105 trang 32 lượt tải

Sách về Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Sách về Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Tài liệu được sưu tầm giúp bạn tham khảo, ôn tập và đạt kết quả cao. Mời bạn đọc đón xem.

Môn: Kinh tế chính trị Mác - Lênin 325 tài liệu

Trường: Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 3.6 K tài liệu

Tác giả:

Anh

3 tuần trước

Tải xuống Báo cáo

Danh sách Quiz

155

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

294

295

lêi tùa vµ lêi b¹t

PhÇn thø ba

sù s¶n xuÊt ra

gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi

ch¬ng V

Qu¸ tr×nh lao ®éng vµ

qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ

I. qu¸

tr×nh lao

®éng

Tiªu dïng søc lao ®éng, ®ã chÝnh lµ lao ®éng. Ngêi mua søc

lao ®éng tiªu dïng søc ®ã b»ng c¸ch b¾t ngêi b¸n nã ph¶i lao

®éng. Do viÖc ®ã mµ ngêi b¸n actu

trë thµnh mét søc lao ®éng

®ang tù thùc hiÖn, trë thµnh mét ngêi c«ng nh©n, trong lóc

tríc kia anh ta chØ lµ mét ngêi c«ng nh©n potentia

th«i.

Muèn biÓu hiÖn lao ®éng cña m×nh vµo trong hµng hãa, ngêi

c«ng nh©n tríc hÕt ph¶i lµm cho lao ®éng cña m×nh biÓu

hiÖn thµnh nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, thµnh nh÷ng vËt, dïng ®Ó

tháa m·n nh÷ng nhu cÇu nhÊt

1* - thùc sù

2* - tiÒm tµng

®Þnh. Do ®ã nhµ t b¶n b¾t buéc ngêi c«ng nh©n ph¶i s¶n xuÊt

mét gi¸ trÞ sö dông ®Æc biÖt, mét s¶n phÈm nhÊt ®Þnh nµo ®ã.

ViÖc s¶n xuÊt ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, hay cña c¶i, ®îc tiÕn

hµnh v× lîi Ých cña nhµ t b¶n vµ díi sù kiÓm so¸t cña h¾n,

kh«ng lµm thay ®æi mét chót g× tÝnh chÊt chung cña viÖc s¶n

xuÊt Êy. Cho nªn tríc tiªn cÇn ph¶i nghiªn cøu qu¸ tr×nh lao

®éng mét c¸ch ®éc lËp víi bÊt kú mét h×nh th¸i x· héi x¸c ®Þnh

nµo.

Lao ®éng tríc hÕt lµ mét qu¸ tr×nh diÔn ra gi÷a con ngêi

vµ tù nhiªn, mét qu¸ tr×nh trong ®ã, b»ng ho¹t ®éng cña chÝnh

m×nh, con ngêi lµm trung gian, ®iÒu tiÕt vµ kiÓm tra sù trao

®æi chÊt gi÷a hä vµ tù nhiªn. B¶n th©n con ngêi ®èi diÖn víi

thùc thÓ cña tù nhiªn víi t c¸ch lµ mét lùc lîng cña tù nhiªn.

§Ó chiÕm h÷u ®îc thùc thÓ cña tù nhiªn díi mét h×nh th¸i cã

Ých cho ®êi sèng cña b¶n th©n m×nh, con ngêi vËn dông nh÷ng

søc tù nhiªn thuéc vÒ th©n thÓ cña hä: tay vµ ch©n, ®Çu vµ hai

bµn tay. Trong khi t¸c ®éng vµo tù nhiªn ë bªn ngoµi th«ng qua

sù vËn ®éng ®ã, vµ lµm thay ®æi tù nhiªn, con ngêi còng ®ång

156

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

296

297

lêi tùa vµ lêi b¹t

thêi lµm thay ®æi b¶n tÝnh cña chÝnh nã. Con ngêi ph¸t triÓn

nh÷ng tiÒm lùc ®ang ng¸i ngñ ë trong b¶n tÝnh ®ã vµ b¾t sù

ho¹t ®éng cña nh÷ng tiÒm lùc Êy ph¶i phôc tïng quyÒn lùc cña

m×nh. ë ®©y, chóng ta sÏ kh«ng xÐt tíi nh÷ng h×nh th¸i ®Çu

tiªn cña lao ®éng, cßn mang tÝnh chÊt b¶n n¨ng cña mét con

vËt. Tr¹ng th¸i cña mét x· héi trong ®ã ngêi c«ng nh©n xuÊt

hiÖn trªn thÞ trêng hµng hãa lµm ngêi b¸n søc lao ®éng cña

b¶n th©n m×nh, bá c¸ch rÊt xa c¸i tr¹ng th¸i x· héi cña thêi kú

nguyªn thñy, khi lao ®éng cña con ngêi vÉn cßn cha g¹t bá

®îc nh÷ng h×nh th¸i b¶n n¨ng ®Çu tiªn cña nã. Chóng ta gi¶

®Þnh lao ®éng díi mét h×nh th¸i mµ chØ cã con ngêi míi cã

®îc mµ th«i. Con nhÖn lµm nh÷ng ®éng t¸c gièng nh ®éng t¸c

cña ngêi thî dÖt, vµ b»ng viÖc x©y dùng nh÷ng ng¨n tæ s¸p cña

m×nh, con ong cßn lµm cho mét sè nhµ kiÕn tróc ph¶i hæ thÑn.

Nhng ®iÒu ngay tõ ®Çu ph©n biÖt nhµ kiÕn tróc tåi nhÊt víi

con ong giái nhÊt lµ tríc khi x©y dùng nh÷ng ng¨n tæ ong b»ng

s¸p, nhµ kiÕn tróc ®· x©y dùng chung ë trong ®Çu ãc cña

m×nh råi. Cuèi qu¸ tr×nh lao ®éng, ngêi lao ®éng thu ®îc c¸i

kÕt qu¶ mµ hä ®· h×nh dung ngay tõ ®Çu qu¸ tr×nh Êy, tøc lµ ®·

cã trong ý niÖm råi. Con ngêi kh«ng chØ lµm biÕn ®æi h×nh th¸i

nh÷ng c¸i do tù nhiªn cung cÊp; trong nh÷ng c¸i do tù nhiªn

cung cÊp, con ngêi còng ®ång thêi thùc hiÖn c¸i môc ®Ých tù

gi¸c cña m×nh, môc ®Ých Êy quyÕt ®Þnh ph¬ng thøc hµnh ®éng

cña hä gièng nh mét quy luËt vµ b¾t ý chÝ cña hä ph¶i phôc

tïng nã. Vµ sù phôc tïng Êy kh«ng ph¶i lµ mét hµnh vi ®¬n

nhÊt. Ngoµi sù c¨ng th¼ng cña c¸c khÝ quan ®ang lµm viÖc th×

trong suèt c¶ thêi gian lao ®éng, cßn cÇn ph¶i cã mét ý chÝ

híng vµo môc ®Ých, biÓu hiÖn ra trong sù chó ý; vµ khi do néi

dung vµ ph¬ng thøc thùc hiÖn nã, lao ®éng cµng Ýt l«i cuèn

ngêi c«ng nh©n bao nhiªu, nghÜa lµ ngêi c«ng nh©n cµng Ýt

thÝch thó lao ®éng víi t c¸ch lµ mét sù vËn dông thÓ lùc vµ trÝ

lùc bao nhiªu, th× sù tËp trung ý chÝ nãi trªn l¹i cµng cÇn thiÕt

bÊy nhiªu.

Nh÷ng yÕu tè gi¶n ®¬n cña qu¸ tr×nh lao ®éng lµ: sù ho¹t

®éng cã môc ®Ých, hay b¶n th©n sù lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng

vµ t liÖu lao ®éng.

§Êt ®ai (theo quan ®iÓm kinh tÕ, danh tõ nµy bao gåm c¶

níc n÷a) - lóc ban ®Çu ®¶m b¶o cho con ngêi thøc ¨n, nh÷ng

t liÖu sinh ho¹t cã s½n

- tån t¹i víi t c¸ch lµ mét ®èi tîng

lao ®éng phæ biÕn cña con ngêi mµ kh«ng cÇn cã mét sù t¸c

®éng nµo cña con ngêi. TÊt c¶ nh÷ng vËt mµ lao ®éng chØ cã

viÖc bøt ra khái mèi quan hÖ trùc tiÕp gi÷a chóng víi ®Êt ®ai,

®Òu lµ nh÷ng ®èi tîng lao ®éng do tù nhiªn cung cÊp. VÝ dô

nh con c¸ mµ ngêi ta ®¸nh ®îc, mµ ngêi ta t¸ch ra khái

m«i trêng sinh sèng tù nhiªn cña nã, tøc lµ khái níc; gç

mµ ngêi ta ®èn trong rõng nguyªn thñy; quÆng mµ ngêi ta

lÊy tõ vØa quÆng lªn. Tr¸i l¹i, nÕu nh b¶n th©n ®èi tîng

lao ®éng ®· ®îc läc qua mét lÇn lao ®éng tríc ®ã råi, th×

chóng ta gäi nã lµ nguyªn liÖu, vÝ dô nh quÆng ®· khai

th¸c råi vµ ®ang n»m trong qu¸ tr×nh röa. Mäi nguyªn liÖu

®Òu lµ ®èi tîng lao ®éng, nhng kh«ng ph¶i mäi ®èi tîng

lao ®éng ®Òu lµ nguyªn liÖu. §èi tîng lao ®éng chØ trë

thµnh nguyªn liÖu sau khi ®· tr¶i qua mét sù biÕn ®æi nµo

®ã do lao ®éng g©y ra.

T liÖu lao ®éng lµ mét vËt, hay lµ toµn bé nh÷ng vËt mµ con

ngêi ®Æt ë gi÷a hä vµ ®èi tîng lao ®éng, vµ ®îc hä dïng lµm

vËt truyÒn dÉn ho¹t ®éng cña hä vµo ®èi tîng Êy. Con ngêi sö

dông nh÷ng thuéc tÝnh c¬ häc, lý häc, hãa häc cña c¸c vËt, ®Ó

tïy theo môc ®Ých cña m×nh, dïng nh÷ng vËt ®ã víi t c¸ch lµ

1) “Nh÷ng s¶n phÈm tù nhiªn cña ®Êt ®ai, tån t¹i víi mét sè lîng Ýt ái vµ hoµn toµn

®éc lËp víi con ngêi, th× h×nh nh do tù nhiªn cung cÊp (vµ trªn thùc tÕ lµ nh vËy),

còng hoµn toµn gièng nh ngêi ta cho mét ngêi trÎ tuæi mét sè tiÒn nhá ®Ó ®a anh ta

vµo con ®êng lµm ¨n cÇn cï vµ ph¸t ®¹t” (James Steuart. “Principles of Political

Economy”, edit. Dublin, 1770. v.I,P. 116).

157

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

298

299

lêi tùa vµ lêi b¹t

nh÷ng c«ng cô t¸c ®éng vµo c¸c vËt kh¸c

. NÕu kh«ng nãi ®Õn

viÖc thu nhÆt nh÷ng t liÖu sinh ho¹t s½n cã, vÝ dô nh viÖc h¸i

qu¶ ch¼ng h¹n, trong ®ã t liÖu lao ®éng chØ lµ nh÷ng khÝ quan

cña ngêi lao ®éng, th× chóng ta thÊy r»ng nh÷ng vËt mµ con

ngêi trùc tiÕp chiÕm h÷u kh«ng ph¶i lµ ®èi tîng lao ®éng, mµ

lµ t liÖu lao ®éng. Nh vËy, mét vËt do b¶n th©n thiªn nhiªn

cung cÊp ®· trë thµnh mét khÝ quan cña sù ho¹t ®éng cña con

ngêi, khÝ quan mµ con ngêi ®em ch¾p thªm vµo nh÷ng khÝ

quan cña c¬ thÓ m×nh, vµ do ®ã mµ kÐo dµi c¸i tÇm thíc tù

nhiªn cña c¬ thÓ ®ã, bÊt chÊp c¶ Kinh th¸nh. Vèn lµ c¸i kho

l¬ng thùc lóc ban ®Çu cña con ngêi, ®Êt ®ai còng lµ c¸i kho t

liÖu lao ®éng lóc ban ®Çu cña con ngêi. VÝ dô, ®Êt ®ai cung cÊp

cho con ngêi hßn ®¸ mµ hä dïng ®Ó nÐm, mµi, nÐn, c¾t, v.v..

B¶n th©n ®Êt ®ai còng lµ t liÖu lao ®éng, nhng sù ho¹t

®éng cña ®Êt ®ai víi t c¸ch lµ mét t liÖu lao ®éng trong

n«ng nghiÖp l¹i gi¶ ®Þnh c¶ mét lo¹t nh÷ng t liÖu lao ®éng

kh¸c vµ mét sù ph¸t triÓn t¬ng ®èi cao cña søc lao ®éng

. Nãi

chung, khi qu¸ tr×nh lao ®éng míi ®¹t tíi mét møc ph¸t triÓn

nµo ®ã th«i, th× nã còng ®· ®ßi hái nh÷ng t liÖu lao ®éng

®· tr¶i qua sù chÕ biÕn råi. Trong nh÷ng hang ®¸ cña con

ngêi cæ s¬, chóng ta t×m thÊy nh÷ng c«ng cô b»ng ®¸ vµ

nh÷ng vò khÝ b»ng ®¸. Bªn c¹nh nh÷ng hßn ®¸, nh÷ng

khóc gç, nh÷ng mÈu x¬ng vµ nh÷ng vá èc ®· ®îc ®Ïo gät

th× trong nh÷ng giai ®o¹n ®Çu tiªn cña lÞch sö loµi ngêi,

®ãng vai trß chñ yÕu víi t c¸ch lµ t liÖu lao ®éng lµ

2) “Lý trÝ võa m¹nh l¹i võa ranh. Ranh nãi chung lµ ë ho¹t ®éng m«i giíi; b»ng c¸ch

b¾t c¸c vËt t¸c ®éng lÉn nhau vµ chÕ biÕn lÉn nhau theo ®óng b¶n chÊt cña chóng mµ

kh«ng cÇn can thiÖp trùc tiÕp vµo qu¸ tr×nh ®ã, ho¹t ®éng nµy tuy vËy còng chØ dÉn tíi

chç thùc hiÖn c¸i môc ®Ých do nã ®Æt ra mµ th«i” (Hegel. “Encyklop

3die”. Erster Theil.

“Die Logik”. Berlin, 1840, S.382).

Trong mét t¸c phÈm thËt ra th× rÊt nghÌo nµn, cuèn "ThÐorie de l'

conomie

Politique". Paris, 1815 [t. I, p.266], Ga-nin, trong khi luËn chiÕn víi ph¸i träng n«ng, ®·

kª ra rÊt tróng mét lo¹t rÊt nhiÒu nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng cÊu thµnh tiÒn ®Ò cña mét

nÒn n«ng nghiÖp theo ®óng nghÜa cña danh tõ Êy.

nh÷ng sóc vËt ®· ®îc con ngêi thuÇn hãa, tøc lµ ®· ®îc

lao ®éng nu«i dìng vµ lµm cho biÕn ®æi ®i

. ViÖc sö dông

vµ s¸ng t¹o ra nh÷ng t liÖu lao ®éng, tuy ®· cã mÇm mèng

ë mét vµi loµi ®éng vËt nµo ®ã, nhng vÉn lµ mét nÐt ®Æc

trng riªng cña qu¸ tr×nh lao ®éng cña con ngêi, vµ v× thÕ

cho nªn Phran-clin ®· ®Þnh nghÜa con ngêi lµ: “a

toolmaking animal”, mét ®éng vËt chÕ t¹o dông cô. §èi víi

viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi ®· biÕn

mÊt, nh÷ng di vËt cña nh÷ng t liÖu lao ®éng còng cã

mét tÇm quan träng gièng nh lµ sù cÊu t¹o cña nh÷ng

x¬ng hãa th¹ch ®èi víi viÖc t×m hiÓu tæ chøc cña c¸c

lo¹i ®éng vËt ®· tiªu vong. Nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c

nhau kh«ng ph¶i ë chç chóng s¶n xuÊt ra c¸i g×, mµ lµ

ë chç chóng s¶n xuÊt b»ng c¸ch nµo, víi nh÷ng t liÖu

lao ®éng nµo

. C¸c t liÖu lao ®éng kh«ng nh÷ng lµ

c¸i thíc ®o sù ph¸t triÓn søc lao ®éng cña con ngêi,

mµ cßn lµ mét chØ tiªu cña nh÷ng quan hÖ x· héi trong

®ã lao ®éng ®îc tiÕn hµnh. Trong b¶n th©n c¸c t liÖu lao

®éng, th× nh÷ng t liÖu lao ®éng c¬ khÝ - mµ toµn bé cã thÓ

gäi lµ hÖ thèng x¬ng cèt vµ b¾p thÞt cña s¶n xuÊt - l¹i

cÊu thµnh nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc trng tiªu biÓu cho mét

thêi ®¹i s¶n xuÊt x· héi nhÊt ®Þnh, mét c¸ch cßn râ rµng

h¬n nhiÒu so víi nh÷ng t liÖu lao ®éng chØ dïng ®Ó b¶o

qu¶n nh÷ng ®èi tîng lao ®éng mµ toµn bé nãi chung cã

thÓ gäi lµ hÖ thèng b×nh chøa cña s¶n xuÊt, nh èng,

thïng, giá, v¹i, v.v.. ChØ cã trong ngµnh s¶n xuÊt hãa chÊt

th× nh÷ng t liÖu lao ®éng nµy míi ®ãng mét vai trß quan

4) Trong cuèn "RÐflexion sur la Formation et la Distribution des Richesses" (1766),

TuyÕc-g« ®· gi¶i thÝch mét c¸ch rÊt ®óng tÇm quan träng cña c¸c sóc vËt ®· thuÇn hãa

®èi víi nh÷ng bíc ®Çu cña nÒn v¨n minh.

5) Trong tÊt c¶ c¸c hµng hãa th× nh÷ng hµng hãa xa xØ chÝnh cèng lµ nh÷ng thø v«

nghÜa nhÊt ®èi víi viÖc so s¸nh c¸c thêi ®¹i s¶n xuÊt kh¸c nhau vÒ mÆt kü thuËt.

158

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

300

301

lêi tùa vµ lêi b¹t

träng

5a)

Ngoµi nh÷ng vËt dïng lµm trung gian ®Ó lao ®éng t¸c ®éng

vµo ®èi tîng lao ®éng, vµ v× vËy mµ b»ng c¸ch nµy hay c¸ch

kh¸c ®îc dïng lµm vËt truyÒn dÉn sù ho¹t ®éng cña lao ®éng,

th× thuéc vÒ nh÷ng t liÖu cña qu¸ tr×nh lao ®éng hiÓu theo

nghÜa réng cßn cã tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt cÇn thiÕt nãi

chung ®Ó cho qu¸ tr×nh lao ®éng cã thÓ diÔn ra. Nh÷ng ®iÒu

kiÖn ®ã tuy kh«ng trùc tiÕp gia nhËp vµo qu¸ tr×nh lao ®éng,

nhng nÕu kh«ng cã chóng th× hoÆc gi¶ qu¸ tr×nh lao ®éng hoµn

toµn kh«ng thÓ tiÕn hµnh ®îc, hoÆc gi¶ sÏ chØ diÔn ra díi mét

d¹ng kh«ng hoµn h¶o mµ th«i. Mét t liÖu lao ®éng phæ biÕn

thuéc lo¹i ®ã vÉn l¹i lµ ®Êt ®ai, v× ®Êt ®ai cung cÊp cho ngêi lao

®éng mét locus standi

vµ cho qu¸ tr×nh cña anh ta mét ®Þa bµn

ho¹t ®éng (field of employment). Mét vÝ dô vÒ nh÷ng t liÖu lao

®éng còng thuéc vÒ lo¹i Êy, nhng ®· tr¶i qua mét qu¸ tr×nh lao

®éng tríc ®ã råi, lµ nh÷ng nhµ xëng, kªnh ®µo, ®êng s¸, v.v..

Nh vËy lµ trong qu¸ tr×nh lao ®éng, nhê nh÷ng t liÖu lao

®éng, sù ho¹t ®éng cña con ngêi lµm cho ®èi tîng lao ®éng

ph¶i biÕn ®æi theo mét môc ®Ých ®· ®Þnh tríc. Qu¸ tr×nh ®ã

chÊm døt trong s¶n phÈm. S¶n phÈm cña qu¸ tr×nh lao ®éng lµ

mét gi¸ trÞ sö dông, mét thùc thÓ cña tù nhiªn ®· thÝch øng víi

nh÷ng nhu cÇu cña con ngêi nhê thay ®æi h×nh th¸i. Lao ®éng

®· kÕt hîp víi ®èi tîng lao ®éng. Lao ®éng ®îc vËt hãa, cßn

5a) Chó thÝch cho lÇn xuÊt b¶n thø hai. MÆc dï cho tíi nay, khoa häc lÞch sö biÕt rÊt

Ýt vÒ sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt, do ®ã biÕt rÊt Ýt vÒ c¸i c¬ së cña toµn bé ®êi

sèng x· héi, vµ v× thÕ, cña c¶ lÞch sö hiÖn thùc n÷a, nhng Ýt ra th× ngêi ta còng dùa vµo

chÊt liÖu cña c«ng cô vµ vò khÝ mµ chia nh÷ng thêi kú tiÒn sö - trªn c¬ së nh÷ng c«ng

tr×nh nghiªn cøu khoa häc tù nhiªn chø kh«ng ph¶i nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu gäi lµ

lÞch sö - thµnh thêi ®¹i ®å ®¸, thêi ®¹i ®å ®ång vµ thêi ®¹i ®å s¾t.

1* - Chç ®øng

vËt th× ®îc chÕ biÕn. C¸i tríc ®©y vÒ phÝa ngêi lao ®éng thÓ

hiÖn ra díi mét h×nh th¸i ®éng [Unruhe], th× b©y giê vÒ phÝa

s¶n phÈm l¹i thÓ hiÖn ra díi h×nh th¸i mét thuéc tÝnh tÜnh

[ruhende Eigenschaft], díi h×nh th¸i mét sù tån t¹i. Ngêi

c«ng nh©n ®· xe sîi, vµ s¶n phÈm lµ sîi.

NÕu ®øng vÒ mÆt kÕt qu¶ cña nã, tøc lµ ®øng vÒ mÆt s¶n

phÈm mµ xÐt toµn bé qu¸ tr×nh, th× c¶ t liÖu lao ®éng lÉn ®èi

tîng lao ®éng ®Òu biÓu hiÖn ra lµ t liÖu s¶n xuÊt

, cßn b¶n

th©n lao ®éng th× biÓu hiÖn ra lµ lao ®éng s¶n xuÊt

Khi mét gi¸ trÞ sö dông bíc ra khái mét qu¸ tr×nh lao ®éng

víi t c¸ch lµ s¶n phÈm, th× nh÷ng gi¸ trÞ sö dông kh¸c, nh÷ng

s¶n phÈm cña nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng tríc ®ã, l¹i ®i vµo qu¸

tr×nh Êy víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt. Còng mét gi¸ trÞ

sö dông Êy, vèn lµ s¶n phÈm cña mét lao ®éng, l¹i ®îc dïng lµm t

liÖu s¶n xuÊt cho mét lao ®éng kh¸c. V× vËy, s¶n phÈm kh«ng ph¶i

chØ lµ kÕt qu¶, mµ ®ång thêi cßn lµ ®iÒu kiÖn cña qu¸ tr×nh lao ®éng

n÷a.

Trõ ngµnh c«ng nghiÖp khai th¸c lµ ngµnh t×m ®îc ®èi

tîng lao ®éng cña nã trong tù nhiªn - nh ngµnh má, s¨n

b¾n, ®¸nh c¸, v.v. (ngµnh trång trät còng thÕ, nhng chØ

khi nµo ngêi ta khai th¸c lÇn ®Çu tiªn nh÷ng ®Êt hoang

mµ th«i), - cßn tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kh¸c th× ®Òu

dïng nguyªn liÖu, tøc lµ mét ®èi tîng lao ®éng ®· ®îc

lao ®éng läc qua råi, vµ b¶n th©n ®· lµ mét s¶n phÈm lao

®éng. VÝ dô nh h¹t gièng trong n«ng nghiÖp ch¼ng h¹n.

Nh÷ng sóc vËt vµ c©y cèi mµ ngêi ta thêng coi lµ s¶n

6) H×nh nh lµ ngîc ®êi khi ngêi ta gäi mét con c¸ cha b¾t ®îc ch¼ng h¹n, lµ t

liÖu s¶n xuÊt cña nghÒ ®¸nh c¸. Nhng cho tíi nay, ngêi ta vÉn cha ph¸t minh ra ®îc

c¸i nghÖ thuËt ®¸nh ®îc c¸ ë nh÷ng dßng níc kh«ng cã c¸.

7) §Þnh nghÜa nµy vÒ lao ®éng s¶n xuÊt, xÐt trªn quan ®iÓm cña mét qu¸ tr×nh lao

®éng gi¶n ®¬n, th× hoµn toµn kh«ng ®ñ n÷a ®èi víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa.

159

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

302

303

lêi tùa vµ lêi b¹t

phÈm cña tù nhiªn, thùc ra kh«ng ph¶i chØ lµ s¶n phÈm

lao ®éng cña n¨m tríc, mµ díi nh÷ng h×nh th¸i hiÖn

nay cña chóng, chóng cßn lµ s¶n phÈm cña nh÷ng biÕn

®æi kh«ng ngõng diÔn ra trong nhiÒu thÕ hÖ, díi sù

kiÓm so¸t cña con ngêi vµ th«ng qua lao ®éng cña con

ngêi. Cßn vÒ nh÷ng t liÖu lao ®éng theo ®óng nghÜa

cña nã, th× ngay ®èi víi mét cÆp m¾t hêi hît nhÊt còng

thÊy râ r»ng tèi ®¹i ®a sè nh÷ng t liÖu ®ã ®Òu mang dÊu

vÕt cña lao ®éng qu¸ khø.

Nguyªn liÖu cã thÓ cÊu thµnh thùc thÓ chñ yÕu cña mét s¶n

phÈm, hay chØ tham gia vµo viÖc t¹o ra s¶n phÈm Êy víi t c¸ch

lµ mét vËt liÖu phô. VËt liÖu phô th× hoÆc lµ do c¸c t liÖu lao

®éng tiªu dïng, nh than ®¸ do m¸y h¬i níc tiªu dïng, dÇu mì

do b¸nh xe tiªu dïng, cá kh« do ngùa cµy kÐo tiªu dïng ch¼ng

h¹n, hoÆc gi¶ lµ ®îc kÕt hîp víi nguyªn liÖu ®Ó t¹o ra mét sù

biÕn ®æi vÒ thùc thÓ, vÝ dô nh chÊt Clo kÕt hîp víi v¶i cha

phiÕu, than víi s¾t, thuèc nhuém víi len; - hoÆc gi¶ lµ nã gióp

cho b¶n th©n viÖc thùc hiÖn lao ®éng, ch¼ng h¹n nh nh÷ng vËt

liÖu dïng vµo viÖc th¾p ®Ìn vµ sëi Êm n¬i lµm viÖc. Trong

ngµnh c«ng nghiÖp hãa chÊt chÝnh cèng, sù ph©n biÖt gi÷a vËt

liÖu chÝnh vµ vËt liÖu phô biÕn mÊt, bëi v× kh«ng cã mét nguyªn

liÖu nµo ®îc sö dông mµ l¹i thÓ hiÖn ra trë l¹i víi tÝnh c¸ch lµ

thùc thÓ cña s¶n phÈm

V× mçi vËt ®Òu cã rÊt nhiÒu thuéc tÝnh vµ v× vËy mµ cã thÓ

®îc dïng theo nhiÒu ph¬ng thøc kh¸c nhau, cho nªn còng

mét s¶n phÈm Êy l¹i cã thÓ dïng lµm nguyªn liÖu cho nhiÒu qu¸

tr×nh lao ®éng rÊt kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n, ngò cèc lµ nguyªn

liÖu cho ngêi xay bét, ngêi lµm tinh bét, ngêi nÊu rîu,

8) Stoãc-s¬ ph©n biÖt nguyªn liÖu chÝnh cèng mµ «ng ta gäi lµ "matiÌre", víi nh÷ng

vËt liÖu phô mµ «ng ta gäi lµ "matÐriaux"

; SÐc-buy-lo-ª gäi nh÷ng vËt liÖu phô lµ

"matiÐres instrumentales"

ngêi ch¨n nu«i gia sóc, v.v.. Víi t c¸ch lµ h¹t gièng th× ngò

cèc l¹i trë thµnh nguyªn liÖu cho viÖc s¶n xuÊt ra b¶n th©n nã.

Than còng gièng nh vËy: nã ®i ra khái c«ng nghiÖp khai

kho¸ng víi t c¸ch lµ mét s¶n phÈm vµ trë vµo trong c«ng

nghiÖp Êy víi t c¸ch lµ t liÖu s¶n xuÊt.

Trong cïng mét qu¸ tr×nh lao ®éng, còng mét s¶n phÈm Êy cã

thÓ võa dïng lµm t liÖu lao ®éng, l¹i võa dïng lµm nguyªn

liÖu. VÝ dô, gia sóc khi ®îc ch¨n nu«i th× nã lµ nguyªn liÖu

®ang ®îc chÕ biÕn vµ ®ång thêi lµ mét t liÖu ®Ó s¶n xuÊt ra

ph©n bãn.

Mét s¶n phÈm tån t¹i díi mét h×nh thøc ®· s½n sµng cho

viÖc tiªu dïng, l¹i cã thÓ trë thµnh nguyªn liÖu cho mét s¶n

phÈm kh¸c, ch¼ng h¹n nh nho trë thµnh nguyªn liÖu cho rîu

vang. HoÆc gi¶ lµ lao ®éng ®Ó s¶n phÈm cña nã l¹i díi nh÷ng

h×nh th¸i trong ®ã s¶n phÈm Êy chØ cã thÓ ®îc dïng lµm

nguyªn liÖu mµ th«i. Trong tr¹ng th¸i ®ã, nguyªn liÖu ®îc gäi

lµ mét b¸n chÕ phÈm, vµ nãi cho ®óng h¬n, cã thÓ ®îc gäi lµ

mét chÕ phÈm theo tõng nÊc, ch¼ng h¹n nh b«ng, chØ, sîi, v.v..

MÆc dÇu b¶n th©n ®· lµ mét s¶n phÈm, nhng nguyªn liÖu ban

®Çu cßn ph¶i tr¶i qua mét lo¹t nh÷ng qu¸ tr×nh kh¸c nhau,

trong ®ã, díi nh÷ng d¹ng kh«ng ngõng thay ®æi, l¹i kh«ng

ngõng ®îc dïng lµm nguyªn liÖu cho ®Õn tËn qu¸ tr×nh lao

®éng cuèi cïng, vµ bíc ra khái qu¸ tr×nh nµy víi t c¸ch lµ mét

t liÖu sinh ho¹t ®· hoµn thµnh hay mét t liÖu lao ®éng ®·

hoµn thµnh.

Nh vËy, mét gi¸ trÞ sö dông nhÊt ®Þnh thÓ hiÖn ra lµ nguyªn liÖu,

t liÖu lao ®éng hay s¶n phÈm, ®iÒu ®ã hoµn toµn phô thuéc vµo chøc

n¨ng nhÊt ®Þnh cña nã trong qu¸ tr×nh lao ®éng, vµo vÞ trÝ cña nã trong

qu¸ tr×nh Êy, vµ vÞ trÝ Êy mµ thay ®æi th× tÝnh quy ®Þnh cña nã còng

thay ®æi theo.

V× vËy, khi bíc vµo nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng míi víi t

160

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

304

305

lêi tùa vµ lêi b¹t

c¸ch lµ t liÖu s¶n xuÊt th× s¶n phÈm mÊt tÝnh chÊt s¶n phÈm.

Trong nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng nµy, nã chØ cßn ho¹t ®éng nh

lµ nh÷ng nh©n tè vËt chÊt cña lao ®éng sèng. Ngêi kÐo sîi coi

nh÷ng cäc sîi chØ lµ t liÖu dïng ®Ó kÐo sîi, coi lanh chØ lµ ®èi

tîng kÐo sîi cña anh ta. TÊt nhiªn, ngêi ta kh«ng thÓ kÐo sîi

nÕu kh«ng cã cäc sîi vµ vËt liÖu. Cho nªn ph¶i gi¶ ®Þnh lµ ®· cã

nh÷ng s¶n phÈm ®ã khi b¾t ®Çu kÐo sîi. Nhng dï lanh vµ sîi

lµ nh÷ng s¶n phÈm cña lao ®éng qu¸ khø, th× ®iÒu ®ã còng

kh«ng quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh kÐo sîi; còng nh ®èi víi

viÖc ¨n th× dï b¸nh m× lµ s¶n phÈm cña lao ®éng qu¸ khø cña

ngêi n«ng d©n, ngêi xay bét, ngêi lµm b¸nh m×, v.v., ®iÒu ®ã

còng kh«ng quan träng. Ngîc l¹i, nÕu nh trong qu¸ tr×nh lao

®éng, nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt béc lé râ tÝnh chÊt s¶n phÈm lao

®éng qu¸ khø cña chóng, th× ®ã chØ lµ do nh÷ng thiÕu sãt cña

chóng mµ th«i. Con dao kh«ng c¾t ®îc, sîi thêng xuyªn bÞ

®øt, v.v., sÏ lµm cho ngêi ta nhí rÊt râ ngêi lµm dao A vµ

ngêi kÐo sîi B. Trong mét s¶n phÈm tèt th× mäi dÊu vÕt cña lao

®éng qu¸ khø tham gia vµo viÖc t¹o ra nh÷ng ®Æc tÝnh cã Ých

cña nã ®Òu bÞ xãa mÊt.

Mét c¸i m¸y kh«ng dïng vµo qu¸ tr×nh lao ®éng lµ mét c¸i

m¸y v« Ých. Ngoµi ra, nã cßn bÞ h háng ®i do søc m¹nh hñy

ho¹i cña sù trao ®æi chÊt cña tù nhiªn. S¾t th× han gØ, gç th× bÞ

môc. Sîi kh«ng dïng ®Ó dÖt hoÆc ®an th× chØ lµ mét sè

b«ng bÞ h háng. Lao ®éng sèng ph¶i n¾m lÊy nh÷ng vËt

®ã, c¶i tö hoµn sinh cho chóng, biÕn chóng tõ nh÷ng gi¸

trÞ sö dông chØ cã tÝnh chÊt kh¶ n¨ng thµnh nh÷ng gi¸

trÞ sö dông hiÖn thùc vµ t¸c ®éng. §îc nung nÊu trong

ngän löa cña lao ®éng, ®îc lao ®éng ®ång hãa ®i nh lµ

c¬ thÓ cña nã, ®îc ®éng viªn lµm nh÷ng chøc n¨ng phï

hîp víi kh¸i niÖm vµ môc ®Ých cña chóng trong qu¸

tr×nh lao ®éng, nh÷ng vËt phÈm ®ã mÆc dï bÞ tiªu dïng

®i, nhng ®îc tiªu dïng mét c¸ch cã môc ®Ých, víi t

c¸ch lµ nh÷ng yÕu tè ®Ó t¹o nªn nh÷ng gi¸ trÞ sö dông

míi, nh÷ng s¶n phÈm míi, cã kh¶ n¨ng ®i vµo lÜnh vùc

tiªu dïng c¸ nh©n víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t, hay ®i

vµo mét qu¸ tr×nh lao ®éng míi víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu s¶n

xuÊt.

VËy, nÕu nh÷ng s¶n phÈm hiÖn cã kh«ng ph¶i chØ lµ kÕt qu¶

cña qu¸ tr×nh lao ®éng mµ cßn lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña qu¸ tr×nh

®ã, th× mÆt kh¸c, viÖc nÐm chóng vµo qu¸ tr×nh lao ®éng, nghÜa

lµ viÖc chóng tiÕp xóc víi lao ®éng sèng, l¹i lµ ph¬ng tiÖn duy

nhÊt ®Ó cã thÓ b¶o tån vµ thùc hiÖn nh÷ng s¶n phÈm Êy cña lao

®éng qu¸ khø víi t c¸ch lµ nh÷ng gi¸ trÞ sö dông.

Lao ®éng tiªu dïng nh÷ng yÕu tè vËt chÊt cña nã, ®èi tîng

vµ t liÖu cña nã, nghiÕn ngÊu chóng, cho nªn lao ®éng lµ mét

qu¸ tr×nh tiªu dïng. Sù tiªu dïng s¶n xuÊt ®ã kh¸c víi sù tiªu

dïng c¸ nh©n ë chç lµ, trong tiªu dïng c¸ nh©n, nh÷ng s¶n

phÈm ®îc tiªu dïng víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cña

con ngêi sèng, cßn trong tiªu dïng s¶n xuÊt th× chóng ®îc

tiªu dïng víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cña lao ®éng,

tøc lµ cña søc lao ®éng ®ang ho¹t ®éng cña con ngêi ®ã. V× vËy,

s¶n phÈm cña tiªu dïng c¸ nh©n lµ b¶n th©n ngêi tiªu dïng,

cßn kÕt qu¶ cña tiªu dïng s¶n xuÊt l¹i lµ mét s¶n phÈm kh¸c

víi ngêi tiªu dïng.

V× b¶n th©n t liÖu lao ®éng vµ ®èi tîng lao ®éng ®· lµ

nh÷ng s¶n phÈm, cho nªn lao ®éng tiªu dïng dïng s¶n phÈm ®Ó

s¶n xuÊt ra s¶n phÈm, hay sö dông s¶n phÈm víi t c¸ch lµ

nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm. Nhng, gièng

nh qu¸ tr×nh lao ®éng lóc ban ®Çu chØ diÔn ra gi÷a con ngêi

víi ®Êt ®ai - mµ ®Êt ®ai tån t¹i kh«ng cÇn cã sù t¸c ®éng cña con

ngêi - th× b©y giê còng thÕ, tham gia vµo qu¸ tr×nh lao ®éng

bao giê còng vÉn cßn cã nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt do thiªn nhiªn

®em l¹i vµ b¶n th©n kh«ng ph¶i lµ mét sù kÕt hîp gi÷a nh÷ng

thùc thÓ cña tù nhiªn vµ lao ®éng cña con ngêi.

Qu¸ tr×nh lao ®éng, nh chóng ta ®· h×nh dung nã trong

nh÷ng yÕu tè gi¶n ®¬n vµ trõu tîng cña nã, lµ mét ho¹t ®éng

161

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

306

307

lêi tùa vµ lêi b¹t

cã môc ®Ých nh»m t¹o ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, lµ sù chiÕm

®o¹t nh÷ng c¸i cã s½n trong thiªn nhiªn ®Ó tháa m·n nh÷ng

nhu cÇu cña con ngêi, lµ ®iÒu kiÖn chung cña sù trao ®æi chÊt

gi÷a con ngêi víi tù nhiªn, lµ mét ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ vÜnh

cöu cña ®êi sèng con ngêi, vµ v× vËy qu¸ tr×nh lao ®éng Êy

kh«ng phô thuéc vµo bÊt kú mét h×nh th¸i nµo cña ®êi sèng ®ã,

mµ ngîc l¹i, nã lµ chung cho tÊt c¶ mäi h×nh th¸i x· héi cña

®êi sèng ®ã mét c¸ch gièng nh nhau. V× vËy, chóng ta kh«ng

cÇn ph¶i xÐt ngêi lao ®éng trong mèi quan hÖ víi nh÷ng ngêi

lao ®éng kh¸c. Mét bªn lµ con ngêi vµ lao ®éng cña con ngêi,

bªn kia lµ tù nhiªn vµ vËt liÖu cña tù nhiªn - thÕ lµ ®ñ. Gièng

nh kh«ng thÓ dùa vµo mïi vÞ cña lóa m× ®Ó biÕt ®îc ai ®·

trång ra lóa m× ®ã, ngêi ta còng kh«ng thÓ c¨n cø vµo qu¸

tr×nh lao ®éng Êy ®Ó biÕt r»ng nã diÔn ra trong nh÷ng ®iÒu kiÖn

nh thÕ nµo: díi ngän roi tµn b¹o cña ngêi qu¶n n«, hay díi

cÆp m¾t lo ©u cña nhµ t b¶n, nã do Xin-xin-na-tót thùc hiÖn

khi cµy mÊy i-u-ghe ruéng ®Êt cña m×nh, hay lµ do ngêi d·

man, s¨n thó d÷ b»ng hßn ®¸, thùc hiÖn

Nhng chóng ta h·y trë l¹i nhµ t b¶n in spe

cña chóng ta.

Chóng ta ®· t¹m rêi h¾n sau khi h¾n mua xong trªn thÞ trêng

hµng hãa tÊt c¶ nh÷ng nh©n tè cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh lao ®éng:

nh÷ng nh©n tè vËt, hay t liÖu s¶n xuÊt, vµ nh©n tè ngêi, hay

søc lao ®éng. B»ng c¸i nh×n tinh ranh cña mét con ngêi thµnh

th¹o, h¾n ®· chän ®îc nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng

cÇn thiÕt cho c«ng viÖc kinh doanh ®Æc biÖt cña h¾n: kÐo sîi,

9) ChÝnh v× dùa trªn c¬ së l«-gÝch hÕt søc cao siªu ®ã mµ ®¹i t¸ To-ren-x¬ ®· ph¸t

hiÖn ra r»ng hßn ®¸ cña ngêi d· man lµ nguån gèc cña t b¶n. "Trong hßn ®¸ ®Çu tiªn

mµ ngêi d· man dïng ®Ó nÐm con thó anh ta ®ang ®uæi theo, trong c¸i gËy ®Çu tiªn mµ

anh ta dïng ®Ó chäc nh÷ng qu¶ mµ tay anh ta kh«ng víi tíi ®îc, chóng ta ®· thÊy sù

chiÕm h÷u mét vËt nh»m môc ®Ých thu ®îc mét vËt kh¸c, vµ nh vËy lµ chóng ta ®·

ph¸t hiÖn ra ®îc nguån gèc cña t b¶n" (R. Torrens. "An Essay on the Production of

Wealth etc.", p. 70, 71). Ch¾c còng nhê c¸i gËy [stock] ®Çu tiªn Êy mµ ngêi ta gi¶i thÝch

t¹i sao trong tiÕng Anh "stock" l¹i ®ång nghÜa víi t b¶n.

1* - T¬ng lai

®ãng giµy, v.v.. ThÕ lµ nhµ t b¶n cña chóng ta b¾t tay vµo

viÖc tiªu dïng thø hµng hãa mµ h¾n ®· mua, tøc lµ søc lao

®éng, nghÜa lµ h¾n buéc ngêi mang søc lao ®éng, ngêi c«ng

nh©n, ph¶i tiªu dïng c¸c t liÖu s¶n xuÊt b»ng lao ®éng cña

m×nh. DÜ nhiªn, b¶n chÊt chung cña qu¸ tr×nh lao ®éng sÏ

kh«ng thay ®æi do chç ngêi lao ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh Êy cho

nhµ t b¶n chø kh«ng ph¶i cho b¶n th©n m×nh. Vµ c¶ c¸i

ph¬ng thøc x¸c ®Þnh mµ ngêi ta dïng ®Ó lµm giµy èng hay

kÐo sîi, còng kh«ng thÓ thay ®æi ngay ®îc do sù can thiÖp cña

nhµ t b¶n. Lóc ®Çu, nhµ t b¶n ph¶i nhËn søc lao ®éng ®óng

nh khi h¾n míi t×m ®îc søc ®ã ë thÞ trêng, do ®ã, h¾n còng

ph¶i dïng lao ®éng cña søc ®ã ®óng nh khi lao ®éng xuÊt hiÖn

ë thêi kú cßn cha cã mét nhµ t b¶n nµo c¶. Sù thay ®æi cña

b¶n th©n ph¬ng thøc s¶n xuÊt, do chç lao ®éng ph¶i phôc tïng

t b¶n, chØ cã thÓ diÔn ra vÒ sau nµy mµ th«i, vµ v× vËy chØ sau

nµy chóng ta míi nghiªn cøu tíi.

Qu¸ tr×nh lao ®éng víi t c¸ch lµ qu¸ tr×nh nhµ t b¶n tiªu

dïng søc lao ®éng, cã hai hiÖn tîng ®Æc trng.

Ngêi c«ng nh©n lao ®éng díi sù kiÓm so¸t cña nhµ t b¶n,

lao ®éng cña anh ta thuéc vÒ nhµ t b¶n. Nhµ t b¶n tr«ng nom

sao cho c«ng viÖc tiÕn hµnh ®îc tèt vµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt

®îc tiªu dïng mét c¸ch hîp lý, do ®ã, ®Ó cho nguyªn liÖu kh«ng

bÞ l·ng phÝ v« Ých vµ c«ng cô lao ®éng ®îc g×n gi÷ cÈn thËn,

nghÜa lµ chØ bÞ hñy ho¹i theo møc ®é cÇn thiÕt cho viÖc tiªu

dïng chóng trong c«ng viÖc mµ th«i.

Vµ thø hai: s¶n phÈm lµ së h÷u cña nhµ t b¶n, chø kh«ng

ph¶i cña ngêi s¶n xuÊt trùc tiÕp, kh«ng ph¶i cña ngêi c«ng

nh©n. VÝ dô, nhµ t b¶n tr¶ gi¸ trÞ mét ngµy cña søc lao ®éng

ch¼ng h¹n. Do ®ã, viÖc tiªu dïng søc lao ®éng, còng nh viÖc

tiªu dïng bÊt kú mét thø hµng hãa nµo kh¸c, vÝ dô nh viÖc sö

dông mét con ngùa mµ h¾n ta thuª trong mét ngµy ch¼ng h¹n,

lµ thuéc vÒ h¾n trong ngµy ®ã. ViÖc tiªu dïng hµng hãa lµ thuéc

vÒ ngêi mua, vµ khi bá lao ®éng cña m×nh ra th× ngêi chñ

162

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

308

309

lêi tùa vµ lêi b¹t

søc lao ®éng trªn thùc tÕ còng chØ bá ra cã c¸i gi¸ trÞ sö

dông mµ anh ta ®· b¸n ®i. KÓ tõ khi anh ta bíc ch©n vµo

xëng cña nhµ t b¶n, gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng cña anh

ta, tøc lµ viÖc tiªu dïng søc lao ®éng ®ã, hay lao ®éng, lµ

thuéc vÒ nhµ t b¶n. B»ng viÖc mua søc lao ®éng, nhµ t

b¶n ®· kÕt hîp b¶n th©n lao ®éng víi t c¸ch lµ mét chÊt

men sèng vµo nh÷ng yÕu tè chÕt cÊu thµnh s¶n phÈm,

còng thuéc vÒ h¾n ta. Theo quan ®iÓm cña h¾n, qu¸ tr×nh

lao ®éng chØ lµ viÖc tiªu dïng thø hµng hãa mµ h¾n ta ®·

mua, tøc lµ søc lao ®éng, nhng h¾n ta chØ cã thÓ tiªu

dïng ®îc søc lao ®éng ®ã víi ®iÒu kiÖn lµ ®em c¸c t liÖu

s¶n xuÊt kÕt hîp víi søc lao ®éng Êy. Qu¸ tr×nh lao ®éng

lµ mét qu¸ tr×nh diÔn ra gi÷a nh÷ng vËt mµ nhµ t b¶n ®·

mua, gi÷a nh÷ng vËt thuéc vÒ h¾n. V× vËy, s¶n phÈm cña

qu¸ tr×nh ®ã thuéc vÒ h¾n, hoµn toµn còng gièng nh s¶n

phÈm cña qu¸ tr×nh lªn men trong hÇm rîu nho cña

h¾n

10)

2. qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ

10) "Nh÷ng s¶n phÈm bÞ chiÕm h÷u tríc khi chóng chuyÓn hãa thµnh t b¶n, vµ sù

chuyÓn hãa ®ã kh«ng lµm cho chóng tho¸t khái sù chiÕm h÷u ®ã "Chorbuliez. "Richesses

ou PauvretÐ", edit. Paris, 1841, p.54). "Khi ®a lao ®éng cña m×nh ra ®æi lÊy mét sè l¬ng

thùc (approvisionnement) nhÊt ®Þnh, ngêi v« s¶n hoµn toµn tõ bá mäi quyÒn h¹n ®èi víi

nh÷ng s¶n phÈm do lao ®éng cña anh ta lµm ra. ViÖc chiÕm h÷u s¶n phÈm còng vÉn nh

tríc; nã kh«ng v× hîp ®ång nãi trªn mµ thay ®æi mét chót nµo. Nãi tãm l¹i, s¶n phÈm

vÉn chØ thuéc vÒ nhµ t b¶n lµ ngêi ®· cung cÊp nguyªn liÖu vµ approvisionnement. §ã

lµ hËu qu¶ bÊt di bÊt dÞch cña quy luËt chiÕm h÷u, cña chÝnh c¸i quy luËt mµ nguyªn t¾c

c¨n b¶n lµ quyÒn chiÕm h÷u tuyÖt ®èi cña mçi ngêi lao ®éng ®èi víi nh÷ng s¶n phÈm

lao ®éng cña hä" (James Mill. "Elements of Political Economy ect.". London, 1821, p. 58).

"Khi ngêi c«ng nh©n lµm viÖc ®Ó lÊy tiÒn c«ng… th× nhµ t b¶n kh«ng ph¶i chØ lµ ngêi

së h÷u t b¶n" (ë ®©y, t¸c gi¶ muèn nãi ®Õn c¸c t liÖu s¶n xuÊt), “mµ cßn lµ ngêi së

h÷u c¶ lao ®éng n÷a (of the labour also). Khi ngêi ta gép c¶ c¸i mµ ngêi ta bá ra díi

d¹ng tiÒn c«ng vµo trong kh¸i niÖm t b¶n nh ngêi ta vÉn thêng lµm, nhng l¹i nãi

®Õn lao ®éng mét c¸ch t¸ch rêi víi t b¶n th× thËt lµ v« lý. Theo ý nghÜa ®ã, tõ t b¶n bao

gåm c¶ hai: c¶ t b¶n lÉn lao ®éng" (s. ®. d., tr. 70, 71).

S¶n phÈm - së h÷u cña nhµ t b¶n - lµ mét gi¸ trÞ sö dông

nhÊt ®Þnh: sîi giµy èng, v.v.. Nhng mÆc dï giµy èng, ch¼ng

h¹n, vÒ mét mÆt nµo ®ã lµ c¬ së cña sù tiÕn bé x· héi, vµ mÆc

dï nhµ t b¶n cña chóng ta lµ mét ngêi tiÕn bé triÖt ®Ó,

nhng tuy vËy, h¾n s¶n xuÊt giµy èng kh«ng ph¶i v× b¶n th©n

giµy èng. Nãi chung, trong nÒn s¶n xuÊt hµng hãa, gi¸ trÞ sö

dông kh«ng ph¶i lµ mét vËt qu'on aime pour lui-mªme

Nãi

chung, ë ®©y gi¸ trÞ sö dông chØ ®îc s¶n xuÊt ra v× nã lµ - vµ

trong chõng mùc nã lµ - thùc thÓ vËt chÊt, lµ vËt mang gi¸ trÞ

trao ®æi. Vµ nhµ t b¶n cña chóng ta ch¨m lo ®Õn c¶ hai c¸i ®ã.

Mét lµ, h¾n muèn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông cã mét gi¸ trÞ

trao ®æi, mét vËt dïng ®Ó b¸n, nghÜa lµ mét hµng hãa. Vµ hai lµ,

h¾n muèn s¶n xuÊt ra mét hµng hãa cã gi¸ trÞ lín h¬n tæng sè

gi¸ trÞ nh÷ng hµng hãa cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nã, tøc lµ lín

h¬n tæng sè gi¸ trÞ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng mµ

h¾n ®· ph¶i øng tríc tiÒn mÆt ra ®Ó mua trªn thÞ trêng hµng

hãa. H¾n muèn kh«ng nh÷ng s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông,

mµ cßn s¶n xuÊt ra mét hµng hãa, kh«ng nh÷ng s¶n xuÊt ra

mét gi¸ trÞ sö dông, mµ cßn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ kh«ng

nh÷ng s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ mµ cßn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ

thÆng d n÷a.

ThËt vËy, v× ë ®©y chØ nãi ®Õn s¶n xuÊt hµng hãa cho nªn râ

rµng lµ cho ®Õn nay chóng ta chØ míi xÐt ®Õn mét mÆt cña qu¸ tr×nh

mµ th«i. Gièng nh b¶n th©n hµng hãa lµ sù thèng nhÊt gi÷a gi¸ trÞ

sö dông vµ gi¸ trÞ, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng hãa còng ph¶i lµ mét sù

thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ.

VËy b©y giê chóng ta h·y nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt c¶

víi t c¸ch lµ mét qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ n÷a.

Chóng ta biÕt r»ng gi¸ trÞ cña mçi mét hµng hãa ®îc quyÕt

®Þnh bëi lîng lao ®éng ®· vËt chÊt hãa trong gi¸ trÞ sö dông

163

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

310

311

lêi tùa vµ lêi b¹t

cña hµng hãa Êy, tøc lµ bëi thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt

®Ó s¶n xuÊt ra hµng hãa Êy. §iÒu nµy còng ¸p dông cho s¶n

phÈm mµ nhµ t b¶n cña chóng ta nhËn ®îc víi t c¸ch lµ

kÕt qu¶ cña

1* - mµ ngêi ta a thÝch v× b¶n th©n nã.

qu¸ tr×nh lao ®éng. V× vËy, tríc hÕt cÇn ph¶i tÝnh sè lao ®éng

®· vËt hãa trong s¶n phÈm Êy.

Ta h·y cho r»ng s¶n phÈm Êy lµ sîi ch¼ng h¹n.

Muèn s¶n xuÊt ra sîi th× tríc hÕt cÇn ph¶i cã nguyªn liÖu.

VÝ dô 10 pao b«ng ch¼ng h¹n. Gi¸ trÞ cña sè b«ng ®ã lµ bao

nhiªu, ®iÒu ®ã ë ®©y ta kh«ng cÇn ph¶i t×m n÷a v× nhµ t b¶n

®· mua sè b«ng ®ã trªn thÞ trêng theo gi¸ trÞ cña nã, vÝ dô lµ

10 si-linh ch¼ng h¹n. Trong gi¸ c¶ cña b«ng, sè lao ®éng cÇn

thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nã ®· ®îc biÓu hiÖn ra nh lµ mét lao ®éng

x· héi trung b×nh. Chóng ta l¹i gi¶ ®Þnh tiÕp lµ sè lîng cäc sîi -

®èi víi chóng ta, nh÷ng cäc sîi nµy ®¹i biÓu cho tÊt c¶ nh÷ng t

liÖu lao ®éng ®îc sö dông ë ®©y - bÞ tiªu dïng ®i trong khi chÕ

biÕn b«ng, cã mét gi¸ trÞ lµ 2 si-linh. NÕu mét lîng vµng 12 si-

linh lµ s¶n phÈm cña 24 giê lao ®éng hay hai ngµy lao ®éng, th×

tríc hÕt cÇn ph¶i nãi r»ng, nh thÕ lµ trong sîi ®· cã hai ngµy

lao ®éng ®îc vËt hãa.

B«ng ®· thay ®æi h×nh thøc vµ khèi cäc sîi ®· tiªu dïng th×

hoµn toµn biÕn mÊt, nhng ®iÒu ®ã kh«ng ®îc ®¸nh l¹c híng

chóng ta. Theo quy luËt chung cña gi¸ trÞ, th× 10 pao sîi, ch¼ng

h¹n, lµ vËt ngang gi¸ cña 10 pao b«ng vµ 1/4 cäc sîi, nÕu nh

gi¸ trÞ cña 40 pao sîi = gi¸ trÞ cña 40 pao b«ng + gi¸ trÞ cña mét

cäc sîi nguyªn vÑn, nghÜa lµ nÕu nh cÇn ph¶i cã mét thêi gian

lao ®éng nh nhau ®Ó s¶n xuÊt ra vÕ nµy hay vÕ kh¸c cña

ph¬ng tr×nh Êy. Trong trêng hîp ®ã, còng mét thêi gian lao

®éng nh nhau mét lÇn th× biÓu hiÖn gi¸ trÞ sö dông cña sîi, vµ

lÇn kh¸c th× biÓu hiÖn gi¸ trÞ sö dông cña b«ng vµ cäc sîi. Do ®ã,

®èi víi gi¸ trÞ, dï nã cã thÓ hiÖn ra trong sîi, trong cäc sîi

hay trong b«ng, th× ®iÒu ®ã còng kh«ng quan träng. ViÖc

cäc sîi vµ b«ng kh«ng n»m yªn bªn c¹nh nhau, mµ l¹i kÕt

hîp víi nhau trong qu¸ tr×nh kÐo sîi, mét sù kÕt hîp lµm

thay ®æi h×nh th¸i sö dông cña chóng vµ biÕn chóng thµnh

sîi, - viÖc ®ã còng kh«ng ¶nh hëng g× tíi gi¸ trÞ cña

chóng, ch¼ng kh¸c g× th«ng qua trao ®æi gi¶n ®¬n, chóng ®îc

®æi thµnh mét lîng sîi ngang gi¸.

Thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra b«ng lµ mét phÇn

cña thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra sîi mµ b«ng lµ

nguyªn liÖu, vµ do ®ã thêi gian Êy ®îc bao gåm ë trong sîi. §èi

víi sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra khèi lîng cäc sîi -

mµ nÕu kh«ng bÞ hao mßn ®i, hoÆc kh«ng ®îc tiªu dïng ®i th× b«ng

kh«ng thÓ biÕn thµnh sîi ®îc - th× t×nh h×nh còng nh thÕ

11)

VËy, trong chõng mùc ngêi ta nãi ®Õn gi¸ trÞ cña sîi, nghÜa

lµ nãi ®Õn sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra sîi, th×

nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng ®Æc thï kh¸c nhau, t¸ch rêi nhau

trong thêi gian vµ trong kh«ng gian, ®îc thùc hiÖn tríc hÕt ®Ó

s¶n xuÊt ra b¶n th©n sè b«ng vµ cäc sîi ®· bÞ tiªu dïng, råi sau

®ã lµ ®Ó tõ sè b«ng vµ cäc sîi Êy s¶n xuÊt ra sîi, - nh÷ng qu¸

tr×nh lao ®éng Êy chóng ta cã thÓ coi nh lµ nh÷ng giai ®o¹n kÕ

tiÕp kh¸c nhau cña cïng mét qu¸ tr×nh lao ®éng. Toµn bé lao

®éng chøa ®ùng trong sîi lµ lao ®éng qu¸ khø. Thêi gian lao

®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh sîi, th×

®· qua råi vµ thuéc vÒ qu¸ khø xa trong khi ®ã lao ®éng trùc

11)

nh hëng ®Õn gi¸ trÞ cña c¸c hµng hãa kh«ng ph¶i chØ cã sè lao ®éng

trùc tiÕp chi phÝ vµo chóng, mµ cßn cã c¶ sè lao ®éng chi phÝ vµo c¸c c«ng cô,

dông cô vµ nhµ xëng cÇn thiÕt ®Ó tiÕn hµnh lao ®éng n÷a" (Ricardo, "The

Principles of Political Economy", 3rd ed. London, 1821, p.16).

164

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

312

313

lêi tùa vµ lêi b¹t

tiÕp chi phÝ vµo qu¸ tr×nh cuèi, tøc lµ vµo viÖc kÐo sîi, th× g¾n

víi hiÖn t¹i h¬n, tøc lµ thuéc vÒ thêi qu¸ khø gÇn - ®iÒu ®ã

tuyÖt nhiªn kh«ng quan träng. NÕu cÇn 30 ngµy lao ®éng

ch¼ng h¹n ®Ó x©y mét c¸i nhµ, th× tæng sè thêi gian lao ®éng

®· nhËp vµo c¸i nhµ ®ã sÏ kh«ng thay ®æi do chç ngµy lao ®éng

thø 30 chØ diÔn ra 29 ngµy sau ngµy ®Çu tiªn. V× vËy, chóng ta

hoµn toµn cã thÓ coi thêi gian lao ®éng chøa ®ùng trong vËt

liÖu lao ®éng vµ t liÖu lao ®éng nh lµ ®· ®îc chi phÝ trong

giai ®o¹n sím h¬n cña qu¸ tr×nh kÐo sîi, tríc khi cã sè lao

®éng ®îc thªm vµo trong giai ®o¹n cuèi, díi h×nh thøc xe sîi.

Nh vËy lµ nh÷ng gi¸ trÞ cña c¸c t liÖu s¶n xuÊt, b«ng vµ

cäc sîi, biÓu thÞ b»ng mét gi¸ c¶ lµ 12 si-linh, lµ nh÷ng bé phËn

cÊu thµnh gi¸ trÞ cña sîi, hay lµ gi¸ trÞ cña s¶n phÈm.

Nhng ë ®©y, hai ®iÒu kiÖn ph¶i ®îc thùc hiÖn. Mét lµ, b«ng

vµ cäc sîi ph¶i ®îc dïng ®Ó thùc sù s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö

dông nhÊt ®Þnh. Trong trêng hîp cña chóng ta, chóng ph¶i

®îc dïng ®Ó s¶n xuÊt ra sîi. Gi¸ trÞ sö dông nµo ®îc dïng

lµm vËt mang gi¸ trÞ, ®iÒu ®ã kh«ng quan träng ®èi víi gi¸ trÞ,

nhng vËt mang gi¸ trÞ th× nhÊt thiÕt ph¶i lµ mét gi¸ trÞ sö

dông nµo ®ã. Hai lµ, ph¶i gi¶ ®Þnh r»ng ngêi ta chØ chi phÝ mét

thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt trong nh÷ng ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt x·

héi nhÊt ®Þnh. Do ®ã, nÕu cÇn ph¶i cã 1 pao b«ng ®Ó kÐo thµnh 1

pao sîi, th× muèn lµm ra 1 pao sîi, ngêi ta chØ ®îc dïng 1 pao

b«ng mµ th«i. §èi víi cäc sîi còng thÕ. NÕu nhµ t b¶n l¹i cã ý

ng«ng muèn dïng cäc sîi b»ng vµng ®Ó thay thÕ cho cäc sîi

b»ng s¾t, th× gia nhËp vµo trong gi¸ trÞ cña sîi còng vÉn chØ cã

sè lao ®éng x· héi cÇn thiÕt, tøc lµ sè thêi gian lao ®éng cÇn

thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra cäc sîi b»ng s¾t mµ th«i.

B©y giê, chóng ta ®· biÕt r»ng nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt, tøc lµ

b«ng vµ cäc sîi, ®· t¹o ra bé phËn nµo trong gi¸ trÞ cña sîi. Bé

phËn gi¸ trÞ Êy b»ng 12 si-linh, hay ®ã lµ sù vËt chÊt hãa cña

hai ngµy lao ®éng. Do ®ã, b©y giê cßn ph¶i t×m phÇn gi¸ trÞ mµ

lao ®éng cña ngêi kÐo sîi ®· kÕt hîp vµo s¶n phÈm.

B©y giê, chóng ta ph¶i xem xÐt lao ®éng ®ã theo mét quan

®iÓm hoµn toµn kh¸c víi khi ph©n tÝch qu¸ tr×nh lao ®éng. Trªn

kia lµ nãi vÒ mét sù ho¹t ®éng cã môc ®Ých, vÒ viÖc chuyÓn hãa

b«ng thµnh sîi. NÕu nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c kh«ng thay ®æi, th×

lao ®éng cµng hîp lý bao nhiªu, sîi l¹i cµng tèt bÊy nhiªu. Lao

®éng cña ngêi kÐo sîi kh¸c h¼n víi nh÷ng lao ®éng s¶n xuÊt

kh¸c, vµ sù kh¸c nhau Êy thÓ hiÖn ra vÒ mÆt chñ quan vµ kh¸ch

quan, trong môc ®Ých ®Æc biÖt cña viÖc kÐo sîi, trong ph¬ng

thøc thao t¸c ®Æc biÖt cña nã, trong tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña c¸c t

liÖu s¶n xuÊt cña nã, vµ trong gi¸ trÞ sö dông ®Æc biÖt cña s¶n

phÈm cña nã. B«ng vµ cäc sîi lµ nh÷ng thø cÇn thiÕt cho lao

®éng kÐo sîi, nhng kh«ng thÓ dïng chóng ®Ó lµm ®¹i b¸c cã

nßng xÎ r·nh ®îc. Ngîc l¹i, v× lao ®éng cña ngêi kÐo sîi t¹o

ra gi¸ trÞ, nghÜa lµ nã lµ mét nguån sinh ra gi¸ trÞ, cho nªn nã

kh«ng kh¸c mét chót nµo so víi lao ®éng cña ngêi thî ®óc

sóng, hay lÊy mét vÝ dô gÇn h¬n ®èi víi chóng ta, kh«ng kh¸c

mét chót nµo so víi lao ®éng cña ngêi trång b«ng hay cña

ngêi s¶n xuÊt ra cäc sîi lµ thø lao ®éng ®· ®îc thùc hiÖn

trong nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt dïng ®Ó s¶n xuÊt ra sîi. ChØ nhê

cã tÝnh ®ång nhÊt ®ã mµ viÖc trång b«ng, viÖc s¶n xuÊt ra

nh÷ng cäc sîi vµ viÖc kÐo sîi míi cã thÓ cÊu thµnh nh÷ng bé

phËn - chØ kh¸c nhau vÒ mÆt sè lîng - cña cïng mét gi¸ trÞ

chung, tøc lµ gi¸ trÞ cña sîi. ë ®©y kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò chÊt

lîng, kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò ®Æc tÝnh vµ néi dung cña lao ®éng

n÷a, mµ chØ lµ vÊn ®Ò sè lîng cña lao ®éng. ViÖc tÝnh sè lîng

nµy rÊt ®¬n gi¶n. Chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng lao ®éng kÐo sîi lµ thø

lao ®éng gi¶n ®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh. Sau nµy chóng ta

sÏ thÊy r»ng nÕu gi¶ ®Þnh ngîc l¹i th× vÊn ®Ò còng sÏ kh«ng

thay ®æi mét chót nµo c¶.

Trong qu¸ tr×nh lao ®éng, lao ®éng kh«ng ngõng chuyÓn hãa

tõ h×nh th¸i ho¹t ®éng sang h×nh th¸i tån t¹i, tõ h×nh th¸i vËn

165

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

314

315

lêi tùa vµ lêi b¹t

®éng sang h×nh th¸i vËt thÓ. Sau mét giê, sù vËn ®éng kÐo sîi sÏ

biÓu hiÖn ra trong mét lîng sîi nhÊt ®Þnh, vµ do ®ã, mét lîng

lao ®éng nhÊt ®Þnh, mét giê lao ®éng, ®· ®îc vËt hãa trong

b«ng. Chóng ta nãi: mét giê lao ®éng, tøc lµ sù hao phÝ sinh lùc

cña ngêi thî kÐo sîi trong mét giê, bëi v× ë ®©y lao ®éng kÐo sîi

chØ cã ý nghÜa trong chõng mùc nã lµ mét sù hao phÝ søc lao

®éng, chø kh«ng ph¶i v× nã lµ thø lao ®éng ®Æc thï lµ viÖc kÐo

sîi.

ë ®©y, ®iÒu cã tÇm quan träng quyÕt ®Þnh lµ lµm thÕ nµo ®Ó

cho trong diÔn biÕn cña qu¸ tr×nh, nghÜa lµ trong thêi gian

chuyÓn hãa b«ng thµnh sîi, ngêi ta chØ tiªu dïng cã sè thêi

gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt th«i. NÕu trong nh÷ng ®iÒu

kiÖn s¶n xuÊt b×nh thêng, nghÜa lµ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn s¶n

xuÊt trung b×nh cña x· héi, a pao b«ng ph¶i ®îc chuyÓn hãa

thµnh b pao sîi trong mét giê lao ®éng, th× chØ cã ngµy lao ®éng

nµo ®· chuyÓn hãa ®îc 12 x a pao b«ng thµnh 12 x b pao sîi,

míi ®îc coi lµ ngµy lao ®éng 12 giê. Bëi v× chØ cã sè thêi gian

lao ®éng x· héi cÇn thiÕt míi ®îc tÝnh ®Õn trong sù h×nh thµnh

gi¸ trÞ.

Còng gièng nh b¶n th©n lao ®éng, ë ®©y c¶ nguyªn liÖu lÉn

s¶n phÈm ®Òu thÓ hiÖn ra díi mét ¸nh s¸ng hoµn toµn kh¸c so

víi khi ta ®øng trªn quan ®iÓm cña qu¸ tr×nh lao ®éng chÝnh

cèng ®Ó xem xÐt. ë ®©y, nguyªn liÖu chØ cã gi¸ trÞ nh lµ mét

thø dïng ®Ó thu hót mét lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh. Nhê viÖc

thu hót ®ã mµ nguyªn liÖu thùc sù ®îc chuyÓn hãa thµnh sîi,

bëi v× søc lao ®éng ®· bÞ hao phÝ vµ kÕt hîp víi nã díi h×nh

th¸i kÐo sîi. Cßn s¶n phÈm, tøc lµ sîi, th× b©y giê chØ dïng lµm

thíc ®o sè lao ®éng ®· ®îc b«ng thu hót mµ th«i. NÕu nh

trong mét giê, ngêi ta chÕ biÕn ®îc 1

pao b«ng, hay ®·

chuyÓn hãa ®îc 1

pao sîi, th× 10 pao sîi sÏ biÓu thÞ cho 6 giê

lao ®éng ®· ®îc thu hót. Nh÷ng lîng s¶n phÈm nhÊt ®Þnh,

x¸c ®Þnh ®îc nhê kinh nghiÖm, b©y giê chØ ®¹i biÓu cho nh÷ng

lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh, nh÷ng khèi lîng thêi gian lao ®éng

nhÊt ®Þnh ®· kÕt tinh l¹i. Nh÷ng lîng s¶n phÈm Êy chØ lµ sù

vËt chÊt hãa cña mét giê, cña hai giê hoÆc cña mét ngµy lao

®éng x· héi mµ th«i.

Lao ®éng ë ®©y ®óng lµ lao ®éng kÐo sîi, vËt liÖu cña nã lµ

b«ng, vµ s¶n phÈm cña nã lµ sîi, - viÖc ®ã kh«ng quan träng,

còng gièng nh viÖc b¶n th©n ®èi tîng lao ®éng ®· lµ mét s¶n

phÈm, do ®ã lµ mét nguyªn liÖu. NÕu ngêi c«ng nh©n kh«ng

lµm viÖc trong xëng kÐo sîi mµ l¹i lµm viÖc trong mét má than,

th× ®èi tîng lao ®éng, tøc lµ than, sÏ do tù nhiªn cung cÊp. Tuy

vËy, mét lîng than nhÊt ®Þnh ®îc khai th¸c ë c¸c tÇng than

lªn, vÝ dô mét t¹ ch¼ng h¹n, còng vÉn sÏ ®¹i biÓu cho mét lîng

lao ®éng nhÊt ®Þnh ®· bÞ thu hót.

Khi b¸n søc lao ®éng, ngêi ta ®· gi¶ ®Þnh r»ng gi¸ trÞ hµng

ngµy cña søc lao ®éng ®ã b»ng 3 si-linh, r»ng sè tiÒn nµy biÓu

hiÖn 6 giê lao ®éng, do ®ã, cÇn ph¶i cã mét lîng lao ®éng nh

thÕ ®Ó s¶n xuÊt ra mét tæng sè trung b×nh nh÷ng t liÖu sinh

ho¹t cho ngêi c«ng nh©n trong mét ngµy. NÕu trong mét giê

lao ®éng, ngêi kÐo sîi cña chóng ta chuyÓn hãa ®îc 1

2/3

pao

b«ng thµnh 1

2/3

pao sîi

12)

, th× trong 6 giê, anh ta sÏ chuyÓn hãa

10 pao b«ng thµnh 10 pao sîi. Do ®ã trong qu¸ tr×nh kÐo sîi,

b«ng ®· thu hót 6 giê lao ®éng. ChÝnh thêi gian lao ®éng Êy ®·

®îc biÓu hiÖn ra trong mét lîng vµng lµ 3 si-linh. VËy chÝnh

viÖc kÐo sîi ®· g¾n thªm vµo b«ng mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh.

B©y giê chóng ta h·y nh×n vµo tæng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm -

tøc lµ cña 10 pao sîi Êy. Trong sè sîi Êy ®· vËt hãa 2

1/2

ngµy lao

12) Nh÷ng con sè ë ®©y hoµn toµn cã tÝnh chÊt tïy tiÖn.

166

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

316

317

lêi tùa vµ lêi b¹t

®éng: 2 ngµy chøa ®ùng trong b«ng vµ cäc sîi, 1/2 ngµy lao ®éng

®îc thu hót trong qu¸ tr×nh kÐo sîi. ChÝnh thêi gian lao ®éng

Êy ®îc biÓu hiÖn trong mét lîng vµng lµ 15 si-linh. Do ®ã, gi¸

c¶ phï hîp víi gi¸ trÞ cña 10 pao sîi Êy lµ 15 si-linh, gi¸ c¶ cña 1

pao sîi lµ 1 si-linh 6 pen-ny.

Nhµ t b¶n cña chóng ta ngÈn ngêi ra. Gi¸ trÞ cña s¶n

phÈm l¹i b»ng gi¸ trÞ cña t b¶n øng tríc. Gi¸ trÞ øng tríc

kh«ng t¨ng lªn, kh«ng s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d, vµ do ®ã,

tiÒn kh«ng biÕn thµnh t b¶n. Gi¸ c¶ cña 10 pao sîi Êy lµ 15 si-

linh, vµ 15 si-linh ®· ®îc chi tiªu hÕt trªn thÞ trêng hµng hãa

®Ó mua nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh s¶n phÈm, hay nãi mét c¸ch

kh¸c, ®Ó mua nh÷ng nh©n tè cña qu¸ tr×nh lao ®éng: 10 si-linh

vµo b«ng, 2 si-linh vµo sè cäc sîi ®· tiªu dïng vµ 3 si-linh vµo

søc lao ®éng. Gi¸ trÞ sîi cã ph×nh ra còng ch¼ng Ých g×, bëi v×

gi¸ trÞ ®ã ch¼ng qua chØ lµ mét tæng sè cña nh÷ng gi¸ trÞ

tríc kia ®îc ph©n phèi gi÷a b«ng, cäc sîi vµ søc lao ®éng,

vµ gi¸ trÞ thÆng d ch¼ng bao giê cã thÓ

ph¸t sinh tõ viÖc gi¶n ®¬n céng nh÷ng gi¸ trÞ ®· cã s½n Êy

13)

B©y giê, tÊt c¶ nh÷ng gi¸ trÞ Êy ®îc tËp trung vµo mét vËt,

nhng tríc kia nh÷ng gi¸ trÞ Êy còng ®· ®îc tËp trung nh

thÕ vµo sè tiÒn 15 si-linh, tríc khi sè tiÒn ®ã bÞ ph©n nhá ra bëi

13) §

ã lµ luËn ®iÓm c¬ b¶n lµm c¬ së cho häc thuyÕt cña ph¸i träng n«ng vÒ tÝnh chÊt

kh«ng s¶n xuÊt cña mäi lao ®éng phi n«ng nghiÖp, vµ häc thuyÕt ®ã lµ häc thuyÕt kh«ng

thÓ b¸c bá ®îc ®èi víi nhµ kinh tÕ nhµ nghÒ. "C¸ch ®em gi¸ trÞ cña nhiÒu vËt kh¸c quy

cho mét vËt" (vÝ dô nh ®em gi¸ trÞ c¸c t liÖu sinh ho¹t do ngêi thî dÖt tiªu dïng, quy

vµo cho v¶i lanh), "cã thÓ nãi lµ ®em chång nhiÒu gi¸ trÞ lªn mét gi¸ trÞ kh¸c, lµm cho gi¸

trÞ nµy ph×nh lªn mét c¸ch t¬ng xøng… Danh tõ "céng" diÔn t¶ rÊt ®óng c¸i c¸ch thøc

theo ®ã gi¸ c¶ cña c¸c s¶n phÈm lao ®éng ®îc h×nh thµnh; gi¸ c¶ Êy chØ lµ tæng sè cña

nhiÒu gi¸ trÞ ®· tiªu dïng vµ ®îc céng vµo víi nhau; nhng céng kh«ng ph¶i lµ nh©n"

(Mercier de la RiviÌre, s.®.d.,tr.599).

ba lÇn mua hµng hãa.

Tù b¶n th©n nã, kÕt qu¶ ®ã kh«ng cã g× lµ l¹. Gi¸ trÞ 1 pao sîi

lµ 1 si-linh 6 pen-ny vµ v× vËy trªn thÞ trêng hµng hãa, nhµ t

b¶n cña chóng ta ph¶i tr¶ 15 si-linh ®Ó mua 10 pao sîi. Dï h¾n

cã mua mét c¸i nhµ ®· lµm s½n trªn thÞ trêng, hay tù m×nh

®øng ra x©y nhµ ®ã, nhng kh«ng mét viÖc nµo trong hai viÖc Êy

l¹i cã thÓ lµm t¨ng sè tiÒn ®· bá ra ®Ó tËu c¸i nhµ ®ã.

Nhµ t b¶n, biÕt râ khoa kinh tÕ chÝnh trÞ tÇm thêng, cã

thÓ sÏ nãi r»ng h¾n øng tríc tiÒn cña h¾n ra víi ý ®Þnh lµm

cho chóng biÕn thµnh mét sè tiÒn lín h¬n. Nhng con ®êng

dÉn tíi ®Þa ngôc thêng vÉn ®îc l¸t b»ng nh÷ng ý ®Þnh tèt

®Ñp, cho nªn h¾n còng cã thÓ n¶y ra ý ®Þnh lµm tiÒn mµ kh«ng

s¶n xuÊt mét thø g× c¶

14)

. H¾n b¾t ®Çu ®e däa. H¾n sÏ kh«ng

®Ó cho ngêi ta ®¸nh lõa h¾n mét lÇn n÷a. Trong t¬ng lai,

h¾n sÏ mua nh÷ng hµng hãa ®· lµm s½n trªn thÞ trêng chø

kh«ng tù m×nh s¶n xuÊt ra nh÷ng hµng hãa ®ã n÷a. Nhng

nÕu tÊt c¶ nh÷ng nhµ t b¶n anh em cña h¾n ®Òu lµm y nh

vËy th× lóc ®ã h¾n t×m ®©u cho ra nh÷ng hµng hãa trªn thÞ

trêng? Cßn tiÒn th× h¾n kh«ng thÓ ¨n ®îc. ThÕ lµ h¾n b¾t ®Çu

gië ®¹o lý ra. Ngêi ta ph¶i thÊy sù nhÞn ¨n nhÞn tiªu cña h¾n

chø! H¾n cã thÓ tiªu pha hÕt 15 si-linh cña h¾n. Nhng h¾n

kh«ng lµm nh vËy mµ l¹i tiªu dïng sè tiÒn ®ã b»ng c¸ch s¶n

xuÊt vµ lµm ra sîi. Nhng chÝnh v× thÕ mµ b©y giê h¾n cã mét

sè sîi chø kh«ng ph¶i mét mèi ©n hËn trong lßng. H¾n quyÕt

kh«ng quay trë l¹i vai trß cña kÎ tÝch tr÷ tiÒn, kÎ ®· chøng

minh cho chóng ta thÊy râ lµ chñ nghÜa kh¾c kû cã thÓ ®em l¹i

c¸i g×. V¶ l¹i kh«ng cã bét th× gét ®©u cho ra hå. Dï cho sù nhÞn

¨n nhÞn tiªu cña h¾n cã ®¸ng khen ®Õn nh thÕ nµo ch¨ng n÷a,

nhng h¾n vÉn kh«ng ®µo ®©u ra ®îc mét c¸i g× ®Ó ®Æc biÖt tr¶

14) VÝ dô, trong nh÷ng n¨m 1844-1847, h¾n rót mét phÇn t b¶n cña h¾n ra khái s¶n

xuÊt ®Ó ®Çu c¬ nh÷ng cæ phiÕu ®êng s¾t. Trong thêi gian Néi chiÕn ë Mü còng vËy, h¾n

®ãng cöa c«ng xëng vµ ®uæi c«ng nh©n c«ng xëng ra vØa hÌ ®Ó ®Çu c¬ trªn thÞ trêng

chøng kho¸n b«ng ë Li-víc-pun.

167

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

318

319

lêi tùa vµ lêi b¹t

cho sù nhÞn ¨n nhÞn tiªu Êy, bëi v× gi¸ trÞ cña c¸i s¶n phÈm

®ang bíc ra khái qu¸ tr×nh s¶n xuÊt th× chØ võa b»ng tæng sè

gi¸ trÞ cña c¸c hµng hãa ®· bá vµo qu¸ tr×nh ®ã. Gi¸ mµ h¾n tù

an ñi r»ng ®¹o ®øc chØ ®îc tr¶ b»ng ®¹o ®øc mµ th«i! Nhng

®¸ng lÏ ph¶i nh thÕ th× h¾n l¹i cµng trë nªn khã chÞu. H¾n

kh«ng cÇn g× ®Õn sîi. H¾n s¶n xuÊt ra sè sîi ®ã lµ ®Ó b¸n. VËy

th× h¾n cø b¸n sè sîi ®ã ®i, hoÆc ®¬n gi¶n h¬n n÷a lµ trong

t¬ng lai, h¾n chØ s¶n xuÊt ra nh÷ng vËt cho nhu cÇu cña b¶n

th©n h¾n th«i, - ®óng nh c¸i ®¬n thuèc mµ M¾c Cu-lèc, «ng

thÇy thuèc gia ®×nh cña h¾n, ®· cã lÇn kª ra cho h¾n víi

t c¸ch lµ mét ph¬ng thuèc h÷u hiÖu nh»m chèng l¹i

bÖnh dÞch s¶n xuÊt thõa. Nhng nhµ t b¶n l¹i lång lªn.

LÏ nµo chØ víi hai bµn tay kh«ng cña m×nh, ngêi c«ng

nh©n l¹i lµm ra ®îc s¶n phÈm, l¹i s¶n xuÊt ra ®îc hµng

hãa? H¸ kh«ng ph¶i lµ chÝnh h¾n ®· cung cÊp cho c«ng

nh©n c¸i vËt liÖu mµ trong ®ã vµ chØ nhê cã nã th× ngêi

c«ng nh©n míi cã thÓ kÕt hîp ®îc lao ®éng cña m×nh vµo,

hay sao? Vµ v× bé phËn lín nhÊt trong x· héi gåm nh÷ng

ngêi m×nh trÇn th©n trôi nh vËy, cho nªn víi nh÷ng t

liÖu s¶n xuÊt cña h¾n, víi b«ng vµ cäc sîi cña h¾n, h¾n ®·

ch¼ng ®em l¹i mét sù phôc vô v« cïng to lín cho x· héi -

vµ cho c¶ ngêi c«ng nh©n mµ ngoµi ra h¾n cßn cung cÊp

c¶ ph¬ng tiÖn sinh ho¹t n÷a - hay sao? Vµ lÏ nµo h¾n

l¹i kh«ng ®îc tÝnh ®Õn c¸i c«ng Êy? Nhng, vÒ phÝa

m×nh, ngêi c«ng nh©n h¸ l¹i kh«ng phôc vô l¹i cho h¾n khi

biÕn b«ng vµ cäc sîi thµnh sîi, hay sao? H¬n n÷a, vÊn ®Ò ë ®©y hoµn

toµn kh«ng ph¶i lµ nh÷ng sù phôc vô

15)

. Sù phôc vô ch¼ng qua chØ

15)

"Anh cø lµm cho ngêi ta ca ngîi anh, h·y t« ®iÓm vµ ¨n mÆc nh thÕ

nµo còng ®îc… Nh÷ng kÎ nµo lÊy vÒ nhiÒu h¬n hay tèt h¬n" (c¸i mµ m×nh ®·

bá ra), "th× kÎ ®ã lµ ngêi cho vay nÆng l·i, vµ ®iÒu ®ã kh«ng ph¶i lµ phôc vô,

mµ lµ lµm h¹i cho ®ång bµo cña m×nh, gièng nh ¨n c¾p vµ ¨n cíp. Kh«ng

ph¶i tÊt c¶ nh÷ng c¸i mµ ngêi ta gäi lµ phôc vô hay ®iÒu thiÖn ®èi víi ®ång

bµo cña m×nh ®Òu lµ phôc vô vµ ®iÒu thiÖn c¶. Mét ngêi ®µn «ng vµ mét ngêi

®µn bµ th«ng d©m víi nhau ®Òu phôc vô lín cho nhau vµ lµm cho nhau rÊt

thÝch thó. Mét kþ sÜ ®¸nh thuª phôc vô lín theo kþ sÜ cho mét tªn giÕt ngêi

®èt nhµ, b»ng c¸ch gióp cho tªn nµy ®i cíp bãc trªn c¸c ng¶ ®êng, tÊn c«ng

lµ hiÖu qu¶ cã Ých cña mét gi¸ trÞ sö dông nµo ®ã, dï ®ã lµ hµng hãa

hay lµ lao ®éng

16)

. Nhng vÊn ®Ò ë ®©y lµ gi¸ trÞ trao ®æi. Nhµ t

b¶n ®· tr¶ cho c«ng nh©n mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh. Ngêi c«ng nh©n

®· hoµn l¹i cho h¾n mét vËt ngang gi¸ ®óng y nh vËy díi d¹ng

mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh ®îc kÕt hîp vµo víi b«ng, nghÜa lµ lÊy gi¸ trÞ

®Ó hoµn l¹i gi¸ trÞ. ¤ng b¹n chóng ta, võa míi ®©y cßn rÊt kiªu c¨ng

vÒ t b¶n cña m×nh th× b©y giê bçng nhiªn l¹i lÊy c¸i vÎ mÆt khiªm

tèn cña ngêi c«ng nh©n cña h¾n. B¶n th©n h¾n còng ch¼ng lao

®éng lµ g×? H¾n ®· ch¼ng lµm c¸i c«ng viÖc gi¸m s¸t vµ tr«ng

nom ngêi thî kÐo sîi cña h¾n ®ã sao? Vµ thø lao ®éng Êy cña

h¾n ®· ch¼ng t¹o ra gi¸ trÞ hay sao? Nhng khi nghe thÊy ®iÒu

®ã, b¶n th©n viªn gi¸m thÞ cña h¾n vµ viªn qu¶n lý cña h¾n liÒn

nhón vai. Trong khi ®ã th× víi nô cêi vui vÎ, h¾n ®· l¹i trë l¹i nÐt

mÆt nh cò. H¾n ®· ®¸nh lõa chóng ta víi tÊt c¶ nh÷ng

lêi than v·n cña h¾n. §èi víi h¾n, tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã

kh«ng ®¸ng gi¸ mét xu. Nh÷ng lËp luËn quanh co vµ

nh÷ng mu mÑo trèng rçng ®ã, h¾n ®Ó l¹i cho nh÷ng gi¸o

s cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ, nh÷ng kÎ ®Æc biÖt ®îc tr¶

tiÒn ®Ó lµm c«ng viÖc Êy. Cßn b¶n th©n h¾n lµ mét con

ngêi thùc tiÔn, kh«ng ph¶i bao giê còng suy nghÜ chÝn

ch¾n vÒ nh÷ng ®iÒu m×nh nãi ë ngoµi ph¹m vi kinh doanh,

nhng trong ph¹m vi kinh doanh th× bao giê còng biÕt rÊt

vµo ngêi vµ th«n xãm. Ph¸i Gi¸o hoµng còng ®· phôc vô lín cho gi¸o h÷u cña

chóng ta, bëi v× hä ®· kh«ng d×m chÕt hÕt, thiªu ch¸y hÕt, giÕt chÕt hÕt, giam

cho môc x¬ng ë trong ngôc, tÊt c¶ gi¸o h÷u chóng ta mµ cßn ®Ó cho mét vµi

ngêi sèng sãt vµ ®uæi hä ®i, hay tíc ®o¹t tÊt c¶ nh÷ng g× mµ hä cã. B¶n th©n

ma quû còng ®· phôc vô v« cïng lín lao cho nh÷ng kÎ thê phông nã… Tãm l¹i,

thÕ giíi ®Çy rÉy nh÷ng sù phôc vô vµ nh÷ng ®iÒu ©n huÖ lín lao tuyÖt diÖu,

hµng ngµy" (Martin Luther. "An die Pfarrherrn, wider den Wucher zu predigen

etc.". Wittemberg, 1540 [S. 8-9]).

16)

VÒ vÊn ®Ò nµy, t«i ®· chó thÝch trong cuèn "Gãp phÇn phª ph¸n khoa

kinh tÕ chÝnh trÞ". BÐc-lin, 1859, tr.14: "Ai còng hiÓu r»ng ph¹m trï "phôc vô"

(service) ®· ph¶i "phôc vô" nh thÕ nµo cho nh÷ng nhµ kinh tÕ häc kiÓu G. B.

X©y vµ Ph. Ba-xti-a"

Xem C.M¸c vµ Ph.

ng-ghen. Toµn tËp, tiÕng Nga, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ

quèc gia, M¸t-xc¬-va, 1959, t.13, tr.23.

168

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

320

321

lêi tùa vµ lêi b¹t

râ nh÷ng viÖc m×nh lµm.

Chóng ta h·y xem xÐt vÊn ®Ò tØ mØ h¬n. Gi¸ trÞ mét ngµy cña

søc lao ®éng lµ 3 si-linh, bëi v× chÝnh trong gi¸ trÞ ®ã ®· vËt hãa

mét nöa ngµy lao ®éng, nghÜa lµ v× nh÷ng t liÖu sinh ho¹t

hµng ngµy cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra søc lao ®éng trÞ gi¸ mét nöa

ngµy lao ®éng. Nhng lao ®éng qu¸ khø bao hµm ë trong søc lao

®éng vµ lao ®éng sèng mµ søc lao ®éng cã thÓ cung cÊp ®îc,

nh÷ng chi phÝ hµng ngµy ®Ó duy tr× søc lao ®éng vµ sù tiªu phÝ

søc lao ®éng Êy trong mét ngµy - ®ã lµ hai ®¹i lîng hoµn toµn

kh¸c nhau. §¹i lîng thø nhÊt quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ trao ®æi cña

nã, ®¹i lîng thø hai t¹o thµnh gi¸ trÞ sö dông cña nã. NÕu nöa

ngµy lao ®éng lµ cÇn thiÕt ®Ó nu«i sèng ngêi c«ng nh©n trong

24 giê ®ång hå, th× ®iÒu ®ã quyÕt kh«ng ng¨n c¶n ngêi c«ng

nh©n cã thÓ lao ®éng suèt c¶ ngµy. Do ®ã gi¸ trÞ cña søc lao

®éng vµ gi¸ trÞ ®îc t¹o ra trong qu¸ tr×nh sö dông søc lao

®éng Êy lµ hai ®¹i lîng kh¸c nhau. ChÝnh nhµ t b¶n ®·

nh»m vµo sù chªnh lÖch vÒ gi¸ trÞ ®ã khi mua søc lao ®éng.

§Æc tÝnh cã Ých cña søc lao ®éng, tøc lµ n¨ng lùc s¶n xuÊt ra

sîi hay giµy èng, chØ lµ mét conditio sine qua non

bëi v× muèn

t¹o ra gi¸ trÞ th× cÇn ph¶i chi phÝ lao ®éng díi mét h×nh thøc

cã Ých. Nhng c¸i cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh lµ gi¸ trÞ sö dông ®Æc

biÖt cña thø hµng hãa ®ã, lµ c¸i ®Æc tÝnh cña nã lµm mét nguån

sinh ra gi¸ trÞ, h¬n n÷a l¹i sinh ra mét gi¸ trÞ lín h¬n gi¸ trÞ

cña chÝnh b¶n th©n nã. §ã lµ sù phôc vô ®Æc biÖt mµ

1*- §iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®îc

nhµ t b¶n mong chê ë nã. Vµ trong trêng hîp nµy h¾n vÉn

hµnh ®éng theo ®óng nh÷ng quy luËt vÜnh cöu cña viÖc trao ®æi

hµng hãa. ThËt vËy, còng gièng nh ngêi b¸n mäi hµng hãa

kh¸c, ngêi b¸n søc lao ®éng thùc hiÖn gi¸ trÞ trao ®æi cña søc

lao ®éng vµ nhîng l¹i gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng ®ã. Anh

ta kh«ng thÓ nhËn ®îc gi¸ trÞ trao ®æi mµ l¹i kh«ng chuyÓn

nhîng gi¸ trÞ sö dông. Gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng, tøc lµ b¶n

th©n lao ®éng, kh«ng cßn thuéc vÒ ngêi b¸n n÷a, còng nh gi¸ trÞ sö

dông cña dÇu ®· b¸n kh«ng cßn thuéc vÒ ngêi b¸n dÇu n÷a. Ngêi chñ

tiÒn ®· tr¶ c¸i gi¸ trÞ hµng ngµy cña søc lao ®éng, v× vËy, viÖc tiªu dïng

søc lao ®éng Êy trong mét ngµy, lao ®éng cña c¶ ngµy, lµ thuéc vÒ h¾n

ta. ViÖc duy tr× søc lao ®éng hµng ngµy chØ trÞ gi¸ cã mét nöa ngµy lao

®éng, trong khi ®ã th× søc lao ®éng cã thÓ ho¹t ®éng, cã thÓ lao ®éng

trong suèt c¶ ngµy, vµ v× vËy gi¸ trÞ do viÖc tiªu dïng søc lao ®éng

lao ®éng ®ã, - t×nh h×nh Êy chØ lµ mét ®iÒu may m¾n ®Æc biÖt cho ngêi

mua, chø kh«ng ph¶i lµ mét sù bÊt c«ng g× ®èi víi ngêi b¸n.

Nhµ t b¶n cña chóng ta ®· thÊy tríc trêng hîp lµm cho

h¾n në mét nô cêi

xëng m¸y nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt cÇn thiÕt kh«ng ph¶i chØ cho

mét qu¸ tr×nh lao ®éng 6 giê, mµ lµ cho mét qu¸ tr×nh lao ®éng

12 giê. NÕu 10 pao b«ng ®· thu hót 6 giê lao ®éng vµ biÕn thµnh

10 pao sîi, th× 20 pao b«ng sÏ thu hót 12 giê lao ®éng vµ sÏ biÕn

thµnh 20 pao sîi. Chóng ta h·y nghiªn cøu s¶n phÈm cña mét

hãa 5 ngµy lao ®éng: 4 ngµy trong sè b«ng vµ cäc sîi ®· tiªu

dïng, 1 ngµy ®îc b«ng thu hót trong qu¸ tr×nh kÐo sîi. Nhng

biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña 5 ngµy lao ®éng lµ 30 si-linh, hay 1 p.xt.

10 si-linh. VËy ®ã ®óng lµ gi¸ c¶ cña 20 pao sîi. Mét pao sîi

vÉn trÞ gi¸ 1 si-linh 6 pen-ny nh tríc. Nhng tæng sè gi¸

trÞ cña nh÷ng hµng hãa ®îc nÐm vµo trong qu¸ tr×nh l¹i

b»ng 27 si-linh. Gi¸ trÞ cña sîi lµ 30 si-linh. Gi¸ trÞ cña s¶n

phÈm ®· t¨ng thªm 1/9 so víi sè gi¸ trÞ øng tríc ®Ó s¶n xuÊt

ra nã. VËy 27 si-linh ®· chuyÓn hãa thµnh 30 si-linh. Chóng ®·

®em l¹i mét gi¸ trÞ thÆng d lµ 3 si-linh. Cuèi cïng trß ¶o thuËt

®· ®îc thùc hiÖn. TiÒn ®· biÕn thµnh t b¶n.

TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn cña bµi tÝnh ®· ®îc t«n träng, vµ

nh÷ng quy luËt cña trao ®æi hµng hãa kh«ng hÒ bÞ vi ph¹m. VËt

169

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

322

323

lêi tùa vµ lêi b¹t

ngang gi¸ ®îc ®æi lÊy vËt ngang gi¸. Víi t c¸ch lµ ngêi mua,

nhµ t b¶n ®· mua tõng hµng hãa - b«ng, cäc sîi, søc lao ®éng -

theo ®óng gi¸ trÞ cña nã. Sau ®ã h¾n còng ®· lµm nh mäi ngêi

mua hµng hãa kh¸c. H¾n tiªu dïng gi¸ trÞ sö dông cña nh÷ng

hµng hãa ®ã. Qu¸ tr×nh tiªu dïng søc lao ®éng, ®ång thêi còng

lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra hµng hãa, ®em l¹i mét s¶n phÈm lµ 20

pao sîi víi mét gi¸ trÞ lµ 30 si-linh. Nhµ t b¶n, tríc kia ®·

H¾n b¸n mét pao sîi víi gi¸ 1si-linh 6 pen-ny, kh«ng h¬n kh«ng

kÐm gi¸ trÞ cña sè sîi ®ã mét xu nµo. Tuy vËy, h¾n vÉn rót ®îc

tõ lu th«ng ra 3 si-linh nhiÒu h¬n sè tiÒn h¾n ®· bá vµo ®ã lóc

®Çu. Toµn bé qu¸ tr×nh Êy, viÖc chuyÓn hãa tiÒn cña h¾n thµnh

t b¶n, diÔn ra trong lÜnh vùc lu th«ng vµ còng kh«ng diÔn ra

ë trong lÜnh vùc ®ã. Nhê lu th«ng - v× qu¸ tr×nh ®ã ®îc quyÕt

®Þnh bëi viÖc mua søc lao ®éng trªn thÞ trêng hµng hãa. Kh«ng

diÔn ra trong lu th«ng - v× lu th«ng chØ chuÈn bÞ cho qu¸

tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ, nhng viÖc t¨ng gi¸ trÞ th× l¹i diÔn ra

trong lÜnh vùc s¶n xuÊt. Nh thÕ lµ “tout pour le mieux dans le

meilleur des mondes possibles”

Khi chuyÓn hãa tiÒn thµnh nh÷ng hµng hãa dïng lµm yÕu tè

vËt thÓ cña mét s¶n phÈm míi, hay thµnh nh÷ng yÕu tè cña qu¸

tr×nh lao ®éng, khi kÕt hîp søc lao ®éng sèng vµo c¸i vËt thÓ

lao ®éng qu¸ khø, ®· vËt hãa, lao ®éng chÕt - thµnh t b¶n,

thµnh mét gi¸ trÞ ®ang tù t¨ng lªn, thµnh mét con qu¸i vËt cã

linh hån, nã b¾t ®Çu “ho¹t ®éng” “nh bÞ t×nh yªu ¸m ¶nh”

qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ, th× chóng ta sÏ thÊy r»ng qu¸

tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ ch¼ng qua còng chØ lµ qu¸ tr×nh t¹o ra

gi¸ trÞ ®îc kÐo dµi mét ®iÓm nµo ®ã mµ th«i. NÕu qu¸ tr×nh

t¹o ra gi¸ trÞ chØ kÐo dµi ®Õn c¸i ®iÓm ë ®ã gi¸ trÞ søc lao ®éng

do t b¶n tr¶ ®îc hoµn l¹i b»ng mét vËt ngang gi¸ míi, th× ®ã

chØ lµ mét qu¸ tr×nh gi¶n ®¬n t¹o ra gi¸ trÞ. Cßn nÕu nh qu¸

tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ vÉn tiÕp diÔn qu¸ ®iÓm ®ã, th× nã trë thµnh

mét qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ.

Sau n÷a, nÕu chóng ta so s¸nh qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ víi

qu¸ tr×nh lao ®éng, th× chóng ta sÏ thÊy r»ng qu¸ tr×nh lao ®éng

sù vËn ®éng ®îc xem xÐt vÒ mÆt chÊt lîng, trong c¸ch thøc

®Æc thï cña nã, trong môc ®Ých vµ néi dung cña nã. Trong qu¸

tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, còng chÝnh qu¸ tr×nh lao ®éng ®ã l¹i chØ biÓu

thêi gian mµ lao ®éng cÇn cho nh÷ng thao t¸c cña nã, hoÆc chØ ë

®é dµi cña c¸i thêi kú trong ®ã søc lao ®éng ®îc hao phÝ mét

c¸ch s¶n xuÊt. Vµ nh÷ng hµng hãa tham gia vµo qu¸ tr×nh lao

vËt thÓ, x¸c ®Þnh vÒ mÆt chøc n¨ng, cña mét søc lao ®éng ®ang

ho¹t ®éng víi mét môc ®Ých nhÊt ®Þnh n÷a. Chóng chØ ®îc coi lµ

nh÷ng lîng lao ®éng ®· vËt hãa nhÊt ®Þnh. Dï cho nã cã n»m trong c¸c

t liÖu s¶n xuÊt hay ®· ®îc søc lao ®éng thªm vµo, th× lao ®éng còng chØ

®îc tÝnh theo thêi gian cña nã mµ th«i. Nã lµ bao nhiªu giê, bao nhiªu

ngµy, v.v..

Nhng nã chØ ®îc tÝnh ®Õn chõng nµo sè thêi gian chi phÝ

cho viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ sö dông lµ thêi gian lao ®éng cÇn

thiÕt vÒ mÆt x· héi. §iÒu ®ã bao hµm mét lo¹t nh÷ng yÕu tè

kh¸c nhau. Søc lao ®éng ph¶i ho¹t ®éng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn

b×nh thêng. NÕu m¸y kÐo sîi lµ mét t liÖu lao ®éng phæ biÕn

cña nghÒ kÐo sîi trong x· héi, th× kh«ng nªn trao cho ngêi

thî c¸i guång sîi quay tay. Anh ta ph¶i nhËn ®îc lo¹i b«ng

cã chÊt lîng b×nh thêng, chø kh«ng ph¶i lo¹i b«ng phÕ

phÈm hay ®øt lu«n. NÕu kh«ng nh thÕ th× trong c¶ hai

trêng hîp Êy, anh ta sÏ ph¶i hao phÝ mét thêi gian lao ®éng

nhiÒu h¬n thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra

mét pao sîi, nhng sè thêi gian tréi ra ®ã sÏ kh«ng t¹o ra gi¸ trÞ

hay tiÒn b¹c g× c¶. Nhng tÝnh chÊt b×nh thêng cña nh÷ng

170

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

324

325

lêi tùa vµ lêi b¹t

chÊt b×nh thêng cña chÝnh ngay søc lao ®éng. Trong ngµnh

chuyªn m«n mµ søc lao ®éng nµy ®îc sö dông, th× nã ph¶i cã

mét tr×nh ®é trung b×nh vÒ mÆt tµi nghÖ, vÒ mÆt thµnh thôc vµ

tèc ®é. Nhng nhµ t b¶n cña chóng ta ®· mua ®îc ë trªn thÞ

trêng lao ®éng mét søc lao ®éng cã chÊt lîng trung b×nh. Søc

lao ®éng ®ã ph¶i ®îc tiªu phÝ víi mét møc ®é c¨ng th¼ng trung

b×nh th«ng thêng, víi mét møc cêng ®é b×nh thêng trong x·

héi. Nhµ t b¶n ch¨m lo ®Õn viÖc ®ã mét c¸ch còng gièng nh

h¾n ch¨m lo lµm sao cho kh«ng mét phót nµo bÞ tiªu phÝ mét

c¸ch v« Ých, kh«ng lao ®éng. H¾n ®· mua søc lao ®éng cho mét

kú h¹n nhÊt ®Þnh. H¾n muèn nhËn ®îc c¸i thuéc vÒ cña h¾n.

H¾n kh«ng muèn bÞ ¨n c¾p. Cuèi cïng, - vµ trong trêng hîp

nµy còng «ng chñ Êy l¹i cã c¸i code pÐnal

riªng cña h¾n, -

nguyªn liÖu vµ t liÖu lao ®éng ph¶i ®îc tiªu dïng mét c¸ch

hîp lý, bëi v× vËt liÖu hay t liÖu lao ®éng bÞ tiªu phÝ mét c¸ch

bÊt hîp lý lµ nh÷ng lîng lao ®éng vËt hãa bÞ hao phÝ mét c¸ch

v« Ých, do ®ã chóng kh«ng ®îc tÝnh ®Õn vµ kh«ng tham gia vµo

viÖc h×nh thµnh ra gi¸ trÞ cña s¶n phÈm

17)

nh lµ sù kh¸c nhau gi÷a nh÷ng mÆt kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh

s¶n xuÊt.

17) §ã lµ mét trong nh÷ng t×nh h×nh lµm cho nÒn s¶n xuÊt dùa trªn chÕ ®é n« lÖ trë

nªn ®¾t ®á. Theo c¸ch nãi rÊt ®óng cña ngêi thêi cæ, th× trong chÕ ®é nµy, ngêi lao ®éng

chØ kh¸c víi gia sóc vµ víi c«ng cô lao ®éng v« tri gi¸c nh lµ mét instrumentum vocale

1* -

bé luËt h×nh

- c«ng cô biÕt nãi

Víi t c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸

tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh s¶n

xuÊt hµng hãa; víi t c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh

lao

kh¸c víi mét instrumentum semivocale

vµ víi mét

instrumentum mutum

tá cho sóc vËt vµ c«ng cô lao ®éng thÊy r»ng hä kh«ng gièng

chóng, r»ng hä lµ mét con ngêi. Hä nhËn thøc ®îc c¸i gi¸ trÞ

cña sù kh¸c nhau ®ã khi hä ®èi xö víi chóng mét c¸ch tµn b¹o vµ

hñy ho¹i chóng con amore

. Cho nªn nguyªn t¾c kinh tÕ cña

ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®ã lµ: chØ dïng nh÷ng c«ng cô lao ®éng

th« thiÓn nhÊt vµ côc mÞch nhÊt, v× nÆng nÒ côc mÞch nh thÕ

th× khã bÞ hñy ho¹i h¬n. V× vËy, cho ®Õn khi næ ra cuéc Néi

chiÕn, ë nh÷ng bang cã chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ trªn vÞnh Mª-hi-

c«, ngêi ta cßn thÊy rÊt thÞnh hµnh nh÷ng chiÕc cµy kiÓu Trung

Quèc cò, nh÷ng chiÕc cµy nµy chØ dòi ®Êt nh kiÓu con lîn hay

con chuét dòi, chø kh«ng rÏ thµnh luèng vµ lËt ngöa ®Êt lªn.

Xem

J. E. Cairnes

. "The Slave Power". Lon-don, 1862, p. 46 sqq.

Trong cuèn "Sea Board Slave States" cña «ng, ¤n-m¬-xtÐt kÓ l¹i

nh sau: "

mµ kh«ng mét ngêi nµo cã ®Çu ãc lµnh m¹nh l¹i ®Ó cho

th« kÖch qu¸ møc cña nh÷ng c«ng cô ®ã lµm cho lao ®éng

khã kh¨n thªm Ýt nhÊt lµ ®Õn 10% so víi nh÷ng c«ng cô

thêng dïng ë níc ta. Nhng ngêi ta kh¼ng ®Þnh víi t«i

r»ng v× víi th¸i ®é cÈu th¶ vµ th« b¹o mµ nh÷ng ngêi n« lÖ

®èi xö víi chóng, nªn giao cho hä nh÷ng c«ng cô nhÑ h¬n vµ

Ýt th« kÖch h¬n sÏ lµ mét viÖc kh«ng tiÕt kiÖm, vµ nh÷ng

ta, - vµ giao nh thÕ rÊt cã lîi cho chóng ta - sÏ kh«ng

tån

t¹i ®îc lÊy mét ngµy trªn nh÷ng c¸nh ®ång lóa m× ë V¬-gi-

gièng nh khi t«i hái t¹i sao trong c¸c tr¹i, ngêi ta l¹i

dïng la thay ngùa mét c¸ch phæ biÕn nh thÕ, th× lý do ®Çu

tiªn vµ cã tÝnh chÊt thuyÕt phôc nhÊt lµ ngùa kh«ng thÓ

chÞu næi ®îc nh÷ng sù ®èi xö cña ngêi da ®en; ngùa bao

giê còng chãng bÞ kiÖt søc hay bÞ quÌ do sù ®èi xö ®ã, cßn la

th× cã thÓ chÞu ®îc nh÷ng trËn ®ßn vµ thØnh tho¶ng bá ¨n

171

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

326

327

lêi tùa vµ lêi b¹t

mét vµi b÷a còng kh«ng bÞ h¹i g× l¾m, chóng kh«ng bÞ c¶m

l¹nh vµ kh«ng bÞ èm khi ngêi ta bá qua kh«ng ch¨m sãc

chóng hay b¾t chóng lµm viÖc qu¸ søc. V¶ l¹i, t«i còng

ch¼ng cÇn ®i xa h¬n c¸i cöa sæ cña c¨n phßng trong ®ã t«i

®ang viÕt ®Ó hÇu nh bao giê còng ®îc chøng kiÕn nh÷ng

sù ngîc ®·i sóc vËt mµ nÕu thÊy ®îc th× hÇu nh kh«ng

mét phÐc-mi-ª nµo ë miÒn B¾c l¹i kh«ng ®uæi ngay ngêi

1* - c«ng cô nöa biÕt nãi

3* - mét c¸ch thÝch thó

®éng

vµ qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸

tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, lµ h×nh th¸i t b¶n chñ nghÜa cña

nÒn s¶n xuÊt hµng hãa.

t¨ng gi¸ trÞ th× dï lao ®éng do nhµ t b¶n chiÕm h÷u lµ lao ®éng

gi¶n ®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh, hay lµ lao ®éng phøc t¹p

h¬n, lao ®éng cã träng lîng riªng cao h¬n, ®iÒu ®ã hoµn toµn

kh«ng quan träng. Mét lao ®éng ®îc coi lµ cao h¬n, phøc t¹p

h¬n so víi lao ®éng x· héi trung b×nh, lµ biÓu hiÖn cña mét søc

lao ®éng ®ßi hái nh÷ng chi phÝ ®µo t¹o cao h¬n, ngêi ta ph¶i

tèn nhiÒu thêi gian lao ®éng h¬n ®Ó s¶n xuÊt ra nã, vµ v× vËy nã

cã mét gi¸ trÞ cao h¬n so víi søc lao ®éng gi¶n ®¬n. NÕu gi¸ trÞ

cña søc lao ®éng Êy cao h¬n th× gi¸ trÞ ®ã còng biÓu hiÖn ra

trong mét lao ®éng cao h¬n vµ v× vËy, trong nh÷ng kho¶ng thêi

gian lao ®éng b»ng nhau, nã sÏ ®îc vËt hãa trong nh÷ng gi¸ trÞ

t¬ng ®èi lín h¬n. Nhng dï cho tr×nh ®é gi÷a lao ®éng cña

ngêi kÐo sîi vµ lao ®éng cña ngêi thî b¹c cã chªnh lÖch víi

nhau nh thÕ nµo ch¨ng n÷a, th× xÐt vÒ mÆt chÊt lîng, c¸i

phÇn lao ®éng mµ ngêi thî b¹c chØ dïng ®Ó hoµn l¹i gi¸ trÞ cña

lao ®éng phô thªm mµ anh ta dïng ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d.

Tríc còng nh sau, gi¸ trÞ thÆng d xuÊt hiÖn chØ lµ nhê cã

mét sè lao ®éng thõa ra, nhê mét ®é dµi lín h¬n cña cïng mét

qu¸ tr×nh lao ®éng Êy: trong mét trêng hîp, ®ã lµ qu¸ tr×nh

s¶n xuÊt sîi, cßn trêng hîp kia - lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®å kim

hoµn

18)

MÆt kh¸c, trong mçi qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, lao ®éng cao

h¬n bao giê còng ph¶i ®îc quy thµnh lao ®éng x· héi trung

b×nh, vÝ dô nh mét ngµy lao ®éng cao h¬n ®îc quy thµnh x

ngµy lao ®éng gi¶n ®¬n ch¼ng h¹n

19)

. Do ®ã chóng ta sÏ tr¸nh

®îc ®¬n gi¶n h¬n, nÕu chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng ngêi c«ng

®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh.

lo¹i lao ®éng gièng nh nhau l¹i cã nh÷ng vÞ trÝ kh¸c nhau.

kiÖt quÖ ®i mét c¸ch t¬ng ®èi ch¼ng h¹n, nh ngêi ta thêng

thÊy trong tÊt c¶ c¸c níc cã nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ph¸t

triÓn, th× nh÷ng lo¹i lao ®éng nÆng nhäc ®ßi hái nhiÒu søc lùc

h¬n nãi chung l¹i chiÕm mét vÞ trÝ cao h¬n so víi nh÷ng lo¹i c«ng

viÖc tinh vi h¬n nhiÒu, nhng l¹i bÞ tôt xuèng hµng lao ®éng ®¬n

gi¶n, vÝ dô nh lao ®éng cña ngêi bricklayer (thî nÒ) ë níc

Anh l¹i chiÕm mét ®Þa vÞ cao h¬n lao ®éng cña ngêi thî dÖt v¶i

hoa rÊt nhiÒu. MÆt kh¸c, lao ®éng cña ngêi thî fustian cutter

"unskilled labour"

mét phÇn chØ dùa trªn nh÷ng ¶o tëng, hay Ýt ra còng dùa trªn

t¹i nh lµ mét íc lÖ cæ truyÒn mµ th«i; mét phÇn kh¸c th× sù kh¸c nhau Êy dùa trªn c¸i

nµy kh«ng cho phÐp hä ®ßi ®îc gi¸ trÞ søc lao ®éng cña hä gièng nh nh÷ng tÇng líp

kh¸c.

1* - lao ®éng chuyªn nghiÖp vµ lao ®éng kh«ng chuyªn nghiÖp

172

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

328

329

lêi tùa vµ lêi b¹t

(c¾t l«ng v¶i) l¹i ®îc coi nh lµ "lao ®éng gi¶n ®¬n" mÆc dï lao

®éng ®ã ®ßi hái nh÷ng cè g¾ng lín vÒ thÓ lùc vµ l¹i rÊt cã h¹i cho

søc kháe. V¶ l¹i, kh«ng nªn nghÜ r»ng c¸i gäi lµ "skilled labour"

Theo sù tÝnh to¸n cña Len-g¬ th× ë Anh (kÓ c¶ xø Oen-x¬) cã trªn

11 triÖu ngêi sèng dùa vµo lao ®éng gi¶n ®¬n. Trong lóc «ng ta

téc vµ 1 triÖu rìi nh÷ng ngêi cïng khæ, nh÷ng kÎ sèng lang

thuéc vÒ giai cÊp trung lu, gåm nh÷ng ngêi thùc lîi nhá, c«ng

chøc, v¨n sÜ, häa sÜ, thÇy gi¸o, v.v.. §Ó cã sè 4 2/3 triÖu Êy, th×

®éng cña giai cÊp trung lu! Ngay c¶ nh÷ng brich-layers còng

®îc liÖt vµo h¹ng "nh÷ng ngêi lao ®éng phøc t¹p". Sau ®ã th× ë

«ng ta cßn l¹i 11 triÖu ®· nãi trªn (S.Laing. "National Distress

etc.". London. 1844 (p. 51 -52). "Mét giai cÊp lín, kh«ng thÓ lÊy

g× ngoµi lao ®éng gi¶n ®¬n ®Ó ®æi lÊy thøc ¨n, ®ang häp thµnh

"Colony". "Supplement to the Encyclopaedia Britannica", 1831

19)

"Khi ngêi ta nãi ®Õn lao ®éng víi t c¸ch lµ thíc ®o gi¸

trÞ, th× ngêi ta nhÊt thiÕt ph¶i hiÓu ®ã lµ mét lo¹i lao ®éng nhÊt

®Þnh… tû lÖ gi÷a nã vµ c¸c lo¹i lao ®éng kh¸c cã thÓ x¸c ®Þnh

®îc mét c¸ch dÔ dµng" ([J.Cazenove.] "Outlines of Political

Economy". London, 1832, p. 22, 23).

173

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

330

331

lêi tùa vµ lêi b¹t

ch¬ng VI

T b¶n

bÊt biÕn vµ

t b¶n kh¶

biÕn

mét c¸ch kh¸c nhau vµo sù h×nh thµnh gi¸ trÞ cña s¶n phÈm.

b»ng c¸ch kÕt hîp vµo ®ã mét lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh, kh«ng

kÓ néi dung cô thÓ, môc ®Ých vµ tÝnh chÊt kü thuËt cña lao ®éng

®ã lµ nh thÕ nµo. MÆt kh¸c, chóng ta l¹i t×m thÊy nh÷ng gi¸

trÞ cña c¸c t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng díi d¹ng nh÷ng bé

phËn cÊu thµnh gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, vÝ dô nh t×m thÊy gi¸ trÞ

cña b«ng vµ cäc sîi trong gi¸ trÞ cña sîi. Nh vËy lµ gi¸ trÞ cña

c¸c t liÖu s¶n xuÊt ®îc b¶o toµn nhê chuyÓn vµo s¶n phÈm.

ViÖc chuyÓn sang ®ã diÔn ra trong thêi gian biÕn c¸c t liÖu s¶n

xuÊt thµnh s¶n phÈm, trong qu¸ tr×nh lao ®éng. ViÖc chuyÓn

sang ®ã ®îc thùc hiÖn nhê lao ®éng. Nhng b»ng c¸ch nµo?

thêi gian: mét lÇn dïng lao ®éng cña m×nh ®Ó kÕt hîp mét gi¸

trÞ vµo b«ng, vµ mét lÇn n÷a ®Ó b¶o tån gi¸ trÞ cò cña b«ng, hay

- ®iÒu nµy còng vËy - ®Ó chuyÓn gi¸ trÞ cña b«ng mµ anh ta ®ang

chÕ biÕn vµ gi¸ trÞ cña cäc sîi mµ anh ta ®ang sö dông, vµo s¶n

phÈm, tøc lµ vµo sîi. Anh ta b¶o tån gi¸ trÞ cò b»ng c¸ch gi¶n

®¬n kÕt hîp gi¸ trÞ míi vµo. Nhng v× viÖc g¾n thªm mét gi¸

trÞ míi vµo ®èi tîng lao ®éng vµ viÖc b¶o toµn nh÷ng gi¸ trÞ

cò trong s¶n phÈm lµ hai kÕt qu¶ hoµn toµn kh¸c nhau mµ

lµ trong thêi gian ®ã, anh ta kh«ng lµm viÖc hai lÇn, cho nªn

kÕt qu¶ hai mÆt ®ã râ rµng chØ cã thÓ gi¶i thÝch ®îc b»ng tÝnh

cïng mét thêi gian, nhê vµo mét thuéc tÝnh cña nã, lao ®éng

ph¶i s¸ng t¹o ra gi¸ trÞ, vµ nhê vµo mét thuéc tÝnh kh¸c, nã

ph¶i b¶o toµn hoÆc chuyÓn gi¸ trÞ.

thªm gi¸ trÞ, b»ng c¸ch nµo? Bao giê còng chØ díi c¸i h×nh th¸i

lao ®éng s¶n xuÊt ®Æc biÖt cña anh ta mµ th«i. Ngêi kÐo sîi chØ

g¾n thªm thêi gian lao ®éng b»ng c¸ch kÐo sîi, ngêi thî dÖt

b»ng c¸ch dÖt, vµ ngêi thî rÌn b»ng c¸ch rÌn. Vµ chØ nhê c¸i

h×nh th¸i cã Ých Êy mµ nãi chung hä g¾n thªm ®îc lao ®éng, vµ

v× vËy, g¾n thªm ®îc gi¸ trÞ míi; chØ nhê cã viÖc kÐo sîi, dÖt,

rÌn, mµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt - nh b«ng vµ cäc sîi, sîi vµ

khung cöi, s¾t vµ ®e - ®· trë thµnh nh÷ng yÕu tè t¹o thµnh s¶n

phÈm, t¹o thµnh mét gi¸ trÞ sö dông míi

20)

. H×nh th¸i gi¸ trÞ sö

dông cò cña nh÷ng thø ®ã chØ biÕn ®i ®Ó råi l¹i xuÊt hiÖn díi

mét h×nh th¸i gi¸ trÞ sö dông míi. Nhng ngay khi nghiªn cøu

20)

Lao ®éng s¸ng t¹o ra mét vËt míi thay cho mét vËt cò mµ nã ®· hñy diÖt" (An

Essay on the Political Economy of Nations". London, 1821, 13).

174

lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt

332

333

lêi tùa vµ lêi b¹t

qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, chóng ta còng ®· thÊy r»ng v× gi¸ trÞ sö

dông ®· ®îc tiªu dïng mét c¸ch cã môc ®Ých ®Ó s¶n xuÊt ra mét

gi¸ trÞ sö dông míi, cho nªn thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt

ra mét gi¸ trÞ sö dông ®· tiªu dïng lµ mét bé phËn cña thêi gian lao

®éng cÇn thiÕt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ sö dông míi, do ®ã nã chÝnh lµ thêi

gian lao ®éng ®îc chuyÓn tõ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng

sang s¶n phÈm míi. Do ®ã ngêi lao ®éng b¶o toµn ®îc gi¸ trÞ cña

nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng, hay chuyÓn nh÷ng gi¸ trÞ ®ã

vµo s¶n phÈm víi t c¸ch lµ nh÷ng bé phËn cÊu thµnh gi¸ trÞ cña

s¶n phÈm Êy, kh«ng ph¶i b»ng c¸ch g¾n thªm lao ®éng cña m×nh

nãi chung, mµ chÝnh lµ do tÝnh chÊt cã tÝnh ®Æc thï, do c¸i h×nh th¸i

s¶n xuÊt ®Æc biÖt cña thø lao ®éng ®îc g¾n thªm ®ã. Víi t c¸ch lµ

mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt cã môc ®Ých nh kÐo sîi, dÖt v¶i, rÌn, lao

®éng ®· c¶i tö hoµn sinh c¸c t liÖu s¶n xuÊt chØ b»ng c¸ch lµ

tiÕp xóc víi chóng, hµ h¬i sèng cho chóng, ®Ó biÕn chóng thµnh

thµnh s¶n phÈm.

ph¶i lµ kÐo sîi, th× nã sÏ kh«ng biÕn ®îc b«ng thµnh sîi, vµ do

®ã nã sÏ kh«ng chuyÓn ®îc gi¸ trÞ cña b«ng vµ cäc sîi vµo sîi.

thµnh thî méc ch¼ng h¹n, th× sau còng nh tríc, b»ng ngµy

lao ®éng cña m×nh, nhng kh«ng ph¶i v× lao ®éng nµy lµ lao

®éng cña ngêi thî dÖt hay ngêi thî méc, mµ v× nã lµ lao ®éng

trõu trîng, lao ®éng x· héi nãi chung, vµ anh ta g¾n thªm

®îc mét ®¹i lîng gi¸ trÞ nhÊt ®Þnh kh«ng ph¶i lµ v× lao ®éng

cña anh ta cã mét néi dung cã Ých ®Æc biÖt, mµ v× nã ®· kÐo dµi

trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh. Nh vËy, víi c¸i thuéc tÝnh

chung, trõu tîng cña nã, víi t c¸ch lµ mét sù chi phÝ søc lao

®éng cña con ngêi, lao ®éng cña ngêi thî kÐo sîi ®· g¾n thªm

®îc mét gi¸ trÞ míi vµo gi¸ trÞ cña b«ng vµ cña cäc sîi; cßn víi

c¸i thuéc tÝnh cô thÓ, ®Æc thï, cã Ých cña nã víi t c¸ch lµ mét

qu¸ tr×nh kÐo sîi, th× lao ®éng cña ngêi thî kÐo sîi chuyÓn gi¸

trÞ cña nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®ã sang s¶n phÈm, vµ do ®ã ®·

b¶o tån gi¸ trÞ cña chóng trong s¶n phÈm. Do ®ã mµ cã tÝnh

chÊt hai mÆt cña kÕt qu¶ cña lao ®éng trong cïng mét thêi gian.

Do g¾n thªm lao ®éng vÒ mÆt lîng mµ mét gi¸ trÞ míi ®îc

thªm vµo, cßn do chÊt lîng cña lao ®éng ®· g¾n thªm mµ nh÷ng

gi¸ trÞ cò cña t liÖu s¶n xuÊt ®îc b¶o toµn trong s¶n phÈm. C¸i

t¸c dông hai mÆt ®ã cña cïng mét lao ®éng, kÕt qu¶ cña tÝnh chÊt

hai mÆt cña lao ®éng, béc lé ra mét c¸ch râ rµng trong nh÷ng hiÖn

tîng kh¸c nhau.

Gi¶ ®Þnh r»ng mét ph¸t minh nµo ®ã cho phÐp ngêi kÐo sîi

cã thÓ kÐo trong 6 giê mét lîng b«ng tríc kia ph¶i kÐo trong

36 giê. Víi t c¸ch lµ mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt cã môc ®Ých vµ cã

Ých th× lao ®éng cña ngêi kÐo sîi ®· t¨ng søc m¹nh cña nã lªn

gÊp 6 lÇn. S¶n phÈm cña ngêi ®ã còng t¨ng lªn gÊp 6 lÇn: 36

giê còng chØ thu hót mét thêi gian lao ®éng nh 6 pao tríc kia.

Chóng ®îc g¾n thªm mét sè lao ®éng míi 6 lÇn Ýt h¬n so víi

nh÷ng ph¬ng ph¸p tríc kia, v× vËy gi¸ trÞ míi thªm vµo còng

chØ b»ng mét phÇn s¸u so víi tríc. MÆt kh¸c, trong s¶n phÈm,

6 giê kÐo sîi Êy, mét gi¸ trÞ nguyªn liÖu lín h¬n tríc kia 6 lÇn

®· ®îc b¶o toµn vµ chuyÓn vµo s¶n phÈm, tuy r»ng mét gi¸ trÞ

míi 6 lÇn Ýt h¬n ®îc kÕt hîp thªm vµo còng mét sè lîng

nguyªn liÖu nh thÕ. §iÒu ®ã chøng tá r»ng, c¸i thuéc tÝnh nhê

®ã mµ lao ®éng b¶o toµn ®îc gi¸ trÞ trong mét qu¸ tr×nh duy

nµo víi c¸i thuéc tÝnh nhê ®ã mµ nã s¸ng t¹o ra gi¸ trÞ. Trong

c«ng viÖc kÐo sîi, sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cho mét sè

lîng b«ng nhÊt ®Þnh cµng lín bao nhiªu th× gi¸ trÞ míi thªm

vµo b«ng l¹i cµng lín bÊy nhiªu, nhng sè pao b«ng ®îc kÐo

Bấm Tải xuống để xem toàn bộ.

Preview text:

294 lêi tùa vµ lêi b¹t 155
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 295 ®éng
Tiªu dïng søc lao ®éng, ®ã chÝnh lµ lao ®éng. Ngêi mua søc
lao ®éng tiªu dïng søc ®ã b»ng c¸ch b¾t ngêi b¸n nã ph¶i lao
®éng. Do viÖc ®ã mµ ngêi b¸n actu1* trë thµnh mét søc lao ®éng
®ang tù thùc hiÖn, trë thµnh mét ngêi c«ng nh©n, trong lóc
tríc kia anh ta chØ lµ mét ngêi c«ng nh©n potentia2* th«i.
Muèn biÓu hiÖn lao ®éng cña m×nh vµo trong hµng hãa, ngêi
c«ng nh©n tríc hÕt ph¶i lµm cho lao ®éng cña m×nh biÓu
hiÖn thµnh nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, thµnh nh÷ng vËt, dïng ®Ó
tháa m·n nh÷ng nhu cÇu nhÊt 1* - thùc sù 2* - tiÒm tµng
®Þnh. Do ®ã nhµ t b¶n b¾t buéc ngêi c«ng nh©n ph¶i s¶n xuÊt PhÇn thø ba
mét gi¸ trÞ sö dông ®Æc biÖt, mét s¶n phÈm nhÊt ®Þnh nµo ®ã.
ViÖc s¶n xuÊt ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, hay cña c¶i, ®îc tiÕn sù s¶n xuÊt ra
hµnh v× lîi Ých cña nhµ t b¶n vµ díi sù kiÓm so¸t cña h¾n,
gi¸ trÞ thÆng d tuyÖt ®èi
kh«ng lµm thay ®æi mét chót g× tÝnh chÊt chung cña viÖc s¶n
xuÊt Êy. Cho nªn tríc tiªn cÇn ph¶i nghiªn cøu qu¸ tr×nh lao
®éng mét c¸ch ®éc lËp víi bÊt kú mét h×nh th¸i x· héi x¸c ®Þnh ch¬ng V nµo.
Lao ®éng tríc hÕt lµ mét qu¸ tr×nh diÔn ra gi÷a con ngêi
Qu¸ tr×nh lao ®éng vµ
vµ tù nhiªn, mét qu¸ tr×nh trong ®ã, b»ng ho¹t ®éng cña chÝnh
qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ
m×nh, con ngêi lµm trung gian, ®iÒu tiÕt vµ kiÓm tra sù trao
®æi chÊt gi÷a hä vµ tù nhiªn. B¶n th©n con ngêi ®èi diÖn víi
thùc thÓ cña tù nhiªn víi t c¸ch lµ mét lùc lîng cña tù nhiªn.
§Ó chiÕm h÷u ®îc thùc thÓ cña tù nhiªn díi mét h×nh th¸i cã
Ých cho ®êi sèng cña b¶n th©n m×nh, con ngêi vËn dông nh÷ng I. qu¸
søc tù nhiªn thuéc vÒ th©n thÓ cña hä: tay vµ ch©n, ®Çu vµ hai tr×nh lao
bµn tay. Trong khi t¸c ®éng vµo tù nhiªn ë bªn ngoµi th«ng qua
sù vËn ®éng ®ã, vµ lµm thay ®æi tù nhiªn, con ngêi còng ®ång 296 lêi tùa vµ lêi b¹t 156
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 297
thêi lµm thay ®æi b¶n tÝnh cña chÝnh nã. Con ngêi ph¸t triÓn
Nh÷ng yÕu tè gi¶n ®¬n cña qu¸ tr×nh lao ®éng lµ: sù ho¹t
nh÷ng tiÒm lùc ®ang ng¸i ngñ ë trong b¶n tÝnh ®ã vµ b¾t sù
®éng cã môc ®Ých, hay b¶n th©n sù lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng
ho¹t ®éng cña nh÷ng tiÒm lùc Êy ph¶i phôc tïng quyÒn lùc cña vµ t liÖu lao ®éng.
m×nh. ë ®©y, chóng ta sÏ kh«ng xÐt tíi nh÷ng h×nh th¸i ®Çu
§Êt ®ai (theo quan ®iÓm kinh tÕ, danh tõ nµy bao gåm c¶
tiªn cña lao ®éng, cßn mang tÝnh chÊt b¶n n¨ng cña mét con
níc n÷a) - lóc ban ®Çu ®¶m b¶o cho con ngêi thøc ¨n, nh÷ng
vËt. Tr¹ng th¸i cña mét x· héi trong ®ã ngêi c«ng nh©n xuÊt
t liÖu sinh ho¹t cã s½n1) - tån t¹i víi t c¸ch lµ mét ®èi tîng
hiÖn trªn thÞ trêng hµng hãa lµm ngêi b¸n søc lao ®éng cña
lao ®éng phæ biÕn cña con ngêi mµ kh«ng cÇn cã mét sù t¸c
b¶n th©n m×nh, bá c¸ch rÊt xa c¸i tr¹ng th¸i x· héi cña thêi kú
®éng nµo cña con ngêi. TÊt c¶ nh÷ng vËt mµ lao ®éng chØ cã
nguyªn thñy, khi lao ®éng cña con ngêi vÉn cßn cha g¹t bá
viÖc bøt ra khái mèi quan hÖ trùc tiÕp gi÷a chóng víi ®Êt ®ai,
®îc nh÷ng h×nh th¸i b¶n n¨ng ®Çu tiªn cña nã. Chóng ta gi¶
®Òu lµ nh÷ng ®èi tîng lao ®éng do tù nhiªn cung cÊp. VÝ dô
®Þnh lao ®éng díi mét h×nh th¸i mµ chØ cã con ngêi míi cã
nh con c¸ mµ ngêi ta ®¸nh ®îc, mµ ngêi ta t¸ch ra khái
®îc mµ th«i. Con nhÖn lµm nh÷ng ®éng t¸c gièng nh ®éng t¸c
m«i trêng sinh sèng tù nhiªn cña nã, tøc lµ khái níc; gç
cña ngêi thî dÖt, vµ b»ng viÖc x©y dùng nh÷ng ng¨n tæ s¸p cña
mµ ngêi ta ®èn trong rõng nguyªn thñy; quÆng mµ ngêi ta
m×nh, con ong cßn lµm cho mét sè nhµ kiÕn tróc ph¶i hæ thÑn.
lÊy tõ vØa quÆng lªn. Tr¸i l¹i, nÕu nh b¶n th©n ®èi tîng
Nhng ®iÒu ngay tõ ®Çu ph©n biÖt nhµ kiÕn tróc tåi nhÊt víi
lao ®éng ®· ®îc läc qua mét lÇn lao ®éng tríc ®ã råi, th×
con ong giái nhÊt lµ tríc khi x©y dùng nh÷ng ng¨n tæ ong b»ng
chóng ta gäi nã lµ nguyªn liÖu, vÝ dô nh quÆng ®· khai
s¸p, nhµ kiÕn tróc ®· x©y dùng chung ë trong ®Çu ãc cña
th¸c råi vµ ®ang n»m trong qu¸ tr×nh röa. Mäi nguyªn liÖu
m×nh råi. Cuèi qu¸ tr×nh lao ®éng, ngêi lao ®éng thu ®îc c¸i
®Òu lµ ®èi tîng lao ®éng, nhng kh«ng ph¶i mäi ®èi tîng
kÕt qu¶ mµ hä ®· h×nh dung ngay tõ ®Çu qu¸ tr×nh Êy, tøc lµ ®·
lao ®éng ®Òu lµ nguyªn liÖu. §èi tîng lao ®éng chØ trë
cã trong ý niÖm råi. Con ngêi kh«ng chØ lµm biÕn ®æi h×nh th¸i
thµnh nguyªn liÖu sau khi ®· tr¶i qua mét sù biÕn ®æi nµo
nh÷ng c¸i do tù nhiªn cung cÊp; trong nh÷ng c¸i do tù nhiªn ®ã do lao ®éng g©y ra.
cung cÊp, con ngêi còng ®ång thêi thùc hiÖn c¸i môc ®Ých tù
T liÖu lao ®éng lµ mét vËt, hay lµ toµn bé nh÷ng vËt mµ con
gi¸c cña m×nh, môc ®Ých Êy quyÕt ®Þnh ph¬ng thøc hµnh ®éng
ngêi ®Æt ë gi÷a hä vµ ®èi tîng lao ®éng, vµ ®îc hä dïng lµm
cña hä gièng nh mét quy luËt vµ b¾t ý chÝ cña hä ph¶i phôc
vËt truyÒn dÉn ho¹t ®éng cña hä vµo ®èi tîng Êy. Con ngêi sö
tïng nã. Vµ sù phôc tïng Êy kh«ng ph¶i lµ mét hµnh vi ®¬n
dông nh÷ng thuéc tÝnh c¬ häc, lý häc, hãa häc cña c¸c vËt, ®Ó
nhÊt. Ngoµi sù c¨ng th¼ng cña c¸c khÝ quan ®ang lµm viÖc th×
tïy theo môc ®Ých cña m×nh, dïng nh÷ng vËt ®ã víi t c¸ch lµ
trong suèt c¶ thêi gian lao ®éng, cßn cÇn ph¶i cã mét ý chÝ
híng vµo môc ®Ých, biÓu hiÖn ra trong sù chó ý; vµ khi do néi
dung vµ ph¬ng thøc thùc hiÖn nã, lao ®éng cµng Ýt l«i cuèn
ngêi c«ng nh©n bao nhiªu, nghÜa lµ ngêi c«ng nh©n cµng Ýt
thÝch thó lao ®éng víi t c¸ch lµ mét sù vËn dông thÓ lùc vµ trÝ
1) “Nh÷ng s¶n phÈm tù nhiªn cña ®Êt ®ai, tån t¹i víi mét sè lîng Ýt ái vµ hoµn toµn
®éc lËp víi con ngêi, th× h×nh nh do tù nhiªn cung cÊp (vµ trªn thùc tÕ lµ nh vËy),
lùc bao nhiªu, th× sù tËp trung ý chÝ nãi trªn l¹i cµng cÇn thiÕt
còng hoµn toµn gièng nh ngêi ta cho mét ngêi trÎ tuæi mét sè tiÒn nhá ®Ó ®a anh ta bÊy nhiªu.
vµo con ®êng lµm ¨n cÇn cï vµ ph¸t ®¹t” (James Steuart. “Principles of Political
Economy”, edit. Dublin, 1770. v.I,P. 116). 298 lêi tùa vµ lêi b¹t 157
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 299
nh÷ng c«ng cô t¸c ®éng vµo c¸c vËt kh¸c2). NÕu kh«ng nãi ®Õn
nh÷ng sóc vËt ®· ®îc con ngêi thuÇn hãa, tøc lµ ®· ®îc
viÖc thu nhÆt nh÷ng t liÖu sinh ho¹t s½n cã, vÝ dô nh viÖc h¸i
lao ®éng nu«i dìng vµ lµm cho biÕn ®æi ®i4). ViÖc sö dông
qu¶ ch¼ng h¹n, trong ®ã t liÖu lao ®éng chØ lµ nh÷ng khÝ quan
vµ s¸ng t¹o ra nh÷ng t liÖu lao ®éng, tuy ®· cã mÇm mèng
cña ngêi lao ®éng, th× chóng ta thÊy r»ng nh÷ng vËt mµ con
ë mét vµi loµi ®éng vËt nµo ®ã, nhng vÉn lµ mét nÐt ®Æc
ngêi trùc tiÕp chiÕm h÷u kh«ng ph¶i lµ ®èi tîng lao ®éng, mµ
trng riªng cña qu¸ tr×nh lao ®éng cña con ngêi, vµ v× thÕ
lµ t liÖu lao ®éng. Nh vËy, mét vËt do b¶n th©n thiªn nhiªn
cho nªn Phran-clin ®· ®Þnh nghÜa con ngêi lµ: “a
cung cÊp ®· trë thµnh mét khÝ quan cña sù ho¹t ®éng cña con
toolmaking animal”, mét ®éng vËt chÕ t¹o dông cô. §èi víi
ngêi, khÝ quan mµ con ngêi ®em ch¾p thªm vµo nh÷ng khÝ
viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi ®· biÕn
quan cña c¬ thÓ m×nh, vµ do ®ã mµ kÐo dµi c¸i tÇm thíc tù
mÊt, nh÷ng di vËt cña nh÷ng t liÖu lao ®éng còng cã
nhiªn cña c¬ thÓ ®ã, bÊt chÊp c¶ Kinh th¸nh. Vèn lµ c¸i kho
mét tÇm quan träng gièng nh lµ sù cÊu t¹o cña nh÷ng
l¬ng thùc lóc ban ®Çu cña con ngêi, ®Êt ®ai còng lµ c¸i kho t
x¬ng hãa th¹ch ®èi víi viÖc t×m hiÓu tæ chøc cña c¸c
liÖu lao ®éng lóc ban ®Çu cña con ngêi. VÝ dô, ®Êt ®ai cung cÊp
lo¹i ®éng vËt ®· tiªu vong. Nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c
cho con ngêi hßn ®¸ mµ hä dïng ®Ó nÐm, mµi, nÐn, c¾t, v.v..
nhau kh«ng ph¶i ë chç chóng s¶n xuÊt ra c¸i g×, mµ lµ
B¶n th©n ®Êt ®ai còng lµ t liÖu lao ®éng, nhng sù ho¹t
ë chç chóng s¶n xuÊt b»ng c¸ch nµo, víi nh÷ng t liÖu
®éng cña ®Êt ®ai víi t c¸ch lµ mét t liÖu lao ®éng trong
lao ®éng nµo5). C¸c t liÖu lao ®éng kh«ng nh÷ng lµ
n«ng nghiÖp l¹i gi¶ ®Þnh c¶ mét lo¹t nh÷ng t liÖu lao ®éng
c¸i thíc ®o sù ph¸t triÓn søc lao ®éng cña con ngêi,
kh¸c vµ mét sù ph¸t triÓn t¬ng ®èi cao cña søc lao ®éng3). Nãi
mµ cßn lµ mét chØ tiªu cña nh÷ng quan hÖ x· héi trong
chung, khi qu¸ tr×nh lao ®éng míi ®¹t tíi mét møc ph¸t triÓn
®ã lao ®éng ®îc tiÕn hµnh. Trong b¶n th©n c¸c t liÖu lao
nµo ®ã th«i, th× nã còng ®· ®ßi hái nh÷ng t liÖu lao ®éng
®éng, th× nh÷ng t liÖu lao ®éng c¬ khÝ - mµ toµn bé cã thÓ
®· tr¶i qua sù chÕ biÕn råi. Trong nh÷ng hang ®¸ cña con
gäi lµ hÖ thèng x¬ng cèt vµ b¾p thÞt cña s¶n xuÊt - l¹i
ngêi cæ s¬, chóng ta t×m thÊy nh÷ng c«ng cô b»ng ®¸ vµ
cÊu thµnh nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc trng tiªu biÓu cho mét
nh÷ng vò khÝ b»ng ®¸. Bªn c¹nh nh÷ng hßn ®¸, nh÷ng
thêi ®¹i s¶n xuÊt x· héi nhÊt ®Þnh, mét c¸ch cßn râ rµng
khóc gç, nh÷ng mÈu x¬ng vµ nh÷ng vá èc ®· ®îc ®Ïo gät
h¬n nhiÒu so víi nh÷ng t liÖu lao ®éng chØ dïng ®Ó b¶o
th× trong nh÷ng giai ®o¹n ®Çu tiªn cña lÞch sö loµi ngêi,
qu¶n nh÷ng ®èi tîng lao ®éng mµ toµn bé nãi chung cã
®ãng vai trß chñ yÕu víi t c¸ch lµ t liÖu lao ®éng lµ
thÓ gäi lµ hÖ thèng b×nh chøa cña s¶n xuÊt, nh èng,
thïng, giá, v¹i, v.v.. ChØ cã trong ngµnh s¶n xuÊt hãa chÊt
th× nh÷ng t liÖu lao ®éng nµy míi ®ãng mét vai trß quan
2) “Lý trÝ võa m¹nh l¹i võa ranh. Ranh nãi chung lµ ë ho¹t ®éng m«i giíi; b»ng c¸ch
b¾t c¸c vËt t¸c ®éng lÉn nhau vµ chÕ biÕn lÉn nhau theo ®óng b¶n chÊt cña chóng mµ
kh«ng cÇn can thiÖp trùc tiÕp vµo qu¸ tr×nh ®ã, ho¹t ®éng nµy tuy vËy còng chØ dÉn tíi
chç thùc hiÖn c¸i môc ®Ých do nã ®Æt ra mµ th«i” (Hegel. “Encyklopä3die”. Erster Theil.
“Die Logik”. Berlin, 1840, S.382).
4) Trong cuèn "RÐflexion sur la Formation et la Distribution des Richesses" (1766),
3) Trong mét t¸c phÈm thËt ra th× rÊt nghÌo nµn, cuèn "ThÐorie de l'Ðconomie
TuyÕc-g« ®· gi¶i thÝch mét c¸ch rÊt ®óng tÇm quan träng cña c¸c sóc vËt ®· thuÇn hãa
Politique". Paris, 1815 [t. I, p.266], Ga-nin, trong khi luËn chiÕn víi ph¸i träng n«ng, ®·
®èi víi nh÷ng bíc ®Çu cña nÒn v¨n minh.
kª ra rÊt tróng mét lo¹t rÊt nhiÒu nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng cÊu thµnh tiÒn ®Ò cña mét
5) Trong tÊt c¶ c¸c hµng hãa th× nh÷ng hµng hãa xa xØ chÝnh cèng lµ nh÷ng thø v«
nÒn n«ng nghiÖp theo ®óng nghÜa cña danh tõ Êy.
nghÜa nhÊt ®èi víi viÖc so s¸nh c¸c thêi ®¹i s¶n xuÊt kh¸c nhau vÒ mÆt kü thuËt. 300 lêi tùa vµ lêi b¹t 158
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 301 träng5a).
vËt th× ®îc chÕ biÕn. C¸i tríc ®©y vÒ phÝa ngêi lao ®éng thÓ
Ngoµi nh÷ng vËt dïng lµm trung gian ®Ó lao ®éng t¸c ®éng
hiÖn ra díi mét h×nh th¸i ®éng [Unruhe], th× b©y giê vÒ phÝa
vµo ®èi tîng lao ®éng, vµ v× vËy mµ b»ng c¸ch nµy hay c¸ch
s¶n phÈm l¹i thÓ hiÖn ra díi h×nh th¸i mét thuéc tÝnh tÜnh
kh¸c ®îc dïng lµm vËt truyÒn dÉn sù ho¹t ®éng cña lao ®éng,
[ruhende Eigenschaft], díi h×nh th¸i mét sù tån t¹i. Ngêi
th× thuéc vÒ nh÷ng t liÖu cña qu¸ tr×nh lao ®éng hiÓu theo
c«ng nh©n ®· xe sîi, vµ s¶n phÈm lµ sîi.
nghÜa réng cßn cã tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn vËt chÊt cÇn thiÕt nãi
NÕu ®øng vÒ mÆt kÕt qu¶ cña nã, tøc lµ ®øng vÒ mÆt s¶n
chung ®Ó cho qu¸ tr×nh lao ®éng cã thÓ diÔn ra. Nh÷ng ®iÒu
phÈm mµ xÐt toµn bé qu¸ tr×nh, th× c¶ t liÖu lao ®éng lÉn ®èi
kiÖn ®ã tuy kh«ng trùc tiÕp gia nhËp vµo qu¸ tr×nh lao ®éng,
tîng lao ®éng ®Òu biÓu hiÖn ra lµ t liÖu s¶n xuÊt6), cßn b¶n
nhng nÕu kh«ng cã chóng th× hoÆc gi¶ qu¸ tr×nh lao ®éng hoµn
th©n lao ®éng th× biÓu hiÖn ra lµ lao ®éng s¶n xuÊt7).
toµn kh«ng thÓ tiÕn hµnh ®îc, hoÆc gi¶ sÏ chØ diÔn ra díi mét
Khi mét gi¸ trÞ sö dông bíc ra khái mét qu¸ tr×nh lao ®éng
d¹ng kh«ng hoµn h¶o mµ th«i. Mét t liÖu lao ®éng phæ biÕn
víi t c¸ch lµ s¶n phÈm, th× nh÷ng gi¸ trÞ sö dông kh¸c, nh÷ng
thuéc lo¹i ®ã vÉn l¹i lµ ®Êt ®ai, v× ®Êt ®ai cung cÊp cho ngêi lao
s¶n phÈm cña nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng tríc ®ã, l¹i ®i vµo qu¸
®éng mét locus standi1* vµ cho qu¸ tr×nh cña anh ta mét ®Þa bµn
tr×nh Êy víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt. Còng mét gi¸ trÞ
ho¹t ®éng (field of employment). Mét vÝ dô vÒ nh÷ng t liÖu lao
sö dông Êy, vèn lµ s¶n phÈm cña mét lao ®éng, l¹i ®îc dïng lµm t
®éng còng thuéc vÒ lo¹i Êy, nhng ®· tr¶i qua mét qu¸ tr×nh lao
liÖu s¶n xuÊt cho mét lao ®éng kh¸c. V× vËy, s¶n phÈm kh«ng ph¶i
®éng tríc ®ã råi, lµ nh÷ng nhµ xëng, kªnh ®µo, ®êng s¸, v.v..
chØ lµ kÕt qu¶, mµ ®ång thêi cßn lµ ®iÒu kiÖn cña qu¸ tr×nh lao ®éng
Nh vËy lµ trong qu¸ tr×nh lao ®éng, nhê nh÷ng t liÖu lao n÷a.
®éng, sù ho¹t ®éng cña con ngêi lµm cho ®èi tîng lao ®éng
Trõ ngµnh c«ng nghiÖp khai th¸c lµ ngµnh t×m ®îc ®èi
ph¶i biÕn ®æi theo mét môc ®Ých ®· ®Þnh tríc. Qu¸ tr×nh ®ã
tîng lao ®éng cña nã trong tù nhiªn - nh ngµnh má, s¨n
chÊm døt trong s¶n phÈm. S¶n phÈm cña qu¸ tr×nh lao ®éng lµ
b¾n, ®¸nh c¸, v.v. (ngµnh trång trät còng thÕ, nhng chØ
mét gi¸ trÞ sö dông, mét thùc thÓ cña tù nhiªn ®· thÝch øng víi
khi nµo ngêi ta khai th¸c lÇn ®Çu tiªn nh÷ng ®Êt hoang
nh÷ng nhu cÇu cña con ngêi nhê thay ®æi h×nh th¸i. Lao ®éng
mµ th«i), - cßn tÊt c¶ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kh¸c th× ®Òu
®· kÕt hîp víi ®èi tîng lao ®éng. Lao ®éng ®îc vËt hãa, cßn
dïng nguyªn liÖu, tøc lµ mét ®èi tîng lao ®éng ®· ®îc
lao ®éng läc qua råi, vµ b¶n th©n ®· lµ mét s¶n phÈm lao
®éng. VÝ dô nh h¹t gièng trong n«ng nghiÖp ch¼ng h¹n.
Nh÷ng sóc vËt vµ c©y cèi mµ ngêi ta thêng coi lµ s¶n
5a) Chó thÝch cho lÇn xuÊt b¶n thø hai. MÆc dï cho tíi nay, khoa häc lÞch sö biÕt rÊt
Ýt vÒ sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt vËt chÊt, do ®ã biÕt rÊt Ýt vÒ c¸i c¬ së cña toµn bé ®êi
sèng x· héi, vµ v× thÕ, cña c¶ lÞch sö hiÖn thùc n÷a, nhng Ýt ra th× ngêi ta còng dùa vµo
chÊt liÖu cña c«ng cô vµ vò khÝ mµ chia nh÷ng thêi kú tiÒn sö - trªn c¬ së nh÷ng c«ng
6) H×nh nh lµ ngîc ®êi khi ngêi ta gäi mét con c¸ cha b¾t ®îc ch¼ng h¹n, lµ t
tr×nh nghiªn cøu khoa häc tù nhiªn chø kh«ng ph¶i nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu gäi lµ
liÖu s¶n xuÊt cña nghÒ ®¸nh c¸. Nhng cho tíi nay, ngêi ta vÉn cha ph¸t minh ra ®îc
lÞch sö - thµnh thêi ®¹i ®å ®¸, thêi ®¹i ®å ®ång vµ thêi ®¹i ®å s¾t.
c¸i nghÖ thuËt ®¸nh ®îc c¸ ë nh÷ng dßng níc kh«ng cã c¸.
7) §Þnh nghÜa nµy vÒ lao ®éng s¶n xuÊt, xÐt trªn quan ®iÓm cña mét qu¸ tr×nh lao 1* - Chç ®øng
®éng gi¶n ®¬n, th× hoµn toµn kh«ng ®ñ n÷a ®èi víi qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa. 302 lêi tùa vµ lêi b¹t 159
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 303
phÈm cña tù nhiªn, thùc ra kh«ng ph¶i chØ lµ s¶n phÈm
ngêi ch¨n nu«i gia sóc, v.v.. Víi t c¸ch lµ h¹t gièng th× ngò
lao ®éng cña n¨m tríc, mµ díi nh÷ng h×nh th¸i hiÖn
cèc l¹i trë thµnh nguyªn liÖu cho viÖc s¶n xuÊt ra b¶n th©n nã.
nay cña chóng, chóng cßn lµ s¶n phÈm cña nh÷ng biÕn
Than còng gièng nh vËy: nã ®i ra khái c«ng nghiÖp khai
®æi kh«ng ngõng diÔn ra trong nhiÒu thÕ hÖ, díi sù
kho¸ng víi t c¸ch lµ mét s¶n phÈm vµ trë vµo trong c«ng
kiÓm so¸t cña con ngêi vµ th«ng qua lao ®éng cña con
nghiÖp Êy víi t c¸ch lµ t liÖu s¶n xuÊt.
ngêi. Cßn vÒ nh÷ng t liÖu lao ®éng theo ®óng nghÜa
cña nã, th× ngay ®èi víi mét cÆp m¾t hêi hît nhÊt còng
Trong cïng mét qu¸ tr×nh lao ®éng, còng mét s¶n phÈm Êy cã
thÊy râ r»ng tèi ®¹i ®a sè nh÷ng t liÖu ®ã ®Òu mang dÊu
thÓ võa dïng lµm t liÖu lao ®éng, l¹i võa dïng lµm nguyªn
vÕt cña lao ®éng qu¸ khø.
liÖu. VÝ dô, gia sóc khi ®îc ch¨n nu«i th× nã lµ nguyªn liÖu
Nguyªn liÖu cã thÓ cÊu thµnh thùc thÓ chñ yÕu cña mét s¶n
®ang ®îc chÕ biÕn vµ ®ång thêi lµ mét t liÖu ®Ó s¶n xuÊt ra
phÈm, hay chØ tham gia vµo viÖc t¹o ra s¶n phÈm Êy víi t c¸ch ph©n bãn.
lµ mét vËt liÖu phô. VËt liÖu phô th× hoÆc lµ do c¸c t liÖu lao
Mét s¶n phÈm tån t¹i díi mét h×nh thøc ®· s½n sµng cho
®éng tiªu dïng, nh than ®¸ do m¸y h¬i níc tiªu dïng, dÇu mì
viÖc tiªu dïng, l¹i cã thÓ trë thµnh nguyªn liÖu cho mét s¶n
do b¸nh xe tiªu dïng, cá kh« do ngùa cµy kÐo tiªu dïng ch¼ng
phÈm kh¸c, ch¼ng h¹n nh nho trë thµnh nguyªn liÖu cho rîu
h¹n, hoÆc gi¶ lµ ®îc kÕt hîp víi nguyªn liÖu ®Ó t¹o ra mét sù
vang. HoÆc gi¶ lµ lao ®éng ®Ó s¶n phÈm cña nã l¹i díi nh÷ng
biÕn ®æi vÒ thùc thÓ, vÝ dô nh chÊt Clo kÕt hîp víi v¶i cha
h×nh th¸i trong ®ã s¶n phÈm Êy chØ cã thÓ ®îc dïng lµm
phiÕu, than víi s¾t, thuèc nhuém víi len; - hoÆc gi¶ lµ nã gióp
nguyªn liÖu mµ th«i. Trong tr¹ng th¸i ®ã, nguyªn liÖu ®îc gäi
cho b¶n th©n viÖc thùc hiÖn lao ®éng, ch¼ng h¹n nh nh÷ng vËt
lµ mét b¸n chÕ phÈm, vµ nãi cho ®óng h¬n, cã thÓ ®îc gäi lµ
liÖu dïng vµo viÖc th¾p ®Ìn vµ sëi Êm n¬i lµm viÖc. Trong
mét chÕ phÈm theo tõng nÊc, ch¼ng h¹n nh b«ng, chØ, sîi, v.v..
MÆc dÇu b¶n th©n ®· lµ mét s¶n phÈm, nhng nguyªn liÖu ban
ngµnh c«ng nghiÖp hãa chÊt chÝnh cèng, sù ph©n biÖt gi÷a vËt
®Çu cßn ph¶i tr¶i qua mét lo¹t nh÷ng qu¸ tr×nh kh¸c nhau,
liÖu chÝnh vµ vËt liÖu phô biÕn mÊt, bëi v× kh«ng cã mét nguyªn
trong ®ã, díi nh÷ng d¹ng kh«ng ngõng thay ®æi, l¹i kh«ng
liÖu nµo ®îc sö dông mµ l¹i thÓ hiÖn ra trë l¹i víi tÝnh c¸ch lµ
ngõng ®îc dïng lµm nguyªn liÖu cho ®Õn tËn qu¸ tr×nh lao thùc thÓ cña s¶n phÈm8).
®éng cuèi cïng, vµ bíc ra khái qu¸ tr×nh nµy víi t c¸ch lµ mét
V× mçi vËt ®Òu cã rÊt nhiÒu thuéc tÝnh vµ v× vËy mµ cã thÓ
t liÖu sinh ho¹t ®· hoµn thµnh hay mét t liÖu lao ®éng ®·
®îc dïng theo nhiÒu ph¬ng thøc kh¸c nhau, cho nªn còng hoµn thµnh.
mét s¶n phÈm Êy l¹i cã thÓ dïng lµm nguyªn liÖu cho nhiÒu qu¸
Nh vËy, mét gi¸ trÞ sö dông nhÊt ®Þnh thÓ hiÖn ra lµ nguyªn liÖu,
tr×nh lao ®éng rÊt kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n, ngò cèc lµ nguyªn
liÖu cho ngêi xay bét, ngêi lµm tinh bét, ngêi nÊu rîu,
t liÖu lao ®éng hay s¶n phÈm, ®iÒu ®ã hoµn toµn phô thuéc vµo chøc
n¨ng nhÊt ®Þnh cña nã trong qu¸ tr×nh lao ®éng, vµo vÞ trÝ cña nã trong
qu¸ tr×nh Êy, vµ vÞ trÝ Êy mµ thay ®æi th× tÝnh quy ®Þnh cña nã còng
8) Stoãc-s¬ ph©n biÖt nguyªn liÖu chÝnh cèng mµ «ng ta gäi lµ "matiÌre", víi nh÷ng thay ®æi theo.
vËt liÖu phô mµ «ng ta gäi lµ "matÐriaux"65 ; SÐc-buy-lo-ª gäi nh÷ng vËt liÖu phô lµ "matiÐres instrumentales"66.
V× vËy, khi bíc vµo nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng míi víi t 304 lêi tùa vµ lêi b¹t 160
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 305
c¸ch lµ t liÖu s¶n xuÊt th× s¶n phÈm mÊt tÝnh chÊt s¶n phÈm.
míi, nh÷ng s¶n phÈm míi, cã kh¶ n¨ng ®i vµo lÜnh vùc
Trong nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng nµy, nã chØ cßn ho¹t ®éng nh
tiªu dïng c¸ nh©n víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t, hay ®i
lµ nh÷ng nh©n tè vËt chÊt cña lao ®éng sèng. Ngêi kÐo sîi coi
vµo mét qu¸ tr×nh lao ®éng míi víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu s¶n
nh÷ng cäc sîi chØ lµ t liÖu dïng ®Ó kÐo sîi, coi lanh chØ lµ ®èi xuÊt.
tîng kÐo sîi cña anh ta. TÊt nhiªn, ngêi ta kh«ng thÓ kÐo sîi
VËy, nÕu nh÷ng s¶n phÈm hiÖn cã kh«ng ph¶i chØ lµ kÕt qu¶
nÕu kh«ng cã cäc sîi vµ vËt liÖu. Cho nªn ph¶i gi¶ ®Þnh lµ ®· cã
cña qu¸ tr×nh lao ®éng mµ cßn lµ ®iÒu kiÖn tån t¹i cña qu¸ tr×nh
nh÷ng s¶n phÈm ®ã khi b¾t ®Çu kÐo sîi. Nhng dï lanh vµ sîi
®ã, th× mÆt kh¸c, viÖc nÐm chóng vµo qu¸ tr×nh lao ®éng, nghÜa
lµ nh÷ng s¶n phÈm cña lao ®éng qu¸ khø, th× ®iÒu ®ã còng
lµ viÖc chóng tiÕp xóc víi lao ®éng sèng, l¹i lµ ph¬ng tiÖn duy
kh«ng quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh kÐo sîi; còng nh ®èi víi
nhÊt ®Ó cã thÓ b¶o tån vµ thùc hiÖn nh÷ng s¶n phÈm Êy cña lao
viÖc ¨n th× dï b¸nh m× lµ s¶n phÈm cña lao ®éng qu¸ khø cña
®éng qu¸ khø víi t c¸ch lµ nh÷ng gi¸ trÞ sö dông.
ngêi n«ng d©n, ngêi xay bét, ngêi lµm b¸nh m×, v.v., ®iÒu ®ã
còng kh«ng quan träng. Ngîc l¹i, nÕu nh trong qu¸ tr×nh lao
Lao ®éng tiªu dïng nh÷ng yÕu tè vËt chÊt cña nã, ®èi tîng
®éng, nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt béc lé râ tÝnh chÊt s¶n phÈm lao
vµ t liÖu cña nã, nghiÕn ngÊu chóng, cho nªn lao ®éng lµ mét
®éng qu¸ khø cña chóng, th× ®ã chØ lµ do nh÷ng thiÕu sãt cña
qu¸ tr×nh tiªu dïng. Sù tiªu dïng s¶n xuÊt ®ã kh¸c víi sù tiªu
chóng mµ th«i. Con dao kh«ng c¾t ®îc, sîi thêng xuyªn bÞ
dïng c¸ nh©n ë chç lµ, trong tiªu dïng c¸ nh©n, nh÷ng s¶n
®øt, v.v., sÏ lµm cho ngêi ta nhí rÊt râ ngêi lµm dao A vµ
phÈm ®îc tiªu dïng víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cña
ngêi kÐo sîi B. Trong mét s¶n phÈm tèt th× mäi dÊu vÕt cña lao
con ngêi sèng, cßn trong tiªu dïng s¶n xuÊt th× chóng ®îc
®éng qu¸ khø tham gia vµo viÖc t¹o ra nh÷ng ®Æc tÝnh cã Ých
tiªu dïng víi t c¸ch lµ nh÷ng t liÖu sinh ho¹t cña lao ®éng, cña nã ®Òu bÞ xãa mÊt.
tøc lµ cña søc lao ®éng ®ang ho¹t ®éng cña con ngêi ®ã. V× vËy,
s¶n phÈm cña tiªu dïng c¸ nh©n lµ b¶n th©n ngêi tiªu dïng,
Mét c¸i m¸y kh«ng dïng vµo qu¸ tr×nh lao ®éng lµ mét c¸i
cßn kÕt qu¶ cña tiªu dïng s¶n xuÊt l¹i lµ mét s¶n phÈm kh¸c
m¸y v« Ých. Ngoµi ra, nã cßn bÞ h háng ®i do søc m¹nh hñy víi ngêi tiªu dïng.
ho¹i cña sù trao ®æi chÊt cña tù nhiªn. S¾t th× han gØ, gç th× bÞ
V× b¶n th©n t liÖu lao ®éng vµ ®èi tîng lao ®éng ®· lµ
môc. Sîi kh«ng dïng ®Ó dÖt hoÆc ®an th× chØ lµ mét sè
nh÷ng s¶n phÈm, cho nªn lao ®éng tiªu dïng dïng s¶n phÈm ®Ó
b«ng bÞ h háng. Lao ®éng sèng ph¶i n¾m lÊy nh÷ng vËt
s¶n xuÊt ra s¶n phÈm, hay sö dông s¶n phÈm víi t c¸ch lµ
®ã, c¶i tö hoµn sinh cho chóng, biÕn chóng tõ nh÷ng gi¸
nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm. Nhng, gièng
trÞ sö dông chØ cã tÝnh chÊt kh¶ n¨ng thµnh nh÷ng gi¸
nh qu¸ tr×nh lao ®éng lóc ban ®Çu chØ diÔn ra gi÷a con ngêi
trÞ sö dông hiÖn thùc vµ t¸c ®éng. §îc nung nÊu trong
víi ®Êt ®ai - mµ ®Êt ®ai tån t¹i kh«ng cÇn cã sù t¸c ®éng cña con
ngän löa cña lao ®éng, ®îc lao ®éng ®ång hãa ®i nh lµ
ngêi - th× b©y giê còng thÕ, tham gia vµo qu¸ tr×nh lao ®éng
c¬ thÓ cña nã, ®îc ®éng viªn lµm nh÷ng chøc n¨ng phï
bao giê còng vÉn cßn cã nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt do thiªn nhiªn
hîp víi kh¸i niÖm vµ môc ®Ých cña chóng trong qu¸
®em l¹i vµ b¶n th©n kh«ng ph¶i lµ mét sù kÕt hîp gi÷a nh÷ng
tr×nh lao ®éng, nh÷ng vËt phÈm ®ã mÆc dï bÞ tiªu dïng
thùc thÓ cña tù nhiªn vµ lao ®éng cña con ngêi.
®i, nhng ®îc tiªu dïng mét c¸ch cã môc ®Ých, víi t
Qu¸ tr×nh lao ®éng, nh chóng ta ®· h×nh dung nã trong
c¸ch lµ nh÷ng yÕu tè ®Ó t¹o nªn nh÷ng gi¸ trÞ sö dông
nh÷ng yÕu tè gi¶n ®¬n vµ trõu tîng cña nã, lµ mét ho¹t ®éng 306 lêi tùa vµ lêi b¹t 161
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 307
cã môc ®Ých nh»m t¹o ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông, lµ sù chiÕm
®ãng giµy, v.v.. ThÕ lµ nhµ t b¶n cña chóng ta b¾t tay vµo
®o¹t nh÷ng c¸i cã s½n trong thiªn nhiªn ®Ó tháa m·n nh÷ng
viÖc tiªu dïng thø hµng hãa mµ h¾n ®· mua, tøc lµ søc lao
nhu cÇu cña con ngêi, lµ ®iÒu kiÖn chung cña sù trao ®æi chÊt
®éng, nghÜa lµ h¾n buéc ngêi mang søc lao ®éng, ngêi c«ng
gi÷a con ngêi víi tù nhiªn, lµ mét ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ vÜnh
nh©n, ph¶i tiªu dïng c¸c t liÖu s¶n xuÊt b»ng lao ®éng cña
cöu cña ®êi sèng con ngêi, vµ v× vËy qu¸ tr×nh lao ®éng Êy
m×nh. DÜ nhiªn, b¶n chÊt chung cña qu¸ tr×nh lao ®éng sÏ
kh«ng phô thuéc vµo bÊt kú mét h×nh th¸i nµo cña ®êi sèng ®ã,
kh«ng thay ®æi do chç ngêi lao ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh Êy cho
mµ ngîc l¹i, nã lµ chung cho tÊt c¶ mäi h×nh th¸i x· héi cña
®êi sèng ®ã mét c¸ch gièng nh nhau. V× vËy, chóng ta kh«ng
nhµ t b¶n chø kh«ng ph¶i cho b¶n th©n m×nh. Vµ c¶ c¸i
cÇn ph¶i xÐt ngêi lao ®éng trong mèi quan hÖ víi nh÷ng ngêi
ph¬ng thøc x¸c ®Þnh mµ ngêi ta dïng ®Ó lµm giµy èng hay
lao ®éng kh¸c. Mét bªn lµ con ngêi vµ lao ®éng cña con ngêi,
kÐo sîi, còng kh«ng thÓ thay ®æi ngay ®îc do sù can thiÖp cña
bªn kia lµ tù nhiªn vµ vËt liÖu cña tù nhiªn - thÕ lµ ®ñ. Gièng
nhµ t b¶n. Lóc ®Çu, nhµ t b¶n ph¶i nhËn søc lao ®éng ®óng
nh kh«ng thÓ dùa vµo mïi vÞ cña lóa m× ®Ó biÕt ®îc ai ®·
nh khi h¾n míi t×m ®îc søc ®ã ë thÞ trêng, do ®ã, h¾n còng
trång ra lóa m× ®ã, ngêi ta còng kh«ng thÓ c¨n cø vµo qu¸
ph¶i dïng lao ®éng cña søc ®ã ®óng nh khi lao ®éng xuÊt hiÖn
tr×nh lao ®éng Êy ®Ó biÕt r»ng nã diÔn ra trong nh÷ng ®iÒu kiÖn
ë thêi kú cßn cha cã mét nhµ t b¶n nµo c¶. Sù thay ®æi cña
nh thÕ nµo: díi ngän roi tµn b¹o cña ngêi qu¶n n«, hay díi
b¶n th©n ph¬ng thøc s¶n xuÊt, do chç lao ®éng ph¶i phôc tïng
cÆp m¾t lo ©u cña nhµ t b¶n, nã do Xin-xin-na-tót thùc hiÖn
t b¶n, chØ cã thÓ diÔn ra vÒ sau nµy mµ th«i, vµ v× vËy chØ sau
khi cµy mÊy i-u-ghe ruéng ®Êt cña m×nh, hay lµ do ngêi d·
nµy chóng ta míi nghiªn cøu tíi.
man, s¨n thó d÷ b»ng hßn ®¸, thùc hiÖn9).
Qu¸ tr×nh lao ®éng víi t c¸ch lµ qu¸ tr×nh nhµ t b¶n tiªu
Nhng chóng ta h·y trë l¹i nhµ t b¶n in spe1* cña chóng ta.
dïng søc lao ®éng, cã hai hiÖn tîng ®Æc trng.
Chóng ta ®· t¹m rêi h¾n sau khi h¾n mua xong trªn thÞ trêng
hµng hãa tÊt c¶ nh÷ng nh©n tè cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh lao ®éng:
Ngêi c«ng nh©n lao ®éng díi sù kiÓm so¸t cña nhµ t b¶n,
nh÷ng nh©n tè vËt, hay t liÖu s¶n xuÊt, vµ nh©n tè ngêi, hay
lao ®éng cña anh ta thuéc vÒ nhµ t b¶n. Nhµ t b¶n tr«ng nom
søc lao ®éng. B»ng c¸i nh×n tinh ranh cña mét con ngêi thµnh
sao cho c«ng viÖc tiÕn hµnh ®îc tèt vµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt
th¹o, h¾n ®· chän ®îc nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng
®îc tiªu dïng mét c¸ch hîp lý, do ®ã, ®Ó cho nguyªn liÖu kh«ng
cÇn thiÕt cho c«ng viÖc kinh doanh ®Æc biÖt cña h¾n: kÐo sîi,
bÞ l·ng phÝ v« Ých vµ c«ng cô lao ®éng ®îc g×n gi÷ cÈn thËn,
nghÜa lµ chØ bÞ hñy ho¹i theo møc ®é cÇn thiÕt cho viÖc tiªu
dïng chóng trong c«ng viÖc mµ th«i.
9) ChÝnh v× dùa trªn c¬ së l«-gÝch hÕt søc cao siªu ®ã mµ ®¹i t¸ To-ren-x¬ ®· ph¸t
Vµ thø hai: s¶n phÈm lµ së h÷u cña nhµ t b¶n, chø kh«ng
hiÖn ra r»ng hßn ®¸ cña ngêi d· man lµ nguån gèc cña t b¶n. "Trong hßn ®¸ ®Çu tiªn
ph¶i cña ngêi s¶n xuÊt trùc tiÕp, kh«ng ph¶i cña ngêi c«ng
mµ ngêi d· man dïng ®Ó nÐm con thó anh ta ®ang ®uæi theo, trong c¸i gËy ®Çu tiªn mµ
anh ta dïng ®Ó chäc nh÷ng qu¶ mµ tay anh ta kh«ng víi tíi ®îc, chóng ta ®· thÊy sù
nh©n. VÝ dô, nhµ t b¶n tr¶ gi¸ trÞ mét ngµy cña søc lao ®éng
chiÕm h÷u mét vËt nh»m môc ®Ých thu ®îc mét vËt kh¸c, vµ nh vËy lµ chóng ta ®·
ch¼ng h¹n. Do ®ã, viÖc tiªu dïng søc lao ®éng, còng nh viÖc
ph¸t hiÖn ra ®îc nguån gèc cña t b¶n" (R. Torrens. "An Essay on the Production of
tiªu dïng bÊt kú mét thø hµng hãa nµo kh¸c, vÝ dô nh viÖc sö
Wealth etc.", p. 70, 71). Ch¾c còng nhê c¸i gËy [stock] ®Çu tiªn Êy mµ ngêi ta gi¶i thÝch
dông mét con ngùa mµ h¾n ta thuª trong mét ngµy ch¼ng h¹n,
t¹i sao trong tiÕng Anh "stock" l¹i ®ång nghÜa víi t b¶n.
lµ thuéc vÒ h¾n trong ngµy ®ã. ViÖc tiªu dïng hµng hãa lµ thuéc 1* - T¬ng lai
vÒ ngêi mua, vµ khi bá lao ®éng cña m×nh ra th× ngêi chñ 308 lêi tùa vµ lêi b¹t 162
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 309
søc lao ®éng trªn thùc tÕ còng chØ bá ra cã c¸i gi¸ trÞ sö
S¶n phÈm - së h÷u cña nhµ t b¶n - lµ mét gi¸ trÞ sö dông
dông mµ anh ta ®· b¸n ®i. KÓ tõ khi anh ta bíc ch©n vµo
nhÊt ®Þnh: sîi giµy èng, v.v.. Nhng mÆc dï giµy èng, ch¼ng
xëng cña nhµ t b¶n, gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng cña anh
h¹n, vÒ mét mÆt nµo ®ã lµ c¬ së cña sù tiÕn bé x· héi, vµ mÆc
ta, tøc lµ viÖc tiªu dïng søc lao ®éng ®ã, hay lao ®éng, lµ
thuéc vÒ nhµ t b¶n. B»ng viÖc mua søc lao ®éng, nhµ t
dï nhµ t b¶n cña chóng ta lµ mét ngêi tiÕn bé triÖt ®Ó,
b¶n ®· kÕt hîp b¶n th©n lao ®éng víi t c¸ch lµ mét chÊt
nhng tuy vËy, h¾n s¶n xuÊt giµy èng kh«ng ph¶i v× b¶n th©n
men sèng vµo nh÷ng yÕu tè chÕt cÊu thµnh s¶n phÈm,
giµy èng. Nãi chung, trong nÒn s¶n xuÊt hµng hãa, gi¸ trÞ sö
còng thuéc vÒ h¾n ta. Theo quan ®iÓm cña h¾n, qu¸ tr×nh
dông kh«ng ph¶i lµ mét vËt qu'on aime pour lui-mªme1* Nãi
lao ®éng chØ lµ viÖc tiªu dïng thø hµng hãa mµ h¾n ta ®·
chung, ë ®©y gi¸ trÞ sö dông chØ ®îc s¶n xuÊt ra v× nã lµ - vµ
mua, tøc lµ søc lao ®éng, nhng h¾n ta chØ cã thÓ tiªu
trong chõng mùc nã lµ - thùc thÓ vËt chÊt, lµ vËt mang gi¸ trÞ
dïng ®îc søc lao ®éng ®ã víi ®iÒu kiÖn lµ ®em c¸c t liÖu
s¶n xuÊt kÕt hîp víi søc lao ®éng Êy. Qu¸ tr×nh lao ®éng
trao ®æi. Vµ nhµ t b¶n cña chóng ta ch¨m lo ®Õn c¶ hai c¸i ®ã.
lµ mét qu¸ tr×nh diÔn ra gi÷a nh÷ng vËt mµ nhµ t b¶n ®·
Mét lµ, h¾n muèn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông cã mét gi¸ trÞ
mua, gi÷a nh÷ng vËt thuéc vÒ h¾n. V× vËy, s¶n phÈm cña
trao ®æi, mét vËt dïng ®Ó b¸n, nghÜa lµ mét hµng hãa. Vµ hai lµ,
qu¸ tr×nh ®ã thuéc vÒ h¾n, hoµn toµn còng gièng nh s¶n
h¾n muèn s¶n xuÊt ra mét hµng hãa cã gi¸ trÞ lín h¬n tæng sè
phÈm cña qu¸ tr×nh lªn men trong hÇm rîu nho cña
gi¸ trÞ nh÷ng hµng hãa cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nã, tøc lµ lín h¾n10).
h¬n tæng sè gi¸ trÞ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng mµ
h¾n ®· ph¶i øng tríc tiÒn mÆt ra ®Ó mua trªn thÞ trêng hµng
2. qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ
hãa. H¾n muèn kh«ng nh÷ng s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông,
mµ cßn s¶n xuÊt ra mét hµng hãa, kh«ng nh÷ng s¶n xuÊt ra
10) "Nh÷ng s¶n phÈm bÞ chiÕm h÷u tríc khi chóng chuyÓn hãa thµnh t b¶n, vµ sù
mét gi¸ trÞ sö dông, mµ cßn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ kh«ng
chuyÓn hãa ®ã kh«ng lµm cho chóng tho¸t khái sù chiÕm h÷u ®ã "Chorbuliez. "Richesses
nh÷ng s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ mµ cßn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ
ou PauvretÐ", edit. Paris, 1841, p.54). "Khi ®a lao ®éng cña m×nh ra ®æi lÊy mét sè l¬ng thÆng d n÷a.
thùc (approvisionnement) nhÊt ®Þnh, ngêi v« s¶n hoµn toµn tõ bá mäi quyÒn h¹n ®èi víi
nh÷ng s¶n phÈm do lao ®éng cña anh ta lµm ra. ViÖc chiÕm h÷u s¶n phÈm còng vÉn nh
ThËt vËy, v× ë ®©y chØ nãi ®Õn s¶n xuÊt hµng hãa cho nªn râ
tríc; nã kh«ng v× hîp ®ång nãi trªn mµ thay ®æi mét chót nµo. Nãi tãm l¹i, s¶n phÈm
rµng lµ cho ®Õn nay chóng ta chØ míi xÐt ®Õn mét mÆt cña qu¸ tr×nh
vÉn chØ thuéc vÒ nhµ t b¶n lµ ngêi ®· cung cÊp nguyªn liÖu vµ approvisionnement. §ã
mµ th«i. Gièng nh b¶n th©n hµng hãa lµ sù thèng nhÊt gi÷a gi¸ trÞ
lµ hËu qu¶ bÊt di bÊt dÞch cña quy luËt chiÕm h÷u, cña chÝnh c¸i quy luËt mµ nguyªn t¾c
sö dông vµ gi¸ trÞ, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng hãa còng ph¶i lµ mét sù
c¨n b¶n lµ quyÒn chiÕm h÷u tuyÖt ®èi cña mçi ngêi lao ®éng ®èi víi nh÷ng s¶n phÈm
lao ®éng cña hä" (James Mill. "Elements of Political Economy ect.". London, 1821, p. 58).
thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ.
"Khi ngêi c«ng nh©n lµm viÖc ®Ó lÊy tiÒn c«ng… th× nhµ t b¶n kh«ng ph¶i chØ lµ ngêi
VËy b©y giê chóng ta h·y nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt c¶
së h÷u t b¶n" (ë ®©y, t¸c gi¶ muèn nãi ®Õn c¸c t liÖu s¶n xuÊt), “mµ cßn lµ ngêi së
víi t c¸ch lµ mét qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ n÷a.
h÷u c¶ lao ®éng n÷a (of the labour also). Khi ngêi ta gép c¶ c¸i mµ ngêi ta bá ra díi
d¹ng tiÒn c«ng vµo trong kh¸i niÖm t b¶n nh ngêi ta vÉn thêng lµm, nhng l¹i nãi
Chóng ta biÕt r»ng gi¸ trÞ cña mçi mét hµng hãa ®îc quyÕt
®Õn lao ®éng mét c¸ch t¸ch rêi víi t b¶n th× thËt lµ v« lý. Theo ý nghÜa ®ã, tõ t b¶n bao
®Þnh bëi lîng lao ®éng ®· vËt chÊt hãa trong gi¸ trÞ sö dông
gåm c¶ hai: c¶ t b¶n lÉn lao ®éng" (s. ®. d., tr. 70, 71). 310 lêi tùa vµ lêi b¹t 163
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 311
cña hµng hãa Êy, tøc lµ bëi thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt
®éng nh nhau mét lÇn th× biÓu hiÖn gi¸ trÞ sö dông cña sîi, vµ
®Ó s¶n xuÊt ra hµng hãa Êy. §iÒu nµy còng ¸p dông cho s¶n
lÇn kh¸c th× biÓu hiÖn gi¸ trÞ sö dông cña b«ng vµ cäc sîi. Do ®ã,
phÈm mµ nhµ t b¶n cña chóng ta nhËn ®îc víi t c¸ch lµ
®èi víi gi¸ trÞ, dï nã cã thÓ hiÖn ra trong sîi, trong cäc sîi kÕt qu¶ cña
hay trong b«ng, th× ®iÒu ®ã còng kh«ng quan träng. ViÖc
cäc sîi vµ b«ng kh«ng n»m yªn bªn c¹nh nhau, mµ l¹i kÕt
1* - mµ ngêi ta a thÝch v× b¶n th©n nã.
hîp víi nhau trong qu¸ tr×nh kÐo sîi, mét sù kÕt hîp lµm
qu¸ tr×nh lao ®éng. V× vËy, tríc hÕt cÇn ph¶i tÝnh sè lao ®éng
thay ®æi h×nh th¸i sö dông cña chóng vµ biÕn chóng thµnh
®· vËt hãa trong s¶n phÈm Êy.
sîi, - viÖc ®ã còng kh«ng ¶nh hëng g× tíi gi¸ trÞ cña
chóng, ch¼ng kh¸c g× th«ng qua trao ®æi gi¶n ®¬n, chóng ®îc
Ta h·y cho r»ng s¶n phÈm Êy lµ sîi ch¼ng h¹n.
®æi thµnh mét lîng sîi ngang gi¸.
Muèn s¶n xuÊt ra sîi th× tríc hÕt cÇn ph¶i cã nguyªn liÖu.
Thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra b«ng lµ mét phÇn
VÝ dô 10 pao b«ng ch¼ng h¹n. Gi¸ trÞ cña sè b«ng ®ã lµ bao
cña thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra sîi mµ b«ng lµ
nhiªu, ®iÒu ®ã ë ®©y ta kh«ng cÇn ph¶i t×m n÷a v× nhµ t b¶n
nguyªn liÖu, vµ do ®ã thêi gian Êy ®îc bao gåm ë trong sîi. §èi
®· mua sè b«ng ®ã trªn thÞ trêng theo gi¸ trÞ cña nã, vÝ dô lµ
víi sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra khèi lîng cäc sîi -
10 si-linh ch¼ng h¹n. Trong gi¸ c¶ cña b«ng, sè lao ®éng cÇn
mµ nÕu kh«ng bÞ hao mßn ®i, hoÆc kh«ng ®îc tiªu dïng ®i th× b«ng
thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nã ®· ®îc biÓu hiÖn ra nh lµ mét lao ®éng
kh«ng thÓ biÕn thµnh sîi ®îc - th× t×nh h×nh còng nh thÕ11).
x· héi trung b×nh. Chóng ta l¹i gi¶ ®Þnh tiÕp lµ sè lîng cäc sîi -
VËy, trong chõng mùc ngêi ta nãi ®Õn gi¸ trÞ cña sîi, nghÜa
®èi víi chóng ta, nh÷ng cäc sîi nµy ®¹i biÓu cho tÊt c¶ nh÷ng t
lµ nãi ®Õn sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra sîi, th×
liÖu lao ®éng ®îc sö dông ë ®©y - bÞ tiªu dïng ®i trong khi chÕ
nh÷ng qu¸ tr×nh lao ®éng ®Æc thï kh¸c nhau, t¸ch rêi nhau
biÕn b«ng, cã mét gi¸ trÞ lµ 2 si-linh. NÕu mét lîng vµng 12 si-
trong thêi gian vµ trong kh«ng gian, ®îc thùc hiÖn tríc hÕt ®Ó
linh lµ s¶n phÈm cña 24 giê lao ®éng hay hai ngµy lao ®éng, th×
s¶n xuÊt ra b¶n th©n sè b«ng vµ cäc sîi ®· bÞ tiªu dïng, råi sau
tríc hÕt cÇn ph¶i nãi r»ng, nh thÕ lµ trong sîi ®· cã hai ngµy
®ã lµ ®Ó tõ sè b«ng vµ cäc sîi Êy s¶n xuÊt ra sîi, - nh÷ng qu¸ lao ®éng ®îc vËt hãa.
tr×nh lao ®éng Êy chóng ta cã thÓ coi nh lµ nh÷ng giai ®o¹n kÕ
tiÕp kh¸c nhau cña cïng mét qu¸ tr×nh lao ®éng. Toµn bé lao
B«ng ®· thay ®æi h×nh thøc vµ khèi cäc sîi ®· tiªu dïng th×
®éng chøa ®ùng trong sîi lµ lao ®éng qu¸ khø. Thêi gian lao
hoµn toµn biÕn mÊt, nhng ®iÒu ®ã kh«ng ®îc ®¸nh l¹c híng
®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh sîi, th×
chóng ta. Theo quy luËt chung cña gi¸ trÞ, th× 10 pao sîi, ch¼ng
®· qua råi vµ thuéc vÒ qu¸ khø xa trong khi ®ã lao ®éng trùc
h¹n, lµ vËt ngang gi¸ cña 10 pao b«ng vµ 1/4 cäc sîi, nÕu nh
gi¸ trÞ cña 40 pao sîi = gi¸ trÞ cña 40 pao b«ng + gi¸ trÞ cña mét
cäc sîi nguyªn vÑn, nghÜa lµ nÕu nh cÇn ph¶i cã mét thêi gian
11) "¶nh hëng ®Õn gi¸ trÞ cña c¸c hµng hãa kh«ng ph¶i chØ cã sè lao ®éng
lao ®éng nh nhau ®Ó s¶n xuÊt ra vÕ nµy hay vÕ kh¸c cña
trùc tiÕp chi phÝ vµo chóng, mµ cßn cã c¶ sè lao ®éng chi phÝ vµo c¸c c«ng cô,
dông cô vµ nhµ xëng cÇn thiÕt ®Ó tiÕn hµnh lao ®éng n÷a" (Ricardo, "The
ph¬ng tr×nh Êy. Trong trêng hîp ®ã, còng mét thêi gian lao
Principles of Political Economy", 3rd ed. London, 1821, p.16). 312 lêi tùa vµ lêi b¹t 164
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 313
tiÕp chi phÝ vµo qu¸ tr×nh cuèi, tøc lµ vµo viÖc kÐo sîi, th× g¾n
lao ®éng cña ngêi kÐo sîi ®· kÕt hîp vµo s¶n phÈm.
víi hiÖn t¹i h¬n, tøc lµ thuéc vÒ thêi qu¸ khø gÇn - ®iÒu ®ã
B©y giê, chóng ta ph¶i xem xÐt lao ®éng ®ã theo mét quan
tuyÖt nhiªn kh«ng quan träng. NÕu cÇn 30 ngµy lao ®éng
®iÓm hoµn toµn kh¸c víi khi ph©n tÝch qu¸ tr×nh lao ®éng. Trªn
ch¼ng h¹n ®Ó x©y mét c¸i nhµ, th× tæng sè thêi gian lao ®éng
kia lµ nãi vÒ mét sù ho¹t ®éng cã môc ®Ých, vÒ viÖc chuyÓn hãa
®· nhËp vµo c¸i nhµ ®ã sÏ kh«ng thay ®æi do chç ngµy lao ®éng
b«ng thµnh sîi. NÕu nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c kh«ng thay ®æi, th×
thø 30 chØ diÔn ra 29 ngµy sau ngµy ®Çu tiªn. V× vËy, chóng ta
lao ®éng cµng hîp lý bao nhiªu, sîi l¹i cµng tèt bÊy nhiªu. Lao
hoµn toµn cã thÓ coi thêi gian lao ®éng chøa ®ùng trong vËt
®éng cña ngêi kÐo sîi kh¸c h¼n víi nh÷ng lao ®éng s¶n xuÊt
liÖu lao ®éng vµ t liÖu lao ®éng nh lµ ®· ®îc chi phÝ trong
kh¸c, vµ sù kh¸c nhau Êy thÓ hiÖn ra vÒ mÆt chñ quan vµ kh¸ch
giai ®o¹n sím h¬n cña qu¸ tr×nh kÐo sîi, tríc khi cã sè lao
quan, trong môc ®Ých ®Æc biÖt cña viÖc kÐo sîi, trong ph¬ng
®éng ®îc thªm vµo trong giai ®o¹n cuèi, díi h×nh thøc xe sîi.
thøc thao t¸c ®Æc biÖt cña nã, trong tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña c¸c t
Nh vËy lµ nh÷ng gi¸ trÞ cña c¸c t liÖu s¶n xuÊt, b«ng vµ
liÖu s¶n xuÊt cña nã, vµ trong gi¸ trÞ sö dông ®Æc biÖt cña s¶n
cäc sîi, biÓu thÞ b»ng mét gi¸ c¶ lµ 12 si-linh, lµ nh÷ng bé phËn
phÈm cña nã. B«ng vµ cäc sîi lµ nh÷ng thø cÇn thiÕt cho lao
cÊu thµnh gi¸ trÞ cña sîi, hay lµ gi¸ trÞ cña s¶n phÈm.
®éng kÐo sîi, nhng kh«ng thÓ dïng chóng ®Ó lµm ®¹i b¸c cã
Nhng ë ®©y, hai ®iÒu kiÖn ph¶i ®îc thùc hiÖn. Mét lµ, b«ng
nßng xÎ r·nh ®îc. Ngîc l¹i, v× lao ®éng cña ngêi kÐo sîi t¹o
vµ cäc sîi ph¶i ®îc dïng ®Ó thùc sù s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö
ra gi¸ trÞ, nghÜa lµ nã lµ mét nguån sinh ra gi¸ trÞ, cho nªn nã
dông nhÊt ®Þnh. Trong trêng hîp cña chóng ta, chóng ph¶i
kh«ng kh¸c mét chót nµo so víi lao ®éng cña ngêi thî ®óc
®îc dïng ®Ó s¶n xuÊt ra sîi. Gi¸ trÞ sö dông nµo ®îc dïng
sóng, hay lÊy mét vÝ dô gÇn h¬n ®èi víi chóng ta, kh«ng kh¸c
lµm vËt mang gi¸ trÞ, ®iÒu ®ã kh«ng quan träng ®èi víi gi¸ trÞ,
mét chót nµo so víi lao ®éng cña ngêi trång b«ng hay cña
nhng vËt mang gi¸ trÞ th× nhÊt thiÕt ph¶i lµ mét gi¸ trÞ sö
ngêi s¶n xuÊt ra cäc sîi lµ thø lao ®éng ®· ®îc thùc hiÖn
dông nµo ®ã. Hai lµ, ph¶i gi¶ ®Þnh r»ng ngêi ta chØ chi phÝ mét
trong nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt dïng ®Ó s¶n xuÊt ra sîi. ChØ nhê
thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt trong nh÷ng ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt x·
cã tÝnh ®ång nhÊt ®ã mµ viÖc trång b«ng, viÖc s¶n xuÊt ra
héi nhÊt ®Þnh. Do ®ã, nÕu cÇn ph¶i cã 1 pao b«ng ®Ó kÐo thµnh 1
nh÷ng cäc sîi vµ viÖc kÐo sîi míi cã thÓ cÊu thµnh nh÷ng bé
pao sîi, th× muèn lµm ra 1 pao sîi, ngêi ta chØ ®îc dïng 1 pao
phËn - chØ kh¸c nhau vÒ mÆt sè lîng - cña cïng mét gi¸ trÞ
b«ng mµ th«i. §èi víi cäc sîi còng thÕ. NÕu nhµ t b¶n l¹i cã ý
chung, tøc lµ gi¸ trÞ cña sîi. ë ®©y kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò chÊt
ng«ng muèn dïng cäc sîi b»ng vµng ®Ó thay thÕ cho cäc sîi
lîng, kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò ®Æc tÝnh vµ néi dung cña lao ®éng
b»ng s¾t, th× gia nhËp vµo trong gi¸ trÞ cña sîi còng vÉn chØ cã
n÷a, mµ chØ lµ vÊn ®Ò sè lîng cña lao ®éng. ViÖc tÝnh sè lîng
sè lao ®éng x· héi cÇn thiÕt, tøc lµ sè thêi gian lao ®éng cÇn
nµy rÊt ®¬n gi¶n. Chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng lao ®éng kÐo sîi lµ thø
thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra cäc sîi b»ng s¾t mµ th«i.
lao ®éng gi¶n ®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh. Sau nµy chóng ta
B©y giê, chóng ta ®· biÕt r»ng nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt, tøc lµ
sÏ thÊy r»ng nÕu gi¶ ®Þnh ngîc l¹i th× vÊn ®Ò còng sÏ kh«ng
b«ng vµ cäc sîi, ®· t¹o ra bé phËn nµo trong gi¸ trÞ cña sîi. Bé
thay ®æi mét chót nµo c¶.
phËn gi¸ trÞ Êy b»ng 12 si-linh, hay ®ã lµ sù vËt chÊt hãa cña
Trong qu¸ tr×nh lao ®éng, lao ®éng kh«ng ngõng chuyÓn hãa
hai ngµy lao ®éng. Do ®ã, b©y giê cßn ph¶i t×m phÇn gi¸ trÞ mµ
tõ h×nh th¸i ho¹t ®éng sang h×nh th¸i tån t¹i, tõ h×nh th¸i vËn 314 lêi tùa vµ lêi b¹t 165
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 315
®éng sang h×nh th¸i vËt thÓ. Sau mét giê, sù vËn ®éng kÐo sîi sÏ
lao ®éng ®· ®îc thu hót. Nh÷ng lîng s¶n phÈm nhÊt ®Þnh,
biÓu hiÖn ra trong mét lîng sîi nhÊt ®Þnh, vµ do ®ã, mét lîng
x¸c ®Þnh ®îc nhê kinh nghiÖm, b©y giê chØ ®¹i biÓu cho nh÷ng
lao ®éng nhÊt ®Þnh, mét giê lao ®éng, ®· ®îc vËt hãa trong
lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh, nh÷ng khèi lîng thêi gian lao ®éng
b«ng. Chóng ta nãi: mét giê lao ®éng, tøc lµ sù hao phÝ sinh lùc
nhÊt ®Þnh ®· kÕt tinh l¹i. Nh÷ng lîng s¶n phÈm Êy chØ lµ sù
cña ngêi thî kÐo sîi trong mét giê, bëi v× ë ®©y lao ®éng kÐo sîi
vËt chÊt hãa cña mét giê, cña hai giê hoÆc cña mét ngµy lao
chØ cã ý nghÜa trong chõng mùc nã lµ mét sù hao phÝ søc lao ®éng x· héi mµ th«i.
®éng, chø kh«ng ph¶i v× nã lµ thø lao ®éng ®Æc thï lµ viÖc kÐo sîi.
Lao ®éng ë ®©y ®óng lµ lao ®éng kÐo sîi, vËt liÖu cña nã lµ ë
b«ng, vµ s¶n phÈm cña nã lµ sîi, - viÖc ®ã kh«ng quan träng,
®©y, ®iÒu cã tÇm quan träng quyÕt ®Þnh lµ lµm thÕ nµo ®Ó
còng gièng nh viÖc b¶n th©n ®èi tîng lao ®éng ®· lµ mét s¶n
cho trong diÔn biÕn cña qu¸ tr×nh, nghÜa lµ trong thêi gian
phÈm, do ®ã lµ mét nguyªn liÖu. NÕu ngêi c«ng nh©n kh«ng
chuyÓn hãa b«ng thµnh sîi, ngêi ta chØ tiªu dïng cã sè thêi
lµm viÖc trong xëng kÐo sîi mµ l¹i lµm viÖc trong mét má than,
gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt th«i. NÕu trong nh÷ng ®iÒu
th× ®èi tîng lao ®éng, tøc lµ than, sÏ do tù nhiªn cung cÊp. Tuy
kiÖn s¶n xuÊt b×nh thêng, nghÜa lµ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn s¶n
vËy, mét lîng than nhÊt ®Þnh ®îc khai th¸c ë c¸c tÇng than
xuÊt trung b×nh cña x· héi, a pao b«ng ph¶i ®îc chuyÓn hãa
lªn, vÝ dô mét t¹ ch¼ng h¹n, còng vÉn sÏ ®¹i biÓu cho mét lîng
thµnh b pao sîi trong mét giê lao ®éng, th× chØ cã ngµy lao ®éng
lao ®éng nhÊt ®Þnh ®· bÞ thu hót.
nµo ®· chuyÓn hãa ®îc 12 x a pao b«ng thµnh 12 x b pao sîi,
míi ®îc coi lµ ngµy lao ®éng 12 giê. Bëi v× chØ cã sè thêi gian
Khi b¸n søc lao ®éng, ngêi ta ®· gi¶ ®Þnh r»ng gi¸ trÞ hµng
lao ®éng x· héi cÇn thiÕt míi ®îc tÝnh ®Õn trong sù h×nh thµnh
ngµy cña søc lao ®éng ®ã b»ng 3 si-linh, r»ng sè tiÒn nµy biÓu gi¸ trÞ.
hiÖn 6 giê lao ®éng, do ®ã, cÇn ph¶i cã mét lîng lao ®éng nh
thÕ ®Ó s¶n xuÊt ra mét tæng sè trung b×nh nh÷ng t liÖu sinh
Còng gièng nh b¶n th©n lao ®éng, ë ®©y c¶ nguyªn liÖu lÉn
ho¹t cho ngêi c«ng nh©n trong mét ngµy. NÕu trong mét giê
s¶n phÈm ®Òu thÓ hiÖn ra díi mét ¸nh s¸ng hoµn toµn kh¸c so
lao ®éng, ngêi kÐo sîi cña chóng ta chuyÓn hãa ®îc 12/3 pao
víi khi ta ®øng trªn quan ®iÓm cña qu¸ tr×nh lao ®éng chÝnh
b«ng thµnh 12/3 pao sîi12), th× trong 6 giê, anh ta sÏ chuyÓn hãa
cèng ®Ó xem xÐt. ë ®©y, nguyªn liÖu chØ cã gi¸ trÞ nh lµ mét
10 pao b«ng thµnh 10 pao sîi. Do ®ã trong qu¸ tr×nh kÐo sîi,
thø dïng ®Ó thu hót mét lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh. Nhê viÖc
b«ng ®· thu hót 6 giê lao ®éng. ChÝnh thêi gian lao ®éng Êy ®·
thu hót ®ã mµ nguyªn liÖu thùc sù ®îc chuyÓn hãa thµnh sîi,
®îc biÓu hiÖn ra trong mét lîng vµng lµ 3 si-linh. VËy chÝnh
bëi v× søc lao ®éng ®· bÞ hao phÝ vµ kÕt hîp víi nã díi h×nh
viÖc kÐo sîi ®· g¾n thªm vµo b«ng mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh.
th¸i kÐo sîi. Cßn s¶n phÈm, tøc lµ sîi, th× b©y giê chØ dïng lµm
B©y giê chóng ta h·y nh×n vµo tæng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm -
thíc ®o sè lao ®éng ®· ®îc b«ng thu hót mµ th«i. NÕu nh
tøc lµ cña 10 pao sîi Êy. Trong sè sîi Êy ®· vËt hãa 21/2 ngµy lao
trong mét giê, ngêi ta chÕ biÕn ®îc 1 2 pao b«ng, hay ®· 2 3
chuyÓn hãa ®îc 1 pao sîi, th× 10 pao sîi sÏ biÓu thÞ cho 6 giê 3
12) Nh÷ng con sè ë ®©y hoµn toµn cã tÝnh chÊt tïy tiÖn. 316 lêi tùa vµ lêi b¹t 166
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 317
®éng: 2 ngµy chøa ®ùng trong b«ng vµ cäc sîi, 1/2 ngµy lao ®éng ba lÇn mua hµng hãa.
®îc thu hót trong qu¸ tr×nh kÐo sîi. ChÝnh thêi gian lao ®éng
Tù b¶n th©n nã, kÕt qu¶ ®ã kh«ng cã g× lµ l¹. Gi¸ trÞ 1 pao sîi
Êy ®îc biÓu hiÖn trong mét lîng vµng lµ 15 si-linh. Do ®ã, gi¸
lµ 1 si-linh 6 pen-ny vµ v× vËy trªn thÞ trêng hµng hãa, nhµ t
c¶ phï hîp víi gi¸ trÞ cña 10 pao sîi Êy lµ 15 si-linh, gi¸ c¶ cña 1
b¶n cña chóng ta ph¶i tr¶ 15 si-linh ®Ó mua 10 pao sîi. Dï h¾n
pao sîi lµ 1 si-linh 6 pen-ny.
cã mua mét c¸i nhµ ®· lµm s½n trªn thÞ trêng, hay tù m×nh
®øng ra x©y nhµ ®ã, nhng kh«ng mét viÖc nµo trong hai viÖc Êy
Nhµ t b¶n cña chóng ta ngÈn ngêi ra. Gi¸ trÞ cña s¶n
l¹i cã thÓ lµm t¨ng sè tiÒn ®· bá ra ®Ó tËu c¸i nhµ ®ã.
phÈm l¹i b»ng gi¸ trÞ cña t b¶n øng tríc. Gi¸ trÞ øng tríc
Nhµ t b¶n, biÕt râ khoa kinh tÕ chÝnh trÞ tÇm thêng, cã
kh«ng t¨ng lªn, kh«ng s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d, vµ do ®ã,
thÓ sÏ nãi r»ng h¾n øng tríc tiÒn cña h¾n ra víi ý ®Þnh lµm
tiÒn kh«ng biÕn thµnh t b¶n. Gi¸ c¶ cña 10 pao sîi Êy lµ 15 si-
cho chóng biÕn thµnh mét sè tiÒn lín h¬n. Nhng con ®êng
linh, vµ 15 si-linh ®· ®îc chi tiªu hÕt trªn thÞ trêng hµng hãa
dÉn tíi ®Þa ngôc thêng vÉn ®îc l¸t b»ng nh÷ng ý ®Þnh tèt
®Ó mua nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh s¶n phÈm, hay nãi mét c¸ch
®Ñp, cho nªn h¾n còng cã thÓ n¶y ra ý ®Þnh lµm tiÒn mµ kh«ng
kh¸c, ®Ó mua nh÷ng nh©n tè cña qu¸ tr×nh lao ®éng: 10 si-linh
s¶n xuÊt mét thø g× c¶14). H¾n b¾t ®Çu ®e däa. H¾n sÏ kh«ng
®Ó cho ngêi ta ®¸nh lõa h¾n mét lÇn n÷a. Trong t¬ng lai,
vµo b«ng, 2 si-linh vµo sè cäc sîi ®· tiªu dïng vµ 3 si-linh vµo
h¾n sÏ mua nh÷ng hµng hãa ®· lµm s½n trªn thÞ trêng chø
søc lao ®éng. Gi¸ trÞ sîi cã ph×nh ra còng ch¼ng Ých g×, bëi v×
kh«ng tù m×nh s¶n xuÊt ra nh÷ng hµng hãa ®ã n÷a. Nhng
gi¸ trÞ ®ã ch¼ng qua chØ lµ mét tæng sè cña nh÷ng gi¸ trÞ
nÕu tÊt c¶ nh÷ng nhµ t b¶n anh em cña h¾n ®Òu lµm y nh
tríc kia ®îc ph©n phèi gi÷a b«ng, cäc sîi vµ søc lao ®éng,
vËy th× lóc ®ã h¾n t×m ®©u cho ra nh÷ng hµng hãa trªn thÞ
vµ gi¸ trÞ thÆng d ch¼ng bao giê cã thÓ
trêng? Cßn tiÒn th× h¾n kh«ng thÓ ¨n ®îc. ThÕ lµ h¾n b¾t ®Çu
gië ®¹o lý ra. Ngêi ta ph¶i thÊy sù nhÞn ¨n nhÞn tiªu cña h¾n
ph¸t sinh tõ viÖc gi¶n ®¬n céng nh÷ng gi¸ trÞ ®· cã s½n Êy13).
chø! H¾n cã thÓ tiªu pha hÕt 15 si-linh cña h¾n. Nhng h¾n
B©y giê, tÊt c¶ nh÷ng gi¸ trÞ Êy ®îc tËp trung vµo mét vËt,
kh«ng lµm nh vËy mµ l¹i tiªu dïng sè tiÒn ®ã b»ng c¸ch s¶n
nhng tríc kia nh÷ng gi¸ trÞ Êy còng ®· ®îc tËp trung nh
xuÊt vµ lµm ra sîi. Nhng chÝnh v× thÕ mµ b©y giê h¾n cã mét
thÕ vµo sè tiÒn 15 si-linh, tríc khi sè tiÒn ®ã bÞ ph©n nhá ra bëi
sè sîi chø kh«ng ph¶i mét mèi ©n hËn trong lßng. H¾n quyÕt
kh«ng quay trë l¹i vai trß cña kÎ tÝch tr÷ tiÒn, kÎ ®· chøng
minh cho chóng ta thÊy râ lµ chñ nghÜa kh¾c kû cã thÓ ®em l¹i
c¸i g×. V¶ l¹i kh«ng cã bét th× gét ®©u cho ra hå. Dï cho sù nhÞn
13) §ã lµ luËn ®iÓm c¬ b¶n lµm c¬ së cho häc thuyÕt cña ph¸i träng n«ng vÒ tÝnh chÊt
¨n nhÞn tiªu cña h¾n cã ®¸ng khen ®Õn nh thÕ nµo ch¨ng n÷a,
kh«ng s¶n xuÊt cña mäi lao ®éng phi n«ng nghiÖp, vµ häc thuyÕt ®ã lµ häc thuyÕt kh«ng
nhng h¾n vÉn kh«ng ®µo ®©u ra ®îc mét c¸i g× ®Ó ®Æc biÖt tr¶
thÓ b¸c bá ®îc ®èi víi nhµ kinh tÕ nhµ nghÒ. "C¸ch ®em gi¸ trÞ cña nhiÒu vËt kh¸c quy
cho mét vËt" (vÝ dô nh ®em gi¸ trÞ c¸c t liÖu sinh ho¹t do ngêi thî dÖt tiªu dïng, quy
vµo cho v¶i lanh), "cã thÓ nãi lµ ®em chång nhiÒu gi¸ trÞ lªn mét gi¸ trÞ kh¸c, lµm cho gi¸
trÞ nµy ph×nh lªn mét c¸ch t¬ng xøng… Danh tõ "céng" diÔn t¶ rÊt ®óng c¸i c¸ch thøc
14) VÝ dô, trong nh÷ng n¨m 1844-1847, h¾n rót mét phÇn t b¶n cña h¾n ra khái s¶n
theo ®ã gi¸ c¶ cña c¸c s¶n phÈm lao ®éng ®îc h×nh thµnh; gi¸ c¶ Êy chØ lµ tæng sè cña
xuÊt ®Ó ®Çu c¬ nh÷ng cæ phiÕu ®êng s¾t. Trong thêi gian Néi chiÕn ë Mü còng vËy, h¾n
nhiÒu gi¸ trÞ ®· tiªu dïng vµ ®îc céng vµo víi nhau; nhng céng kh«ng ph¶i lµ nh©n"
®ãng cöa c«ng xëng vµ ®uæi c«ng nh©n c«ng xëng ra vØa hÌ ®Ó ®Çu c¬ trªn thÞ trêng
(Mercier de la RiviÌre, s.®.d.,tr.599).
chøng kho¸n b«ng ë Li-víc-pun. 318 lêi tùa vµ lêi b¹t 167
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 319
cho sù nhÞn ¨n nhÞn tiªu Êy, bëi v× gi¸ trÞ cña c¸i s¶n phÈm
lµ hiÖu qu¶ cã Ých cña mét gi¸ trÞ sö dông nµo ®ã, dï ®ã lµ hµng hãa
®ang bíc ra khái qu¸ tr×nh s¶n xuÊt th× chØ võa b»ng tæng sè
hay lµ lao ®éng16). Nhng vÊn ®Ò ë ®©y lµ gi¸ trÞ trao ®æi. Nhµ t
gi¸ trÞ cña c¸c hµng hãa ®· bá vµo qu¸ tr×nh ®ã. Gi¸ mµ h¾n tù
b¶n ®· tr¶ cho c«ng nh©n mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh. Ngêi c«ng nh©n
an ñi r»ng ®¹o ®øc chØ ®îc tr¶ b»ng ®¹o ®øc mµ th«i! Nhng
®· hoµn l¹i cho h¾n mét vËt ngang gi¸ ®óng y nh vËy díi d¹ng
®¸ng lÏ ph¶i nh thÕ th× h¾n l¹i cµng trë nªn khã chÞu. H¾n
mét gi¸ trÞ lµ 3 si-linh ®îc kÕt hîp vµo víi b«ng, nghÜa lµ lÊy gi¸ trÞ
kh«ng cÇn g× ®Õn sîi. H¾n s¶n xuÊt ra sè sîi ®ã lµ ®Ó b¸n. VËy
®Ó hoµn l¹i gi¸ trÞ. ¤ng b¹n chóng ta, võa míi ®©y cßn rÊt kiªu c¨ng
th× h¾n cø b¸n sè sîi ®ã ®i, hoÆc ®¬n gi¶n h¬n n÷a lµ trong
vÒ t b¶n cña m×nh th× b©y giê bçng nhiªn l¹i lÊy c¸i vÎ mÆt khiªm
t¬ng lai, h¾n chØ s¶n xuÊt ra nh÷ng vËt cho nhu cÇu cña b¶n
tèn cña ngêi c«ng nh©n cña h¾n. B¶n th©n h¾n còng ch¼ng lao
th©n h¾n th«i, - ®óng nh c¸i ®¬n thuèc mµ M¾c Cu-lèc, «ng
®éng lµ g×? H¾n ®· ch¼ng lµm c¸i c«ng viÖc gi¸m s¸t vµ tr«ng
thÇy thuèc gia ®×nh cña h¾n, ®· cã lÇn kª ra cho h¾n víi
nom ngêi thî kÐo sîi cña h¾n ®ã sao? Vµ thø lao ®éng Êy cña
t c¸ch lµ mét ph¬ng thuèc h÷u hiÖu nh»m chèng l¹i
h¾n ®· ch¼ng t¹o ra gi¸ trÞ hay sao? Nhng khi nghe thÊy ®iÒu
bÖnh dÞch s¶n xuÊt thõa. Nhng nhµ t b¶n l¹i lång lªn.
®ã, b¶n th©n viªn gi¸m thÞ cña h¾n vµ viªn qu¶n lý cña h¾n liÒn
LÏ nµo chØ víi hai bµn tay kh«ng cña m×nh, ngêi c«ng
nhón vai. Trong khi ®ã th× víi nô cêi vui vÎ, h¾n ®· l¹i trë l¹i nÐt
nh©n l¹i lµm ra ®îc s¶n phÈm, l¹i s¶n xuÊt ra ®îc hµng
mÆt nh cò. H¾n ®· ®¸nh lõa chóng ta víi tÊt c¶ nh÷ng
hãa? H¸ kh«ng ph¶i lµ chÝnh h¾n ®· cung cÊp cho c«ng
lêi than v·n cña h¾n. §èi víi h¾n, tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã
nh©n c¸i vËt liÖu mµ trong ®ã vµ chØ nhê cã nã th× ngêi
kh«ng ®¸ng gi¸ mét xu. Nh÷ng lËp luËn quanh co vµ
c«ng nh©n míi cã thÓ kÕt hîp ®îc lao ®éng cña m×nh vµo,
nh÷ng mu mÑo trèng rçng ®ã, h¾n ®Ó l¹i cho nh÷ng gi¸o
hay sao? Vµ v× bé phËn lín nhÊt trong x· héi gåm nh÷ng
s cña khoa kinh tÕ chÝnh trÞ, nh÷ng kÎ ®Æc biÖt ®îc tr¶
ngêi m×nh trÇn th©n trôi nh vËy, cho nªn víi nh÷ng t
tiÒn ®Ó lµm c«ng viÖc Êy. Cßn b¶n th©n h¾n lµ mét con
liÖu s¶n xuÊt cña h¾n, víi b«ng vµ cäc sîi cña h¾n, h¾n ®·
ngêi thùc tiÔn, kh«ng ph¶i bao giê còng suy nghÜ chÝn
ch¼ng ®em l¹i mét sù phôc vô v« cïng to lín cho x· héi -
ch¾n vÒ nh÷ng ®iÒu m×nh nãi ë ngoµi ph¹m vi kinh doanh,
vµ cho c¶ ngêi c«ng nh©n mµ ngoµi ra h¾n cßn cung cÊp
nhng trong ph¹m vi kinh doanh th× bao giê còng biÕt rÊt
c¶ ph¬ng tiÖn sinh ho¹t n÷a - hay sao? Vµ lÏ nµo h¾n
l¹i kh«ng ®îc tÝnh ®Õn c¸i c«ng Êy? Nhng, vÒ phÝa
m×nh, ngêi c«ng nh©n h¸ l¹i kh«ng phôc vô l¹i cho h¾n khi
vµo ngêi vµ th«n xãm. Ph¸i Gi¸o hoµng còng ®· phôc vô lín cho gi¸o h÷u cña
biÕn b«ng vµ cäc sîi thµnh sîi, hay sao? H¬n n÷a, vÊn ®Ò ë ®©y hoµn
chóng ta, bëi v× hä ®· kh«ng d×m chÕt hÕt, thiªu ch¸y hÕt, giÕt chÕt hÕt, giam
toµn kh«ng ph¶i lµ nh÷ng sù phôc vô15). Sù phôc vô ch¼ng qua chØ
cho môc x¬ng ë trong ngôc, tÊt c¶ gi¸o h÷u chóng ta mµ cßn ®Ó cho mét vµi
ngêi sèng sãt vµ ®uæi hä ®i, hay tíc ®o¹t tÊt c¶ nh÷ng g× mµ hä cã. B¶n th©n
ma quû còng ®· phôc vô v« cïng lín lao cho nh÷ng kÎ thê phông nã… Tãm l¹i,
thÕ giíi ®Çy rÉy nh÷ng sù phôc vô vµ nh÷ng ®iÒu ©n huÖ lín lao tuyÖt diÖu,
15) "Anh cø lµm cho ngêi ta ca ngîi anh, h·y t« ®iÓm vµ ¨n mÆc nh thÕ
hµng ngµy" (Martin Luther. "An die Pfarrherrn, wider den Wucher zu predigen
nµo còng ®îc… Nh÷ng kÎ nµo lÊy vÒ nhiÒu h¬n hay tèt h¬n" (c¸i mµ m×nh ®·
etc.". Wittemberg, 1540 [S. 8-9]).
bá ra), "th× kÎ ®ã lµ ngêi cho vay nÆng l·i, vµ ®iÒu ®ã kh«ng ph¶i lµ phôc vô,
16) VÒ vÊn ®Ò nµy, t«i ®· chó thÝch trong cuèn "Gãp phÇn phª ph¸n khoa
mµ lµ lµm h¹i cho ®ång bµo cña m×nh, gièng nh ¨n c¾p vµ ¨n cíp. Kh«ng
kinh tÕ chÝnh trÞ". BÐc-lin, 1859, tr.14: "Ai còng hiÓu r»ng ph¹m trï "phôc vô"
ph¶i tÊt c¶ nh÷ng c¸i mµ ngêi ta gäi lµ phôc vô hay ®iÒu thiÖn ®èi víi ®ång
(service) ®· ph¶i "phôc vô" nh thÕ nµo cho nh÷ng nhµ kinh tÕ häc kiÓu G. B.
bµo cña m×nh ®Òu lµ phôc vô vµ ®iÒu thiÖn c¶. Mét ngêi ®µn «ng vµ mét ngêi X©y vµ Ph. Ba-xti-a" 1*
®µn bµ th«ng d©m víi nhau ®Òu phôc vô lín cho nhau vµ lµm cho nhau rÊt
thÝch thó. Mét kþ sÜ ®¸nh thuª phôc vô lín theo kþ sÜ cho mét tªn giÕt ngêi
1* Xem C.M¸c vµ Ph.¨ng-ghen. Toµn tËp, tiÕng Nga, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ
®èt nhµ, b»ng c¸ch gióp cho tªn nµy ®i cíp bãc trªn c¸c ng¶ ®êng, tÊn c«ng
quèc gia, M¸t-xc¬-va, 1959, t.13, tr.23. 320 lêi tùa vµ lêi b¹t 168
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 321 râ nh÷ng viÖc m×nh lµm.
nhîng gi¸ trÞ sö dông. Gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng, tøc lµ b¶n
Chóng ta h·y xem xÐt vÊn ®Ò tØ mØ h¬n. Gi¸ trÞ mét ngµy cña
th©n lao ®éng, kh«ng cßn thuéc vÒ ngêi b¸n n÷a, còng nh gi¸ trÞ sö
søc lao ®éng lµ 3 si-linh, bëi v× chÝnh trong gi¸ trÞ ®ã ®· vËt hãa
dông cña dÇu ®· b¸n kh«ng cßn thuéc vÒ ngêi b¸n dÇu n÷a. Ngêi chñ
mét nöa ngµy lao ®éng, nghÜa lµ v× nh÷ng t liÖu sinh ho¹t
tiÒn ®· tr¶ c¸i gi¸ trÞ hµng ngµy cña søc lao ®éng, v× vËy, viÖc tiªu dïng
hµng ngµy cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra søc lao ®éng trÞ gi¸ mét nöa
søc lao ®éng Êy trong mét ngµy, lao ®éng cña c¶ ngµy, lµ thuéc vÒ h¾n
ngµy lao ®éng. Nhng lao ®éng qu¸ khø bao hµm ë trong søc lao
ta. ViÖc duy tr× søc lao ®éng hµng ngµy chØ trÞ gi¸ cã mét nöa ngµy lao
®éng vµ lao ®éng sèng mµ søc lao ®éng cã thÓ cung cÊp ®îc,
®éng, trong khi ®ã th× søc lao ®éng cã thÓ ho¹t ®éng, cã thÓ lao ®éng
nh÷ng chi phÝ hµng ngµy ®Ó duy tr× søc lao ®éng vµ sù tiªu phÝ
trong suèt c¶ ngµy, vµ v× vËy gi¸ trÞ do viÖc tiªu dïng søc lao ®éng
søc lao ®éng Êy trong mét ngµy - ®ã lµ hai ®¹i lîng hoµn toµn
trong mét ngµy t¹o ra sÏ gÊp ®«i gi¸ trÞ hµng ngµy cña b¶n th©n søc
kh¸c nhau. §¹i lîng thø nhÊt quyÕt ®Þnh gi¸ trÞ trao ®æi cña
lao ®éng ®ã, - t×nh h×nh Êy chØ lµ mét ®iÒu may m¾n ®Æc biÖt cho ngêi
nã, ®¹i lîng thø hai t¹o thµnh gi¸ trÞ sö dông cña nã. NÕu nöa
ngµy lao ®éng lµ cÇn thiÕt ®Ó nu«i sèng ngêi c«ng nh©n trong
mua, chø kh«ng ph¶i lµ mét sù bÊt c«ng g× ®èi víi ngêi b¸n.
24 giê ®ång hå, th× ®iÒu ®ã quyÕt kh«ng ng¨n c¶n ngêi c«ng
Nhµ t b¶n cña chóng ta ®· thÊy tríc trêng hîp lµm cho
nh©n cã thÓ lao ®éng suèt c¶ ngµy. Do ®ã gi¸ trÞ cña søc lao
h¾n në mét nô cêi67. V× thÕ ngêi c«ng nh©n t×m thÊy trong
®éng vµ gi¸ trÞ ®îc t¹o ra trong qu¸ tr×nh sö dông søc lao
xëng m¸y nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt cÇn thiÕt kh«ng ph¶i chØ cho
®éng Êy lµ hai ®¹i lîng kh¸c nhau. ChÝnh nhµ t b¶n ®·
mét qu¸ tr×nh lao ®éng 6 giê, mµ lµ cho mét qu¸ tr×nh lao ®éng
nh»m vµo sù chªnh lÖch vÒ gi¸ trÞ ®ã khi mua søc lao ®éng.
12 giê. NÕu 10 pao b«ng ®· thu hót 6 giê lao ®éng vµ biÕn thµnh
§Æc tÝnh cã Ých cña søc lao ®éng, tøc lµ n¨ng lùc s¶n xuÊt ra
10 pao sîi, th× 20 pao b«ng sÏ thu hót 12 giê lao ®éng vµ sÏ biÕn
sîi hay giµy èng, chØ lµ mét conditio sine qua non1* bëi v× muèn
thµnh 20 pao sîi. Chóng ta h·y nghiªn cøu s¶n phÈm cña mét
t¹o ra gi¸ trÞ th× cÇn ph¶i chi phÝ lao ®éng díi mét h×nh thøc
qu¸ tr×nh lao ®éng kÐo dµi. B©y giê trong 20 pao sîi ®ã ®· vËt
cã Ých. Nhng c¸i cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh lµ gi¸ trÞ sö dông ®Æc
hãa 5 ngµy lao ®éng: 4 ngµy trong sè b«ng vµ cäc sîi ®· tiªu
biÖt cña thø hµng hãa ®ã, lµ c¸i ®Æc tÝnh cña nã lµm mét nguån
dïng, 1 ngµy ®îc b«ng thu hót trong qu¸ tr×nh kÐo sîi. Nhng
sinh ra gi¸ trÞ, h¬n n÷a l¹i sinh ra mét gi¸ trÞ lín h¬n gi¸ trÞ
biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña 5 ngµy lao ®éng lµ 30 si-linh, hay 1 p.xt.
cña chÝnh b¶n th©n nã. §ã lµ sù phôc vô ®Æc biÖt mµ
10 si-linh. VËy ®ã ®óng lµ gi¸ c¶ cña 20 pao sîi. Mét pao sîi
vÉn trÞ gi¸ 1 si-linh 6 pen-ny nh tríc. Nhng tæng sè gi¸
trÞ cña nh÷ng hµng hãa ®îc nÐm vµo trong qu¸ tr×nh l¹i
1*- §iÒu kiÖn kh«ng thÓ thiÕu ®îc
b»ng 27 si-linh. Gi¸ trÞ cña sîi lµ 30 si-linh. Gi¸ trÞ cña s¶n
nhµ t b¶n mong chê ë nã. Vµ trong trêng hîp nµy h¾n vÉn
phÈm ®· t¨ng thªm 1/9 so víi sè gi¸ trÞ øng tríc ®Ó s¶n xuÊt
hµnh ®éng theo ®óng nh÷ng quy luËt vÜnh cöu cña viÖc trao ®æi
ra nã. VËy 27 si-linh ®· chuyÓn hãa thµnh 30 si-linh. Chóng ®·
hµng hãa. ThËt vËy, còng gièng nh ngêi b¸n mäi hµng hãa
®em l¹i mét gi¸ trÞ thÆng d lµ 3 si-linh. Cuèi cïng trß ¶o thuËt
kh¸c, ngêi b¸n søc lao ®éng thùc hiÖn gi¸ trÞ trao ®æi cña søc
®· ®îc thùc hiÖn. TiÒn ®· biÕn thµnh t b¶n.
lao ®éng vµ nhîng l¹i gi¸ trÞ sö dông cña søc lao ®éng ®ã. Anh
TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn cña bµi tÝnh ®· ®îc t«n träng, vµ
ta kh«ng thÓ nhËn ®îc gi¸ trÞ trao ®æi mµ l¹i kh«ng chuyÓn
nh÷ng quy luËt cña trao ®æi hµng hãa kh«ng hÒ bÞ vi ph¹m. VËt 322 lêi tùa vµ lêi b¹t 169
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 323
ngang gi¸ ®îc ®æi lÊy vËt ngang gi¸. Víi t c¸ch lµ ngêi mua,
Sau n÷a, nÕu chóng ta so s¸nh qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ víi
nhµ t b¶n ®· mua tõng hµng hãa - b«ng, cäc sîi, søc lao ®éng -
qu¸ tr×nh lao ®éng, th× chóng ta sÏ thÊy r»ng qu¸ tr×nh lao ®éng
theo ®óng gi¸ trÞ cña nã. Sau ®ã h¾n còng ®· lµm nh mäi ngêi
lµ mét lao ®éng cã Ých, s¶n xuÊt ra nh÷ng gi¸ trÞ sö dông. ë ®©y,
mua hµng hãa kh¸c. H¾n tiªu dïng gi¸ trÞ sö dông cña nh÷ng
sù vËn ®éng ®îc xem xÐt vÒ mÆt chÊt lîng, trong c¸ch thøc
hµng hãa ®ã. Qu¸ tr×nh tiªu dïng søc lao ®éng, ®ång thêi còng
®Æc thï cña nã, trong môc ®Ých vµ néi dung cña nã. Trong qu¸
lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra hµng hãa, ®em l¹i mét s¶n phÈm lµ 20
tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, còng chÝnh qu¸ tr×nh lao ®éng ®ã l¹i chØ biÓu
pao sîi víi mét gi¸ trÞ lµ 30 si-linh. Nhµ t b¶n, tríc kia ®·
mua hµng hãa, b©y giê l¹i trë l¹i thÞ trêng vµ b¸n hµng hãa.
hiÖn ra vÒ mÆt sè lîng mµ th«i. ë ®©y, vÊn ®Ò chØ bao hµm ë sè
H¾n b¸n mét pao sîi víi gi¸ 1si-linh 6 pen-ny, kh«ng h¬n kh«ng
thêi gian mµ lao ®éng cÇn cho nh÷ng thao t¸c cña nã, hoÆc chØ ë
kÐm gi¸ trÞ cña sè sîi ®ã mét xu nµo. Tuy vËy, h¾n vÉn rót ®îc
®é dµi cña c¸i thêi kú trong ®ã søc lao ®éng ®îc hao phÝ mét
tõ lu th«ng ra 3 si-linh nhiÒu h¬n sè tiÒn h¾n ®· bá vµo ®ã lóc
c¸ch s¶n xuÊt. Vµ nh÷ng hµng hãa tham gia vµo qu¸ tr×nh lao
®Çu. Toµn bé qu¸ tr×nh Êy, viÖc chuyÓn hãa tiÒn cña h¾n thµnh
®éng ë ®©y còng kh«ng cßn ®îc xÐt vÒ mÆt lµ nh÷ng nh©n tè
t b¶n, diÔn ra trong lÜnh vùc lu th«ng vµ còng kh«ng diÔn ra
vËt thÓ, x¸c ®Þnh vÒ mÆt chøc n¨ng, cña mét søc lao ®éng ®ang
ë trong lÜnh vùc ®ã. Nhê lu th«ng - v× qu¸ tr×nh ®ã ®îc quyÕt
ho¹t ®éng víi mét môc ®Ých nhÊt ®Þnh n÷a. Chóng chØ ®îc coi lµ
®Þnh bëi viÖc mua søc lao ®éng trªn thÞ trêng hµng hãa. Kh«ng
nh÷ng lîng lao ®éng ®· vËt hãa nhÊt ®Þnh. Dï cho nã cã n»m trong c¸c
diÔn ra trong lu th«ng - v× lu th«ng chØ chuÈn bÞ cho qu¸
t liÖu s¶n xuÊt hay ®· ®îc søc lao ®éng thªm vµo, th× lao ®éng còng chØ
tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ, nhng viÖc t¨ng gi¸ trÞ th× l¹i diÔn ra
®îc tÝnh theo thêi gian cña nã mµ th«i. Nã lµ bao nhiªu giê, bao nhiªu
trong lÜnh vùc s¶n xuÊt. Nh thÕ lµ “tout pour le mieux dans le ngµy, v.v..
meilleur des mondes possibles” 68.
Nhng nã chØ ®îc tÝnh ®Õn chõng nµo sè thêi gian chi phÝ
Khi chuyÓn hãa tiÒn thµnh nh÷ng hµng hãa dïng lµm yÕu tè
vËt thÓ cña mét s¶n phÈm míi, hay thµnh nh÷ng yÕu tè cña qu¸
cho viÖc s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ sö dông lµ thêi gian lao ®éng cÇn
tr×nh lao ®éng, khi kÕt hîp søc lao ®éng sèng vµo c¸i vËt thÓ
thiÕt vÒ mÆt x· héi. §iÒu ®ã bao hµm mét lo¹t nh÷ng yÕu tè
chÕt ®ã cña nh÷ng nh©n tè Êy, nhµ t b¶n ®· biÕn gi¸ trÞ - tøc lµ
kh¸c nhau. Søc lao ®éng ph¶i ho¹t ®éng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn
lao ®éng qu¸ khø, ®· vËt hãa, lao ®éng chÕt - thµnh t b¶n,
b×nh thêng. NÕu m¸y kÐo sîi lµ mét t liÖu lao ®éng phæ biÕn
thµnh mét gi¸ trÞ ®ang tù t¨ng lªn, thµnh mét con qu¸i vËt cã
cña nghÒ kÐo sîi trong x· héi, th× kh«ng nªn trao cho ngêi
linh hån, nã b¾t ®Çu “ho¹t ®éng” “nh bÞ t×nh yªu ¸m ¶nh” 69.
thî c¸i guång sîi quay tay. Anh ta ph¶i nhËn ®îc lo¹i b«ng
B©y giê, nÕu chóng ta so s¸nh qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ víi
cã chÊt lîng b×nh thêng, chø kh«ng ph¶i lo¹i b«ng phÕ
qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ, th× chóng ta sÏ thÊy r»ng qu¸
phÈm hay ®øt lu«n. NÕu kh«ng nh thÕ th× trong c¶ hai
tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ ch¼ng qua còng chØ lµ qu¸ tr×nh t¹o ra
gi¸ trÞ ®îc kÐo dµi mét ®iÓm nµo ®ã mµ th«i. NÕu qu¸ tr×nh
trêng hîp Êy, anh ta sÏ ph¶i hao phÝ mét thêi gian lao ®éng
t¹o ra gi¸ trÞ chØ kÐo dµi ®Õn c¸i ®iÓm ë ®ã gi¸ trÞ søc lao ®éng
nhiÒu h¬n thêi gian lao ®éng x· héi cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra
do t b¶n tr¶ ®îc hoµn l¹i b»ng mét vËt ngang gi¸ míi, th× ®ã
mét pao sîi, nhng sè thêi gian tréi ra ®ã sÏ kh«ng t¹o ra gi¸ trÞ
chØ lµ mét qu¸ tr×nh gi¶n ®¬n t¹o ra gi¸ trÞ. Cßn nÕu nh qu¸
hay tiÒn b¹c g× c¶. Nhng tÝnh chÊt b×nh thêng cña nh÷ng
tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ vÉn tiÕp diÔn qu¸ ®iÓm ®ã, th× nã trë thµnh
nh©n tè vËt chÊt Êy cña lao ®éng l¹i do nhµ t b¶n ®Þnh ®o¹t,
mét qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ.
chø kh«ng ph¶i do ngêi c«ng nh©n. Mét ®iÒu kiÖn kh¸c lµ tÝnh 324 lêi tùa vµ lêi b¹t 170
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 325
chÊt b×nh thêng cña chÝnh ngay søc lao ®éng. Trong ngµnh
Víi t c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸
chuyªn m«n mµ søc lao ®éng nµy ®îc sö dông, th× nã ph¶i cã
tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh s¶n
mét tr×nh ®é trung b×nh vÒ mÆt tµi nghÖ, vÒ mÆt thµnh thôc vµ
xuÊt hµng hãa; víi t c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh
tèc ®é. Nhng nhµ t b¶n cña chóng ta ®· mua ®îc ë trªn thÞ lao
trêng lao ®éng mét søc lao ®éng cã chÊt lîng trung b×nh. Søc
lao ®éng ®ã ph¶i ®îc tiªu phÝ víi mét møc ®é c¨ng th¼ng trung
kh¸c víi mét instrumentum semivocale1* vµ víi mét
b×nh th«ng thêng, víi mét møc cêng ®é b×nh thêng trong x·
instrumentum mutum2*. Nhng b¶n th©n ngêi lao ®éng muèn
héi. Nhµ t b¶n ch¨m lo ®Õn viÖc ®ã mét c¸ch còng gièng nh
tá cho sóc vËt vµ c«ng cô lao ®éng thÊy r»ng hä kh«ng gièng
chóng, r»ng hä lµ mét con ngêi. Hä nhËn thøc ®îc c¸i gi¸ trÞ
h¾n ch¨m lo lµm sao cho kh«ng mét phót nµo bÞ tiªu phÝ mét
cña sù kh¸c nhau ®ã khi hä ®èi xö víi chóng mét c¸ch tµn b¹o vµ
c¸ch v« Ých, kh«ng lao ®éng. H¾n ®· mua søc lao ®éng cho mét
hñy ho¹i chóng con amore2*. Cho nªn nguyªn t¾c kinh tÕ cña
kú h¹n nhÊt ®Þnh. H¾n muèn nhËn ®îc c¸i thuéc vÒ cña h¾n.
ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®ã lµ: chØ dïng nh÷ng c«ng cô lao ®éng
th« thiÓn nhÊt vµ côc mÞch nhÊt, v× nÆng nÒ côc mÞch nh thÕ
H¾n kh«ng muèn bÞ ¨n c¾p. Cuèi cïng, - vµ trong trêng hîp
th× khã bÞ hñy ho¹i h¬n. V× vËy, cho ®Õn khi næ ra cuéc Néi
nµy còng «ng chñ Êy l¹i cã c¸i code pÐnal 1* riªng cña h¾n, -
chiÕn, ë nh÷ng bang cã chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ trªn vÞnh Mª-hi-
nguyªn liÖu vµ t liÖu lao ®éng ph¶i ®îc tiªu dïng mét c¸ch
c«, ngêi ta cßn thÊy rÊt thÞnh hµnh nh÷ng chiÕc cµy kiÓu Trung
Quèc cò, nh÷ng chiÕc cµy nµy chØ dòi ®Êt nh kiÓu con lîn hay
hîp lý, bëi v× vËt liÖu hay t liÖu lao ®éng bÞ tiªu phÝ mét c¸ch
con chuét dòi, chø kh«ng rÏ thµnh luèng vµ lËt ngöa ®Êt lªn.
bÊt hîp lý lµ nh÷ng lîng lao ®éng vËt hãa bÞ hao phÝ mét c¸ch
Xem J. E. Cairnes. "The Slave Power". Lon-don, 1862, p. 46 sqq.
v« Ých, do ®ã chóng kh«ng ®îc tÝnh ®Õn vµ kh«ng tham gia vµo
Trong cuèn "Sea Board Slave States" cña «ng, ¤n-m¬-xtÐt kÓ l¹i
nh sau: "ë ®©y, ngêi ta ®· ®a cho t«i xem nh÷ng c«ng cô
viÖc h×nh thµnh ra gi¸ trÞ cña s¶n phÈm17).
mµ kh«ng mét ngêi nµo cã ®Çu ãc lµnh m¹nh l¹i ®Ó cho
c«ng nh©n lµm thuª dïng; t«i cho r»ng tÝnh chÊt nÆng nÒ vµ
Nh ta thÊy, sù kh¸c nhau mµ chóng ta ®· nªu ra tríc ®©y
th« kÖch qu¸ møc cña nh÷ng c«ng cô ®ã lµm cho lao ®éng
khi ph©n tÝch hµng hãa, gi÷a lao ®éng t¹o ra gi¸ trÞ sö dông vµ
khã kh¨n thªm Ýt nhÊt lµ ®Õn 10% so víi nh÷ng c«ng cô
còng lao ®éng Êy khi nã t¹o ra gi¸ trÞ, b©y giê l¹i biÓu hiÖn ra
thêng dïng ë níc ta. Nhng ngêi ta kh¼ng ®Þnh víi t«i
r»ng v× víi th¸i ®é cÈu th¶ vµ th« b¹o mµ nh÷ng ngêi n« lÖ
nh lµ sù kh¸c nhau gi÷a nh÷ng mÆt kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh
®èi xö víi chóng, nªn giao cho hä nh÷ng c«ng cô nhÑ h¬n vµ s¶n xuÊt.
Ýt th« kÖch h¬n sÏ lµ mét viÖc kh«ng tiÕt kiÖm, vµ nh÷ng
c«ng cô mµ chóng ta thêng giao cho c«ng nh©n cña chóng
ta, - vµ giao nh thÕ rÊt cã lîi cho chóng ta - sÏ kh«ng tån
t¹i ®îc lÊy mét ngµy trªn nh÷ng c¸nh ®ång lóa m× ë V¬-gi-
ni-a mÆc dï ®Êt ë ®©y nhÑ h¬n vµ Ýt ®¸ h¬n ë níc ta. Còng
17) §ã lµ mét trong nh÷ng t×nh h×nh lµm cho nÒn s¶n xuÊt dùa trªn chÕ ®é n« lÖ trë
gièng nh khi t«i hái t¹i sao trong c¸c tr¹i, ngêi ta l¹i
dïng la thay ngùa mét c¸ch phæ biÕn nh thÕ, th× lý do ®Çu
nªn ®¾t ®á. Theo c¸ch nãi rÊt ®óng cña ngêi thêi cæ, th× trong chÕ ®é nµy, ngêi lao ®éng
tiªn vµ cã tÝnh chÊt thuyÕt phôc nhÊt lµ ngùa kh«ng thÓ
chØ kh¸c víi gia sóc vµ víi c«ng cô lao ®éng v« tri gi¸c nh lµ mét instrumentum vocale2*
chÞu næi ®îc nh÷ng sù ®èi xö cña ngêi da ®en; ngùa bao
giê còng chãng bÞ kiÖt søc hay bÞ quÌ do sù ®èi xö ®ã, cßn la 1* - bé luËt h×nh
th× cã thÓ chÞu ®îc nh÷ng trËn ®ßn vµ thØnh tho¶ng bá ¨n 2* - c«ng cô biÕt nãi 326 lêi tùa vµ lêi b¹t 171
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 327
mét vµi b÷a còng kh«ng bÞ h¹i g× l¾m, chóng kh«ng bÞ c¶m
mét sè lao ®éng thõa ra, nhê mét ®é dµi lín h¬n cña cïng mét
l¹nh vµ kh«ng bÞ èm khi ngêi ta bá qua kh«ng ch¨m sãc
chóng hay b¾t chóng lµm viÖc qu¸ søc. V¶ l¹i, t«i còng
qu¸ tr×nh lao ®éng Êy: trong mét trêng hîp, ®ã lµ qu¸ tr×nh
ch¼ng cÇn ®i xa h¬n c¸i cöa sæ cña c¨n phßng trong ®ã t«i
s¶n xuÊt sîi, cßn trêng hîp kia - lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®å kim
®ang viÕt ®Ó hÇu nh bao giê còng ®îc chøng kiÕn nh÷ng hoµn18) .
sù ngîc ®·i sóc vËt mµ nÕu thÊy ®îc th× hÇu nh kh«ng
mét phÐc-mi-ª nµo ë miÒn B¾c l¹i kh«ng ®uæi ngay ngêi
MÆt kh¸c, trong mçi qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, lao ®éng cao
c«ng nh©n cña m×nh ®i" [tr. 46, 47].
h¬n bao giê còng ph¶i ®îc quy thµnh lao ®éng x· héi trung
1* - c«ng cô nöa biÕt nãi
b×nh, vÝ dô nh mét ngµy lao ®éng cao h¬n ®îc quy thµnh x 2* - c«ng cô c©m
ngµy lao ®éng gi¶n ®¬n ch¼ng h¹n19). Do ®ã chóng ta sÏ tr¸nh 3* - mét c¸ch thÝch thó
®îc nh÷ng sù tÝnh to¸n v« Ých vµ sÏ lµm cho viÖc ph©n tÝch
®éng vµ qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸
tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, lµ h×nh th¸i t b¶n chñ nghÜa cña
®îc ®¬n gi¶n h¬n, nÕu chóng ta gi¶ ®Þnh r»ng ngêi c«ng nÒn s¶n xuÊt hµng hãa.
nh©n, do t b¶n thuª mín, ®· thùc hiÖn mét thø lao ®éng gi¶n
Tríc ®©y, chóng ta ®· nªu lªn r»ng, ®èi víi qu¸ tr×nh lµm
®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh.
t¨ng gi¸ trÞ th× dï lao ®éng do nhµ t b¶n chiÕm h÷u lµ lao ®éng
gi¶n ®¬n, lao ®éng x· héi trung b×nh, hay lµ lao ®éng phøc t¹p
h¬n, lao ®éng cã träng lîng riªng cao h¬n, ®iÒu ®ã hoµn toµn
lo¹i lao ®éng gièng nh nhau l¹i cã nh÷ng vÞ trÝ kh¸c nhau. ë
kh«ng quan träng. Mét lao ®éng ®îc coi lµ cao h¬n, phøc t¹p
nh÷ng n¬i mµ thÓ lùc cña giai cÊp c«ng nh©n bÞ yÕu ®i hoÆc bÞ
kiÖt quÖ ®i mét c¸ch t¬ng ®èi ch¼ng h¹n, nh ngêi ta thêng
h¬n so víi lao ®éng x· héi trung b×nh, lµ biÓu hiÖn cña mét søc
thÊy trong tÊt c¶ c¸c níc cã nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ph¸t
lao ®éng ®ßi hái nh÷ng chi phÝ ®µo t¹o cao h¬n, ngêi ta ph¶i
triÓn, th× nh÷ng lo¹i lao ®éng nÆng nhäc ®ßi hái nhiÒu søc lùc
tèn nhiÒu thêi gian lao ®éng h¬n ®Ó s¶n xuÊt ra nã, vµ v× vËy nã
h¬n nãi chung l¹i chiÕm mét vÞ trÝ cao h¬n so víi nh÷ng lo¹i c«ng
viÖc tinh vi h¬n nhiÒu, nhng l¹i bÞ tôt xuèng hµng lao ®éng ®¬n
cã mét gi¸ trÞ cao h¬n so víi søc lao ®éng gi¶n ®¬n. NÕu gi¸ trÞ
gi¶n, vÝ dô nh lao ®éng cña ngêi bricklayer (thî nÒ) ë níc
cña søc lao ®éng Êy cao h¬n th× gi¸ trÞ ®ã còng biÓu hiÖn ra
Anh l¹i chiÕm mét ®Þa vÞ cao h¬n lao ®éng cña ngêi thî dÖt v¶i
trong mét lao ®éng cao h¬n vµ v× vËy, trong nh÷ng kho¶ng thêi
hoa rÊt nhiÒu. MÆt kh¸c, lao ®éng cña ngêi thî fustian cutter
gian lao ®éng b»ng nhau, nã sÏ ®îc vËt hãa trong nh÷ng gi¸ trÞ
t¬ng ®èi lín h¬n. Nhng dï cho tr×nh ®é gi÷a lao ®éng cña
ngêi kÐo sîi vµ lao ®éng cña ngêi thî b¹c cã chªnh lÖch víi
18) Sù ph©n biÖt gi÷a lao ®éng phøc t¹p vµ lao ®éng gi¶n ®¬n, gi÷a "skilled" vµ
nhau nh thÕ nµo ch¨ng n÷a, th× xÐt vÒ mÆt chÊt lîng, c¸i
"unskilled labour"1*mét phÇn chØ dùa trªn nh÷ng ¶o tëng, hay Ýt ra còng dùa trªn
nh÷ng sù kh¸c nhau tõ l©u ®· kh«ng cßn cã tÝnh chÊt hiÖn thùc n÷a, vµ chØ tiÕp tôc tån
phÇn lao ®éng mµ ngêi thî b¹c chØ dïng ®Ó hoµn l¹i gi¸ trÞ cña
t¹i nh lµ mét íc lÖ cæ truyÒn mµ th«i; mét phÇn kh¸c th× sù kh¸c nhau Êy dùa trªn c¸i
søc lao ®éng cña b¶n th©n anh ta còng ch¼ng kh¸c g× c¸i phÇn
t×nh c¶nh khèn ®èn h¬n cña mét sè tÇng líp nµo ®ã trong giai cÊp c«ng nh©n, t×nh c¶nh
nµy kh«ng cho phÐp hä ®ßi ®îc gi¸ trÞ søc lao ®éng cña hä gièng nh nh÷ng tÇng líp
lao ®éng phô thªm mµ anh ta dïng ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d.
kh¸c. ë ®©y, nh÷ng trêng hîp ngÉu nhiªn ®ãng vai trß lín ®Õn nçi còng nh÷ng
Tríc còng nh sau, gi¸ trÞ thÆng d xuÊt hiÖn chØ lµ nhê cã
1* - lao ®éng chuyªn nghiÖp vµ lao ®éng kh«ng chuyªn nghiÖp 328 lêi tùa vµ lêi b¹t 172
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 329
(c¾t l«ng v¶i) l¹i ®îc coi nh lµ "lao ®éng gi¶n ®¬n" mÆc dï lao
®éng ®ã ®ßi hái nh÷ng cè g¾ng lín vÒ thÓ lùc vµ l¹i rÊt cã h¹i cho
søc kháe. V¶ l¹i, kh«ng nªn nghÜ r»ng c¸i gäi lµ "skilled labour"
chiÕm mét vÞ trÝ lín vÒ mÆt sè lîng trong lao ®éng quèc d©n.
Theo sù tÝnh to¸n cña Len-g¬ th× ë Anh (kÓ c¶ xø Oen-x¬) cã trªn
11 triÖu ngêi sèng dùa vµo lao ®éng gi¶n ®¬n. Trong lóc «ng ta
viÕt t¸c phÈm nãi trªn, d©n sè lµ 18 triÖu, nÕu trõ ®i 1 triÖu quý
téc vµ 1 triÖu rìi nh÷ng ngêi cïng khæ, nh÷ng kÎ sèng lang
thang, ph¹m nh©n, g¸i ®iÕm, v.v.. th× cßn l¹i 4 650 000 ngêi
thuéc vÒ giai cÊp trung lu, gåm nh÷ng ngêi thùc lîi nhá, c«ng
chøc, v¨n sÜ, häa sÜ, thÇy gi¸o, v.v.. §Ó cã sè 4 2/3 triÖu Êy, th×
ngoµi c¸c chñ ng©n hµng, v.v. ra, «ng ta cßn xÕp tÊt c¶ nh÷ng
"c«ng nh©n c«ng xëng" ®îc tr¶ c«ng kh¸ nhÊt vµo bé phËn lao
®éng cña giai cÊp trung lu! Ngay c¶ nh÷ng brich-layers còng
®îc liÖt vµo h¹ng "nh÷ng ngêi lao ®éng phøc t¹p". Sau ®ã th× ë
«ng ta cßn l¹i 11 triÖu ®· nãi trªn (S.Laing. "National Distress
etc.". London. 1844 (p. 51 -52). "Mét giai cÊp lín, kh«ng thÓ lÊy
g× ngoµi lao ®éng gi¶n ®¬n ®Ó ®æi lÊy thøc ¨n, ®ang häp thµnh
khèi ®«ng chñ yÕu trong d©n chóng" (James Mill trong môc
"Colony". "Supplement to the Encyclopaedia Britannica", 1831).
19) "Khi ngêi ta nãi ®Õn lao ®éng víi t c¸ch lµ thíc ®o gi¸
trÞ, th× ngêi ta nhÊt thiÕt ph¶i hiÓu ®ã lµ mét lo¹i lao ®éng nhÊt
®Þnh… tû lÖ gi÷a nã vµ c¸c lo¹i lao ®éng kh¸c cã thÓ x¸c ®Þnh
®îc mét c¸ch dÔ dµng" ([J.Cazenove.] "Outlines of Political
Economy". London, 1832, p. 22, 23). 330 lêi tùa vµ lêi b¹t 173
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 331
Ngêi c«ng nh©n kh«ng ph¶i lao ®éng hai lÇn trong cïng mét
thêi gian: mét lÇn dïng lao ®éng cña m×nh ®Ó kÕt hîp mét gi¸
trÞ vµo b«ng, vµ mét lÇn n÷a ®Ó b¶o tån gi¸ trÞ cò cña b«ng, hay
- ®iÒu nµy còng vËy - ®Ó chuyÓn gi¸ trÞ cña b«ng mµ anh ta ®ang
chÕ biÕn vµ gi¸ trÞ cña cäc sîi mµ anh ta ®ang sö dông, vµo s¶n
phÈm, tøc lµ vµo sîi. Anh ta b¶o tån gi¸ trÞ cò b»ng c¸ch gi¶n
®¬n kÕt hîp gi¸ trÞ míi vµo. Nhng v× viÖc g¾n thªm mét gi¸
trÞ míi vµo ®èi tîng lao ®éng vµ viÖc b¶o toµn nh÷ng gi¸ trÞ
cò trong s¶n phÈm lµ hai kÕt qu¶ hoµn toµn kh¸c nhau mµ
ngêi c«ng nh©n ®· ®¹t ®îc trong cïng mét thêi gian, mÆc dï ch¬ng VI
lµ trong thêi gian ®ã, anh ta kh«ng lµm viÖc hai lÇn, cho nªn
kÕt qu¶ hai mÆt ®ã râ rµng chØ cã thÓ gi¶i thÝch ®îc b»ng tÝnh T b¶n
chÊt hai mÆt cña b¶n th©n lao ®éng cña anh ta mµ th«i. Trong bÊt biÕn vµ
cïng mét thêi gian, nhê vµo mét thuéc tÝnh cña nã, lao ®éng t b¶n kh¶
ph¶i s¸ng t¹o ra gi¸ trÞ, vµ nhê vµo mét thuéc tÝnh kh¸c, nã biÕn
ph¶i b¶o toµn hoÆc chuyÓn gi¸ trÞ.
Ngêi c«ng nh©n g¾n thªm thêi gian lao ®éng, vµ v× vËy g¾n
thªm gi¸ trÞ, b»ng c¸ch nµo? Bao giê còng chØ díi c¸i h×nh th¸i
Nh÷ng nh©n tè kh¸c nhau cña qu¸ tr×nh lao ®éng tham gia
lao ®éng s¶n xuÊt ®Æc biÖt cña anh ta mµ th«i. Ngêi kÐo sîi chØ
mét c¸ch kh¸c nhau vµo sù h×nh thµnh gi¸ trÞ cña s¶n phÈm.
g¾n thªm thêi gian lao ®éng b»ng c¸ch kÐo sîi, ngêi thî dÖt
Ngêi c«ng nh©n g¾n vµo ®èi tîng lao ®éng mét gi¸ trÞ míi,
b»ng c¸ch dÖt, vµ ngêi thî rÌn b»ng c¸ch rÌn. Vµ chØ nhê c¸i
b»ng c¸ch kÕt hîp vµo ®ã mét lîng lao ®éng nhÊt ®Þnh, kh«ng
h×nh th¸i cã Ých Êy mµ nãi chung hä g¾n thªm ®îc lao ®éng, vµ
kÓ néi dung cô thÓ, môc ®Ých vµ tÝnh chÊt kü thuËt cña lao ®éng
v× vËy, g¾n thªm ®îc gi¸ trÞ míi; chØ nhê cã viÖc kÐo sîi, dÖt,
®ã lµ nh thÕ nµo. MÆt kh¸c, chóng ta l¹i t×m thÊy nh÷ng gi¸
rÌn, mµ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt - nh b«ng vµ cäc sîi, sîi vµ
trÞ cña c¸c t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng díi d¹ng nh÷ng bé
khung cöi, s¾t vµ ®e - ®· trë thµnh nh÷ng yÕu tè t¹o thµnh s¶n
phËn cÊu thµnh gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, vÝ dô nh t×m thÊy gi¸ trÞ
phÈm, t¹o thµnh mét gi¸ trÞ sö dông míi20). H×nh th¸i gi¸ trÞ sö
cña b«ng vµ cäc sîi trong gi¸ trÞ cña sîi. Nh vËy lµ gi¸ trÞ cña
dông cò cña nh÷ng thø ®ã chØ biÕn ®i ®Ó råi l¹i xuÊt hiÖn díi
c¸c t liÖu s¶n xuÊt ®îc b¶o toµn nhê chuyÓn vµo s¶n phÈm.
mét h×nh th¸i gi¸ trÞ sö dông míi. Nhng ngay khi nghiªn cøu
ViÖc chuyÓn sang ®ã diÔn ra trong thêi gian biÕn c¸c t liÖu s¶n
xuÊt thµnh s¶n phÈm, trong qu¸ tr×nh lao ®éng. ViÖc chuyÓn
sang ®ã ®îc thùc hiÖn nhê lao ®éng. Nhng b»ng c¸ch nµo?
20) "Lao ®éng s¸ng t¹o ra mét vËt míi thay cho mét vËt cò mµ nã ®· hñy diÖt" (An
Essay on the Political Economy of Nations". London, 1821, 13). 332 lêi tùa vµ lêi b¹t 174
lêi tùa viÕt cho lÇn xuÊt b¶n thø nhÊt 333
qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ, chóng ta còng ®· thÊy r»ng v× gi¸ trÞ sö
c¸i thuéc tÝnh cô thÓ, ®Æc thï, cã Ých cña nã víi t c¸ch lµ mét
dông ®· ®îc tiªu dïng mét c¸ch cã môc ®Ých ®Ó s¶n xuÊt ra mét
qu¸ tr×nh kÐo sîi, th× lao ®éng cña ngêi thî kÐo sîi chuyÓn gi¸
gi¸ trÞ sö dông míi, cho nªn thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt
trÞ cña nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®ã sang s¶n phÈm, vµ do ®ã ®·
ra mét gi¸ trÞ sö dông ®· tiªu dïng lµ mét bé phËn cña thêi gian lao
b¶o tån gi¸ trÞ cña chóng trong s¶n phÈm. Do ®ã mµ cã tÝnh
®éng cÇn thiÕt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ sö dông míi, do ®ã nã chÝnh lµ thêi
chÊt hai mÆt cña kÕt qu¶ cña lao ®éng trong cïng mét thêi gian.
gian lao ®éng ®îc chuyÓn tõ nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng
Do g¾n thªm lao ®éng vÒ mÆt lîng mµ mét gi¸ trÞ míi ®îc
sang s¶n phÈm míi. Do ®ã ngêi lao ®éng b¶o toµn ®îc gi¸ trÞ cña
thªm vµo, cßn do chÊt lîng cña lao ®éng ®· g¾n thªm mµ nh÷ng
nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®· tiªu dïng, hay chuyÓn nh÷ng gi¸ trÞ ®ã
gi¸ trÞ cò cña t liÖu s¶n xuÊt ®îc b¶o toµn trong s¶n phÈm. C¸i
vµo s¶n phÈm víi t c¸ch lµ nh÷ng bé phËn cÊu thµnh gi¸ trÞ cña
t¸c dông hai mÆt ®ã cña cïng mét lao ®éng, kÕt qu¶ cña tÝnh chÊt
s¶n phÈm Êy, kh«ng ph¶i b»ng c¸ch g¾n thªm lao ®éng cña m×nh
hai mÆt cña lao ®éng, béc lé ra mét c¸ch râ rµng trong nh÷ng hiÖn
nãi chung, mµ chÝnh lµ do tÝnh chÊt cã tÝnh ®Æc thï, do c¸i h×nh th¸i tîng kh¸c nhau.
s¶n xuÊt ®Æc biÖt cña thø lao ®éng ®îc g¾n thªm ®ã. Víi t c¸ch lµ
mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt cã môc ®Ých nh kÐo sîi, dÖt v¶i, rÌn, lao
Gi¶ ®Þnh r»ng mét ph¸t minh nµo ®ã cho phÐp ngêi kÐo sîi
®éng ®· c¶i tö hoµn sinh c¸c t liÖu s¶n xuÊt chØ b»ng c¸ch lµ
cã thÓ kÐo trong 6 giê mét lîng b«ng tríc kia ph¶i kÐo trong
tiÕp xóc víi chóng, hµ h¬i sèng cho chóng, ®Ó biÕn chóng thµnh
36 giê. Víi t c¸ch lµ mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt cã môc ®Ých vµ cã
nh÷ng nh©n tè cña qu¸ tr×nh lao ®éng vµ kÕt hîp víi chóng
Ých th× lao ®éng cña ngêi kÐo sîi ®· t¨ng søc m¹nh cña nã lªn thµnh s¶n phÈm.
gÊp 6 lÇn. S¶n phÈm cña ngêi ®ã còng t¨ng lªn gÊp 6 lÇn: 36
pao sîi chø kh«ng ph¶i 6 pao n÷a. Nhng 36 pao b«ng Êy b©y
NÕu lao ®éng s¶n xuÊt ®Æc thï cña ngêi c«ng nh©n kh«ng
giê còng chØ thu hót mét thêi gian lao ®éng nh 6 pao tríc kia.
ph¶i lµ kÐo sîi, th× nã sÏ kh«ng biÕn ®îc b«ng thµnh sîi, vµ do
Chóng ®îc g¾n thªm mét sè lao ®éng míi 6 lÇn Ýt h¬n so víi
®ã nã sÏ kh«ng chuyÓn ®îc gi¸ trÞ cña b«ng vµ cäc sîi vµo sîi.
nh÷ng ph¬ng ph¸p tríc kia, v× vËy gi¸ trÞ míi thªm vµo còng
Ngîc l¹i, nÕu còng ngêi c«ng nh©n ®ã ®æi nghÒ, vÝ dô nh trë
chØ b»ng mét phÇn s¸u so víi tríc. MÆt kh¸c, trong s¶n phÈm,
thµnh thî méc ch¼ng h¹n, th× sau còng nh tríc, b»ng ngµy
trong 36 pao sîi, b©y giê l¹i cã mét gi¸ trÞ b«ng gÊp 6 lÇn. Trong
lao ®éng cña m×nh, ngêi c«ng nh©n ®ã vÉn sÏ thªm gi¸ trÞ vµo
6 giê kÐo sîi Êy, mét gi¸ trÞ nguyªn liÖu lín h¬n tríc kia 6 lÇn
vËt liÖu. Do ®ã, ngêi c«ng nh©n g¾n thªm ®îc gi¸ trÞ lµ nhê
®· ®îc b¶o toµn vµ chuyÓn vµo s¶n phÈm, tuy r»ng mét gi¸ trÞ
lao ®éng cña m×nh, nhng kh«ng ph¶i v× lao ®éng nµy lµ lao
míi 6 lÇn Ýt h¬n ®îc kÕt hîp thªm vµo còng mét sè lîng
®éng cña ngêi thî dÖt hay ngêi thî méc, mµ v× nã lµ lao ®éng
nguyªn liÖu nh thÕ. §iÒu ®ã chøng tá r»ng, c¸i thuéc tÝnh nhê
trõu trîng, lao ®éng x· héi nãi chung, vµ anh ta g¾n thªm
®ã mµ lao ®éng b¶o toµn ®îc gi¸ trÞ trong mét qu¸ tr×nh duy
®îc mét ®¹i lîng gi¸ trÞ nhÊt ®Þnh kh«ng ph¶i lµ v× lao ®éng
nhÊt kh«ng thÓ ph©n chia th× kh¸c mét c¸ch c¨n b¶n nh thÕ
cña anh ta cã mét néi dung cã Ých ®Æc biÖt, mµ v× nã ®· kÐo dµi
nµo víi c¸i thuéc tÝnh nhê ®ã mµ nã s¸ng t¹o ra gi¸ trÞ. Trong
trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh. Nh vËy, víi c¸i thuéc tÝnh
c«ng viÖc kÐo sîi, sè thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cho mét sè
chung, trõu tîng cña nã, víi t c¸ch lµ mét sù chi phÝ søc lao
lîng b«ng nhÊt ®Þnh cµng lín bao nhiªu th× gi¸ trÞ míi thªm
®éng cña con ngêi, lao ®éng cña ngêi thî kÐo sîi ®· g¾n thªm
vµo b«ng l¹i cµng lín bÊy nhiªu, nhng sè pao b«ng ®îc kÐo
®îc mét gi¸ trÞ míi vµo gi¸ trÞ cña b«ng vµ cña cäc sîi; cßn víi

Sách về Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối môn Kinh tế chính trị Mác - Lênin | Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

Tài liệu liên quan:

Nội dung Luận cương Chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương (10/1930)

sách muôn kiếp nhân sinh rất hay

5 Current issues in materials development-English_Language_Teaching_Today_Linking-64-77

CHUYÊN ĐỀ CHUNG VỀ KIẾN THỨC THỂ LOẠI VĂN HỌC

BÀI GIẢNG VỀ BÀI 8 LẬP KẾ HOẠCH CHI TIÊU