Tài liệu tham khảo khao học tự nhiên

UBND HUYỆN CHÂU ĐỨC
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGUYỄN HUỆ ~~~~~~o0o~~~~~
GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
HỘI THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP TRƯỜNG Tên biện pháp:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 9
Ở TRƯỜNG THCS NGUYỄN HUỆ
Giáo viên: NGUYỄN HÙNG
NĂM HỌC: 2024 - 2025
Tên giải pháp: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN
KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 9 Ở TRƯỜNG THCS NGUYỄN HUỆ 1. Cơ sở lí luận
Đổi mới phương pháp dạy học là một giải pháp được xem là then chốt, có
tính đột phá cho việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Theo
thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
nêu định hướng về phương pháp giáo dục trong Chương trình giáo dục phổ
thông 2018 có nội dung: “Các môn học và các hoạt động giáo dục trong nhà
trường áp dụng các phương pháp tích cực hóa hoạt động học sinh trong đó giáo
viên đóng vai trò tổ chức hoạt động học tập cho học sinh, tạo môi trường học tập
thân thiện và những tình huống có vấn đề để kích thích học sinh tích cực tham
gia vào các hoạt động học tập tự phát huy tiềm năng và những kiến thức, kĩ năng
đã tích lũy được để phát triển”.
Năm học 2024 - 2025, là một năm học đáng nhớ, đánh dấu sự thay sách
giáo khoa trong chương trình giáo dục ở bậc THCS từ lớp 6 đến lớp 9. Đối với
tất cả các môn học nói chung và môn Khoa học tự nhiên nói riêng, việc dạy học
theo lối truyền thụ một chiều đã buộc học sinh chấp nhận kiến thức một cách lý
thuyết suông, thụ động, không gắn kết được với thực tiễn, học sinh không hình
thành kỹ năng thì các kiến thức đó sẽ thật khô cứng và nhàm chán.
Trong những tiết dạy đầu tiên của bộ môn Khoa học Tự nhiên 9, tôi nhận
thấy việc học tập bộ môn chưa thư ̣c sư ̣ cuốn hút học sinh. Hầu hết giáo viên đều
mới chỉ quan tâm nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học mà ít chú ý tới
đổi mới hình thức tổ chức các hoạt động dạy học, do vậy học sinh cảm thấy tiết
học nặng nề, chất lượng tiết dạy còn bị hạn chế. Nhất là đố i với học sinh lớp 9 là
lớp cuối cấp có tâm sinh lý thay đổi nhiều: khá tò mò, ham hiểu biết, thích tìm
tòi cái mới, muốn khẳng định mình, muốn được tham gia vào các hoạt động một
cách độc lập, muốn thử sức mình; thích học mà chơi, chơi mà học.
Vậy làm thế nào để gây hứng thú cho các em học tốt môn Khoa học Tự
nhiên 9 nhằm đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ của nhà trường, của Phòng giáo
dục cũng như của Sở giáo dục đề ra? Đó cũng là vấn đề bản thân tôi luôn luôn
trăn trở, suy nghĩ tìm ra giải pháp thực hiện. Qua một số năm giảng dạy, học tập
kinh nghiệm của các đồng nghiệp, tôi nhận thấy rằng việc gây hứng thú học tập
cho ho ̣c sinh phầ n lớn phụ thuộc vào các thủ thuật, phương pháp dạy học cũng
như cách thức tổ chức các hoạt động lên lớp của giáo viên.
2. Cơ sở thực tiễn 2.1. Thuận lợi
Công tác giáo dục của nhà trường hàng năm luôn nhận được sự chỉ đạo kịp
thời, sâu sát của Phòng Giáo dục và Đào tạo, sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của các
cấp uỷ Đảng, chính quyền và các ban ngành đoàn thể trong trường và được sự quan
tâm hỗ trợ của Ban Đại diện Cha mẹ học sinh.
Đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn vững vàng, nhiệt tình trong công 1
tác, đa số giáo viên có kinh nghiệm và trách nhiệm cao; có tinh thần khắc phục khó
khăn, luôn cố gắng phấn đấu để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Đa số HS giữ được truyền thống chăm ngoan, có ý thức tu dưỡng rèn luyện tốt
về đạo đức, học tập và tích cực tham gia các hoạt động thi đua do trường, ngành và xã hội tổ chức 2.2. Khó khăn
Cơ sở vật chất nhà trường còn nhiều bất cập: thiết bị dạy học và phục vụ công
tác dạy học cũ và thiếu nhiều như dụng cụ, đồ dùng dạy và học như máy chiếu …
Diện tích phòng học nhỏ, số học sinh đông, một số hoạt động TDTT và trải nghiệm khó thực hiện.
Một số học sinh có ý thức học tập và rèn luyện chưa tốt, chịu ảnh hưởng tiêu
cực của các mặt trái của xã hội. Hiện tượng học sinh không chăm, lười học vẫn còn
diễn ra. Đặc biệt với các em HS lớp 9, các em vừa thay đổi tâm sinh lý gặp rất nhiều
khó khăn trong quá trình lĩnh hội kiến thức, chuẩn bị bài một cách qua loa, không để
tâm vào môn học. Từ đó dẫn đến việc các em thiếu hụt kiến thức, ngại phát biểu,
ngại giao tiếp và không có hứng thú trong tiết học.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên tôi ma ̣nh da ̣n trình bày “Một số giải
pháp tạo hứng thú học tập môn Khoa học Tự nhiên lớp 9 ở trường THCS Nguyễn Huệ”.
3. Các giải pháp thực hiện
Trước hết tôi mạnh dạn cho rằng, không thể có một phương pháp nào là
vạn năng, là tố i ưu để dạy tốt bộ môn khoa học nhất là bộ môn Khoa học Tự
nhiên. Vì thế trong quá trình giảng dạy giáo viên phải kết hợp linh hoạt các
phương pháp dạy học để mang lại hiệu quả cao. Và sau đây là một số biê ̣n pháp tôi đã sử du ̣ng:
3.1. Tổ chức trò chơi
3.1.1. Thời điểm tổ chức
Có thể tổ chức trò chơi vào các hoạt động: mở đầu, hình thành kiến thức,
luyện tập hoặc vận dụng trong các tiết dạy bài mới hoặc ôn tập hoặc kiểm tra đánh giá học sinh …
3.12. Lựa chọn hình thức trò chơi phù hợp
Đây là hoạt động mang lại hiệu quả rất lớn để gây hứng thú học tập cho học
sinh. Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông qua
việc tổ chức hoạt động cho học sinh. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh
được hoạt động bằng cách chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi chuyển
tải mục tiêu của bài học.
- Một số lưu ý khi tổ chức trò chơi:
+ Cách tổ chức: giáo viên phải thiết kế trò chơi theo hướng khơi gợi sự
hiếu kỳ, tò mò cho học sinh để học sinh tích cực tham gia trò chơi. 2
+ Trò chơi phải có sự liên quan giữa kiến thức cũ với nội dung bài mới
+ Đảm bảo từ dễ đến khó để tất cả học sinh đều có thể tham gia.
+ Thời gian chơi phải phù hợp.
3.13. Một số trò chơi
a. Trò chơi chiếc hô ̣p may mắn
Ở trò chơi này giáo viên sẽ chuẩn bị những chiếc hộp với các màu sắc khác
nhau trên PowerPoint in sau mỗi chiếc hộp là những câu hỏi liên quan đến kiến
thức của bài cũ. Khi học sinh chọn chiếc hộp mà mình yêu thích, học sinh sẽ
phải trả lời câu hỏi. Nếu trả lời đúng sẽ lật chiếc hộp lên, sau khi lật chiếc hộp
mà có một chữ cái xuất hiện tức là chiếc hộp đó may mắn sẽ có giá trị là 10
điểm. Nếu lật chiếc hộp mà không có chữ cái nào xuất hiện tức là chiếc hộp đó
thiếu may mắn sẽ có giá trị là 9 điểm. Sau khi học sinh lật hết các chiếc hộp trên
màn hình sẽ có các chữ cái xuất hiện, và những chữ cái đó ghép lại sẽ là “Tựa
bài” hoặc “vấn đề” điển hình của bài học tiếp theo.
Với trò chơi này giáo viên có thể tổ chức ở phần khởi động.
Ví du ̣: Sử du ̣ng trò chơi "Chiếc hô ̣p may mắn" để khởi động kiểm tra bài cũ
về tính chất vật lý của kim loại trước khi học "Phần 2. Tính chất hóa học của kim loại”.
b. Trò chơi “Đấu trường 100”
+ Trò chơi này được sử dụng trong hoạt động luyện tập hoặc tiết ôn tập để
hệ thống hóa và củng cố kiến thức cho các em, động thời huy động cả lớp tham
gia. Giáo viên sử dụng phần mềm powerpoint để tạo trò chơi, ti vi.
Học sinh trả lời các câu hỏi. Mỗi câu hỏi có 10 (hoặc 15 giây) giây suy
nghĩ. Học sinh ghi đáp án vào bảng (đã chuẩn bị).
Hết 10 giây, học sinh đồng loạt đưa đáp án lên. Học sinh nào có đáp án sai
sẽ dừng cuộc chơi và bị loại khỏi danh sách chơi thành khán giả cổ vũ.
Học sinh nào trả lời đến câu hỏi sau cùng sẽ là người chiến thắng. Người
chiến thắng sẽ được nhận quà và tính điểm thường xuyên.
+ Ví dụ khi dạy tiết Ôn tập chủ đề 1 ở lớp 9A3 với 35 học sinh.
c. Trò chơi nhanh tay lẹ mắt
+ Với trò chơi này giáo viên có thể tổ chức ở phần hình thành kiến thức.
+ Ví dụ, khi dạy Bài 17- “Dãy hoạt động hóa học của kim loại. Các 3
phương pháp tách kim loại”, phần nội dung “Các phương pháp tách kim
loại”, giáo viên chia lớp thành 4 đội chơi, mỗi đội 3 thành viên. Mỗi đội chơi có
2 phút để sắp xếp 6 hình ảnh về các tách kim loại để lựa chọn hình ảnh phù hợp
vào 3 phương pháp chính: Điện phân nóng chảy; Nhiệt luyện, Thủy luyện. Học
sinh phía dưới chỉ được cổ vũ, không được nhắc bài. Học sinh được tham gia nhận xét sau trò chơi.
3.2. Ta ̣o tình huống có vấn đề
Trong phần này giáo viên nêu tình huống có vấn đề liên quan đến bài mới
hoặc nội dung kiến thức mới, yêu cầu cả lớp tham gia giải quyết vấn đề. Thường
thì tình huống mang tính chất dí dỏm, gần gũi với các em sẽ rất hiệu quả.
Đây là biê ̣n pháp gây ấn tượng cao, phát huy cao độ năng lực sáng tạo, tích
cực của học sinh. Khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân về
vấn đề đang học và đánh giá ý kiến của bạn, học sinh được giúp đỡ, tranh luận
từ đó ghi nhớ lâu hơn. * Cách tiến hành:
Bước 1: Đặt vấn đề
Giáo viên đưa người học vào tình huống có vấn đề hoặc giáo viên có thể gợi
ý người học tự tạo ra tình huống có vấn đề.
Bước 2: Lập kế hoạch nghiên cứu
- Đề xuất giả thuyết: + Giả thuyết 1: + Giả thuyết 2: … + Giả thuyết n:
- Học sinh lập kế hoạch để giải quyết vấn đề theo giả thuyết đã đặt ra.
Bước 3: Thực hiện kế hoạch.
- Giáo viên định hướng cho HS tìm cách thực hiện (các bước) dựa trên giả
thuyết đã nêu ở bước 2.
- Chia nhóm cho HS thảo luận.
Bước 4: Kiểm tra, đánh giá và kết luận.
- Các nhóm tiến hành đưa ra ý kiến của mình, tranh luận với nhóm bạn.
- Giáo viên tổ chức cho học sinh rút ra kết luận về cách giải quyết vấn đề
trong tình huống đã được đặt ra, từ đó học sinh lĩnh hội được tri thức, kĩ năng của
bài học hoặc vận dụng được những kiến thức, kĩ năng trong môn học để giải
quyết vấn đề trong thực tiễn.
3.3. Sử dụng phương tiện trực quan
Nhằ m tạo điều kiện cho học sinh nắm vững nội dung chính xác, ghi nhớ 4
sâu các kiến thức, phát triển năng lực nhận thức và hình thành nhân cách của
học sinh, giáo viên có thể sử du ̣ng mô ̣t số phương tiê ̣n trực quan như:
3.3.1. Sử dụng các mẫu vật
Khi sử dụng mẫu vâ ̣t thâ ̣t, giáo viên yêu cầu học sinh tự chuẩn bị mẫu vâ ̣t
theo nhóm để quan sát và hình thành kiến thức mới. giáo viên sẽ cung cấp thông
tin chính xác về đối tượng nghiên cứu như hình dạng, kích thước thật, màu sắc
tự nhiên từ đó gây hứng thú học tập rất lớn cho các em trong quá trình lĩnh hội tri thức.
Ví du ̣: Để tìm hiểu bài "Tính chất chung của kim loại" giáo viên cần hướng
dẫn các nhóm ho ̣c sinh chuẩn bị các mẫu vật: mãnh nhôm, dây đồng, đinh sắt, …
3.3.2. Sử dụng tranh hình, sơ đồ, mô hình, video
Giáo viên cho ho ̣c sinh quan sát mô hình, tranh ảnh, video giúp học sinh dễ
hình dung cụ thể các đối tượng nghiên cứu, những kiến thức khó, trừu tượng …
làm tiết học sinh động hơn. Giáo viên cần xây dựng kho tư liệu về tranh, hình, video.
Ví dụ về một số video cho học sinh quan sát trong các bài học:
https://www.youtube.com/watch?v=reXToNPga7Y
https://www.youtube.com/watch?v=0EmcQx_Y8nw
https://www.youtube.com/watch?v=TBxTn2xiZ5U
https://www.youtube.com/watch?v=5pKXc26D0F4
https://www.youtube.com/watch?v=7CaCfq7gXhM
https://www.youtube.com/watch?v=19Ip2Itl5NA
https://www.youtube.com/watch?v=KNkIRuBUEkM
3.4. Các biện pháp động viên
3.4.1. Khuyến khích ghi điểm cộng, tuyên dương.
Trong thời gian lên lớp giảng bài, giáo viên phải khen ngợi, cho điểm kịp
thời, chính xác, đúng lúc. Khi học sinh trả lời đúng phải tuyên dương, cho điểm
cộng, nếu trả lời chưa đúng thì yêu cầu học sinh ngồi xuống và suy nghĩ thêm.
Với cách ứng xử này sẽ kích thích được hứng thú học tập ở các em, làm cho các
em cảm thấy tự tin, mạnh dạn tham gia các hoạt động học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
Trong quá trình giảng dạy, tôi đã sử dụng phương pháp này và mang lại
hiệu quả rất khả quan đặc biệt đối với học sinh là người đồng bào dân tộc thiểu số nơi tôi công tác. 3.4.2. Khen thưởng
Khen thưởng thường được sử dụng khi học sinh làm việc, thi đua giữa các
nhóm để nhằm tăng hiệu quả làm việc của các em. Thường thì nhóm nào làm tốt 5
giáo viên sẽ cho điểm, nhưng thỉnh thoảng phát thưởng cho học sinh sẽ thay đổi
không khí, làm cho các em cảm thấy hứng thú hơn. Phần thưởng có thế là hộp
quà nho nhỏ, vở học sinh hoặc cũng có thể là bút viết ...
4. Kết quả đạt được khi thực hiện các giải pháp
Qua số liê ̣u khảo sát đầu năm thì tỉ lê ̣ các em ho ̣c sinh thích ho ̣c bô ̣ môn
Khoa học Tự nhiên 9 rất ít bởi cách thức tổ chức hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c đầu năm của
giáo viên chưa hay, chưa lôi cuố n đươ ̣c nhiều ho ̣c sinh và áp lực bô ̣ môn đươ ̣c
các em đánh giá là vẫn còn nă ̣ng nề.
Sau khi sử du ̣ng các giải pháp trên tôi đã tiến hành khảo sát cho 142 ho ̣c
sinh khố i 9 và kết quả như sau:
Câu 1: Thái đô ̣ của em đối với môn Khoa học Tự nhiên 9 Rất thích Thích
Bình thường Không thích Ý kiến khác SL % SL % SL % SL % SL % 131 92.3 11 7.7 0 0.0 0 0.0 0 0.0
Câu 2: Em có nhâ ̣n xét về tra ̣ng thái của lớp ho ̣c khi ho ̣c môn Khoa học Tự nhiên 9 Sinh đô ̣ng Bình thường Buồn ngủ Khác SL % SL % SL % SL % 106 74.7 36 25.3 0 0.0 0 0.0
Câu 3: Em cảm thấy như thế nào khi ho ̣c môn Khoa học Tự nhiên 9
Tâm lí thoải mái Bình thường
Áp lực nă ̣ng nề Ý kiến khác SL % SL % SL % SL % 97 68.3 45 31.7 0 0.0 0 0.0
Kết quả trên cho thấy các em ngày càng hứng thú với bô ̣ môn Khoa học Tự
nhiên, tham gia tích cực vào các hoa ̣t đô ̣ng mà giáo viên đã đưa ra. Vì vâ ̣y trong
các hoa ̣t đô ̣ng trên lớp các em cũng đã ma ̣nh da ̣n hơn rất nhiều, có thể đưa ra
những ý kiến, quan điểm của bản thân trước lớp và cô giáo mà không sơ ̣ sai và
ru ̣t rè như trước. Nhiều em đã vươ ̣t qua đươ ̣c bản thân và tham gia có hiệu quả
vào các hoa ̣t đô ̣ng giáo dục ở nhà trường.
Với giáo viên dạy theo phương pháp này cũng nhẹ nhàng, thoải mái hơn
ngay từ những phút đầu tiên vào lớp học vì học sinh chủ động, tích cực tham gia
vào quá trình học tập, hăng hái thực hiện những hoạt động dạy học mà giáo viên
đưa ra. Hơn thế, học sinh đã tự giác, tích cực, chủ động, bước đầu đã tự tìm tòi
và phát hiện được kiến thức. Đồng thời học sinh đã có lòng yêu thích, hứng thú 6
đối với môn Khoa học Tự nhiên. Một số học sinh đã say mê với môn học, đầu tư
nhiều thời gian và trí tuệ cho môn học hơn, điểm số cũng theo đó mà cao hơn.
5. Đề xuất – Kiến nghị
5.1. Đối với nhà trường:
- Tổ chức các chuyên đề bàn về phương pháp dạy học để giáo viên được
trao đổi nhiều hơn nữa nhằm học hỏi, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ.
- Trang bị thêm các phương tiện trực quan hiện đại: tranh ảnh, máy chiếu,
các tư liệu có liên quan một số bài học.
5.2. Đối với giáo viên:
- Bản thân giáo viên phải không ngừng học hỏi, không ngừng sáng tạo, đổi
mới phương pháp.
- Xác định rõ, cụ thể nội dung, mục tiêu, phương pháp cần truyền đạt cho
học sinh trong mỗi bài dạy.
- Khuyến khích tinh thần học tập tự chủ, sáng tạo của học sinh.
- Nhắc nhở, định hướng cho HS chuẩn bị bài ở nhà.
5.3. Đối với học sinh:
- Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập.
- Chuẩn bị bài đầy đủ theo hướng dẫn của giáo viên.
- Hăng hái, mạnh dạn xây dựng bài trong các tiết học.
Trên đây là “Mô ̣t số giải pháp ta ̣o hứng thú ho ̣c tâ ̣p bô ̣ môn Khoa học Tự
nhiên lớp 9 ở trường THCS Nguyễn Huệ” mà bản thân áp dụng có hiệu quả
trong thực tiễn trong dạy học, rất mong Ban Giám khảo và đồng nghiệp góp ý để
hoàn thiện hơn góp phần vào việc thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp dạy
học và nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo hiện nay.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
GIÁO VIÊN THỰC HIỆN Nguyễn Hùng 7
Document Outline

• 3.2. Tạo tình huống có vấn đề
• * Cách tiến hành:
• Bước 1: Đặt vấn đề
• Giáo viên đưa người học vào tình huống có vấn đề hoặc giáo viên có thể gợi ý người học tự tạo ra tình huống có vấn đề.
• Bước 2: Lập kế hoạch nghiên cứu
• - Đề xuất giả thuyết:
• + Giả thuyết 1:
• + Giả thuyết 2:
• + Giả thuyết n:
• - Học sinh lập kế hoạch để giải quyết vấn đề theo giả thuyết đã đặt ra.
• Bước 3: Thực hiện kế hoạch.
• Bước 4: Kiểm tra, đánh giá và kết luận.
• 3.3. Sử dụng phương tiện trực quan
• 3.4. Các biện pháp động viên