Pháp Luật Đại Cương: Phân Tích Đặc Trưng Nhà Nước và Chức Năng | Pháp Luật Đại Cương | Trường Đại học Hà Nội

Câu 1. Dựa vào 5 đặc trưng của Nhà nước, hãy xác định các
chủ thể sau: EU, NATO, Vatican, IS, Mông Cổ, Palestine,
ASEAN, Ukraine, Việt Nam, Kiên Giang, Hồng Kong, Iran có
phải là Nhà nước hay không? Vì sao?
I. Đặc trưng của Nhà nước
Nhà nước có 5 đặc trưng cơ bản:
1. Nhà nước thiết lập quyền lực công
2. Nhà nước phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ.
3. Nhà nước có chủ quyền quốc gia.
4. Nhà nước ban hành pháp luật. 5. Nhà nước thu thuế.
II. Phân tích các trường hợp cụ thể
2.1 LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU):
 Thiết lập quyền lực công: EU không có quyền lực công đầy đủ như một
quốc gia có chủ quyền mặc dù có một số quyền lực công: quyền lập
pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp....Vì các nước thành viên vẫn giữ
chủ quyền của mình và có quyền quyết định trong nhiều lĩnh vực.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: EU không có
lãnh thổ hành chính riêng, mà là một liên minh của 27 quốc gia thành viên.
 Chủ quyền quốc gia: EU không có chủ quyền quốc gia, vì EU là liên
minh của các quốc gia có chủ quyền và chủ quyền thuộc về từng quốc gia thành viên.
 Ban hành pháp luật: EU không có quyền ban hành pháp luật như một
quốc gia có chủ quyền. EU chỉ ban hành các quy định, chỉ thị và quyết
định trong phạm vi được các quốc gia thành viên cho phép, và những
quy định này phải được các nước thành viên thực hiện thông qua luật pháp quốc gia.
 Thu thuế: EU không có quyền thu thuế trực tiếp từ công dân như một
quốc gia có chủ quyền. Nguồn lực tài chính của EU chủ yếu đến từ các
khoản đóng góp của các quốc gia thành viên. Không có hệ thống thuế
riêng, chỉ có ngân sách đóng góp từ các quốc gia thành viên.
=> Kết luận: EU là một tổ chức liên minh khu vực gồm các quốc gia có chủ
quyền chứ không phải là một Nhà nước. EU chỉ có một phần quyền lực công
và quyền ban hành pháp luật, không có lãnh thổ hành chính độc lập, thiếu
chủ quyền quốc gia, không có quyền thu thuế. 2.2 HỒNG KONG:
 Thiết lập quyền lực công: Hồng Kong có quyền lực công vì là một Đặc
khu hành chính của Trung Quốc, được trao quyền tự trị trong nhiều lĩnh
vực. Hồng Kong có chính phủ riêng, hệ thống luật pháp riêng và cơ quan
tư pháp độc lập, thể hiện khả năng quản lý và điều hành xã hội theo khuôn khổ pháp lý riêng.
 Phân chia dân cư theo đơn vị hành chính lãnh thổ: Hông Kong có
lãnh thổ riêng biệt và được phân chia dân cư theo đơn vị hành chính lãnh
thổ. Cụ thể, Hồng Kong được chia thành 18 quận, mỗi quận đều có chính
quyền địa phương và hội đồng quận riêng để quản lý các vấn đề trong phạm vi của mình.
 Chủ quyền quốc gia: Hồng Kong không có chủ quyền quốc gia, vì Hồng
Kong là một phần của Trung Quốc. Tuy được hưởng quyền tự trị cao độ
theo nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ”, nhưng Trung Quốc vẫn nắm
giữ chủ quyền tối cao đối với Hồng Kong.
 Ban hành pháp luật: Hồng Kong có quyền ban hành pháp luật, vì có hệ
thống luật pháp riêng biệt dựa trên thông luật Anh. Hồng Kong được tự
ban hành luật trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, xã hội và văn hóa, nhưng
các luật này phải phù hợp với Luật Cơ bản do Trung Quốc quy định.
 Thu thuế: Hồng Kông có quyền thu thuế, vì Hồng Kong có hệ thống
thuế riêng biệt. Hồng Kong thu thuế từ công dân và doanh nghiệp để tài
trợ cho hoạt động của chính phủ.
=> Kết luận: Hồng Kông có nhiều đặc điểm giống một Nhà nước như:
quyền lực công, hệ thống pháp luật, lãnh thổ hành chính riêng biệt và quyền
thu thuế. Tuy nhiên, Hồng Kong không phải là một nhà nước vì không có
chủ quyền quốc gia mà vẫn trực thuộc Trung Quốc. 2.3 VATICAN:
 Thiết lập quyền lực công: Vatican có Chính quyền trung ương đứng đầu
là Giáo hoàng (Người đứng đầu Nhà nước), cùng các cơ quan hành
chính, tư pháp, lập pháp riêng, thực hiện quyền lực công trong phạm vi lãnh thổ Vatican.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Vatican vẫn
có cơ cấu quản lý hành chính độc lập, trực tiếp điều hành mọi hoạt động
trên lãnh thổ của mình. Có cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp riêng.
 Chủ quyền quốc gia: Vatican có chủ quyền độc lập hoàn toàn, được
quốc tế công nhận từ Hiệp ước Lateran (1929).
 Ban hành pháp luật: Vatican có hệ thống pháp luật riêng, ban hành và
áp dụng các quy định nội bộ, đặc biệt là Luật Cơ bản của Thành quốc Vatican (2000).
 Thu thuế: Vatican có nguồn thu riêng (từ thuế, đóng góp của giáo dân,
hoạt động kinh tế, du lịch, bưu chính, tem, xuất bản...).
=> Kết luận: Vatican được xem là một Nhà nước có chủ quyền và đáp ứng
đầy đủ các đặc trưng nhà nước. 2.4 PALESTINE:
 Thiết lập quyền lực công: Palestine, bộ máy hành chính, ban hành và thi
hành các quy định. Tuy nhiên, quyền lực này bị giới hạn do sự hiện diện
và kiểm soát của lực lượng bên ngoài.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Có tổ chức
hành chính (Bờ Tây, Dải Gaza). Chính quyền Palestine chia lãnh thổ
thành các tỉnh, thành phố, khu vực hành chính có cơ quan quản lý riêng.
 Chủ quyền quốc gia: Dù Palestine tuyên bố độc lập từ năm 1988, được
hơn 130 quốc gia và Liên Hợp Quốc (tư cách quan sát viên) công nhận,
nhưng chủ quyền thực tế bị hạn chế — do phần lớn lãnh thổ (đặc biệt là
Dải Gaza và Bờ Tây) vẫn bị Israel kiểm soát hoặc ảnh hưởng mạnh mẽ.
 Ban hành pháp luật: Có hệ thống pháp luật riêng và cơ quan lập pháp
(Hội đồng Lập pháp Palestine).
 Thu thuế: Có chính sách thu thuế nội bộ, quản lý ngân sách và chi tiêu
công trong khu vực do mình kiểm soát.
=> Kết luận: Palestine chưa phải là một Nhà nước hoàn chỉnh vì chưa có
chủ quyền quốc gia toàn vẹn. 2.5 NATO:
 Thiết lập quyền lực công: NATO có cơ quan ra quyết định chung như
Hội đồng Bắc Đại Tây Dương và có thể triển khai lực lượng quân sự,
nhưng quyền lực này không mang tính “chủ quyền” mà chỉ là sự phối
hợp giữa các quốc gia thành viên.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: NATO không
có lãnh thổ và dân cư riêng, nên không phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính.
 Chủ quyền quốc gia: Tổ chức này không có chủ quyền quốc gia, bởi
mỗi thành viên vẫn giữ chủ quyền độc lập.
 Ban hành pháp luật: NATO không ban hành pháp luật bắt buộc cho dân
cư, chỉ ban hành các hiệp ước và quy tắc hợp tác giữa các thành viên.
 Thu thuế: NATO không có quyền thu thuế từ dân cư mà ngân sách được
đóng góp tự nguyện từ các quốc gia thành viên.
=> Kết luận: NATO chỉ thể hiện phần nào yếu tố “quyền lực công” ở mức
hợp tác quân sự, còn lại không thỏa mãn các đặc trưng khác nên không phải là Nhà nước. 2.6 ASEAN:
 Thiết lập quyền lực công: ASEAN có một số cơ chế điều phối và cơ
quan điều hành như Hội nghị Cấp cao ASEAN, Ban Thư ký, nhưng
không có quyền lực công theo nghĩa cưỡng chế như một nhà nước.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Tổ chức này
không có lãnh thổ và dân cư riêng, vì mỗi quốc gia thành viên có ranh
giới, dân cư và bộ máy quản lý riêng, ASEAN chỉ đóng vai trò cầu nối hợp tác.
 Chủ quyền quốc gia: ASEAN không có chủ quyền quốc gia riêng. Trái
lại, nguyên tắc hoạt động của tổ chức này là tôn trọng chủ quyền và
không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước thành viên.
 Ban hành pháp luật: ASEAN không ban hành pháp luật mang tính bắt
buộc với toàn khu vực. Các văn bản của ASEAN chỉ mang tính thỏa
thuận, hướng dẫn hoặc khuyến nghị, còn luật pháp vẫn do từng quốc gia ban hành.
 Thu thuế: ASEAN không thu thuế từ người dân hay doanh nghiệp,
nguồn kinh phí hoạt động được đóng góp bởi các quốc gia thành viên.
=> Kết luận: Do không có lãnh thổ, dân cư, chủ quyền riêng, cũng như
không có quyền ban hành pháp luật hay thu thuế, ASEAN không phải là Nhà nước. 2.7 UKRAINE:
 Thiết lập quyền lực công: Ukraine có hệ thống cơ quan quyền lực công
hợp pháp: Quốc hội (Verkhovna Rada), Chính phủ, Tòa án, lực lượng vũ
trang… hoạt động trên phạm vi toàn quốc.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Có các đơn
vị hành chính như tỉnh, huyện, thành phố (ví dụ: Kyiv, Lviv, Kharkiv...).
 Chủ quyền quốc gia: Ukraine là quốc gia độc lập, có chủ quyền được
Liên Hợp Quốc và cộng đồng quốc tế công nhận (thành viên LHQ từ 1991).
 Ban hành pháp luật: Có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh: Hiến pháp
(1996), các bộ luật, luật chuyên ngành…
 Thu thuế: Nhà nước thu thuế và quản lý ngân sách thông qua Bộ Tài chính.
=> Kết luận: Ukraine là một nhà nước hoàn chỉnh vì đáp ứng đầy đủ cả 5 đặc điểm trên. 2.8 IS:
 Thiết lập quyền lực công: IS có tổ chức cầm quyền, quân đội, hệ thống
chỉ huy ở vùng chiếm đóng (Iraq, Syria). Tuy nhiên quyền lực này là phi
pháp, mang tính khủng bố và không được cộng đồng quốc tế công nhận.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Có chia vùng
kiểm soát tạm thời, nhưng không ổn định, bị thay đổi liên tục do chiến tranh.
 Chủ quyền quốc gia: Không có chủ quyền quốc gia – không được quốc
gia nào công nhận, không có lãnh thổ hợp pháp, không được tham gia tổ chức quốc tế.
 Ban hành pháp luật: Có áp dụng “luật Hồi giáo” (Sharia) nhưng mang
tính cưỡng ép, phi pháp, không có hệ thống pháp luật chính thống được thừa nhận.
 Thu thuế: Có thu “thuế” trong vùng chiếm đóng, nhưng thực chất là
cưỡng đoạt tài sản chứ không phải hoạt động thuế của một nhà nước hợp pháp.
=> Kết luận: IS không phải là nhà nước vì không có chủ quyền quốc gia,
không được quốc tế công nhận, và thiếu tính hợp pháp trong quyền lực, pháp luật, lãnh thổ. 2.9 IRAN:
 Thiết lập quyền lực công: Bao gồm các cơ quan quyền lực công : Lãnh
tụ tối cao(Ali Khamenei),Tổng thống(Masoud Pezeshkian),Chủ tịch
Quốc hội(Mohammad Bagher Ghalibaf),Chánh án Tòa án Tối
cao(Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i),Thương Viện , Hạ viện.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Các đơn vị
hành chính lãnh thổ: Tỉnh, Huyện, Quận, Xã, Thành phố(vd: Ostan,Shahrestan,Bakhsh….).
 Chủ quyền quốc gia: Là quốc gia độc lập có chủ quyền lãnh thổ quốc gia riêng.
 Ban hành pháp luật: Iran là một nước Cộng hòa Hồi giáo lập hiến với
hệ thống chính trị được quy định trong Hiến Pháp năm 1979, gọi là
Qanun-e Asasi tức là Luật cơ bản.
 Thu thuế: Đánh thuế và ngân sách được quản lí bởi Cục thuế quốc gia
Iran thuộc Bộ Tài chính và Kinh tế.
=> Kết luận: Iran là Nhà nước vì có đủ cả 5 đặc trưng của nhà nước. 2.10 MÔNG CỔ:
 Thiết lập quyền lực công: Bao gồm các cơ quan quyền lực công: Tổng
thống(Ukhnaagiin Khurelsukh), Thủ tướng(Luvsannamsrain Oyun- Erdene) .
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Các đơn vị
hành chính lãnh thổ: 21 Tỉnh và 1 khu Tự trị(Uvs, Hovd, Dungovl….).
 Chủ quyền quốc gia: Là quốc gia đôc lập có chủ quyền lãnh thổ quốc gia riêng.
 Ban hành pháp luật: Hệ thống pháp luật của Mông Cổ là một phần của
truyền thống pháp luật La Mã-Đức với Luật thành văn là nguồn luật
chính.Bao gồm Hiến Pháp, Luật, các văn bản dưới luật và được thực thi
bởi 3 nhánh quyền lực: Lập Pháp,Hành Pháp và Tư Pháp.
 Thu thuế: Ngân sách nhà nước và thuế quan được quản lí bởi Bộ Tài Chính Mông Cổ
=> Kết luận: Mông Cổ là nhà nước vì có đủ cả 5 đặc trưng của nhà nước. 2.11 VIỆT NAM
 Quyền lực công: Có đầy đủ hệ thống quyền lực công hợp pháp từ trung
ương đến địa phương (Quốc hội, Chính phủ, Tòa án...).
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Việt Nam
có hệ thống phân chia lãnh thổ thành tỉnh, huyện, xã...
 Chủ quyền quốc gia: Là một quốc gia có chủ quyền, được quốc tế công
nhận, có lãnh thổ, biên giới, dân cư và chính phủ, có quyền tự quyết về
đối nội và đối ngoại trên phạm vị lãnh thổ của quốc gia mình.
 Ban hành pháp luật: Có Quốc hội làm luật, hệ thống pháp luật rõ ràng.
 Thu thuế: Có hệ thống thuế chính thức của nhà nước và nhà nước Việt
Nam là chủ thể duy nhất được quyền quy định và thu các loại thuế.
=> Kết luận: Việt Nam được xem là một Nhà nước có chủ quyền và đáp
ứng đầy đủ các đặc trưng nhà nước. 2.12 KIÊN GIANG
 Quyền lực công: Có chính quyền địa phương, nhưng thuộc sự quản lý
của chính quyền trung ương.
 Phân chia dân cư thành các đơn vị hành chính lãnh thổ: Là một đơn
vị hành chính cấp tỉnh của Việt Nam.
 Chủ quyền quốc gia: Không có, vì Kiên Giang không có quyền độc lập
về đối ngoại, lãnh thổ hay quân sự.
 Ban hành pháp luật: Không có quyền lập pháp riêng, chỉ thực hiện
pháp luật do nhà nước trung ương ban hành.
 Thu thuế: Việc thu thuế là theo chính sách của Nhà nước Việt Nam,
chứ không phải quyền riêng của Kiên Giang.
=>Kết luận: Kiên Giang không phải là một Nhà nước vì không đáp ứng
được tiêu chí của các đặc trưng trên mà Kiên Giang là một tỉnh – đơn vị
hành chính cấp địa phương của Nhà nước Việt Nam.
Câu 2. Phân tích mối quan hệ giữa bản chất Nhà nước và chức năng của Nhà nước.
a) Bản chất quyết định chức năng:
- Bản chất Nhà nước (bao gồm tính giai cấp và tính xã hội) là cái bên trong,
là cơ sở để xác định mục tiêu và phương hướng hoạt động của Nhà nước
+ Tính giai cấp: Quyết định mục tiêu chính trị: các chức năng hướng tới
việc bảo vệ sự thống trị của các giai cấp cầm quyền.
+ Tính xã hội: Quyết định mục tiêu quản lý xã hội: các chức năng phải
hướng tới việc quản lý, điều tiết các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội nhằm
đảm bảo lợi ích chung và duy trì trật tự xã hội.
b) Chức năng là sự thể hiện và phương thức hiện thực hóa bản chất
- Hiện thực hóa tính giai cấp: Thể hiện rõ nhất qua chức năng bảo vệ trật tự pháp luật
+ Nhà nước xây dưng pháp luật nhằm thể hiện ý chí giai cấp cầm quyền.
+ Đồng thời Nhà nước tổ chức thực hiện pháp luật, dùng bộ máy bạo lực,
cưỡng chế nhằm trấn áp hành vi chống đối, bảo vệ quyền lợi chính trị, kinh
tế và tư tưởng của giai câp thống trị.
- Hiện thực hóa tính xã hội: Tập trung vào chức năng kinh tế, xã hội, văn
hóa và giáo dục với quan điểm giải quyết các vấn đề chung của xã hội. Từ
đó trở thành đại diện cho bộ mặt xã hội, củng cố niềm tin của dân chúng và tăng cường quyền lực.
c) Mối quan hệ giữa bản chất Nhà nước và chức năng Nhà nước
- Bản chất quyết định chức năng khi định hướng cho mọi hoạt động của Nhà
nước. Nhà nước không thể tồn tại nếu đi ngược lại bản chất của nó
- Chức năng thể hiện giá trị và sự phản ánh của bản chất, từ đó Nhà nước có
lối đi và sự vận hành thống nhất.
=> Kết luận: Mối quan hệ giữa bản chất và chức năng của Nhà nước là
một mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, không tách rời, trong đó bản chất
quyết định chức năng, và chức năng là sự thể hiện, là phương thức hiện thực hoá bản chất.
Câu 3. Phân tích tính xã hội của Nhà nước CHXHCN VN.
a) Biểu hiện của tính xã hội:
- Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân
+ Mọi quyền lực thuộc về Nhân dân (Điều 6 Hiến pháp 2013).
+ Nhân dân thực hiện quyền làm chủ thông qua bầu cử, trưng cầu ý dân,
giám sát và tham gia quản lý Nhà nước, xã hội.
– Bảo đảm quyền con người, quyền công dân
+ Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người trên mọi lĩnh
vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
+ Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, có cơ hội phát triển toàn diện.
– Thực hiện chính sách xã hội và phúc lợi công cộng
+ Phát triển giáo dục, y tế, văn hóa, bảo hiểm xã hội, nhà ở.
+ Bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân; bảo đảm an sinh xã hội.
+ Ưu tiên hỗ trợ người nghèo, người khuyết tật, người có công, vùng dân
tộc thiểu số, vùng khó khăn.
– Đảm bảo công bằng xã hội và đoàn kết dân tộc
+ Thực hiện bình đẳng giới, bình đẳng giữa các dân tộc, các tôn giáo.
+ Chính sách phát triển vùng miền hài hòa; “các dân tộc bình đẳng, đoàn
kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển.”
– Phát triển con người và xã hội bền vững
+ Kết hợp tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội.
+ Mục tiêu phát triển: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.”
+ Nhà nước tạo điều kiện để mỗi người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, có
cơ hội phát triển toàn diện.
b) Ý nghĩa của tính xã hội
- Khẳng định bản chất nhân dân và nhân đạo của Nhà nước Việt Nam.
- Tăng cường sự đoàn kết, gắn bó giữa Nhà nước và Nhân dân.
- Góp phần bảo đảm công bằng, ổn định xã hội, phát triển bền vững.
- Là nền tảng để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự “vì con người”.
=> Kết luận: Tính xã hội của Nhà nước CHXHCN VN thể hiện ở việc
Nhà nước vì dân, phục vụ dân quan tâm đến đời sống vật chất và tinh ,
thần của mọi người.