Phân tích bản chất Nhà nước theo Mác - Lênin | Pháp Luật Đại Cương | Trường Đại học Hà Nội

Phân tích lý luận của học thuyết Mác – Lênin về bản chất NN, lấy ví dụ
minh họa về bản chất của một nhà nước cụ thể trong lịch sử. Bài làm
1, Bản chất của Nhà nước là tổng thể những phương diện, mối liên hệ, những
thuộc tính tất nhiên bên trong của nhà nước, quy định sự tồn tại, phát triển của
nhà nước. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, thì bản chất nhà nước có 02 thuộc tính:
a) Bản chất giai cấp của nhà nước:
- Nhà nước chỉ sinh ra và tồn tại trong xã hội có giai cấp, và bao giờ cũng thể
hiện bản chất giai cấp sâu sắc, nhà nước là một bộ máy cưỡng chế đặc biệt, là
công cụ sắc bén nhất để thực hiện sự thống trị giai cấp, thiết lập và duy trì trật tự xã hội.
- Ở phương diện này nhà nước là công cụ bảo vệ lợi ích cho các giai cấp, tầng
lớp trong xã hội, chủ yếu là của giai cấp thống trị, thực hiện các mục đích mà nó
đề ra. Giai cấp thống trị về kinh tế của xã hội trong điều kiện tồn tại mâu thuẫn
giai cấp và đấu tranh giai cấp đòi hỏi phải trở thành giai cấp thống trị về chính
trị và thực hiện sự thống trị về chính trị thông qua nhà nước và các tổ chức chính
trị xã hội khác. Sự thống trị về chính trị của giai cấp còn gọi là chuyên chính
giai cấp. Giai cấp có kinh tế sử dụng nhà nước để chống lại các giai cấp khác,
bảo vệ lợi ích cho giai cấp mình.
b) Bản chất xã hội của nhà nước:
Thể hiện qua vai trò quản lý xã hội của Nhà nước, Nhà nước phải giải quyết tất
cả các vấn đề nảy sinh trong xã hội, bảo vệ lợi ích chung của toàn xã hội, phục
vụ những nhu cầu mang tính chất công cho xã hội như: xây dựng trường học,
bệnh viện, đường xá, giải quyết các tệ nạn xã hội…..
Ở phương diện xã hội, nhà nước là một tổ chức của xã hội, được sinh ra từ xã
hội để duy trì, quản lí xã hội khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất
định. Xã hội muốn tồn tại ổn định, có trật tự và phát triển thì đòi hỏi phải có sự
tổ chức và quản lí chặt chẽ, nếu không xã hội sẽ hỗn loạn. Tổ chức đó phải thiết
lập quyền lực chung (quyền lực công) của toàn xã hội. Những công việc này
trước đây do tổ chức thị tộc, bộ lạc đảm nhiệm, khi nhà nước xuất hiện, nó phải
thay mặt cho xã hội, đứng ra tổ chức dân cư giải quyết các vấn đề đó vì sự ổn
định, sống còn của cả xã hội chứ không riêng của một giai cấp, cá nhân nào.
=> Nhà nước là một hiện tượng phức tạp và đa dạng, nó vừa mang bản chất giai
cấp, vừa mang bản chất xã hội.
2, Ví dụ minh họa về bản chất của nhà nước phong kiến, cụ thể là thời Trần: TÍNH GIAI CẤP
- Về kinh tế: ruộng đất được chia ra là ruộng đất thuộc sở hữu nhà nước và
ruộng đất tư nhân, nhà nước có quyền phân chia ruộng đất, có quyền thu tô, bắt sưu dịch… - Về chính trị:
+ Bộ máy nhà nước: Năm 1242, đổi 24 lộ thời Lý ra làm 12 bộ, gồm các châu,
huyện và xã. Trong triều, nhà Trần đặt thêm nhiều chức quan và các cơ quan
chuyên trách mới đã đáp ứng yêu cầu của bộ máy hành chính
+ Pháp luật: dưới triều Trần, có hai bộ luật được ban hành dưới đời vua Trần
Thái Tông và Trần Dụ Tông. Và nhìn chung, pháp luật thời kỳ này có một số đặc điểm như sau:
Thứ nhất, pháp luật thời Trần ưu tiên bảo vệ chủ quyền và lợi ích của vương triều nhà Trần
Thứ hai, pháp luật nhìn chung có tính độc lập cao, mặc dù có tham khảo, nhưng
không sao chép một cách máy móc hoàn toàn pháp luật Trung Hoa.
Thứ ba, pháp luật đề cao lễ giáo, đạo lý phong kiến.
Thứ tư, pháp luật chủ yếu là những quy định về hình sự, với nhiều chế tài hình sự nghiêm khắc.
Thứ năm, pháp luật thời kỳ này rất gần dân.
- Về tư tưởng: các vị vua đã đưa ra nhiều chính sách mang ảnh hưởng của Phật
giáo như “khoan, giản, an, lược, từ, bi, hỷ, xả” TÍNH XÃ HỘI:
- Lập thêm Hà đê sứ để trông coi việc đắp đê và bảo vệ đê điều; Khuyến nông sứ
chăm lo, khuyến khích nông dân sản xuất; Đồn điền sứ tuyển mộ người đi khẩn hoang.
- Chú trọng phát triển học vấn và thi cử, coi trọng học vấn, coi trọng tuyển dụng
nhân tài: mở Quốc học viện, tổ chức các cuộc thi, sau khi thành lập triều đại, các
hoàng tử và quý tộc của Trần nhanh chóng trở thành những người có học thức
cao, nhân vật văn hóa, tướng tài, và cả văn nhân và quân sự.