Tài liệu ôn tập môn Kinh tế chính trị | Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

lOMoARcPSD|60147383 Ktct - Kinh Tế CT
Political Economy (Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) Scan to open on Studeersnel
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
3. Tư bản cố định và tư bản lưu động
Các bộ phận khác nhau của tư bản sản xuất không chu chuyển giống nhau.
Căn cứ vào phương thức chu chuyển khác nhau của từng bộ phận tư bản, người ta
chia tư bản sản xuất thành tư bản cố định và tư bản lưu động.
a) Tư bản cố định:
- Là bộ phận tư bản sản xuất tồn tại dưới dạng hình thái tư liệu lao động (máy
móc, thiết bị, nhà xưởng,...) tham gia toàn bộ vào quá trình sản xuất nhưng giá trị
của nó chỉ chuyển dần dần, từng phần vào giá trị sản phẩm theo mức độ hao mòn.
Có hai loại hao mòn là hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình:
Hao mòn hữu hình là hao mòn cả về giá trị sử dụng và giá trị. Hao mòn hữu
hình do quá trình sử dụng và sự tác động của tự nhiên gây ra.
Hao mòn vô hình là hao mòn thuần túy về giá (mất giá) do sự tăng lên của
năng suất sản xuất ra tư liệu lao động và sự xuất hiện của những thế hệ tư liệu lao
động mới có năng suất cao hơn.
- Các nhà tư bản tìm cách kéo dài ngày lao động, tăng cường độ lao động,
tăng ca làm việc... nhằm tận dụng công suất của máy móc trong thời gian càng
ngắn để tránh hao mòn vô hình.
→. Để khôi phục lại tư bản cố định đã hao mòn nhà tư bản phải lập quỹ khấu
hao. Sau từng thời kỳ bản hàng họ đều trích ra một số tiền ngang với mức độ hao
mòn của tư bản cố định để bỏ vào quỹ khấu hao được dùng vào việc sửa chữa cơ
bản một phần khác được đem vào gửi ngân hàng, chờ đến thời kỳ mua máy móc
hoặc xây dựng nhà xưởng mới.
b) Tư bản lưu động
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
Tư bản lưu động là bộ phận tư bản tồn tại dưới dạng nguyên - nhiên - vật liệu,
vật liệu phụ, sức lao động... giá trị của nó lưu thông toàn bộ cùng với sản phẩm và
được hoàn lại toàn bộ cho các nhà tư bản sau mỗi quá trình sản xuất.
Khi chia tư bản ra thành tư bản cố định và tư bản lưu động cũng là một bộ
phận chia khoa học, hợp lý. Sự phân chia này rất cần thiết cho quản lý kinh tế, tuy
nhiên chúng ta không nên nhầm lẫn với sự phân chia thành tư bản bất biến và tư
bản khả biến là dựa trên tác dụng khác nhau của các bộ phận khác nhau của các bộ
phận tư bản trong quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư.
Tư bản cố định chu chuyển chậm hơn tư bản lưu động. Khi tư bản cố định chu
chuyển được một vòng thì tư bản lưu động chu chuyển được nhiều vòng. Ngay
trong tư bản cố định thời gian chu chuyển của các yếu tố là không giống nhau. * Chu chuyển chung:
Chu chuyển chung là chu chuyển trung bình của giá trị tư bản cố định và tư
bản lưu động. Chu chuyển chung có liên quan đến chu chuyển của tổng tư bản ứng trước.
Công thức tính tốc độ chu chuyển chung của tổng tư bản ứng trước là: T = (GCĐ + GLĐ)/K
GCĐ = Giá trị tư bản cố định / Số năm sử dụng
GLĐ = Giá trị tư bản lưu động x Số vòng (lần) chu chuyển của nó trong năm
K = Tổng tư bản ứng trước
T = Tốc độ chu chuyển chung
Chu chuyển chung nhanh hay chậm phụ thuộc tốc độ chu chuyển của tư bản
cố định và tư bản lưu động.
* Chu chuyển thực tế:
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
Chu chuyển thực tế là thời gian thực tế để tất cả các bộ phận của tư bản được
khôi phục lại cả về hiện vật và giá trị.
Chu chuyển thực tế nhanh hay chậm phụ thuộc vào thời gian để tư bản cố
định được khôi phục hoàn toàn.
Chu chuyển thực tế do thời gian tồn tại của tư bản cố định đầu tư quy định.
Chu chuyển thực tế không ăn khớp với chu chuyển chung của nó. Chu chuyển thực
tế thường rút ngắn lại hơn so với chu chuyển chung do ảnh hưởng của hao mòn vô hình.
4. NHÂN TỐ, GIẢI PHÁP NÂNG CAO TỐC ĐỘ CHU CHUYỂN TƯ BẢN
* Nhân tố ảnh hưởng đến tốc độ chu chuyển tư bản:
Từ công thức tính tốc độ chu chuyển tư bản cho thấy thời gian chu chuyển tư
bản phụ thuộc vào độ dài hay ngắn của thời gian sản xuất và thời gian lưu thông.
- Thời gian sản xuất dài, ngắn ngoài sự phụ thuộc vào đặc điểm của từng
ngành sản xuất khác nhau, còn phụ thuộc vào trình độ tiến bộ khoa học kỹ thuật
công nghệ và khả năng ứng dụng vào quá trình sản xuất, phụ thuộc vào trình độ tổ
chức phân công lao động và trình độ dịch vụ các yếu tố gần với đầu vào của sản xuất.
- Thời gian lưu thông dài ngắn phụ thuộc vào các nhân tố như: tình hình thị
trường (cung – cầu và giá cả...); khoảng cách từ sản xuất đến thị trường, trình độ
phát triển của giao thông vận tải… Quá trình lưu thông càng được rút ngắn thì tốc
độ chu chuyển tư bản càng nhanh chóng.
Như vậy, do ảnh hưởng của nhiều nhân tố, nên thời gian chu chuyển của các
tư bản diễn ra khác nhau. Để nâng cao hiệu quả sử dụng tư bản các nhà tư bản
thường tìm biện pháp khai thác mặt thuận lợi và hạn chế mặt không thuận lợi của
những nhân tố trên để nâng cao tốc độ chu chuyển tư bản nhằm tăng cường bóc lột
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
ngày càng nhiều giá trị thặng dư đối với giai cấp công nhân. Do đó lại làm tăng
thêm mâu thuẫn trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa.
* Giải pháp nâng cao tốc độ chu chuyển tư bản:
Trong quá trình sản xuất, cần rút ngắn thời gian gián đoạn lao động và thời
gian dự trữ sản xuất vì có thể xảy ra hao mòn vô hình và hao mòn hữu hình. Vì vậy
càng rút ngắn được quá trình này càng hạn chế được thiệt hại do hai loại hao mòn
này gây ra, và rút ngắn được thời gian chu chuyển tư bản. Cần rút ngắn bằng cách
nâng cao năng suất lao động và hiệu quả lao động. Để tăng được năng suất lao
động cần phải áp dụng tiến bộ của khoa học kĩ thuật hiện đại cho phép sử dụng
những thành tựu kĩ thuật và công nghệ sản xuất mới, cho phép tổ chức dịch vụ sản
xuất một cách khoa học... phù hợp với mục đích kinh doanh để đạt được hiệu quả
cao nhất. Trong quá trình sản xuất cần tạo ra khâu sản xuất liên hoàn, như vậy sẽ
hạn chế được "thời gian chết". Vì như vậy sẽ đánh vào trách nhiệm của mọi người
hơn, chỉ cần nghẽn ở một khâu thôi sẽ gây ra cả quy trình sản xuất bị đình trệ, nên
sẽ nâng cao được hiệu quả sản xuất.
Phương pháp rút ngắn thời gian lưu thông có thể thực hiện bằng cách cải tiến
chất lượng hàng hóa, cải tiến mặt hàng, cải tiến mạng lưới và phương pháp thương
nghiệp. Đặc biệt là phát triển ngành giao thông vận tải để rút ngắn khoảng cách từ
nơi cung cấp đầu vào đến nơi sản xuất. Và hàng hóa sản xuất ra lưu thông thông
suốt, không bị dư thừa, ế ẩm. Nâng cao chất lượng sản phẩm đóng vai trò quyết
định nhưng bên cạnh đó cần chú trọng khâu bán hàng. Để bán hàng được thuận lợi
cần quan tâm đến Marketing, quảng cáo. Đây là cầu nối giữa người sản xuất và
người tiêu dùng. Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay khi mà
hàng hóa tràn ngập thị trường, có rất nhiều sự lựa chọn cho người tiêu dùng. Vì
vậy để người tiêu dùng biết đến sản phẩm và tin tưởng về chất lượng sản phẩm đòi
hỏi phải thực hiện tốt khâu này. Trong khâu này cần chú ý đến đặc điểm tôn giáo,
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
phong tục của từng địa phương, từng quốc gia để phù hợp được với người sử dụng.
Đó là bí quyết thành công của các doanh nghiệp.
→ Việc tăng tốc độ chu chuyển của tư bản có ý nghĩa quan trọng:
+ Nâng cao tốc độ chu chuyển của tư bản cố định sẽ tiết kiệm được chi phí
bảo quản, sửa chữa tài sản cố định, giảm được hao mòn hữu hình và hao mòn vô
hình, cho phép đổi mới nhanh máy móc, thiết bị; có thể sử dụng quỹ khấu hao làm
quỹ dự trữ sản xuất để mở rộng sản xuất mà không cần có tư bản phụ thêm.
+ Tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động tăng lên sẽ làm tăng lượng tư bản
lưu động được sử dụng trong năm, do đó tiết kiệm được tư bản ứng trước.
+ Mặt khác, do tăng tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động khả biến làm cho
tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư hàng năm tăng lên.
II. Vận dụng lí luận vào các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp của Việt
Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
1. Xác định đường lối sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp
Hiện nay, nền kinh tế nước ta là nền kinh tế nhiều thành phần với nhiều hình
thức sở hữu khác nhau. Bên cạnh các chính sách kinh tế khuyến khích thành lập
doanh nghiệp ngày một nhiều. Song việc thành công hay thất bại lại do rất nhiều
yếu tố tác động. Những nhân tố then chốt là sự quyết định của nhà tư bản.
Ngày nay trong cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng
XHCN. Doanh nghiệp nhà nước là một chủ thể sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp
phải xác định cho mình một hướng đi đúng đắn, phù hợp nhất. Phải giải quyết
được ba câu hỏi: Sản xuất cái gì?, Sản xuất như thế nào? và Sản xuất cho ai?. Chỉ
khi doanh nghiệp trả lời được ba câu hỏi này một cách rõ ràng, chính xác và đầy đủ
nhất thì hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sẽ có hiệu quả tốt. Như
vậy có thể nói, các doanh nghiệp đã thực hiện quá trình tuần hoàn tư bản.
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
Trả lời cho câu hỏi sản xuất cái gì, doanh nghiệp cần có chiến lược phân tích
nhu cầu thị trường xem thị trường đang thiếu cái gì, mà nhu cầu về mặt hàng này
đang tăng thì nó sẽ mang lại nhiều lợi nhuận nhất cho doanh nghiệp trong khả năng
vốn hiện có. Sau đó nhà tư bản sẽ bỏ vốn để mua tư liệu sản xuất như nguyên vật
liệu, sức lao động, nhà xưởng... Đây là giai đoạn vốn của doanh nghiệp từ hình thái
tiền tệ chuyển sang hình thái hiện vật. Ở giai đoạn này nhà tư bản phải biết cân đối
vốn để mua tư liệu sản xuất vả trả lương cho công nhân theo tỷ lệ thích hợp. Nếu
một trong hai nhân tố đó không được phân bổ phù hợp sẽ làm cho quá trình sản
xuất không hiệu quả ảnh hưởng tới sự tuần hoàn và chu chuyển của tư bản.
Dựa vào phân tích tốc độ chu chuyển của vốn các doanh nghiệp không chỉ lên
kế hoạch sản xuất kinh doanh mà còn phải xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn
bằng cách hình thành các quỹ như: quỹ đầu tư phát triển, quỹ khấu hao, quỹ phúc
lợi. Sau một thời gian sản xuất những quỹ này được đưa ra sử dụng mở rộng sản
xuất, cải tiến máy móc, nhập các dây chuyền sản xuất hiện đại làm tăng năng suất
lao động giảm chi phí cá biệt, giảm giá thành sản phẩm để tăng tính cạnh tranh trên thị trường.
2. Nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp
Đổi mới và kiện toàn bộ máy quản lý từ trên xuống dưới giúp chúng ta làm
việc tốt hơn, các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả hơn. Thông qua đổi mới
chúng ta xóa bỏ được cơ chế quản lý cũ, quan liêu, bao cấp chỉ biết đến các chính
sách mệnh lệnh mà không có các biện pháp khuyến khích lao động, khuyến khích phát triển.
Nâng cao năng lực của các cán bộ quản lý. Chúng ta phải thường xuyên đào
tạo, bồi dưỡng kiến thức mới cho họ, chỉ có làm như vậy mới đáp ứng được xu thế
của thời đại. Một cán bộ quản lý có năng lực, có tri thức là một điều kiện không thể
thiếu được cho các doanh nghiệp.
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com) lOMoARcPSD|60147383
Cần nghiên cứu chuyển các tổ chức quốc doanh sang chế độ trách nhiệm hữu
hạn, lấy vốn pháp định làm cơ sở cho việc xử lý các quan hệ kinh tế giữa các
doanh nghiệp cũng như giữa các doanh nghiệp và tổ chức tín dụng.
Các doanh nghiệp cần phải có một chế độ quản lý tài chính công khai có sổ
sách ghi chép, tránh tình trạng lập các quỹ đen chi tiêu không đúng mục đích của các cán bộ quản lý.
Tránh tình trạng hai sổ sách trong công tác kế toán, chỉ giao sự quản lý cho
các cơ quan chuyên môn phụ trách, đảm nhiệm, các cơ quan cấp trên chỉ định
hướng xem xét kế hoạch phát triển.
Sản xuất cần năng động, bắt kịp nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng, tránh
tình trạng sản xuất tràn lan không tiêu thụ được sản phẩm.
Đẩy mạnh liên kết kinh tế với các doanh nghiệp khác nhằm khai thác tốt nhất,
hiệu quả nhất tiềm năng thế mạnh của mỗi bên đồng thời khắc phục được điểm yếu của mình.
Quản lý, đầu từ nguồn vốn có hiệu quả, có mục đích, tránh tình trạng đầu tư
không trọng điểm, không đem lại kết quả gây ra thất thoát ngân sách cho nhà nước.
Quản lý người lao động là quản lý một thực thể sinh học chứ không phải là
quản lý một cái máy, chúng ta phải có các chính sách kinh tế để kích thích người
lao động làm việc tốt hơn, hiệu quả hơn.
Downloaded by ?inh Th? H??ng Ly (nguyenhoaianhninh112007@gmail.com)
Document Outline

• 3. Tư bản cố định và tư bản lưu động
• II. Vận dụng lí luận vào các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp của Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
  • 1. Xác định đường lối sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp
  • 2. Nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp