo ngay một cuộc đấu tranh kịch liệt chống thực dân Pháp”. T
ừ tháng 1 đến tháng 4-1930, bãi công của công nhân nổ ra liên tiế ở
p nhà máy xi măng Hải Phòng, hãng
dầu Nhà Bè (Sài Gòn), các đồn điền Phú Riềng, Dầu Tiếng, nhà máy dệt Nam Định, nhà máy diêm và nhà máy
cưa Bến Thủy... Phong trào đấu tranh của nông dân cũng diễn ra ở nhiều địa phương như Hà Nam, Thái Bình,
Nghệ An, Hà Tĩnh... Truyền đơn, cờ đỏ búa liềm xuất hiện trên các đường phố Hà Nội và nhi ều địa phương.
Từ tháng 5-1930, phong trào phát triển thành cao trào. Ngày 1-5-1930, nhân dân Việt Nam kỷ niệm Ngày
Quốc tế Lao động với những hình thức đấu tranh phong phú. Riêng trong tháng 5-1930 đã nổ ra 16 cuộc bãi công c a
ủ công nhân, 34 cuộc biểu tình của nông dân và 4 cuộc đấu tranh c a
ủ các tầng lớp nhân dân thành thị.
Từ tháng 6 đến tháng 8-1930 đã nổ ra 121 cuộc đấu tranh, nổi bật ấ
nh t là cuộc tổng bãi công c a ủ công nhân khu
công nghiệp Bến Thủy - Vinh (8-1930), đánh dấu “một thời k
ỳ mới, thời kỳ đấu tranh kịch liệt đã đến . ”
Ở vùng nông thôn hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, nổ ra nhiều cuộc biểu tình lớn c a ủ nông dân. Tháng 9-
1930, phong trào cách mạng phát triển đến đỉnh cao với những hình thức đấu tranh ngày càng quyết liệt. Cuộc
biểu tình của nông dân Hưng Nguyên, ngày 12-9-1930, bị máy bay Pháp ném bom giết chết 171 người. Như lửa
đổ thêm dầu, phong trào cách mạng bùng lên dữ dội. Trước sức mạnh c a
ủ quần chúng, bộ máy chính quyền của đế quốc và tay sai ở nhiều nơi tan rã. Các tổ
chức đảng lãnh đạo ban chấp hành nông hội ở thôn, xã đứng ra quản lý mọi mặt đời sống xã hội ở nông thôn,
thực hiện chuyên chính với kẻ thù, dân ch
ủ với quần chúng nhân dân
, làm chức năng, nhiệm vụ một chính
quyền cách mạng dưới hình th c ứ các ủy ban t qu ự ản theo kiểu Xô viết.
Tháng 9-1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng gửi thông tri cho Xứ y
ủ Trung kỳ vạch rõ chủ trương
bạo động riêng lẻ trong vài địa phương lúc đó là quá sớm vì chưa đủ điều kiện. Trách nhiệm của Đảng là phải tổ ch c
ứ quần chúng chống khủng bố, giữ vững lực ng lượ
cách mạng, “duy trì kiên cố ảnh hưởng của n Đả g, của
Xô viết trong quần chúng, để đến khi thất bại thì ý nghĩa Xô viết ăn sâu vào trong óc quần chúng và lực lượng
của Đảng và Nông hội vẫn duy trì”.
Khi chính quyền Xô viết ra đời cũng là lúc phong trào cách mạng lên tới đỉnh cao nhất. Từ cuối năm
1930, thực dân Pháp tập trung lực lượng đàn áp, kết hợp t ủ
h đoạn bạo lực với những thủ đoạn chính trị như
cưỡng bức dân cày ra đầu thú, t
ổ chức rước cờ vàng, nhận thẻ quy thuận... Hàng nghìn chiến sĩ cộng sản, hàng
vạn người yêu nước bị bắt, bị giết hoặc bị tù đày. Toàn bộ Ban C ấ
h p hành Trung ương Đảng bị bắt, không còn
lại một ủy viên nào. “Các tổ chức của Đảng và c a
ủ quần chúng tan rã hầu hết”.
Tuy bị đế quốc và tay sai dìm trong máu lửa, nhưng cao trào cách mạng năm 1930-1931 là bước thắng lợi
đầu tiên có ý nghĩa quyết định đến tiến trình phát triển về sau của cách mạng Việt Nam. Nó đã “khẳng định
trong thực tế quyền lãnh đạo và năng lực lãnh đạo cách mạng c a
ủ giai cấp vô sản mà đại biểu là Đảng ta; ở chỗ
nó đem lại cho nông dân niềm tin vững chắc vào giai cấp vô sản, ng đồ
thời đem lại cho đông đảo quần chúng công nông lòng t ự tin ở s c
ứ lực cách mạng vĩ đại của mình...”. Sự lãnh đạo của Đảng và khối liên minh công
nông là những nhân tố chiến lược đảm bảo thắng lợi c a ủ cách mạng Việt Nam.
Cao trào bước đầu tạo ra trận địa và lực lượng cách mạng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên và quần
chúng yêu nước. Đặc biệt, “Xô viết Nghệ An bị thất bại, nhưng đã có ảnh hưởng lớn. Tinh thần anh dũng của
nó luôn luôn nồng nàn trong tâm hồn quần chúng, và nó đã mở đường cho thắng lợi về sau”.
Cao trào cũng để lại cho Đảng những kinh nghiệm quý báu “về kết hợp hai nhiệm vụ chiến lược phản đế
và phản phong kiến, kết hợp phong trào đấu tranh của công nông với phong trào đấu tranh c a ủ nông dân, th c ự
hiện liên minh công nông dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân; kết hợp phong trào cách mạng ở nông thôn
với phong trào cách mạng ở thành thị, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang v.v...”.
Luận cương chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 10-1930
Tháng 4-1930, giữa lúc phong trào cách mạng đang phát triển, Trần Phú từ Liên Xô về nước. Tháng 7-
1930, ông được bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời và tham gia chuẩn bị cho Hội nghị lần thứ nhất của Trung ương.
Từ ngày 14 đến ngày 31-10-1930, Ban Chấp hành Trung ương họp Hội nghị lần th nh ứ ất tại Hương Cảng tức Hồng Kôn g (Trung Quốc) , quy ết định đổi tên Đả ng Cộn
g sản Việt Nam thành Đả ng Cộn g sản Đông
Dương. Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng.
Thay cho Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam là Luận cương chính trị
của Đảng Cộng sản Đông Dương với các nội dung chính:
Xác định mâu thuẫn giai cấp ngày càng diễn ra gay gắt ở Việt Nam, Lào và Cao Miên là “một bên thì thợ
thuyền, dân cày và các phần tử lao khổ; một bên thì địa chủ, phong kiến, tư bản và đế quốc chủ nghĩa”.
Về phương hướng chiến lược của cách mạng, Luận cương nêu rõ tính chất của cách mạng Đông Dương
lúc đầu là một cuộc “cách mạng tư sản dân quyền”, “có tính chất thổ địa và phản đế”. Sau đó sẽ tiếp tục “phát
triển, bỏ qua thời kỳ u t
tư bổn mà tranh đấ hẳng lên con đường xã hội chủ nghĩa”. Nhiệm v ụ c t
ố yếu của cách mạng tư n dân sả
quyền là phải “tranh đấu để đánh đổ các di tích phong kiến,
đánh đổ các cách bóc lột theo lối tiền tiền tư bổn và để thực hành thổ địa cách m ng ạ
cho triệt để” và “đánh đổ đế ố
qu c chủ nghĩa Pháp, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập”. Hai nhiệm vụ chiến lược đó có quan hệ
khăng khít với nhau: “... có đánh đổ đế quốc chủ nghĩa mới phá được cái giai cấp địa chủ và làm cách m ng ạ
thổ địa được thắng lợi; mà có phá tan chế
độ phong kiến thì mới đánh đổ được đế quốc chủ nghĩa”. Luận
cương nhấn mạnh: “Vấn đề thổ địa là cái cốt của cách mạng tư sản dân quyền”, là cơ sở để Đảng giành quyền lãnh đạo dân cày.
Giai cấp vô sản là nông dân là hai động lực chính c a
ủ cách mạng tư sản dân quyền, trong đó giai cấp vô
sản là động lực chính và mạnh.
Về lãnh đạo cách mạng, Luận cương khẳng định: “Điều kiện cốt yếu cho sự t ắ
h ng lợi của cách mạng ở
Đông Dương là cần phải có một Đảng Cộng sản có một đường lối chánh trị đúng có kỷ luật tập trung, mật thiết
liên lạc với quần chúng, và từng trải tranh đấu mà trưởng thành”.
Về phương pháp cách mạng, Luận cương nêu rõ phải ra sức chuẩn bị cho quần chúng về con đường “võ
trang bạo động”. Đến lúc có tình thế cách mạng, “Đảng phải lập tức lãnh đạo ần chúng để qu đánh đổ chánh phủ
của địch nhân và giành lấy chánh quyền cho công nông”. Võ trang bạo động để giành chính quyền là một nghệ
thuật, “phải tuân theo khuôn phép nhà binh”.
Cách mạng Đông Dương là một bộ phận c a
ủ cách mạng vô sản thế giới, vì thế giai cấp vô sản Đông
Dương phải đoàn kết gắn bó với giai cấp vô sản thế giới, trước hết là giai cấp vô sản Pháp, và phải mật thiết
liên hệ với phong trào cách mạng ở các nước t ộc đị hu a và nửa thu a ộc đị . Luận cươn
g chính trị tháng 10-1930 đã xác định nhiều vấn đề cơ bản về chiến lược cách mạng. Tuy
nhiên, Luận cương đã không vạch rõ mâu thuẫn chủ yếu của xã hội Việt Nam thuộc địa, không nhấn mạnh
nhiệm vụ giải phóng dân tộc, mà nặng về đấu tranh giai cấp và cách mạng ruộng đất; không đề ra được một
chiến lược liên minh dân tộc và giai cấp rộng rãi trong cuộc đấu tranh chống đế quốc xâm lược và tay sai.
Nguyên nhân của những hạn chế đó là do nhận thức chưa đầy đủ về thực tiễn cách mạng thuộc địa và chịu ảnh
hưởng của tư tưởng tả khuynh, nhấn mạnh một chiều đấu tranh giai cấp đang tồn tại trong Quốc tế Cộng sản và
một số Đảng Cộng sản anh em trong thời gian đó. Những hạn chế của ng Đả
trong việc giải quyết mối quan hệ gi a
ữ vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc, giữa
hai nhiệm vụ giải phóng dân tộc và cách mạng ruộng đất, cũng như trong việc tập hợp lực lượng cách mạng còn
tiếp tục kéo dài trong nhiều năm sau.
Cuộc đấu tranh khôi phục tổ chức và phong trào cách mạng, Đại h ng l ội Đả n t ầ h nh ứ t ấ (3-1935)
Do bị tổn thất nặng nề, cách mạng Việt Nam bước vào một giai đoạn đấu tranh c c ự kỳ gian khổ. Tháng 1-
1931, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Thông cáo về việc đế qu c
ố Pháp buộc dân cày ra u đầ thú, vạch rõ thủ đoạn của ẻ
k thù và đề ra các biện pháp hướng dẫn quần chúng đấu tranh. Hội nghị Trung ương (3-1931)
quyết định nhiều vấn đề thúc đẩy đấu tranh. Năm 1931, các đồng chí Trung ương bị địch bắt. Trần Phú bị địch
bắt ngày 18-4-1931 tại Sài Gòn. Trong khi th c
ự dân Pháp khủng bố ngày càng d
ữ dội, tư tưởng hoang mang dao động xuất hiện trong
quần chúng và cả một số đảng viên, nhưng chỉ là số ít, “đa số đồng chí hết s c
ứ trung thành, hiến dâng cho Đảng
đến giọt máu cuối cùng”. Xứ ủy Trung kỳ không nhận rõ điều đó, nên đã đề ra chủ trương “thanh trừ trí, phú,
địa, hào, đào tận gốc trốc tận rễ”. Tháng 5-1931, Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị nghiêm khắc phê phán
chủ trương sai lầm về thanh ng Đả c a ủ xứ ủy Trung k
ỳ và vạch ra phương hướng xây dựng Đảng, “làm cho
Đảng bôn-sê-vích hóa để cách mạng hóa quần chúng, qua đó mà duy trì cơ sở, phát triển phong trào cách mạng,
đồng thời qua thử thách đấu tranh mà vận động phát triển Đảng”.
Ngày 11-4-1931, Quốc tế Cộng sản ra Nghị quyết công nhận Đảng Cộng sản Đông Dương là chi bộ độc
lập. Đó là sự khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng. Trong nhà tù đế ố
qu c, các đảng viên của Đảng nêu cao khí tiết người cộng sản. Tổng Bí thư Trần Phú hy
sinh ngày 6-9-1931 tại Nhà thương Chợ Quán (Sài Gòn). Trước lúc hy sinh còn căn dặn các đồng chí của mình
“Hãy giữ vững chí khí chiến đấu!”. Nằm trong xà lim án chém, Nguyễn Đức Cảnh vẫn viết tổng kết công tác
vận động công nhân. Người thanh niên cộng sản Lý Tự Trọng trước lúc hy sinh khẳng khái nói: “Con đường
của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng”. Những đảng viên cộng sản trong các nhà tù Hỏa Lò (Hà
Nội), Khám Lớn (Sài Gòn), Vinh, Hải Phòng, Côn Đảo... bí mật thành lập nhiều chi bộ để lãnh đạo đấu tranh
chống khủng bố, chống chế
độ nhà tù hà khắc, đòi cải thiện sinh hoạt... Cuộc đấu tranh phản đối án tử hình Lý
Tự Trọng nổ ra ở Khám Lớn (11-1931) gây náo động cả thành phố Sài Gòn. Anh chị em tù ở Hỏa Lò tuyệt th c ự phản đối v á ụ n tử hình Nguy c
ễn Đứ Cảnh. Cuộc đấu tranh chống chế
độ nhà tù hà khắc ở Kon Tum diễn ra đẫm máu.
Nhiều chi bộ nhà tù tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng cho đảng viên về lý luận Mác-Lênin, đường lối chính
trị của Đảng, kinh nghiệm vận động cách mạng; tổ chức học văn hóa, ngoại ngữ v.v... Nhiều tài liệu huấn luyện
đảng viên được biên soạn ngay trong tù như: Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Gia đình và Tổ quốc, Lịch sử tóm tắt
ba tổ chức qu c
ố tế (chủ yếu là Quốc tế Cộng sản), Những vấn đề cơ bản của cách mạng Đông Dương. Một số
tác phẩm của chủ nghĩa Mác-Lênin như Tuyên ngôn của Đảng C ng ộ sản, Tư n,
bả Làm gì?, Bệnh ấu trĩ “tả”
khuynh trong phong trào c ng ộ
sản, Hai sách lược của Đảng xã hội dân chủ... được dịch tóm tắt ra tiếng Việt.
Các chi bộ đảng trong nhà tù còn ra báo bí mật để phục vụ việc học tập và đấu tranh tư tưởng. Ở nhà tù
Hỏa Lò có các tờ báo Đuốc đưa đường và Con đường chính. Ở Côn Đảo có báo Người tù
đỏ và tạp chí Ý kiến chung... Ngày 6-6-1931, lãnh t N
ụ guyễn Ái Quốc bị chính quyền Anh ở Hồng Kông bắt giam. Đầu năm 1934, sau
khi ra tù, trở lại làm việc ở Quốc tế Cộng sản (Mátxcơva-Liên Xô). Đầu năm 1932,
theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, Lê Hồn g Phong cùn g một số đồ ng chí cô ng bố
Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương và các chương trình hành động của Công hội, Nông hội, Thanh niên cộng s ản đoàn...
Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương (15-6-1932) vạch ra nhiệm vụ đấu tranh trước
mắt để khôi phục hệ thống tổ chức của ng Đả
và phong trào cách mạng, đặc biệt cần phải “gây dựng một đoàn
thể bí mật, có kỷ luật nghiêm ngặt, cứng như sắt, vữn
g như đồng, tức Đảng Cộng sản để hướng đạo quần
chúng trên con đường giai cấp chiến đấu”.
Khi Đảng và phong trào cách mạng còn gặp nhiều khó khăn, tháng 3-1933, đồng chí Hà Huy Tập (Hồng
Thế Công) đã xuất bản Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương, bước đầu tổng kết kinh nghiệm lãnh
đạo của Đảng, khẳng định công lao và sáng kiến của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, người sáng lập Đảng.
Từ ngày 2 đến ngày 9-5-1933, Tòa án Đại hình Sài Gòn mở phiên tòa xét x
ử 120 chiến sĩ cộng sản, trong
đó có các đồng chí Ngô Gia T ,
ự Nguyễn Chí Diểu, Lê Văn Lương, Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Bùi Lâm và đày ra Côn Đảo.
Đầu năm 1934, theo sự chỉ đạo c a
ủ Quốc tế Cộng sản, Ban Chỉ huy ở ngoài của ng Đả Cộng sản Đông
Dương được thành lập lãnh đạo, chỉ đạo phong trào trong nước như chức năng, trách nhiệm c a ủ Ban Chấp hành Trung ương.
Đến đầu năm 1935, hệ thống t c ổ h c
ứ của Đảng được phục hồi. Đó là cơ sở để tiến tới Đại hội lần th nh ứ ất của Đảng. Tháng 3-1935, i
Đạ hội đại biểu lần th ứ nhất của ng Đả
họp ở Ma Cao (Trung Quốc), đề ra ba nhiệm vụ
trước mắt: 1. Củng cố và phát triển Đảng; 2. Đẩy mạnh cuộc vận động tập hợp quần chúng; 3. Mở rộng tuyên
truyền chống đế quốc, chống chiến tranh, n ủ g hộ Liên Xô và ng ủ h
ộ cách mạng Trung Quốc... i Đạ hội thông
qua Nghị quyết chính trị, Điều lệ Đảng và các nghị quyết về ậ v n động ần chúng. qu
Đại hội bầu Ban Chấp hành
Trung ương mới do Lê Hồng Phong làm Tổng Bí thư, bầu đoàn đại biểu đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản.
Nguyễn Ái Quốc được cử làm đại diện của Đảng bên cạnh Quốc tế Cộng sản. Đại hội lần th nh ứ ất của Đảng (3- 1935) v r
ẫn chưa đề a một chủ trương chiến lược phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam, chưa đặt nhiệm vụ
giải phóng dân tộc lên hàng đầu và tập hợp lực lượng toàn dân tộc. i
Đạ hội Đảng vẫn cho rằng, “người ta không
làm cách mạng phản đế, sau đó mới làm cách mạng điền địa. Cách mạng sẽ chỉ thắng lợi với điều kiện hai cuộc
cách mạng ấy gắn bó chặt chẽ với nhau và cùng đi với nhau”. “Chính sách của i
Đạ hội Ma Cao vạch ra không
sát với phong trào cách mạng thế giới và trong nước lúc bấy giờ”.
Đại hội lần thứ nhất đánh dấu sự phục hồi hệ thống tổ chức của ng Đả
và phong trào cách mạng quần
chúng, tạo điều kiện để bước vào một cao trào cách mạng mới.
2. Cuộc vận động dân chủ 1936-1939
Điều kiện lịch sử và chủ trương của Đảng
Để giải quyết những hậu quả c a
ủ cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933, giai cấp tư n
sả ở một số nước như
Đức, Italia, Tây Ban Nha... chủ trương dùng bạo lực đàn áp phong trào đấu tranh trong nước và chuẩn bị phát
động chiến tranh thế giới để chia lại thị trường. Chủ nghĩa phát xít xuất hiện và tạm thời thắng thế ở một số nơi.
Nguy cơ chủ nghĩa phát xít và chiến tranh thế giới đe dọa nghiêm trọng nền hòa bình và an ninh quốc tế. Quốc tế Cộng sản h i
ọp Đạ hội VII tại Mátxcơva (Liên Xô) (7-1935), xác định kẻ thù nguy hiểm trước mắt
của nhân dân thế giới là chủ nghĩa phát xít. Nhiệm vụ trước mắt của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
thế giới là chống chủ nghĩa phát xít, chống chiến tranh bảo vệ dân chủ và hòa bình. Để thực hiện nhiệm vụ đó,
giai cấp công nhân các nước trên thế giới phải thống nhất hàng ngũ, lập mặt trận nhân dân rộng rãi. Đoàn đại
biểu Đảng Cộng sản Đông Dương dự i
Đạ hội VII Quốc tế Cộng sản có Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh
Khai, Hoàng Văn Nọn. Tổng Bí thư Lê Hồng Phong được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản.
Trong thời gian này, các đảng cộng sản ra s c
ứ phấn đấu lập mặt trận nhân dân chống chủ nghĩa phát xít.
Đặc biệt, Mặt trận nhân dân Pháp thành lập từ tháng 5-1935 do Đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt, đã giành
được thắng lợi vang dội trong cuộng tổng tuyển cử năm 1936, dẫn đến sự ra đời của Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp. Chính ph
ủ này ban bố nhiều quyền t
ự do dân chủ, trong đó có những quyền được áp dụng ở thuộc
địa, tạo không khí chính trị thuận lợi cho cuộc đấu tranh đòi các quyền tự do, dân chủ, cải thiện đời sống c a ủ
nhân dân các nước trong hệ thống thuộc địa Pháp. Nhiều tù chính trị cộng sản được trả tự do. Các đồng chí đã
tham gia ngay vào công việc lãnh đạo, chỉ đạo của n
Đả g góp phần rất quan trọng thúc đẩy phong trào cách mạng phát triển.
Ở Việt Nam, mọi tầng lớp xã hội đều mong muốn có những cải cách dân chủ nhằm thoát khỏi tình trạng
ngột ngạt do khủng hoảng kinh tế và chính sách khủng bố trắng do thực dân Pháp gây ra. Đảng Cộng sản Đông
Dương đã phục hồi hệ thống t
ổ chức sau một thời gian đấu tranh cực kỳ gian khổ và tranh thủ cơ hội thuận lợi
để xây dựng, phát triển tổ ch n ức đả g và các t
ổ chức quần chúng rộng rãi.
Ngày 26-7-1936, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị tại Thượng Hải (Trung Quốc), do Lê Hồng Phong ch t
ủ rì, có Hà Huy Tập, Phùng Chí Kiên dự, “sửa chữa những sai lầm” trước đó và “định lại chính
sách mới” dựa theo những nghị quyết của i Đạ hội lần th
ứ VII Quốc tế Cộng sản. Hội nghị xác định nhiệm vụ
trước mắt là chống phát xít, chống chiến tranh đế quốc, chống phản động t ộc
hu địa và tay sai, đòi tự do, dân
chủ, cơm áo và hòa bình; “lập Mặt trận nhân dân phản đế rộng rãi chính để bao gồm các giai cấp, các đảng
phái, các đoàn thể chính trị và tín ngưỡng tôn giáo khác nhau, các dân tộc ở xứ Đông Dương để cùng nhau
tranh đấu để đòi những điều dân chủ đơn sơ”. Hội nghị chủ trương chuyển hình thức tổ ch c ứ bí mật, không hợp
pháp sang các hình thức t
ổ chức và đấu tranh công khai, nửa công khai, hợp pháp, n a
ử hợp pháp, kết hợp với bí
mật, bất hợp pháp. Đồng chí Hà Huy Tập là Tổng Bí thư của Đảng từ tháng 8-1936 đến tháng 3-1938. Các Hội nghị lần th b
ứ a (3-1937) và lần thứ tư (9-1937) Ban Chấp hành Trung ương Đảng bàn sâu hơn về công tác tổ ch c
ứ của Đảng, quyết định chuyển mạnh hơn nữa về phương pháp tổ chức và hoạt động để tập hợp
đông đảo quần chúng trong mặt trận chống phản động thuộc địa, đòi tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình. Hội nghị
Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 3-1938 nhấn mạnh “lập Mặt trận dân ch
ủ thống nhất là một nhiệm vụ
trung tâm của Đảng trong giai đoạn hiện tại . ”
Cùng với việc đề ra chủ trương cụ t ể,
h trước mắt để lãnh đạo phong trào dân chủ 1936-1939, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng đặt ấn đề v
nhận thức lại mối quan hệ giữa hai nhiệm v ph ụ
ản đế và điền địa. Chỉ thị c a ủ
Ban Trung ương Gửi các tổ chức của Đảng (26-7-1936) chỉ rõ, “ở một x
ứ thuộc địa như Đông Dương, trong
hoàn cảnh hiện tại, nếu chỉ quan tâm đến sự phát triển của cuộc đấu tranh giai cấp, có thể sẽ nảy sinh những
khó khăn để mở rộng phong trào dân tộc . ”
Trong văn kiện Chung quanh vấn đề chiến sách mới (tháng 10-1936), Đảng nêu quan điểm: “Cuộc dân
tộc giải phóng không nhất thiết phải kết chặt với cuộc cách mạng điền địa. Nghĩa là không thể nói rằng: muốn
đánh đổ đế quốc cần phải phát triển cách mạng điền địa, muốn giải quyết vấn đề điền địa thì cần phải đánh đổ
đế quốc. Lý thuyết ấy có chỗ không xác đáng”. “Nói tóm lại, nếu phát triển cuộc tranh đấu chia đất mà ngăn trở
cuộc tranh đấu phản đế thì phải lựa chọn vấn đề nào quan trọng hơn mà giải quyết trước. Nghĩa là chọn địch
nhân chính, nguy hiểm nhất, để tập trung lực lượng của một dân tộc mà đánh cho được toàn thắng”. Với văn
kiện này, Trung ương Đảng đã nêu cao tinh thần đấu tranh, thẳng thắn phê phán quan điểm chưa đúng và bước đầu ắ
kh c phục hạn chế trong Luận cương chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 10-1930. Đó cũng
là nhận thức mới, phù hợp với tinh thần trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của n
Đả g tại Hội nghị thành lập
Đảng (2-1930) và lý luận cách mạng giải phóng dân tộc c a ủ Nguyễn Ái Quốc.
Phong trào đấu tranh đòi tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cuộc vận động dân chủ diễn ra trên quy mô rộng lớn, lôi cuốn đông đảo quần
chúng tham gia với những hình th u t ức đấ ranh phong phú. Nắm cơ hội Chính ph
ủ Mặt trận nhân dân Pháp quyết định trả tự do một số tù chính trị, thi hành m t ộ số
cải cách xã hội cho lao động ở các t ộc
hu địa Pháp và cử một ủy ban điều tra thuộc địa đến Đông Dương, Đảng
phát động một phong trào đấu tranh công khai c a
ủ quần chúng, mở đầu bằng cuộc vận động lập “Ủy ban trù bị
Đông Dương đại hội” nhằm thu thập nguyện vọng quần chúng, tiến tới triệu tập Đại hội đại biểu nhân dân
Đông Dương. Hưởng ứng chủ trương của Đảng, quần chúng sôi nổi tổ chức các cuộc mít tinh, hội họp để tập
hợp “dân nguyện”. Trong một thời gian ngắn, ở khắp các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền, thành thị đến nông thôn
đã lập ra các “Ủy ban hành động” để tập hợp quần chúng. Riêng ở Nam kỳ có 600 ủy ban hành động. Đầu năm
1937, nhân dịp phái viên c a ủ chính phủ Pháp là
Gôđa (Godard) đi kinh lý Đông Dương và
Brêviê (Brévié) sang nhận ch c
ứ toàn quyền Đông Dương, Đảng vận động hai cuộc biểu dương lực lượng quần
chúng dưới danh nghĩa “đón rước”, mít tinh, biểu tình, đưa đơn “dân nguyện”.
Ngày 5-5-1937, Tổng Bí thư Hà Huy Tập ới
v bút danh Thanh Hương xuất bản cuốn Tờrốtxky và phản cách m ng ạ
phê phán những luận điệu “tả” khuynh của các phần tử Tờrốtkít ở Việt Nam như Tạ Thu Thâu, Hồ
Hữu Tường,... góp phần xây dựng Đảng về tư tưởng, chính trị và tổ chức.
Các báo chí tiếng Việt và tiếng Pháp của ng, Đả
Mặt trận Dân chủ Đông Dương ra đời. Nhiều sách chính
trị phổ thông được xuất bản để giới thiệu chủ nghĩa Mác-Lênin và chính sách mới của Đảng. Cuốn Vấn đề dân
cày (1938) của Qua Ninh (Trường Chinh) và Vân Đình (Võ Nguyên Giáp) tố cáo tội ác của đế quốc và phong
kiến đối với nông dân và làm rõ vai trò quan trọng c a
ủ nông dân trong cách mạng. Cuốn Chủ nghĩa Các Mác
của Hải Triều được in và phát hành năm 1938. Ngoài ra còn một số cuốn sách giới thiệu về Liên Xô, cách mạng
Trung Quốc, Mặt trận nhân dân Pháp và Mặt trận nhân dân Tây Ban Nha. Theo sáng kiến của ng, Đả
Hội truyền bá qu c
ố ngữ ra đời. T
ừ cuối năm 1937 phong trào truyền bá quốc ngữ phát triển mạnh.
Hội nghị Trung ương Đảng (29 - 30-3-1938) quyết định lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương để tập hợp
rộng rãi lực lượng, phát triển phong trào. Hội nghị bầu đồng chí Nguyễn Văn Cừ làm Tổng Bí thư của Đảng.
Các hình thức tổ chức quần chúng phát triển rộng rãi, bao gồm các hội tương tế, hội ái h u. ữ Trong những
năm 1937-1938, Mặt trận Dân chủ còn tổ chức các cuộc vận động tranh cử vào các Viện dân biểu Bắc kỳ,
Trung kỳ, Hội đồng quản hạt Nam kỳ, Hội đồng kinh tế lý tài Đông Dương.
Năm 1939, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ xuất bản cuốn sách Tự chỉ trích thẳng thắn chỉ rõ những sai lầm,
khuyết điểm, nêu rõ những bài học cần thiết trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng. Đó là tác phẩm có ý nghĩa lý
luận, thực tiễn về xây dựng ng, Đả
tự phê bình và phê bình để nâng cao năng lực lãnh đạo và bản chất cách mạng của Đảng.
Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ (9-1939), thực dân Pháp đàn áp cách mạng. Đảng rút vào hoạt
động bí mật. Cuộc vận động dân chủ ết
k thúc. Đó thực sự là một phong trào cách mạng sôi nổi, có tính quần
chúng rộng rãi, nhằm thực hiện mục tiêu trước mắt là chống phản động thuộc địa và tay sai, đòi tự do, dân chủ,
cơm áo và hòa bình. Đảng nhận thức đầy
đủ rằng, “những yêu sách đó tự nó không phải là mục đích cuối
cùng”, “bằng cải cách không thể nào thay đổi một cách căn bản trật t
ự xã hội cũ”. Song muốn đi đến mục đích
cuối cùng, cách mạng phải vượt qua nhiều chặng đường quanh co, từ thấp đến cao, giành thắng lợi từng bước,
tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn.
Qua cuộc vận động dân chủ, Đội quân chính trị quần chúng gồm hàng triệu người được tập hợp, giác ngộ
và rèn luyện. Uy tín và ảnh hưởng của Đảng được mở rộng. Tổ chức Đảng được củng cố và phát triển. Đến tháng 4-1938, ng có Đả
1.597 hội viên hoạt ng bí độ
mật và hơn 200 đảng viên hoạt động công khai. Số hội viên trong các t c
ổ hức quần chúng công nhân, nông dân, ph n
ụ ữ, học sinh, cứu tế là 35.009 người.
Đảng tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm mới. Đó là kinh nghiệm về chỉ đạo chiến lược: giải quyết mối
quan hệ giữa mục tiêu chiến lược và mục tiêu trước mắt; ề
v xây dựng một mặt trận thống nhất rộng rãi phù hợp với yêu cầu c a ủ nhiệm v c
ụ hính trị, phân hóa và cô lập cao độ kẻ thù nguy hiểm nhất; về kết hợp các hình thức tổ ch c
ứ bí mật và công khai để tập hợp quần chúng và các hình thức, phương pháp đấu tranh: tổ chức Đông
Dương đại hội, đấu tranh nghị trường, trên mặt trận báo chí, đòi dân sinh, dân chủ, bãi công lớn của công nhân
vùng mỏ (12-11-1936), kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1-5. Th c
ự tiễn phong trào chỉ ra rằng: “Việc gì đúng
với nguyện vọng nhân dân thì được quần chúng nhân dân ủng hộ và hăng hái đấu tranh, và như vậy mới thật là
một phong trào quần chúng”.
Tháng 10-1938, Nguyễn Ái Quốc rời Mátxcơva (Liên Xô) trở lại Trung Quốc trên lộ trình trở về Tổ quốc.
Năm 1939, từ Trung Quốc, Người đã gửi nhiều thư cho Trung ương Đảng ở trong nước, truyền đạt quan điểm
của Quốc tế Cộng sản và góp nhiều ý kiến quan tr n
ọ g về sự lãnh đạo của Đảng.
Cuộc vận động dân chủ 1936-1939 đã làm cho trận địa và lực lượng cách mạng được mở rộng ở cả nông thôn và thành thị, th c ự s
ự là một bước chuẩn bị cho thắng lợi c a
ủ Cách mạng tháng Tám sau này.
3. Phong trào gi i
ả phóng dân t c ộ 1939-1945
Bối cảnh lịch s v ử à chủ c
trương chiến lượ mới của Đảng
Tháng 9-1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng n .
ổ Chính phủ Đalađiê (Daladier) thi hành một loạt biện
pháp đàn áp lực lượng dân chủ ở trong nước và phong trào cách mạng ở thuộc địa. Mặt trận Nhân dân Pháp tan
vỡ. Ở Đông Dương, bộ máy đàn áp được tăng cường, lệnh thiết quân luật được ban bố. Ngày 28-9-1939, Toàn
quyền Đông Dương ra Nghị định cấm tuyên truyền cộng sản, đặt ng Đả
Cộng sản Đông Dương ra ngoài vòng
pháp luật, giải tán các hội, đoàn, đóng cửa các tờ báo và nhà xuất bản, cấm hội họp và t t ụ ập đông người...
Tháng 6-1940, Đức tiến công Pháp. Chính ph ủ c a
ủ Thủ tướng Pêtanh (Pétain) ký văn bản đầu hàng Đức.
Tướng Đờ Gôn (Charles De Gaulle) ra nước ngoài để xây dựng lực lượng kháng chiến chống Đức. Sau khi
chiếm một loạt nước châu Âu, tháng 6-1941 Đức tiến công Liên Xô.
Ở Đông Dương, thực dân Pháp thi hành chính sách thời chiến, phát xít hóa b
ộ máy thống trị, thẳng tay
đàn áp phong trào cách mạng; thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy” nhằm tăng cường vơ vét sức người, s c ứ
của để phục vụ cuộc chiến tranh đế quốc. Tháng 9-1940, quân phiệt Nhật vào Đông Dương, thực dân Pháp đầu
hàng và câu kết với Nhật để thống trị và bóc lột nhân dân Đông Dương, làm cho nhân dân Đông Dương phải
chịu cảnh “một cổ hai tròng”.
Từ giữa năm 1941, tình hình trong nước và thế giới có nhiều biến chuyển. Tháng 12-1941, chiến tranh
Thái Bình Dương bùng nổ. Quân phiệt Nhật lần lượt đánh chiếm nhiều thuộc địa của Mỹ và Anh ở trên biển và trong đất liền.
Ngay khi Chiến tranh thế giới th ha ứ i mới bùng nổ, ng Đả
kịp thời rút vào hoạt ng bí độ mật, chuyển trọng
tâm công tác về nông thôn, đồng thời vẫn chú trọng các đô thị. Ngày 29-9-1939, Trung ương Đảng gửi toàn
Đảng một thông báo quan trọng chỉ rõ: “Hoàn cảnh Đông Dương sẽ tiến bước đến vấn đề dân tộc giải phóng”.
Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (11-1939) tại Bà Điểm (Hóc Môn, Gia Định) phân tích tình
hình và chỉ rõ: “Bước đường sinh tồn của các dân tộc Đông Dương không có con đường nào khác hơn là con
đường đánh đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ách ngoại xâm vô luận da trắng hay da vàng để giành lấy giải phóng
độc lập”. Hội nghị nhấn mạnh “chiến c
lượ cách mệnh tư sản dân quyền bây giờ cũng phải thay đổi ít nhiều cho
hợp với tình thế mới”. ng “Đứ
trên lập trường giải phóng dân tộc, lấy quyền lợi dân tộc làm tối cao, tất cả mọi
vấn đề của cuộc cách mệnh, cả vấn đề điền địa cũng phải nhằm vào cái mục đích ấy mà giải quyết”. Khẩu hiệu “cách mạng r ộ
u ng đất” phải tạm gác và thay bằng các khẩu hiệu chống địa tô cao, chống cho vay lãi nặng, tịch
thu ruộng đất của đế quốc và địa chủ phản bội quyền lợi dân tộc chia cho dân cày. Hội nghị chủ trương thành
lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương, thu hút tất cả các dân tộc, các giai cấp, đảng phái và cá
nhân yêu nước ở Đông Dương nhằm đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai, giành lại độc lập hoàn toàn cho các dân tộc Đông Dương.
Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 11-1939 đã đáp ứng đúng yêu cầu khách quan của lịch
sử, đưa nhân dân bước vào thời k t
ỳ rực tiếp vận động giải phóng dân tộc.
Ngày 17-1-1940, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ bị địch bắt. Nhiều đồng chí Trung ương cũng sa vào tay giặc.
Tuy nhiên, hơn một tháng sau khi Nhật vào Đông Dương, Hội nghị cán bộ Trung ương họp tháng 11-
1940 lập lại Ban Chấp hành Trung ương và cho rằng: “Cách mạng phản đế và cách mạng thổ địa ph ng t ải đồ hời
tiến, không thể cái làm trước, cái làm sau”. “Mặc dù lúc này khẩu hiệu cách mạng phản đế - cách mạng giải
phóng dân tộc cao hơn và thiết ụn d g hơn song ếu
n không làm được cách mạng thổ địa thì cách mạng phản đế
khó thành công. Tình thế hiện tại không thay đổi gì tính chất cơ bản c a
ủ cuộc cách mạng tư sản dân quyền
Đông Dương”. Trung ương Đảng ẫn cò v
n trăn trở, chưa thật dứt khoát với chủ trương đặt nhiệm v g ụ iải phóng
dân tộc lên hàng đầu được đề ra tại Hội nghị tháng 11-1939.
Sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, ngày 28-1-1941, lãnh t
ụ Nguyễn Ái Quốc về nước và làm việc ở
Cao Bằng. Tháng 5-1941, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
“Vấn đề chính là nhận định cuộc cách mạng trước mắt của Việt Nam là một cuộc cách mạng giải phóng dân
tộc, lập Mặt trận Việt Minh, khẩu hiệu chính là: Đoàn kết toàn dân, chống Nhật, chống Pháp, tranh lại độc lập;
hoãn cách mạng ruộng đất”. Trung ương bầu đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư. Hội nghị Trung ương
nêu rõ những nội dung quan trọng:
Thứ nhất, hết sức nhấn mạnh mâu thuẫn ch
ủ yếu đòi hỏi phải được giải quyết cấp bách là mâu thuẫn giữa
dân tộc Việt Nam với đế quốc phát xít Pháp - Nhật, bởi vì dưới hai tầng áp bức Nhật - Pháp, “quyền lợi tất cả
các giai cấp bị cướp giật, vận mạng dân tộc nguy vong không lúc nào bằng”.
Thứ hai, khẳng định dứt khoát chủ trương “phải thay đổi chiến lược” và giải thích: “Cuộc cách mạng ở
Đông Dương hiện tại không phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: p ản đế h
và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp “dân tộc giải
phóng”. Trung ương Đảng ẳng kh
định: “Chưa chủ trương làm cách mạng tư sản dân quyền mà chủ trương làm
cách mạng giải phóng dân tộc”.
Để thực hiện nhiệm vụ đó, Hội nghị quyết định tiếp tục tạm gác khẩu hiệu “đánh đổ địa ch ,
ủ chia ruộng đất cho dân cày”, thay bằng các khẩu hiệu tịch thu ruộng đất của đế quốc và Việt
gian chia cho dân cày nghèo, chia lại ruộng đất công cho công bằng, giảm tô, giảm tức. Hội nghị chỉ rõ: “Trong
lúc này quyền lợi của bộ phận, c a
ủ giai cấp phải đặt dưới s
ự sinh tử, tồn vong của quốc gia, c a ủ dân tộc. Trong
lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân t c
ộ giải phóng, nếu không đòi được độc lập tự do cho toàn thể
dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai
cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được. Đó là nhiệm vụ c a ủ ng t Đả
a trong vấn đề dân tộc” .
Thứ ba, giải quyết vấn đề dân tộc trong khuôn khổ từng nước ở Đông Dương, thi hành chính sách “dân tộc t
ự quyết”. Sau khi đánh đuổi Pháp - Nhật, các dân tộc trên cõi Đông Dương sẽ “tổ chức thành liên bang cộng hòa dân chủ ha ng r y đứ
iêng thành lập một quốc gia tùy ý”. “Sự tự do độc lập của các dân tộc sẽ đượ c th a ừ
nhận và coi trọng”. Từ quan điểm đó, Hội nghị quyết định thành lập ở mỗi nước Đông Dương một mặt trận riêng, th c
ự hiện đoàn kết từng dân tộc, đồng t ời
h đoàn kết ba dân tộc chống kẻ thù chung.
Thứ tư, tập hợp rộng rãi mọi lực lượng dân tộc, “không phân biệt thợ thuyền, dân cày, phú nông, địa chủ,
tư bản bản xứ, ai có lòng yêu nước thương nòi sẽ cùng nhau thống nhất mặt trận, thu góp toàn lực đem tất cả ra
giành quyền độc lập, tự do cho dân tộc”. Các tổ chức ầ
qu n chúng trong mặt trận Việt Minh đều mang tên “cứu
quốc”. Trong việc xây dựng các đoàn thể cứu quốc, “điều cốt yếu không phải những hội viên phải hiểu chủ
nghĩa cộng sản, mà điều cốt yếu hơn hết là họ có tinh thần cứu quốc và muốn tranh đấu cứu quốc”.
Thứ năm, chủ trương sau khi cách mạng thành công sẽ thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo tinh thần tân dân ch ,
ủ một hình thức nhà nước a
“củ chung cả toàn thể dân tộc .
” Hội nghị chỉ rõ, “không nên nói
công nông liên hiệp và lập chính quyền Xô viết mà phải nói toàn thể nhân dân liên hiệp và thành lập chính phủ dân ch c ủ . ộng hòa”
Thứ sáu, Hội nghị xác định chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm của ng Đả và nhân dân;
“phải luôn luôn chuẩn bị một lực lượng sẵn sàng, ằ
nh m vào cơ hội thuận tiện hơn cả mà đánh lại quân thù”.
Trong những hoàn cảnh nhất định thì “với lực lượng sẵn có, ta có thể lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa từng phần
trong từng địa phương cũng có thể giành s
ự thắng lợi mà mở đường cho một cuộc tổng khởi nghĩa to lớn”. Hội
nghị còn xác định những điều kiện chủ quan, khách quan và dự đoán thời cơ tổng khởi nghĩa. Hội nghị lần th
ứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã hoàn chỉnh chủ trương chiến lược được đề ra
từ Hội nghị tháng 11-1939, khắc ph c ụ triệt để nh n ữ g hạn chế c a
ủ Luận cương chính trị tháng 10-1930, khẳng
định lại đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của ng Đả và lý
luận cách mạng giải phóng dân tộc c a
ủ Nguyễn Ái Quốc. Đó là ngọn cờ dẫn đường cho toàn dân Việt Nam đẩy
mạnh công cuộc chuẩn bị lực lượng, tiến lên trong sự nghiệp đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập tự do. Phong trào ch ng P ố
háp - Nhật, đẩy m nh chu ạ n b ẩ ị l ng cho cu ực lượ c
ộ khởi nghĩa vũ trang:
Ngày 27-9-1940, nhân khi quân Pháp ở Lạng Sơn bị Nhật tiến đánh phải rút chạy qua đường Bắc Sơn -
Thái Nguyên, nhân dân Bắc Sơn dưới sự lãnh đạo của đảng bộ địa phương nổi dậy khởi nghĩa, chiếm đồn Mỏ Nhài, làm chủ châu l
ỵ Bắc Sơn. Đội du kích Bắc Sơn được thành lập. Khởi nghĩa Bắc Sơn là bước phát triển
của đấu tranh vũ trang vì mục tiêu giành độc lập.
Ở Nam kỳ, phong trào cách mạng c a
ủ quần chúng lan rộng ở nhiều nơi. Theo chủ trương của Xứ ủy Nam
kỳ, một kế hoạch khởi nghĩa vũ trang được gấp rút chuẩn bị. Tháng 11-1940, Hội nghị cán bộ Trung ương họp
ở làng Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh) quyết định duy trì và c ng ủ
cố lực lượng vũ trang ở Bắc Sơn và đình chỉ chủ trương phát độ ởi
ng kh nghĩa ở Nam kỳ. Tuy nhiên, chủ trương hoãn cuộc khởi nghĩa ở Nam kỳ chưa được
triển khai thì cuộc khởi nghĩa đã nổ ra đêm ngày 23-11-1940. Quân khởi nghĩa đánh chiếm nhiều đồn b t ố và
tiến công nhiều quận lỵ. Chính quyền cách mạng được thành lập ở một số địa phương và ban bố các quyền t ự do dân ch ,
ủ mở các phiên tòa để xét xử phản cách mạng... Cuộc khởi nghĩa bị đế quốc Pháp đàn áp khốc liệt,
làm cho lực lượng cách mạng bị tổn thất nặng nề, phong trào cách mạng Nam k g
ỳ ặp khó khăn trong nhiều năm sau.
Khói lửa của cuộc khởi nghĩa Nam kỳ chưa tan, ngày 13-1-1941, một cuộc binh biến nổ ra ở đồn Chợ
Rạng (huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An) do Đội Cung chỉ h
uy, nhưng cũng bị thực dân Pháp dập tắt nhanh chóng.
Các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam kỳ và binh biến Đô Lương là “những tiếng súng báo hiệu cho cuộc
khởi nghĩa toàn quốc, là bước đầu đấu tranh bằng võ lực c a
ủ các dân tộc ở một nước Đông Dương”.
Sau Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (5-1941), Nguyễn Ái Quốc gửi thư (6-6-
1941) kêu gọi đồng bào cả n ớc: ư
“Trong lúc quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy, chúng ta phải đoàn
kết lại đánh đổ ọn đế b
quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi l . ửa nóng”
Pháp - Nhật ngày càng tăng cường đàn áp cách mạng Việt Nam. Ngày 26-8-1941, thực dân Pháp x ử bắn
Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai tại Hóc Môn, Gia Định.
Lê Hồng Phong hy sinh trong nhà tù Côn Đảo (6-9-1942). Tháng 8-1942, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Hồ Chí
Minh trên đường đi công tác ở Trung Quốc cũng bị quân Trung Hoa Dân quốc bắt giữ hơn một năm (từ tháng 8-1942 đến tháng 9-1943). c
Trướ quân thù tàn bạo các chiến sĩ cộng sản đã nêu cao ý chí kiên cường bất khuất và gi v
ữ ững niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cách mạng.
Ngày 25-10-1941, Việt Minh công bố Tuyên ngôn, nêu rõ: “Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh) ra
đời”. Chương trình Việt Minh đáp ứng nguyện vọng cứu nước của mọi giới đồng bào, nên phong trào Việt
Minh phát triển rất mạnh, mặc dù bị kẻ thù khủng bố gắt gao.
Đảng tích cực chăm lo xây dựng đảng và củng cố tổ chức, mở nhiều lớp huấn luyện ngắn ngày, đào tạo
cán bộ về chính trị, quân sự, binh vận. Nhiều cán bộ, đảng viên trong các nhà tù Sơn La, Chợ Chu, Buôn Ma
Thuột... vượt ngục về địa phương tham gia lãnh đạo phong trào.
Tháng 2-1943, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp ở Võng La (Đông Anh, Phúc Yên) nay thuộc Hà
Nội, đề ra những biện pháp c
ụ thể nhằm phát triển phong trào quần chúng rộng rãi và đều khắp nhằm chuẩn bị
điều kiện cho cuộc khởi nghĩa trong tương lai có thể nổ ra ở những trung tâm đầu não c a ủ quân thù.
Đảng và Việt Minh cho xuất bản nhiều tờ báo: Giải phóng, Cờ giải phóng, Chặt xiềng, Cứu qu c ố , Việt
Nam độc lập, Bãi Sậy, Đuổi giặc nước, Tiền phong, Kèn gọi lính, Quân giải phóng, Kháng địch, Độc lập, v.v...
Trong các nhà tù đế quốc, những chiến sĩ cách mạng cũng sử dụng báo chí làm vũ khí đấu tranh, ra các tờ báo
Suối reo (Sơn La), Bình Minh (Hòa Bình), Thông reo (Chợ Chu), Dòng sông Công (Bá Vân)...
Năm 1943, Đảng công bố bản Đề cương về văn hóa Việt Nam, xác định văn hóa cũng là một trận địa cách
mạng, chủ trương xây dựng một ền
n văn hóa mới theo ba nguyên tắc: dân tộc, khoa học và đại chúng. Cuối
năm 1944, Hội Văn hóa Cứu quốc Việt Nam ra đời, thu hút trí thức và các nhà hoạt động văn hóa vào t mặ trận
đấu tranh giành độc lập, tự do.
Đảng vận động và giúp đỡ một s
ố sinh viên, trí thức yêu nước thành lập ng Đả Dân chủ Việt Nam (6-
1944). Đảng này tham gia Mặt trận Việt Minh và tích cực hoạt ng, độ
góp phần mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc.
Đảng cũng tăng cường công tác vận động binh lính người Việt và người Pháp. Từ Trung ươn g đến các địa
phương đều có ban binh vận.
Việt Minh là mặt trận đại đoàn kết dân tộc Việt Nam, là nơi tập hợp, giác ngộ và rèn luyện lực lượng
chính trị rộng lớn, một lực lượng cơ bản và có ý nghĩa quyết định trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền sau này.
Cùng với việc đẩy mạnh xây dựng lực lượng chính trị, Đảng chú trọng chuẩn bị lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng.
Cùng với việc đẩy mạnh xây dựng lực lượng chính trị, Đảng chú trọng chuẩn bị lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng. Dưới s
ự chỉ đạo trực tiếp của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đội du kích Bắc Sơn được duy trì và
phát triển thành Cứu quốc quân. Sau 8 tháng hoạt động gian khổ, một bộ phận C u
ứ quốc quân vượt khỏi vòng vây c a
ủ quân Pháp, rút lên biên giới phía Bắc, nhưng giữa đường đi bị phục kích và tổn thất nặng. Bộ phận C u ứ
quốc quân còn lại đã phân tán lực lượng hoạt động tại chỗ, phát triển cơ sở chính trị.
Cuối năm 1941, Nguyễn Ái Quốc quyết định thành lập một đội vũ trang ở Cao Bằng để thúc đẩy phát
triển cơ sở chính trị và chuẩn bị xây dựng lực lượng vũ trang. Tháng 12-1941, Trung ương ra thông cáo Cuộc
chiến tranh Thái Bình Dương và trách nhiệm cần kíp của Đảng, chỉ rõ các đảng bộ địa phương cần phải vận
động nhân dân đấu tranh chống địch bắt lính, bắt phu, chống cướp đoạt tài sản của nhân dân, đòi tăng lương,
bớt giờ làm cho công nhân, c ng c ủ
ố và mở rộng các đội tự vệ c u qu ứ
ốc, thành lập các tiểu tổ du kích để tiến lên
thành lập đội du kích chính thức, mở rộng cơ sở quần chúng và lực lượng vũ trang ở các khu du kích... tiến lên
phát động khởi nghĩa giành chính quyền khi có thời cơ.
Ở Bắc Sơn - Võ Nhai, C u
ứ quốc quân tiến hành tuyên truyền vũ trang, gây cơ sở chính trị, mở rộng khu
căn cứ ra nhiều huyện thuộc các tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang, Vĩnh Yên... Từ Cao Bằng, khu căn cứ được
mở rộng sang các tỉnh Hà Giang, Bắc Cạn, Lạng Sơn. Các đoàn xung phong Nam tiến đẩy mạnh hoạt ng, m độ ở
một hành lang chính trị nối liền hai khu căn cứ Cao Bằng và B -
ắc Sơn Vũ Nhai (cuối năm 1943). Tổng bộ Việt
Minh ra chỉ thị Sửa soạn khởi nghĩa. Không khí chuẩn bị cho khởi nghĩa sôi nổi trong khu căn cứ. Tháng 10-1944, H
ồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào toàn quốc, thông báo chủ trương của Đảng về việc
triệu tập Đại hội đại biểu quốc dân. Bức thư nêu rõ: “Phe xâm lược gần đến ngày bị tiêu diệt. Các đồng minh
quốc sắp tranh được sự thắng lợi cuối cùng. Cơ hội cho dân tộc ta giải phóng chỉ ở trong một năm hoặc năm rưỡi n a
ữ . Thời gian rất gấp. Ta phải làm nhanh!”.
Cuối năm 1944, ở Cao-Bắc-Lạng, cấ ủ
p y địa phương gấp rút chuẩn bị phát động chiến tranh du kích trong
phạm vi ba tỉnh. Lúc đó, Hồ Chí Minh từ Trung Quốc trở lại Cao Bằng, kịp thời quyết định đình chỉ phát động
chiến tranh du kích trên quy mô rộng lớn vì chưa đủ điều kiện. Tiếp đó, Hồ Chí Minh ra Chỉ thị thành lập Đội
Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, xác định nguyên tắc t
ổ chức, phương thức hoạt động và phương châm
tác chiến của lực lượng vũ trang. Bản Chỉ thị này có giá trị như một cương lĩnh quân sự tóm tắt của Đảng.
Ngày 22-12-1944, Đội Việt Nam tuyên truyền gi i ả phóng
quân do Võ Nguyên Giáp t ổ chức ra đời ở Cao
Bằng. Ba ngày sau, đội đánh thắng liên tiếp hai trận ở Phai Khắt (25-12-1944) và Nà Ngần (26-12-1944). Đội
đẩy mạnh vũ trang tuyên truyền, kết hợp chính trị và quân sự, xây dựng cơ sở cách mạng, góp phần củng cố và
mở rộng khu căn cứ Cao-Bắc-Lạng.
Ngày 24-12-1944, Đoàn của Tổng bộ Việt Minh do Hoàng Quốc Việt dẫn đầu sang Trung Quốc liên lạc
với các nước Đồng Minh để phối hợp chống Nhật. Tháng 2-1945, lãnh t
ụ Hồ Chí Minh sang Trung Quốc tranh
thủ giúp đỡ của Đồng minh chống phát xít Nhật. Cao trào kháng Nh t
ậ cứu nước:
Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Hồng quân Liên Xô truy kích
phát xít Đức trên chiến trường châu Âu, giải phóng nhiều nước ở Đông Âu và tiến về phía Berlin (Đức). Ở Tây Âu, Anh-M
ỹ mở mặt trận thứ hai, đổ quân lên đất Pháp (2-1945) rồi tiến về phía Tây nước Đức. Nước Pháp
được giải phóng, chính phủ Đờ Gôn về Paris.
Ở mặt trận Thái Bình Dươ
ng, quân Anh đánh vào Miế
n Điện nay là Myanmar. Quân Mỹ đổ bộ lên
Philippin. Đường biển đến các căn cứ ở Đông Nam Á bị quân Đồng minh khống chế, nên Nhật phải giữ con
đường duy nhất từ Mãn Châu qua Đông Dương xuống Đông Nam Á. Thực dân Pháp theo phái Đờ Gôn ở Đông
Dương ráo riết chuẩn bị, chờ quân Đồng minh vào Đông Dương đánh Nhật thì sẽ khôi phục lại quyền thống trị
của Pháp. “Cả hai quân thù Nhật - Pháp đều đang sửa soạn tiến tới chỗ tao sống mày chết, quyết liệt cùng nhau”. Với s
ự chuẩn bị từ trước, ngày 9-3-1945, Nhật nổ súng đảo chính lật đổ Pháp, độc chiếm Đông Dương.
Pháp chống cự yếu ớt rồi nhanh chóng đầu hàng. Sau khi đảo chính thành công, Nhật thi hành một loạt chính
sách nhằm củng cố quyền thống trị. Chính phủ Bảo i
Đạ - Trần Trọng Kim được Nhật d ng ự ra với cái bánh vẽ
“độc lập” để phục ụ v cho ề n n thống trị c a
ủ chủ nghĩa phát xít. Do có lợi ích gắn liền với quân phiệt Nhật, Nội
các Trần Trọng Kim ra Tuyên cáo, kêu gọi “quốc dân phải gắng sức làm việc, chịu nhiều hy sinh hơn nữa và
phải thành thực hợp tác với nước Đại Nhật Bản trong sự kiến thiết nền Đại Đông Á, vì cuộc t ịnh h vượng chung
của Đại Đông Á có thành thì sự độc lập c c
ủa nướ ta mới không phải là giấc mộng thoáng qua”.
Dự đoán đúng tình hình, ngay trước lúc Nhật nổ súng lật đổ Pháp, Tổng Bí thư Trường Chinh triệu tập
Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp mở rộng tại làng Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh) để phân tích
tình hình và đề ra chủ trương chiến lược mới. Ngày 12-3-1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị
Nhật, Pháp bắn nhau và hành ng độ
của chúng ta, chỉ rõ bản chất hành động của Nhật ngày 9-3-1945 là một
cuộc đảo chính tranh giành lợi ích giữa Nhật và Pháp; xác định kẻ thù cụ thể, trước mắt và duy nhất c a ủ nhân
dân Đông Dương sau cuộc đảo chính là phát xít Nhật; thay khẩu hiệu “đánh đuổi phát xít Nhật - Pháp” bằng
khẩu hiệu “đánh đuổi phát xít Nhật”, nêu khẩu hiệu “thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân Đông
Dương” để chống lại chính ph t ủ hân Nhật.
Chỉ thị quyết định phát động một cao trào kháng Nhật cứu nước mạnh mẽ làm tiền đề cho cuộc tổng khởi
nghĩa, đồng thời sẵn sàng chuyển lên tổng khởi nghĩa khi có đủ điều kiện. Bản chỉ thị ngày 12-3-1945 thể hiện
sự lãnh đạo kiên quyết, kịp thời của Đảng. Đó là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và Việt Minh trong
cao trào chống Nhật cứu nước và có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi c a
ủ cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám
năm 1945. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Việt Minh, từ giữa tháng 3-1945 trở đi, cao trào kháng Nhật cứu
nước diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ. Chiến tranh du kích c c
ụ bộ và khởi nghĩa từng phần nổ ra ở vùng thượng du và Trung du Bắc kỳ. Việt
Nam tuyên truyền giải phóng quân và Cứu quốc quân phối hợp với lực lượng chính trị giải phóng hàng loạt xã,
châu, huyện thuộc các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang... Khởi nghĩa
Ba Tơ (Quảng Ngãi) thắng lợi, đội du kích Ba Tơ được thành lập và xây dựng căn cứ Ba Tơ.
Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra chỉ thị về việc t
ổ chức Ủy ban giải phóng Việt Nam. Ngày 15-5-
1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng triệu tập Hội nghị quân s
ự cách mạng Bắc kỳ tại
Hiệp Hòa (Bắc Giang). Hội nghị chủ trương thống nhất các lực lượn
g vũ trang thành Việt Nam giải phóng
quân, phát triển lực lượng bán vũ trang và xây dựng bảy chiến khu trong cả nước.
Tháng 5-1945, Hồ Chí Minh về Tân Trào (Tuyên Quang), chỉ thị gấp rút chuẩn bị đại hội quốc dân, thành lậ
p “khu giải phóng”. Ngày 4-6-1945, khu giải phóng chính thức được thành lập gồm hầu hết các tỉnh Cao
Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang và một số vùng lân cận thuộc Bắc Giang,
Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Yên. Ủy ban lâm thời khu giải phóng được thành lập và thi hành các chính sách c a ủ
Việt Minh. Khu giải phóng Việt Bắc trở thành căn cứ địa chính của cách mạng cả nước. Nhiều chiến khu mới
được xây dựng như chiến khu Vần-Hiền Lương ở vùng giáp giới hai tỉnh Hòa-Ninh-Thanh (ở phía Tây ba tỉnh
Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa), chiến khu Vĩnh Tuy và Đầu Rái (Quảng Ngãi)...
Trong các đô thị, nhất là những thành phố lớn, các đội danh d
ự Việt Minh đẩy mạnh hoạt động vũ trang
tuyên truyền, diệt ác trừ gian, tạo điều kiện phát triển các tổ ch c
ứ cứu quốc trong các tầng lớp nhân dân thành
thị và xây dựng lực lượng tự vệ cứu quốc.
Ở các tỉnh Bắc bộ và Bắc Trung bộ, khẩu hiệu “phá kho thóc, giải quyết nạn đói” đã “thổi bùng ngọn l a ử
căm thù trong đông đảo nhân dân và phát động quần chúng vùng dậy với khí thế cách mạng hừng hực tiến tới
tổng khởi nghĩa giành chính quyền”. Tại nhiều địa phương, quần chúng tự vũ trang, xung đột với binh lính và
chính quyền Nhật, biến thành những cuộc khởi nghĩa từng phần, giành quyền làm chủ.
Báo chí cách mạng của Đảng và mặt trận Việt Minh đều ra công khai, gây ảnh hưởng chính trị vang dội. Từ nhiều lao tù th c
ự dân, những chiến sĩ cộng sản vượt ngục ra ngoài hoạt động, bổ sung thêm đội ngũ
cán bộ lãnh đạo phong trào cách mạng.
Cao trào kháng Nhật cứu nước không những động viên được đông đảo quần chúng công nhân, nông dân,
tiểu thương, tiểu chủ, học sinh, viên chức... mà còn lôi kéo cả tư sản dân tộc và một số địa chủ nhỏ tham gia
hoạt động cách mạng. Binh lính, cảnh sát của chính quyền thân N ật
h dao động, một số ngả theo cách mạng.
Nhiều lý trưởng, chánh, phó tổng, tri ph ,
ủ tri huyện và cả một số tỉnh trưởng cũng tìm cách liên lạc với Việt
Minh... Bộ máy chính quyền Nhật nhiều nơi tê liệt. Không khí sửa soạn khởi nghĩa sục sôi trong cả nước.
Thực chất của cao trào kháng Nhật cứu nước là m t
ộ cuộc khởi nghĩa từng phần và chiến tranh du kích c c ụ
bộ, giành chính quyền ở những nơi có điều kiện. Đó là một cuộc chiến đấu vĩ đại, làm cho trận địa cách mạng
được mở rộng, lực lượng cách mạng được tăng cường, làm cho toàn Đảng, toàn dân sẵn sàng, chủ động, tiến lên chớp thời cơ tổ ởi ng kh nghĩa.
Tổng khởi nghĩa giành chính quyền:

Ôn tập Chương 1 - Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Tài liệu liên quan:

Đề tài Tiểu luận cuối kỳ - Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đô Thị Cổ Việt Nam: Lịch Sử và Phát Triển Đô Thị | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Câu hỏi trắc nghiệm LSĐ về lịch sử Việt Nam 1945-1975 | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đề cương chi tiết học phần Lịch sử Đảng Cộng sản VN | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Cảm Nhận Về Thảm Họa Chất Độc Da Cam | Lịch sử đảng | Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh