Sự khác nhau giữa nền kinh tế thị trường và nền kinh tế hỗn hợp môn Kinh tế vi mô | Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân

Sự khác nhau giữa nền kinh tế thị trường và nền kinh tế hỗn hợp.
Nếu nền kinh tế thị trường dựa trên sức mạnh của cung và cầu với sự
can thiệp của chính phủ ít hoặc không có. Thì trong nền kinh tế hỗn hợp
lại được kiểm soát một phần bởi chính phủ và một phần dựa trên các lực
lượng cung và cầu. Nói chung, một hệ thống kinh tế hỗn hợp liên quan
đến khu vực công( nhà nước) và khu vực tư nhân.
Trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng và doanh nghiệp có thể tự
do quyết định mua những gì và sản xuất những gì. Trong khi trong nền
kinh tế hỗn hợp, sản xuất, phân phối và các hoạt động khác bị hạn chế
bởi sự can thiệp của chính phủ ở những mức độ khác nhau.
Cơ chế xác định giá cả:
Giá cả phát sinh tự nhiên trong nền kinh tế thị trường dựa trên cung và
cầu. Sở thích tiêu dùng và sự khan hiếm nguồn lực xác định sản phẩm
nào được sản xuất và số lượng; giá cả trong nền kinh tế thị trường đóng
vai trò như là dấu hiệu cho các nhà sản xuất và người tiêu dùng đưa ra quyết định.
Trong khi nền kinh tế hỗn hợp, thị trường cũng là nhân tố chủ yếu chi
phối, dẫn dắt các quyết định kinh tế của hàng triệu người sản xuất và
tiêu dùng. Tuy nhiên, nhà nước cũng tham gia tích cực và có vai trò
quan trọng trong việc xử lí nhiều vấn đề kinh tế của xã hội. Vì những lí
do khác nhau, nhà nước vẫn tham gia trực tiếp vào việc sản xuất một số
mặt hàng (như quốc phòng, điện, nước sạch…) hay gián tiếp ảnh hưởng
đến việc sản xuất các hàng hoá của khu vực tư nhân (nhà nước có thể
cấm đoán việc sản xuất, buôn bán những mặt hàng như ma tuý; hạn chế
việc kinh doanh một số mặt hàng như thuốc lá, bia, rượu; khuyến khích
việc cung ứng, tiêu dùng một số mặt hàng như sách giáo khoa cho học
sinh, muối i-ốt, nước sạch…). Nhà nước tác động đến hành vi của những
người sản xuất và tiêu dùng thông qua nhiều công cụ như pháp luật, thuế
khoá, các khoản trợ cấp… Chống độc quyền hay các hành vi cạnh tranh
không lành mạnh, bảo vệ môi trường, ổn định hoá và thúc đẩy tăng
trưởng kinh tế, phân phối lại thu nhập để theo đuổi những mục tiêu công
bằng nhất định… là những mối quan tâm khác nhau của các nhà nước
trong nền kinh tế hỗn hợp.
Vai trò của chính phủ: Kinh tế hỗn hợp chịu sự can thiệp của chính phủ
nhiều hơn là kinh tế thị trường.
Kinh tế hỗn hợp là sự kết hợp sự tác động của chính phủ và cơ chế thị
trường trong việc sản xuất và phân phối hàng hóa. Phần lớn các ngành
công nghiệp đều do tư nhân sở hữu, và các thương nhân được tự do thiết
lập, sở hữu, và vận hành doanh nghiệp. Tuy nhiên chính phủ là người
điều tiết các chức năng cơ bản như cấp lương hưu, điều tiết lao động,
mức lương tối thiểu, và quản lý môi trường. Giáo dục, y tế, và một số
ngành dịch vụ thiết yếu khác thường là do chính phủ nắm giữ, đặc biệt
các ngành quan trọng như giao thông, viễn thông và năng lượng,
Kinh tế thị trường đề cao vai trò của chế độ sở hữu tư nhân, của tự do cá
nhân và cạnh tranh tự do. Trong mô hình kinh tế thị trường, sự can thiệp
điều tiết của nhà nước vào các quá trình kinh tế được hạn chế ở mức
thấp. Quá trình phát triển kinh tế chủ yếu do khu vực tư nhân vận hành
dưới sự điều tiết của “bàn tay vô hình” (tức cơ chế cạnh tranh tự do).
Chức năng chính của nhà nước là bảo vệ chế độ sở hữu tư nhân và các
quyền tự do cá nhân, bảo đảm ổn định vĩ mô, tạo điều kiện để kinh tế tư
nhân và cơ chế thị trường tự do vận hành thuận lợi nhất. Sự tham gia của
nhà nước vào quá trình phân phối lại, vào hệ thống phúc lợi xã hội nhằm
giảm thiểu tình trạng bất bình đẳng, tạo lập công bằng xã hội, ngăn chặn
và xử lý các thất bại thị trường tuy vẫn được coi trọng nhưng không
nhiều như ở nền kinh tế hỗn hợp. Trong nền kinh tế thị trường, trong khi
vai trò động lực phát triển của lợi ích tư nhân, lợi ích cá nhân (lợi nhuận)
được đề cao thì vai trò "bánh lái" của sự điều tiết, định hướng phát triển
của nhà nước (bàn tay hữu hình) lại tương đối bị xem nhẹ so với các mô hình khác.
Đối với nền kinh tế thị trường, việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là
vô cùng gay gắt đòi hỏi các doanh nghiệp phải đổi mới từng ngày dẫn
đến một số doanh nghiệp không trụ vững đã bị các hãng sản xuất lớn
mạnh thôn tính. Những nhà sản xuất lớn còn lại sẽ thâu tóm phần lớn thị
trường,nền kinh tế thị trường sẽ dần biến thành kinh tế độc quyền chi
phối. Các doanh nghiệp độc quyền không có đối thủ cạnh tranh nên tùy
ý chi phối thị trường, họ sẽ cố ý tăng giá, giảm chất lượng sản phẩm để
tăng thêm lợi nhuận, gây ra tổn thất cho xã hội và người tiêu dùng. Do
chạy theo lợi nhuận nên các doanh nghiệp sẽ đầu tư mở rộng sản xuất
liên tục, sớm muộn sẽ dẫn đến mất cân bằng cung cầu và dẫn đến lạm
phát. Không những thế, cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị
trường có thể dẫn tới bất bình đẳng trong xã hội và quan niệm, khi người
giàu lại càng giàu mà người nghèo lại càng nghèo dẫn đến phân chia giai
cấp và người giàu sẽ là người nắm quyền lực cai trị xã hội dẫn tới nguy
cơ bất ổn xã hội, khi người nghèo đấu tranh để có cuộc sống tốt hơn.
Những điều đó lại trái ngược với định hướng và mục tiêu của chính phủ
vì đối với nhà nước việc phát triển kinh tế luôn luôn đi đôi với phát triển
xã hội. Và đó cũng là sự khác biệt giữa nền kinh tế thị trường và nền
kinh tế hỗn hợp, khi mà nền kinh tế hỗn hợp luôn bị chi phổi bởi chính phủ. Kết luận
Hiệu quả tăng lên trong nền kinh tế thị trường khi có sự cạnh tranh giữa
các quốc gia khác nhau. Khi nền kinh tế hỗn hợp có cả khu vực công và
khu vực tư nhân đang làm việc chăm chỉ thì sẽ có sự gia tăng sản xuất quốc gia.
Ngày nay phần lớn các nước công nghiệp có nền kinh tế hỗn hợp, nơi
chính phủ đóng một vai trò lớn hơn trong nền kinh tế với các công ty tư nhân.
Nền kinh tế hỗn hợp luôn bị chi phối bởi chính phủ nên những nước
thuộc nền kinh tế hỗn hợp có tốc độ phát triển kinh tế, cộng nghệ sẽ
chậm hơn các nước thuộc nền kinh tế thị trường. Nhưng đổi lại là sự
phân hoá giàu nghèo sẽ không quá lớn đối với những nước thuộc nền
kinh tế hỗn hợp, còn những nước thuộc nền kinh tế thị trường thì ngược lại.