Ôn tập kiến thức Pháp luật Đại cương 1: Nguồn gốc và Chức năng Nhà nước | Pháp Luật Đại Cương | Trường Đại học Hà Nội

Câu 1: Các học thuyết phi Mác-xít về nguồn gốc của nhà nước - Thuyết thần quyền - Thuyết gia trưởng - Thuyết bạo lực - Thuyết tâm lý
- Thuyết “khế ước xã hội” => Tiến bộ nhất
Câu 2: Học thuyết của chủ nghĩa Mác-Lênin về nguồn gốc nhà nước
V.I Lênin cho rằng: Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của
những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Bất cứ nơi đâu,
hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan, những mâu
thuẫn giai cấp không thể điều hòa được thì nhà nước xuất hiện.
Câu 3: Chế độ xã hội thời kỳ cộng sản nguyên thủy - Cơ sở xã hội:
+ Thị tộc tổ chức theo huyết thống
+ Trong thị tộc mọi người đều tự do và bình đẳng. Không một
ai có đặc quyền, đặc lợi đối với người khác
- Quyền lực xã hội: Tổ chức ra và phục vụ lợi ích cả cộng đồng
- Tổ chức quản lý: Hội đồng thị tộc là tổ chức quyền lực cao nhất của thị tộc
Câu 4: Khái niệm và đặc trưng cơ bản của nhà nước
- Khái niệm nhà nước: Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của
quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế
và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã
hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội.
- Các đặc trưng cơ bản của nhà nước
+ Thứ nhất, nhà nước là tổ chức quyền lực chính trị công đặc
biệt với bộ máy thực hiện cưỡng chế và quản lý đời sống xã hội
+ Thứ hai, nhà nước phân chia dân cư theo lãnh thổ và quản lý
dân cư theo đơn vị hành chính lãnh thổ
+ Thứ ba, nhà nước có chủ quyền quốc gia
+ Thứ tư, nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp
luật và đảm bảo thực hiện bằng pháp luật
+ Thứ năm, nhà nước quy định và thực hiện thu các loại thuế
dưới các hình thức bắt buộc
Câu 5: Bản chất và chức năng của nhà nước
Bản chất của nhà nước
- Bản chất giai cấp + Quyền lực kinh tế + Quyền lực chính trị
+ Quyền lực về tư tưởng
Nhà nước là một bộ máy đặc biệt để đảm bảo sự thống trị kinh
tế, để thực hiện quyền lực về chính trị và thực hiện sự tác động về
tư tưởng đối với xã hội.
- Bản chất xã hội của nhà nước
+ Nhà nước còn phải giải quyết tất cả các vấn đề khác nảy
sinh trong xã hội, nghĩa là phải thực hiện các chắc năng xã hội
+ Nhà nước là phương thức tổ chức đảm bảo lợi ích chung của
xã hội, nhà nước phải chăm lo, tính đến quyền lợi, lợi ích hợp pháp,
nguyện vọng, ý chí của các giai tầng khác, của mọi người dân
không kể giống nòi, tôn giáo, dân tộc.
Chức năng của nhà nước
- Chức năng của nhà nước là những phương diện hoạt động chủ
yếu của nhà nước nhằm thực hiện những nhiệm vụ cơ bản của nó.
Chức năng của nhà nước xuất phát từ bản chất nhà nước.
- Căn cứ vào phạm vi hoạt động của nhà nước, chia thành 2 hình thức: + Chức năng đối nội + Chức năng đối ngoại
- Căn cứ vào hình thức thực hiện quyền lực nhà nước, chia thành:
+ Chức năng lập pháp: Hoạt động xây dựng pháp luật
+ Chức năng hành pháp: Hoạt động tổ chức, thực hiện pháp luật
+ Chức năng tư pháp: Hoạt động bảo vệ pháp luật
- Hình thức và phương pháp thực hiện chức năng:
+ Hình thức: Có 3 hình thức hoạt động chính  Xây dựng pháp luật
 Tổ chức thực hiện pháp luật  Bảo vệ pháp luật
+ Phương pháp: Có 2 phương pháp hoạt động chính
 Giáo dục, thuyết phục  Cưỡng chế
Câu 6: Trình bày về hình thức của nhà nước
Là cách tổ chức bộ máy quyền lực nhà nước và phương pháp
thực hiện quyền lực nhà nước
Hình thức chính thể
Là cách tổ chức và trình tự để lập ra các cơ quan tối cao của
nhà nước (ở trung ương) cà xác lập mối quan hệ cơ bản giữa các cơ quan đó
- Chính thể quân chủ + Quân chủ tuyệt đối + Quân chủ hạn chế
- Chính thể cộng hòa + Cộng hòa quý tộc + Cộng hòa dân chủ
Hình thức cấu trúc nhà nước
Là sự phân chia nhà nước thành các đơn vị hành chính lãnh
thổ và xác lập mối quan hệ cơ bản giữa các cơ quan nhà nước trung
ương với địa phương. Có hai loại hình thức cấu trúc nhà nước phổ biến. - Nhà nước đơn nhất
- Nhà nước liên bang (do nhiều nhà nước thành viên hợp thành)
Câu 7: Chế độ chính trị
Là toàn bộ các phương pháp, cách thức thực hiện quyền lực
nhà nước. Các nhà nước khác nhau có chế độ chính trị khác nhau.
Có 2 loại chế độ chính trị là chế độ chính trị dân chủ và chế độ
chính trị phản dân chủ.
Có 2 phương pháp cơ bản - Phương pháp dân chủ
- Phương pháp phản dân chủ
Câu 8: Kiểu nhà nước
- Khái niệm kiểu nhà nước: Là tổng thể những dấu hiệu (đặc
điểm) cơ bản, đặc thù của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp và
những điều kiện tồn tại và phát triển của nhà nước trong một hình
thái kinh tế xã hội nhất định. Cơ sở để xác định kiểu nhà nước là
học thuyết Mác-Lênin về các hình thái kinh tế xã hội. Mỗi kiểu nhà
nước phù hợp với một chế độ kinh tế nhất định của một xã hội có
giai cấp. Đặc điểm chung của mỗi hình thái kinh tế xã hội sẽ quyết
định những dấu hiệu cơ bản, đặc thù của một kiểu nhà nước tương ứng.
- Các kiểu nhà nước trong lịch sử
+ Kiểu nhà nước chủ nô
+ Kiểu nhà nước phong kiến
+ Kiểu nhà nước tư sản
+ Kiểu nhà nước xã hội chủ nghĩa NOTE
1. Nhà nước không thể nào là vĩnh cửu bất biến được mà khi
có sự mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được (chế độ tư hữu là
nguồn gốc phát sinh mâu thuẫn giai cấp).
2. Quyền lực kinh tế đóng vai trò quan trọng để thực hiện
quyền lực về chính trị và thực hiện sự tác động về tư tưởng đối với xã hội
3. Nhà nước ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với xã hội có giai cấp
4. Nhà nước là một bộ máy cưỡng chế đặc biệt do giai cấp
thống trị tổ chức ra và sử dụng để thực hiện sự thống trị đối với xã hội
5. Nhà nước là một bộ máy bạo lực do giai cấp thống trị tổ
chức ra để trấn áp các giai cấp đối kháng
6. Bản chất xã hội của nhà nước càng nổi trội so với bản chất
giai cấp thì nhà nước đó càng dân chủ và tiến bộ
7. Chức năng tư pháp của Nhà nước là mặt hoạt động bảo vệ pháp luật
8. Mọi hoạt động của nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ cơ
bản của mình đều được gọi là chức năng của nhà nước
9. Giai cấp thống trị đã thông qua nhà nước để xây dựng hệ tư
tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị xã hội 10.
Bản chất xã hội của nhà nước là giải quyết các vấn đề phát sinh trong xã hội 11.
Lãnh thổ, dân cư là những yếu tố cấu thành nên một quốc gia 12.
Chủ quyền quốc gia là thuộc tính không thể chia cắt của một nhà nước 13.
Nhà nước là chủ thể duy nhất có quyền ban hành pháp
luật và quản lý xã hội bằng pháp luật 14.
Nhà nước đặt ra các loại thuế và tiến hành thu thuế để
phục vụ cho nhu cầu về phương diện kinh tế 15.
Chủ quyền quốc gia là quyền tự quyết trong chính sách
đối nội và đối ngoại, không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài
NHÀ NƯỚC XHCN VIỆT NAM
Câu 1: Bản chất của Nhà nước CHXHCN Việt Nam
 Là Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa của nhân dân mà nền tảng là liên minh
giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngủ tri thức.
Được biểu hiện các đặc trưng cơ bản sau:
 Nhân dân là chủ thể cao nhất của quyền lực nhà nước 
Nhà nước là biểu hiện tập trung của khối đại đoàn kết các dân tộc anh em cùng sinh
sống trên lãnh thổ Việt Nam
 Nhà nước thể hiện tính xã hội rộng lớn
 Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
 Nhà nước thể hiện chính sách hòa bình, hữu nghị với các nước trên thế giới
Câu 2: Chức năng của Nhà nước CHXHCN Việt Nam
- Các chức năng đối nội:
+ Bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội
+ Thực hiện và phát huy quyền tự do, dân chủ của nhân dân, xây dựng nền dân chủ XHCN
+ Tổ chức và quản lý kinh tế
+ Tổ chức và quản lý văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ
+ Xây dựng và thực hiện các chính sách xã hội
+ Bảo vệ trật tự XHCN, tăng cường pháp chế XHCN
- Các chức năng đối ngoại:
+ Bảo vệ Tổ quốc XHCN, đảm bảo khả năng quốc phòng, đánh thắng mọi cuộc chiến tranh xâm lược
+ Cũng cố và tăng cường tính hữu nghị, hợp tác truyền thống với các nước XHCN, các nước láng giềng
Ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cách mạng, phong trào tiến bộ trên thế giới
Câu 3: Khái niệm và phân loại cơ quan nhà nước  Khái niệm
Bộ máy nhà nước là tổng thể các cơ quan nhà nước được thành lập và hoạt động theo
những nguyên tắc, trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, có vị trí, tính chất, chức năng, cơ
cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau nhưng chúng có mối liên hệ và tác động qua lại
lẫn nhau, hợp thành một hệ thống thống nhất nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ chung của nhà nước
Cơ quan nhà nước là một bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước. Đó có thể là một tập
thể người (ví dụ: Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân,…) hoặc một
người (ví dụ: Chủ tịch nước), được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, nhân
dân nhà nước thực hiện một phần chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.  Phân loại
- Căn cứ tính chất, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước
+ Các cơ quan quyền lực nhà nước
+ Các cơ quan quản lý nhà nước + Các cơ quan xét xử + Các cơ quan kiểm sát
- Căn cứ phạm vi thực hiện thẩm quyền theo lãnh thổ
+ Các cơ quan nhà nước ở trung ương
+ Các cơ quan nhà nước ở địa phương
- Căn cứ vào chế độ làm việc
+ Các cơ quan nhà nước làm việc theo chế độ tập thể
+ Các cơ quan nhà nước làm việc theo chế độ thủ trưởng
+ Các cơ quan nhà nước làm việc theo chế độ tập thể kết hợp với chế độ thủ trưởng
Câu 4: Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam
- Nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa
các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập nhập, hành pháp và tư pháp
- Nguyên tắc tập trung dân chủ
- Nguyên tắc pháp chế XHCN
- Nguyên tắc Đảng lãnh đạo
- Nguyên tắc bình đẳng và đoàn kết dân tộc
Câu 5: Khái niệm và đặc trưng của Nhà nước pháp quyền
- Khái niệm Nhà nước pháp quyền
Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước với sự phân công lao động
khoa học, hợp lý giữa các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, có cơ chế kiểm soát quyền
lực, nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật, nhà nước quản lý xã hội bằng
pháp luật, pháp luật có tính khách quan, nhân đạo, công bằng, tất cả vì lợi ích chính đáng của con người
- Đặc điểm của nhà nước pháp quyền
+ Thứ 1, tổ chức nhà nước được thiết kế, hoạt động trên cơ sở pháp luật, bản thân nhà
nước cũng đặt mình trong khuôn khổ pháp luật
+ Thứ 2, một hình thức tổ chức nhà nước mà pháp luật có vị trí, vai trò xã hội to lớn,
là phương tiện chính quan trọng hàng đầu đối với các quan hệ xã hội, là công cụ của nhà nước và toàn xã hội
+ Thứ 3, pháp luật trong nhà nước pháp quyền thực sự vì con người
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
I. ĐẢNG CỘNG SẢN: Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên
phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai
cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng
Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
II. HỆ THỐNG NHÀ NƯỚC: Quốc hội; Chủ tịch nước; Chính phủ; Tòa án nhândân
Tối cao; Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tổ chức các bộ máy địa phương.
III. MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM: là cơ sở chính trị của chính quyền nhân
dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy
sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám
sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp
phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
IV. CÔNG ĐOÀN: Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công
nhân và của người lao động được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện cho người lao
động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.
V. CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI KHÁC:Hội nông dân Việt Nam, Đoàn
thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội cựu chiến binh Việt
Nam là các tổ chức chính trị - xã hội được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và bảo vệ
quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình; cùng các tổ chức
thành viên khác của Mặt trận phối hợp và thống nhất hành động trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.