Chương 8
KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.1. ĐẶC ĐIỂM KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.1.1. Bản chất kinh doanh trên mạng điện tử
8.1.1.1 Khái niệm về kinh doanh trên mạng điện tử





oanh

- xã




doanh trong môi -


doan
-business (E-






Kinh doanh trên mạng điện tử là toàn bộ các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
thông qua công nghsố hoá để thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh nhằm mục đích kiếm lời.









World Wide Web,
Internet, , Extranet 
 E-business).



Kinh 



: ; 

-
-


Phân biệt kinh doanh trên mạng điện tử với thương mại điện tử:


-

 
thông tin thông qua 

.
-









) 

World Wide Web 

Empty Vessel (c 

8.1.1.2 Các loại hình kinh doanh trên mạng điện tử

khác nhau.
Theo chủ thquan hệ kinh doanh trên mng điện tử, 

- Kinh doanh trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp - B2B (business
to business): B2B 


 











- 
- 




trên Internet;



- 













Trong 

- Kinh doanh trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với khách hàng là người tiêu dùng
- B2C (business to consumer) 


 


 
www.Drugstore.com, www.Beyond.com.




  


 ng,


 






- Giao dịch trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước liên quan đến
các vấn đề kinh doanh - B2G (business to government): B2G (Business to Government):
 


doanh


 






.



- Kinh doanh trên mạng điện tử trực tiếp giữa các cá nhân với nhau - C2C (consumer
to consumer)




ng





Skype, Window Messenger, AOL ...






C2C 




Theo tiêu chí đối tượng hàng hoá kinh doanh trên mạng



+ Kinh d







Theo tiêu chí loại hình doanh nghiệp tham gia kinh doanh trên mạng điện tử:

+ Công ty TNHH 




8.1.1.3 Các mô hình kinh doanh trên mạng điện tử



 
hình kinh doanh trên mạng điện tử là sản phẩm của tổ chức kinh doanh, qua
đó xác định cách thức tổ chức các luồng thông tin, các lợi ích, nghĩa vụ cho nhà cung cấp,
người tiêu dùng các đối tượng liên quan trong nội bộ doanh nghiệp thông qua mạng điện
tử.

 






i cho khách hàng.
Phân loại theo đối tượng tham gia: 
 

G2G: EL- 


B2B: Alibaba.com Ecvn.com.vn;
B2C: Amazon.com, Raovat.com.vn
C2B: Priceline.com Vietnamwork.com;
C2C: Ebay.com, Chodientu.vn;
- Business to Consumer /e-tailing/ mua
- Business to

dùng; C2B  
Business

--Government/ Ch






Mô h 


l
Theo tiêu thức hình thức mua sắm

- ;
- 
- 
- 
- 
- ; ;
hàng
- 
- 
Cửa hàng trực tuyến (e-
tr




ng. Theo mô hình này,




Sàn giao dịch đấu giá trực tuyến (auction model hay e-
m. Nói
Mientay24h.vn 
-aution này.
hình bán lẻ trực tuyến




+ Bán hàng theo catalog

hình cung cấp nội dung


hình môi giới giao dịch

Mô hình n cung cấp dịch v


Mô hình xây dựng cộng đồng



Các hình thương mại điện tử


i

Mt s mô hình kinh doanh tn mạng đin t theo hình thc thanh toán quc tế B2B:




Theo các hìn

thông qua 



mua (buy-side).
hình sàn giao dịch: 



Mô hình chính phủ điện t 

- Government 
-   - Government to
- 
 
Cổng thông tin 

 


-
      


hình giá động (dynamic-


 
Theo tiêu thức mức độ số hoá (hoặc mức độ ứng dụng Internet) vào quá trình kinh
doanh:

 






Theo tiêu thức mô hình doanh thu: 


Theo tiêu thức mô hình phương thức kết nối 





- 

- am gia kinh doanh trên

- 
- 

- 
- 
- 
8.1.1.4 Nhân tố ảnh hưởng tới kinh doanh trên mạng điện tử
a. Nhân tố thuộc về doanh nghiệp tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử




- Mức độ phù hợp của hình kinh doanh với hàng hoá kinh doanh thị trường mục
tiêu của doanh nghiệp:  






N








- Trình độ tổ chức kinh doanh quản kinh doanh của các cán bộ quản kinh
doanh trên mạng điện tử: 


 




- Trình độ của nhân viên tham gia kinh doanh trên mạng: 


 





- Khả năng đầu trang web kinh doanh của doanh nghiệp: anh








- Khả năng tiếp cận công nghệ thông tin của các khách hàng: 







- Chính sách marketing doanh nghiệp sử dụng để chinh phục khách hàng trên thị
trường mạng điện tử: 






- Sự hợp tác của doanh nghiệp với các doanh nghiệp, ban ngành liên quan trong
thanh toán, giao nhận, vận chuyển: 








ên



- Tính an toàn bảo mật cho khách hàng cũng như nhà kinh doanh khi tham gia kinh
doanh với doanh nghiệp: 

khách hàng. Tính 



b. Nhân tố thuộc về khách hàng mục tiêu của doanh nghiệp


trong kinh doanh



- Trình độ của khách hàng về sử dụng công nghệ thông tin trong mua sắm: 


gi

 xác.



- Độ tin cậy của khách hàng đối với hàng hoá và doanh nghiệp cung cấp: Mua hàng





 

- Thói quen mua sắm của khách hàng: 

mu




- Khả năng tiếp cận công nghệ thông tin: 



c. Nhân tố thuộc về môi trường vĩ mô
- Sự phát triển của khoa học máy tính nói chung công nghệ thông tin nói riêng:








- Sự phát triển của hệ thống ngân hàng: 
v




- Sự phát triển của luật pháp hiệu lực của luật pháp: 


tâm và an toàn

- Sự phát triển của nền kinh tế: 




d. Nhân tố thuộc về các nhà cung cấp dịch vụ mạng


anh




8.1.2. Đặc điểm kinh doanh trên mạng điện tử


Thứ nhất, kinh doanh trên mạng điện tử gắn liền với công nghệ thông tin. 

n ho


 
tin hi

i c
a ngành công ngh


m b
o thông tin


n liên t


p
 
n t
, ch
s 

n t
t b


ng kinh

n t



Thứ hai, các bên tham gia vào quá trình kinh doanh trên mạng điện tử không cần tiếp
xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trước. 
kinh doanh 
d
ng t


n t

i có th
chuy

p c
a cá nhân, t
ch
c

i d

n t
 


n ký
kt h
 
Thứ ba, kinh doanh trên mạng điện tử không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia

n t



ch
t n t
i duy nht m
t th



ng toàn c t c

nào c
ng có th
tham gia và tin hành các ho






n t
chính công c
h
u hi
u giúp cho h
m
r
ng th

 

ng

ch di
n ra
trong ph
m vi m
t khu v
 u ch
th
t
nhiu qu c gia khác
nhau, các bên tham gia ph
i g
p g
nhau tr
c ti

i r n k

Thứ , thời gian thực hiện giao dịch kinh doanh trên mạng điện tử không giới hạn.
Nh
vi
c s
d


n t
v
i công ngh
hi

i công ngh
truyn d
n
không dây

ng hóa m
t s 
c trong giao
d

c tuy
ch
v t c
 t c
th

m o các cá
nhân, doanh nghi

Thứ năm, các giao dịch kinh doanh không chỉ dừng lại việc mua, bán hàng hoá, dịch
vụ mà còn bao gồm nhiều hoạt động, giao dịch 
Thứ sáu, trong kinh doanh trên mạng điện tử cần có ít nhất ba chủ thể tham gia đó là
nhà kinh doanh, khách hàng, nhà cung cấp dịch vụ mạng. 

p d
li

n t
có th
truy p
d
ch v
m
 t n i các ch
th
tham gia giao d
ch v
i nhau. Kinh doanh trên

n t
ph
i có ít nh t ba ch
th
tham gia vào giao d


 



- 

- 

- 
- Kinh do



- Các n

Thứ bảy, vâ n đề an ninh bảo mật yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định tới sự thành
công của giao di
ch, 
tham gia c

ng th

xác nh

tin
c
y c

n t
.
8.1.3. Vai trò của kinh doanh trên mạng điện tử
8.1.3.1 Vai trò của kinh doanh trên mạng điện tử đối với nhà kinh doanh






 








 Kinh doanh trên 








 





- 



 







 
 





8.1.2.3 Lợi ích đối với người tiêu dùng
- 
 



 
- 





nào.
- 




 


giác thì kinh 


- 


 
8.1.2.4 Lợi ích đối với xã hội
- 





- 



- 



- 
 
8.2. TỔ CHỨC KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.2.1. Nội dung tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử
8.2.1.1 Lựa chọn mô hình tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử






).


thanh toán và 






 


8.2.1.2 Chuẩn bị các điều kiện cho kinh doanh trên mạng điện tử
Thứ nhất: Đăng kinh doanh:

 

Thứ hai: Chuẩn bị các yếu tố cho kinh doanh:
Lập tài khoản ngân hàng riêng: 


Xây dựng chiến ợc kinh doanh, kế hoạch kinh doanh các chính sách liên quan
đến kinh doanh trên mạng: 



  




Phác họa kế hoạch kinh doanh


Xây dựng các chính sách:
: marketing chìa khóa ch


 


g.
Chuẩn bị website: 

ên


Mua sắm thiết bị: 



Tuyển dụng nhân sự chuyên môn cho kinh doanh trên mạng điện tử: 


 



Tạo mối quan hệ: 


Thứ ba: Tổ chức các hoạt động nghiệp vụ kinh doanh trên mạng điện tử






Preview text:

Chương 8
KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.1. ĐẶC ĐIỂM KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.1.1. Bản chất kinh doanh trên mạng điện tử
8.1.1.1 Khái niệm về kinh doanh trên mạng điện tử
Kinh doanh là sự thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư
từ sản xuất, phân phối, tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm thu
lợi nhuận. Như vậy có thể hiểu một cách đơn giản nhất, kinh doanh là sự đầu tư tiền của,
công sức vào một lĩnh vực nào đó nhằm mục đích kiếm lời.
Khoa học kỹ thuật càng phát triển tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh của các
doanh nghiệp trên thị trường ngày càng phát triển. Các hình thức và phương thức kinh doanh
ngày càng đa dạng. Những tiến bộ to lớn về công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin trong
những thập niên cuối của thế kỷ XX đã tạo ra bước ngoặt mới cho sự phát triển kinh tế - xã
hội toàn cầu. Trên nền tảng đó, phương thức kinh doanh trên mạng điện tử đã ra đời và phát
triển nhanh chóng và đang dần trở nên phổ biến.
Như vậy, bên cạnh phương thức kinh doanh trong môi trường truyền thống, phương
thức kinh doanh trong môi trường ảo cũng đã và đang phát triển mạnh mẽ. Phương thức kinh
doanh trong môi trường ảo trên thế giới được gọi bằng những tên gọi khác nhau như: “E-
business”, “Online trade”, “Cyber trade”, “Paperless trade…Khi dịch sang tiếng Việt, các
thuật ngữ trên cũng được dịch ra ttheo nhiều cách gọi khác nhau: kinh doanh trực tuyến, kinh
doanh điện tử, kinh doanh trên mạng, … Trong giáo trình này, chúng ta thống nhất sử dụng
thuật ngữ E-business (E-Business là từ viết tắt của từ Electronic business) và dịch ra tiếng
Việt là Kinh doanh trên mạng điện tử.
Kinh doanh trên mạng điện tử đã và đang giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh
nghiệp vừa và nhỏ, có những bước tiến mới trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh
nói chung, doanh nghiệp kinh doanh thương mại nói riêng như: tiết kiệm chi phí tìm hiểu
đối tác; giao dịch và ký kết hợp đồng, mở rộng thị trường tới rất nhiều khu vực trên thế giới
mà không mất quá nhiều chi phí và nhân lực…
Kinh doanh trên mạng điện tử là toàn bộ các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
thông qua công nghệ số hoá để thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh nhằm mục đích kiếm lời. Như vậy:
Kinh doanh trên mạng điện tử là hoạt động kinh doanh diễn ra trên thị trường mạng.
Thị trường mạng được định nghĩa đơn giản là những trang web, mạng điện tử nơi mà người
mua người bán trao đổi qua lại với nhau và thực hiện giao dịch.
Kinh doanh trên mạng điện tử là một ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ liên
lạc vào hỗ trợ tất cả các hoạt động kinh doanh. Các chuẩn kỹ thuật áp dụng cho kinh doanh
trên mạng điện tử tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi dữ liệu giữa các công ty. Các giải
pháp phần mềm kinh doanh điện tử cho phép tích hợp các quy trình kinh doanh liên hoàn nội bộ.
Kinh doanh trên mạng điện tử có thể được tiến hành bằng cách dùng World Wide Web,
Internet, mạng nội bộ, Extranet và một số cách kết hợp các hình thức này. Thương mại điện
tử hay bị nhầm lẫn với kinh doanh điện tử (E-business).
Kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm việc mua bán hàng hoá dịch vụ, cung cấp dịch
vụ khách hàng, các hoạt động hợp tác với các đối tác kinh doanh, thực hiện các giao dịch
nội bộ thông qua mạng điện tử.
Kinh doanh trên mạng điện tử cho phép các nhà kinh doanh liên kết các hệ thống xử
lý dữ liệu bên trong và bên ngoài một cách hiệu quả và mềm dẻo; quan hệ kịp thời với nhà
cung cấp, đối tác; thỏa mãn tốt hơn nhu cầu và mong đợi của khách hàng.
Kinh doanh trên mạng điện tử liên quan đến các quá trình kinh doanh trong toàn bộ chuỗi
dây chuyền giá trị: mua và bán trên mạng điện tử; quản lý dây chuyền cung ứng, quá trình đặt
hàng trên mạng điện tử; quản lý dịch vụ khách hàng; cộng tác với đối tác thương mại.
Khái niệm Kinh doanh trên mạng điện tử (E-Business) ít được biết đến bằng Thương
mại điện tử (E-Commerce). Hiện tại nó thường bị nhầm lẫn với nhau, nhất là ở Việt Nam.
Thực chất khái niệm kinh doanh trên mạng điện tử rộng hơn thương mại điện tử. Nó bao
hàm cả thương mại điện tử.
Phân biệt kinh doanh trên mạng điện tử với thương mại điện tử:
Sự khác nhau giữa kinh doanh trên mạng điện tử và thương mại điện tử được thể hiện
ngay trong nội hàm của khái niệm.
+ Thương mại điện tử (E-Commerce) là quá trình mua bán, chuyển nhượng, trao đổi
hàng hóa, dịch vụ và/hoặc thông tin thông qua mạng máy tính, bao gồm Internet. Về cơ bản,
thương mại điện tử là quá trình mua bán, chuyển nhượng, trao đổi hàng hóa, dịch vụ và/hoặc
thông tin thông qua mạng máy tính, bao gồm Internet. Thương mại điện tử cũng có thể có
lợi ích từ nhiều khía cạnh bao gồm quá trình kinh doanh, dịch vụ, học tập, cộng tác và cộng đồng.
+ Kinh doanh trên mạng điện tử (E-Business) liên quan đến toàn bộ quá trình kinh doanh
của doanh nghiệp, bao gồm toàn bộ chuỗi dây chuyền giá trị: mua bán qua mạng điện tử, quản
lý dây chuyền cung ứng, quá trình đặt hàng điện tử, quản lý dịch vụ khách hàng và cộng tác
với đối tác thương mại. Các chuẩn kỹ thuật áp dụng cho kinh doanh trên mạng điện tử tạo điều
kiện thuận lợi cho việc trao đổi dữ liệu giữa các công ty. Các giải pháp phần mềm kinh doanh
trên mạng điện tử cho phép tích hợp các quy trình kinh doanh liên hoàn nội bộ. Kinh doanh
trên mạng điện tử có thể được tiến hành bằng cách dùng World Wide Web, Internet, mạng nội
bộ, extranet và một số cách kết hợp các hình thức này.
Kinh doanh trên mạng điện tử rộng hơn thương mại điện tử. Kinh doanh trên mạng
điện tử ám chỉ đến việc tập trung các chiến lược với sự nhấn mạnh các chức năng xảy ra
trong việc dùng các khả năng điện tử, thương mại điện tử là một tập con (phần) của toàn bộ
tổng thể chiến lược kinh doanh trên mạng điện tử. Thương mại điện tử tìm kiếm các dòng
lợi nhuận thông qua World Wide Web hay Internet để xây dựng và nâng cao các mối quan
hệ với khách hàng và đối tác và để phát triển tính hiệu quả của việc sử dụng các chiến lược
Empty Vessel (chiến lược thùng rỗng). Thông thường, thương mại điện tử liên quan đến các
hệ thống ứng dụng quản lý tri thức.
8.1.1.2 Các loại hình kinh doanh trên mạng điện tử
Theo các tiêu chí phân loại khác nhau, có các loại hình kinh doanh trên mạng điện tử khác nhau.
Theo chủ thể quan hệ kinh doanh trên mạng điện tử, có thể phân chia kinh doanh
trên mạng điện tử ra các loại hình phổ biến như sau:
- Kinh doanh trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp - B2B (business
to business): B2B là loại hình kinh doanh mà giao dịch giữa hai bên tham gia là giao dịch
qua các phương tiện điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Theo Tổ chức Liên hợp
quốc về Hợp tác và Phát triển kinh tế (UNCTAD), Hình thức kinh doanh trên mạng điện tử
B2B chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 90%) trong tổng các loại hình kinh doanh trên mạng điện
tử. Các giao dịch B2B chủ yếu được thực hiện trên các hệ thống như mạng giá trị gia tăng
(VAN); dây chuyền cung ứng hàng hoá, dịch vụ (SCM), các sàn giao dịch TMĐT… Các
doanh nghiệp có thể chào hàng, tìm kiếm bạn hàng, đặt hàng, ký kết hợp đồng, thanh toán
qua các hệ thống này. Ở một mức độ cao, các giao dịch này có thể diễn ra một cách tự động.
Kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2B đem lại nhiều lợi ích thực tế cho doanh
nghiệp, đặc biệt giúp giảm các chi phí về thu thập thông tin tìm hiểu thị trường, quảng cáo,
tiếp thị, đàm phán, tăng các cơ hội kinh doanh. Đây là loại hình giao dịch qua các phương
tiện điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp phổ biến, và là loại hình kinh doanh trên
mạng điện tử gắn với mối quan hệ giữa các công ty với nhau.
Thị trường B2B có hai thành phần chủ yếu: hạ tầng ảo và thị trường ảo. Hạ tầng ảo là
cấu trúc của B2B chủ yếu bao gồm những vấn đề sau:
+ Hậu cần - Vận tải, nhà kho và phân phối;
+ Cung cấp các dịch vụ ứng dụng - tiến hành, máy chủ và quản lý phần mềm trọn gói
từ một trung tâm hỗ trợ (ví dụ Oracle và Linkshare);
+ Các nguồn chức năng từ bên ngoài trong chu trình thương mại điện tử như máy chủ
trang web, bảo mật và giải pháp chăm sóc khách hàng;
+ Các phần mềm giải pháp đấu giá cho việc điều hành và duy trì các hình thức đấu giá trên Internet;
+ Phần mềm quản lý nội dung cho việc hỗ trợ quản lý và đưa ra nội dung trang Web
cho phép thương mại dựa trên Web;
Phần lớn các ứng dụng B2B là trong lĩnh vực quản lý cung ứng (Đặc biệt chu trình đặt
hàng mua hàng), quản lý kho hàng (Chu trình quản lý đặt hàng gửi hàng - vận đơn), quản lý
phân phối (đặc biệt trong việc chuyển gia các chứng từ gửi hàng) và quản lý thanh toán (ví
dụ hệ thống thanh toán điện tử hay EPS).
Tại Việt Nam có một số nhà cung cấp B2B trong lĩnh vực IT khá nổi tiếng là FPT,
CMC, Tinh Vân với hàng loạt các dự án cung cấp phần mềm, ngoài ra còn là nơi phân phối
các phần mềm nhập ngoại.
Như vậy, có thể hiểu về các doanh nghiệp B2B:
+ Là những nhà cung cấp hạ tầng trên mạng internet cho các doanh nghiệp khác như
máy chủ, hệ điều hành, phần mềm ứng dụng;
+ Là các doanh nghiệp chuyên cung cấp các giải pháp trên mạng internet như cung cấp
máy chủ, hosting (dữ liệu trên mạng), tên miền, các dịch vụ thiết kế, bảo trì, website;
+ Là các doanh nghiệp cung cấp các phần mềm quản lý doanh nghiệp, kế toán doanh
nghiệp, các phần mềm quản trị, các phần mềm ứng dụng khác cho doanh nghiệp;
+ Các doanh nghiệp là trung gian thương mại điện tử trên mạng internet.
Trong thời gian tới, kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2B sẽ tiếp tục phát triển nhanh hơn B2C.
- Kinh doanh trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với khách hàng là người tiêu dùng
- B2C (business to consumer): Là hình thức kinh doanh trên mạng điện tử giữa các công ty
và người tiêu dùng, liên quan đến việc khách hàng thu thập thông tin, mua các hàng hoá hữu
hình hoặc hàng hoá vô hình (ví dụ: hàng hoá về nguyên liệu điện tử hoặc nội dung số hoá,
như phần mềm, sách điện tử và các hàng hoá thông tin, nhận sản phẩm qua mạng điện tử).
Kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2C là việc một doanh nghiệp dựa trên
mạng internet để trao đổi các hàng hóa dịch vụ do mình tạo ra hoặc do mình phân phối. Có
thể kể đến một số trang web khá thành công với hình thức này như www.Amazon.com,
www.Drugstore.com, www.Beyond.com.
Hình thức kinh doanh trên mạng điện tử B2C phát triển dựa trên nhiều khía cạnh.
Nguyên nhân chủ quan chủ yếu ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của hình thức kinh doanh
này là nhận thức của các doanh nghiệp. Phát triển kinh doanh theo hình thức này đòi hỏi
doanh nghiệp phải quan tâm, chăm sóc website của doanh nghiệp thường xuyên.
Như vậy, về bản chất, kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2C là loại
hình giao dịch giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng qua các phương tiện điện tử. Doanh
nghiệp sử dụng các phương tiện điện tử để bán hàng hóa, dịch vụ tới người tiêu dùng.
Người tiêu dùng thông qua các phương tiện điện tử để lựa chọn, đàm phán, đặt hàng,
thanh toán, nhận hàng. Giao dịch B2C tuy chiếm tỷ trọng nhỏ trong hình thức kinh doanh
trên mạng điện tử nhưng có phạm vi ảnh hưởng rộng. Để tham gia hình thức kinh doanh
này, thông thường doanh nghiệp sẽ thiết lập website, hình thành cơ sở dữ liệu về hàng
hoá, dịch vụ; tiến hành các quy trình tiếp thị, quảng cáo, phân phối trực tiếp tới người
tiêu dùng. Kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2C đem lại lợi ích cho cả doanh
nghiệp lẫn người tiêu dùng. Doanh nghiệp tiết kiệm nhiều chi phí bán hàng do không cần
phòng trưng bày hay thuê người giới thiệu bán hàng, chi phí quản lý cũng giảm hơn.
Người tiêu dùng sẽ cảm thấy thuận tiện vì không phải tới tận cửa hàng, có khả năng lựa
chọn và so sánh nhiều mặt hàng cùng một lúc.
- Giao dịch trên mạng điện tử giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước liên quan đến
các vấn đề kinh doanh - B2G (business to government): B2G (Business to Government):
thể hiểu B2G là loại hình giao dịch giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước, trong đó cơ
quan nhà nước đóng vai trò khách hàng. Thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với chính
phủ (B2G) là một loại hình kinh doanh trên mạng điện tử, nó được định nghĩa chung là
thương mại giữa công ty và khối hành chính công. Quá trình trao đổi thông tin giữa doanh
nghiệp với cơ quan nhà nước được tiến hành qua các phương tiện điện tử. Cơ quan nhà nước
cũng có thể thiết lập những website tại đó đăng tải thông tin về nhu cầu mua hàng của các
cơ quan nhà nước, tiến hành việc đấu thầu hàng hoá, dịch vụ và lựa chọn nhà cung cấp trên
website. Điều này một mặt giúp tiết kiệm các chi phí tìm nhà cung cấp, đồng thời giúp tăng
cường tính minh bạch trong hoạt động mua sắm công.
Nó bao hàm việc sử dụng Internet cho mua bán công, thủ tục cấp phép và các hoạt
động khác liên quan tới chính phủ. Hình thái này của Kinh doanh trên mạng có hai đặc tính: thứ
nhất, khu vực hành chính công có vai trò dẫn đầu trong việc thiết lập kinh doanh thương mại;
Thứ hai, đây là khu vực có nhu cầu lớn nhất trong việc biến các hệ thống mua bán trở nên hiệu quả hơn.
Các chính sách mua bán trên web tăng cường tính minh bạch của quá trình mua
hàng. Tới nay, B2G là một thành tố của của kinh doanh trên mạng điện tử, nhưng hệ thống
mua bán của chính phủ còn chưa phát triển nên nó chiếm một phần không đáng kể.
- Kinh doanh trên mạng điện tử trực tiếp giữa các cá nhân với nhau - C2C (consumer
to consumer): Kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức C2C là hình thức kinh doanh
trên mạng trong mối quan hệ khách hàng tới khách hàng. Về bản chất, C2C được hiểu đơn
giản là kinh doanh trên mạng điện tử giữa các cá nhân và người tiêu dùng.
Loại hình kinh doanh trên mạng điện tử này được phát triển bởi sự tăng trưởng của thị
trường điện tử và đấu giá trên mạng, đặc biệt với các ngành theo trục dọc nơi các doanh
nghiệp có thể đấu thầu cho những cái doanh nghiệp muốn từ các nhà cung cấp khác nhau.
Hình thức kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức này là tiềm năng lớn cho việc phát
triển các thị trường mới.
Loại hình kinh doanh thương mại trên mạng điện tử này có ba dạng: (đấu giá trên một trang web xác định):
+ Hệ thống hai đầu P2P, Forum, IRC, các phần mềm nói chuyện qua mạng như Yahoo,
Skype, Window Messenger, AOL ...
+ Quảng cáo phân loại tại một cổng (rao vặt).
+ Giao dịch khách hàng tới doanh nghiệp C2B bao gồm đấu giá ngược, trong đó khách
hàng là người điều khiển giao dịch.
Hiện nay, Ebay là website đứng đầu danh sách các website C2C trên thế giới. Ebay đã
thành công khi kinh doanh theo hình thức đấu giá này. Đây là một trong những điển hình
nhiều doanh nghiệp trên thế giới đang cố gắng thực hiện.
Tóm lại, C2C là loại hình giao dịch giữa các cá nhân với nhau. Sự phát triển của các
phương tiện điện tử làm cho nhiều cá nhân có thể tham gia hoạt động kinh doanh trên mạng
điện tử với tư cách là người bán, người cung cấp dịch vụ. Một cá nhân có thể tự thiết lập
website để kinh doanh những mặt hàng do mình làm ra hoặc sử dụng một website có sẵn để
đấu giá một số món hàng mình có. C2C góp phần tạo nên sự đa dạng của thị trường.
Theo tiêu chí đối tượng hàng hoá kinh doanh trên mạng: có hai loại là kinh doanh
hàng hoá vô hình trên mạng điện tử và kinh doanh hàng hoá hữu hình trên mạng điện tử.
Kinh doanh hàng hoá vô hình trên mạng điện tử bao gốm một số loại cơ bản sau:
+ Hình thức kinh doanh dịch vụ quảng cáo
+ Kinh doanh dịch vụ tư vấn pháp luật
+ Kinh doanh dịch vụ cung cấp thông tin
+ Kinh doanh các sản phẩm âm thanh và truyền thông…
Một số hình thức kinh doanh hàng hoá hữu hình trên mạng điện tử:
+ Kinh doanh kinh doanh quần áo trên mạng điện tử,
+ Kinh doanh sản phẩm điện tử trên mạng điện tử
+ Kinh doanh hàng gia dụng trên mạng điện tử
+ Kinh doanh mỹ phẩm trên mạng điện tử…
Theo tiêu chí loại hình doanh nghiệp tham gia kinh doanh trên mạng điện tử:
+ Công ty tư nhân kinh doanh trên mạng điện tử
+ Công ty TNHH tham gia kinh doanh trên mạng điện tử
+ Công ty cổ phần tham gia kinh doanh trên mạng điện tử + …
Tuỳ theo yêu cầu cụ thể của công việc, có thể chọn tiêu chí phân loại thích hợp, giúp
cho công việc thực hiện một cách khoa học, hiệu quả.
8.1.1.3 Các mô hình kinh doanh trên mạng điện tử
Mô hình kinh doanh là sản phẩm của tổ chức qua đó xác định cách thức tổ chức các
luồng thông tin, các lợi ích, nghĩa vụ cho nhà cung cấp, người tiêu dùng và các đối tượng
liên quan trong nội bộ doanh nghiệp.
Khái niệm mô hình kinh doanh điện tử giống như vậy nhưng sử dụng mạng điện tử.
Như vậy, mô hình kinh doanh trên mạng điện tử là sản phẩm của tổ chức kinh doanh, qua
đó xác định cách thức tổ chức các luồng thông tin, các lợi ích, nghĩa vụ cho nhà cung cấp,
người tiêu dùng và các đối tượng liên quan trong nội bộ doanh nghiệp thông qua mạng điện tử
.
Khi các doanh nghiệp tham gia kinh doanh trên mạng điện tử, các doanh nghiệp phải
xây dựng, lựa chọn mô hình kinh doanh trên mạng điện tử nào phù hợp với mục đích của
mình. Mỗi loại mô hình kinh doanh trên mạng điện tử có ưu nhược điểm khác nhau và có
điều kiện lựa chọn khác nhau.
Có nhiều loại mô hình kinh doanh trên mạng điện tử. Tuỳ theo tiêu thức phân chia, sẽ
có các loại mô hình kinh doanh trên mạng điện tử khác nhau. Phân loại các mô hình kinh
doanh trên mạng điện tử có thể sử dụng các tiêu chí sau: Theo đối tượng tham gia; Theo mức
độ số hóa; theo hình thức mua sắm; Theo mô hình doanh thu; Theo phương thức kết nối;
Theo giá trị đem lại cho khách hàng.
Phân loại theo đối tượng tham gia: Các đối tượng tham gia vào kinh doanh trên mạng
điện tử bao gồm: Chính phủ (G), Doanh nghiệp (B), Người tiêu dùng (C).
Ví dụ các mối quan hệ trong kinh doanh thương mại với các đối tượng như:
G2G: ELVIS (Việt Nam - Mỹ); G2B Hải quan điện tử B2G: Đấu thầu công; B2B: Alibaba.com Ecvn.com.vn;
B2C: Amazon.com, Raovat.com.vn
C2B: Priceline.com Vietnamwork.com; C2C: Ebay.com, Chodientu.vn;
Ngoài ra còn một số mô hình khác như: B2C - Business to Consumer /e-tailing/ mua
bán giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng hay bán lẻ trực tuyến; B2B2C - Business to
Business to Consumer/ thương mại giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp & với người tiêu
dùng; C2B –Consumer to Business/ mua bán giữa người tiêu dùng với doanh nghiệp; C2C–
Consumer to Consumer/mua bán giữa người tiêu dùng với người tiêu dùng; B2E–Business
to Employees/mua bán giữa doanh nghiệp với người lao động; Mobile Commerce/ Thương
mại điện tử di động; E-Learning/ Đào tạo trực tuyến; E-Government/ Chính phủ điện tử 24.
Mô hình kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức B2C là mô hình kinh doanh trên
mạng điện tử mà tại đó doanh nghiệp sẽ cung cấp dịch vụ và hàng hóa cho các cá nhân mua
hàng. Hiện nay, loại mô hình này đang liên tục tăng về quy mô và tốc độ. Một số mô hình
kinh doanh B2C chính: Mô hình cổng thông tin; Mô hình bán lẻ trực tuyến; Mô hình nhà
cung cấp nội dung; Mô hình môi giới giao dịch; Mô hình người tạo lập thị trường; Mô hình
nhà cung cấp dịch vụ; Mô hình người tạo lập cộng đồng.
Mô hình cổng thông tin: Cung cấp công cụ tìm kiếm mạnh cộng với tích hợp các gói
nội dung và dịch vụ kết hợp giữa mô hình doanh thu phí giao dịch, doanh thu quảng cáo,
doanh thu thuê bao. Thông tin trên cổng thông tin có thể rất chung hoặc chuyên biệt về một lĩnh vực.
Theo tiêu thức hình thức mua sắm, ta có một số mô hình kinh doanh trên mạng điện
tử thường gặp hiện nay: - Cửa hàng trực tuyến; - Mua sắm trực tuyến - Siêu thị bán lẻ -
Trung tâm thương mại điện tử -
Sàn giao dịch Đấu giá trực tuyến -
Mô hình cung cấp nội dung: Thông tin môi giới; Viễn thông; Quan hệ khách
hàng, thông tin doanh nghiệp -
Chuỗi giá trị tích hợp - Chuỗi giá trị ảo
Cửa hàng trực tuyến (e-shop hay storefront model): là một loại mô hình kinh doanh
trên mạng khá phổ biến. Người kinh doanh mở một cửa hàng ảo trên mạng và bán hàng hóa,
dịch vụ hay thông tin trên mạng. Tại “cửa hàng trực tuyến”, khách hàng có thể đọc và xem
các thông tin chi tiết về sản phẩm, dịch vụ và thông tin về doanh nghiệp bán một cách thuận
tiện nhất. Theo mô hình kinh doanh này, việc tạo điều kiện cho khách hàng thanh toán qua
mạng khi mua lẻ sẽ là lợi thế cạnh tranh được nhiều nhà kinh doanh sử dụng. Đây là mô hình
mà hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam đều có thể áp dụng. Theo mô hình này,
các doanh nghiệp sử dụng một cách đơn giản nhất là đưa thông tin về doanh nghiệp, sản
phẩm, hay dịch vụ lên mạng để tạo điều kiện cho khách hàng thu thập thông tin dễ dàng
nhất. Ở mức chuyên nghiệp hơn, doanh nghiệp tổ chức mua bán, thanh toán qua mạng và
tạo điều kiện cho khách hàng thanh toán qua mạng thuận lợi nhất.
Sàn giao dịch đấu giá trực tuyến (auction model hay e-auction): sàn đấu giá trực tuyến
qua mạng đã phát triển khá lâu trên thế giới nhưng mới xuất hiện trở lại ở Việt Nam. Nói
chung, có rất nhiều loại đấu giá. Hiện nay, Mientay24h.vn là một nhà tiên phong trong lĩnh vực e-aution này.
Mô hình bán lẻ trực tuyến: Đây là hình thức các nhà bán lẻ truyền thống tiến hành hoạt
động bán hàng trực tuyến. Rào cản để triển khai mô hình này là rất ít. Một số loại hình bán lẻ trực tuyến như:
+ Bán lẻ trực tuyến thuần túy
+ Bản lẻ trực tuyến kết hợp cả hình thức bán hàng truyền thống + Bán hàng theo catalog
+ Nhà sản xuất bán hàng trực tiếp thông qua web.
Mô hình cung cấp nội dung: Doanh nghiệp cung cấp các nội dung số hóa như thông
tin, chương trình, trò chơi giải trí thông qua web. Doanh thu của doanh nghiệp có thể từ phí
thuê bao, quảng cáo, phí tải nội dung
Mô hình môi giới giao dịch: Xử lý các giao dịch trực tuyến cho khách hàng. Giá trị
quan trọng mà doanh nghiệp đem lại cho khách hàng là tiết kiệm thời gian và tiền của.
Mô hình nhà cung cấp dịch vụ: Cung cấp dịch vụ trực tuyến (Google maps, google docs).
Giá trị định vị: thuận tiện, tiết kiệm thời gian, chi phí thấp, thay thế cho các nhà cung cấp dịch vụ
truyền thống. Doanh thu của mô hình này chủ yếu từ phí thuê bao, thanh toán tức thì.
Mô hình xây dựng cộng đồng: Tạo một môi trường mạng xã hội nơi mà những người
có cùng sở thích có thể gặp và giao tiếp với nhau. Doanh thu có thể kết hợp nhiều hoạt động
bao gồm mô hình phí quảng cáo, phí thuê bao, doanh thu bán hàng, phí giao dịch và phí liên kết.
Các mô hình thương mại điện tử: Từ các hình thức thanh toán quốc tế, người ta xây
dựng các mô hình kinh doanh trên mạng tương ứng. Ví dụ với hình thức thanh toán quốc tế
B2C có các mô hình kinh doanh chính như: Mô hình cổng thông tin (portal; yahoo.com,
aol.com, msn.com; cung cấp cho người dùng công ty tìm kiếm trên mạng cũng như các nội
dung và dịch vụ khác chỉ trên một trang web).
Một số mô hình kinh doanh trên mạng điện tử theo hình thức thanh toán quốc tế B2B:
Mô hình phân phối trực tuyến
Mô hình mua sắm trực tuyến Mô hình sàn giao dịch
Mô hình phân phối trực tuyến
Theo các mô hình này, nhà cung cấp sẽ cung cấp sản phẩm và dịch vụ trực tiếp tới
từng doanh nghiệp. Một công ty sẽ cung cấp cho nhiều khách hàng khác nhau. Việc mua bán
thông qua catalog điện tử hoặc qua đấu giá, thường là thông qua mạng extranet.
Mô hình mua sắm trực tuyến: Cho phép các nhà cung cấp truy cập vào cổng thông
tin điện tử của doanh nghiệp; Mô hình doanh thu từ phí giao dịch, phí sử dụng, phí cấp
chứng nhận hàng năm; Mô hình này còn gọi là mô hình kinh doanh trên mạng phía người mua (buy-side).
Mô hình sàn giao dịch: Sàn giao dịch điện tử nơi người mua và nhà cung cấp có thể
tiến hành giao dịch trên đây; Thường được sở hữu bởi một công ty độc lập; Mô hình doanh
thu là từ phí giao dịch, phí dịch vụ, phí thành viên, phí quảng cáo. Đây được xem như là
cổng thông tin cho các doanh nghiệp.
Mô hình chính phủ điện tử (G2C, G2B, G2E): Mô hình này cho phép cơ quan của chính
phủ mua hoặc cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thông tin với các doanh nghiệp hoặc các cá nhân
công dân, bao gồm: Chính phủ và công dân - Government to Citizens (G2C); Chính phủ và
doanh nghiệp - Government to Business (G2B); Chính phủ và chính phủ - Government to
Government (G2G), Chính phủ và người lao động - Government to Employees (G2E). Một số
hoạt động như đấu giá điện tử, mua sắm theo nhóm, mua sắm điện tử cho chính phủ.
Cổng thông tin (portals): Cổng thông tin là một nơi sắp xếp, sàng lọc thông tin (chủ
yếu là các địa chỉ web) nhằm tạo điều kiện tìm kiếm dễ dàng cho người sử dụng trong một
rừng thông tin. www.yahoo.com là một ví dụ điển hình về mô hình cổng thông tin. Thu nhập
của nhà kinh doanh từ lệ phí quảng cáo của những website khác mong muốn được liệt kê ở
vị trí khách hàng dễ dàng tìm thấy nhất. Hiện nay chi phí quảng cáo cho mỗi banner trên
Yahoo lên tới hàng chục nghìn đô-la Mỹ mỗi tháng. Khi đã có website của riêng doanh
nghiệp, doanh nghiệp cũng nên trả một khoản chi phí nhất định để được liệt kê địa chỉ
website của doanh nghiệp trên một cổng thông tin nào đó để thu hút được nhiều người vào
xem website của doanh nghiệp.
Mô hình giá động (dynamic-pricing model): mô hình này sẽ mang lại lợi ích cho người
sử dụng trong việc mua được một món hàng với giá tốt nhất (rẻ nhất). Ví dụ: bán những vé
máy bay vào giây phút cuối (khi mà nếu không ai mua thì những vé này cũng bỏ đi). Thu
nhập của các website này chủ yếu là từ tiền hoa hồng của người bán.
Theo tiêu thức mức độ số hoá (hoặc mức độ ứng dụng Internet) vào quá trình kinh doanh:
Theo tiêu thức này có hai mô hình kinh doanh trên mạng điện tử: mô hình kinh doanh
hoàn toàn “ảo” và mô hình kinh doanh “ảo” kết hợp với kinh doanh truyền thống.
Hiện nay doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam đang hoạt động trong lĩnh vực thương
mại có thể bắt tay thực hiện ngay mô hình cửa hàng trưng bày sản phẩm và thông tin dịch
vụ trên mạng và lựa chọn cách thức thanh toán tiện lợi nhất cho khách hàng bằng cách áp
dụng thanh toán qua mạng. Mặt khác cần chú trọng đến việc quảng bá website của doanh
nghiệp. Nếu doanh nghiệp không có đủ nhân lực và khả năng để tự làm những việc này thì có thể thuê dịch vụ.
Theo tiêu thức mô hình doanh thu: điển hình của loại hình này là mô hình phí giao
dịch. Thông thường những ngành công nghiệp lớn mới sử dụng mô hình như: dịch vụ tài
chính, dịch vụ du lịch, dịch vụ tìm kiếm việc làm.
Theo tiêu thức mô hình phương thức kết nối: Sử dụng công nghệ internet nhằm kết
nối người mua và người bán lại với nhau. Doanh thu điển hình của loại hình này là mô hình phí giao dịch.
Lựa chọn mô hình kinh doanh trên mạng điện tử là một trong những hoạt động quan
trọng đầu tiên của các doanh nghiệp lựa chọn hình thức kinh doanh trên mạng. Các bước
tiến hành lựa chọn mô hình kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm: -
Nghiên cứu các loại mô hình kinh doanh trên mạng điện tử, đánh giá
ưu nhược điểm của từng loại mô hình -
Nghiên cứu mục tiêu, yêu cầu và khả năng tham gia kinh doanh trên
mạng điện tử của doanh nghiệp -
Đánh giá xếp hạng mô hình phù hợp -
Lựa chọn mô hình và triển khai xây dựng qui trình, chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận - Vận hành thử - Điều chỉnh mô hình - Tổ chức kinh doanh.
8.1.1.4 Nhân tố ảnh hưởng tới kinh doanh trên mạng điện tử
a. Nhân tố thuộc về doanh nghiệp tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử
Kinh doanh trên mạng điện tử là loại hình kinh doanh trên thị trường mạng điện tử. Do
vậy, công tác tổ chức cũng như nghiệp vụ kinh doanh của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của
nhiều yếu tố. Các nhân tố thuộc về bản thân doanh nghiệp tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm:
- Mức độ phù hợp của mô hình kinh doanh với hàng hoá kinh doanh và thị trường mục
tiêu của doanh nghiệp: Mỗi loại hàng hoá khác nhau sẽ đáp ứng cho nhu cầu của các đối
tượng cụ thể với những hành vi mua sắm và các cách thức thoả mãn khác nhau. Vì vậy, lựa
chọn mô hình kinh doanh phù hợp với hàng hoá kinh doanh và thị trường kinh doanh là điều
đầu tiên ảnh hưởng tới kinh doanh trên mạng điện tử. Có rất nhiều mô hình kinh doanh trên
mạng điện tử, do đó việc lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp phải tiến hành một cách
khoa học, dựa trên các căn cứ phù hợp. Các căn cứ chủ yếu để tiến hành lựa chọn mô hình
kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm: 
Nhu cầu, thị hiếu, hành vi mua sắm và cách thức thoả mãn nhu cầu
của thị trường mục tiêu của doanh nghiệp 
Hàng hoá cung cấp trên thị trường, hàng hoá thay thế 
Mức độ phát triển của công nghệ thông tin 
Tính cạnh tranh trên thị trường mạng 
Tình hình cung cấp hàng hoá trên thị trường truyền thống 
Mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp 
Khả năng tiếp cận và chinh phục khách hàng trên công nghệ mạng điện tử.
- Trình độ tổ chức kinh doanh và quản lý kinh doanh của các cán bộ quản lý kinh
doanh trên mạng điện tử: Một doanh nghiệp mạnh trước hết phải có bộ máy quản lý vững.
Trình độ tổ chức kinh doanh và quản lý kinh doanh là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng đến chất
lượng của bộ máy quản lý. Doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện tử cần có những cán
bộ quản lý không những nắm vững chuyên môn nghiệp vụ về tổ chức quản lý kinh doanh
nói chung mà còn phải am hiểu về thị trường ảo, về mạng điện tử cách thức kinh doanh trên
mạng điện tử. Mạng điện tử không nghừng phát triển cùng với sự phát triển của công nghệ
thông tin. Do vậy, nhà quản lý kinh doanh trên mạng điện tử cần phải cập nhật thông tin,
không ngừng học hỏi để đổi mới kinh doanh cho phù hợp yêu cầu thị trường.
- Trình độ của nhân viên tham gia kinh doanh trên mạng: Kinh doanh trên mạng là
loại hình kinh doanh đặc thù. Do vậy, bên cạnh những trình độ cần có của người kinh doanh
thông thường, những người tham gia kinh doanh trên mạng cần phải có trình độ hiểu biết về
máy tính, về mạng viễn thông, về thanh toán điện tử. Do đặc thù của sự phát triển công nghệ
viễn thông, người tham gia kinh doanh trên mạng cần có khả năng cập nhật kiến thức về tin
học để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Trong quá trình kinh doanh trên mạng điện tử,
doanh nghiệp nào có đội ngũ nhân viên giỏi về kinh doanh, thành thạo máy tính và các phần
mềm viễn thông, doanh nghiệp đó sẽ có khả năng chinh phục khách hàng tốt hơn từ đó đem
lại những giá trị tốt hơn cho doanh nghiệp.
- Khả năng đầu tư trang web kinh doanh của doanh nghiệp: Đặc thù của kinh doanh
trên mạng điện tử là các nghiệp vụ kinh doanh nói chung, việc đưa ra các thông tin và giao
dịch khách hàng nói riêng đều thông qua các trang web của doanh nghiệp. Đầu tư tốt cho
trang web sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh trên mạng thu hút khách hàng cũng
như thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh tốt hơn. Việc đầu tư các trang web đòi hỏi phải thực
hiện theo định kỳ cho phù hợp với tiến bộ của khoa học kỹ thuật, phù hợp với mặt hang kinh
doanh và mục tiêu kinh doanh. Khả năng đầu tư và nâng cấp các trang web của doanh nghiệp
kinh doanh trên mạng phụ thuộc vào khả năng tài chính và quan điểm, định hướng kinh
doanh của lãnh đạo doanh nghiệp.
- Khả năng tiếp cận công nghệ thông tin của các khách hàng: Kinh doanh trên mạng
điện tử phụ thuộc nhiều vào công nghệ thông tin. Khách hàng cũng như các nhà kinh doanh
đều thực hiện các giao dịch qua mạng. Khả năng tiếp cận thông tin của các khách hàng mục
tiêu của doanh nghiệp ảnh hưởng lớn đến kinh doanh của doanh nghiệp kinh doanh trên
mạng. Vì vậy, việc lựa chọn khách hàng mục tiêu của doanh nghiệp phải quan tâm đến trình
độ và khả năng tiếp cận công nghệ thông tin của khách hàng. Khả năng tiếp cận công nghệ
thông tin phụ thuộc nhiều vào việc đầu tư của Chính phủ, của các nhà kinh doanh dịch vụ
mạng và của bản thân doanh nghiệp kinh doanh.
- Chính sách marketing doanh nghiệp sử dụng để chinh phục khách hàng trên thị
trường mạng điện tử: Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt, các doanh nghiệp cần
phải tổ chức các hoạt động marketing phù hợp với khách hàng mục tiêu để chinh phục khách
hàng. Doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện tử nào có chính sách marketing thích hợp sẽ
có lợi thế trong cạnh tranh, thu hút được khách hàng tốt hơn. Các chính sách marketing là
căn cứ để triển khai các hoạt động marketing. Thông thường, chi phí thực hiện các chính
sách marketing của các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện tử sẽ thấp hơn so với các
doanh nghiệp kinh doanh truyền thống.
- Sự hợp tác của doanh nghiệp với các doanh nghiệp, ban ngành có liên quan trong
thanh toán, giao nhận, vận chuyển: Thông thường kinh doanh trên mạng điện tử có liên quan
nhiều đến các cơ quan, ban ngành có liên quan như: ngân hàng, các đơn vị giao nhận vận
chuyển, các cơ quan quản lý, đơn vị kinh doanh dịch vụ viễn thông.
Ngân hàng là đơn vị gắn kết mật thiết với các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện
tử trong lĩnh vực thanh toán. Việc thanh toán thuận tiện, an toàn chính xác là yếu tố tạo lập niềm tin cho khách hàng.
Các công ty kinh doanh dịch vụ viễn thông như các nhà mạng, các đơn vị bán dịch vụ
viễn thông có liên quan sẽ ảnh hưởng lớn đến tốc độ xử lý nghiệp vụ kinh doanh của doanh
nghiệp kinh doanh trên mạng điện tử. Đặc biệt là vấn đề bảo mật thông tin.
Giao nhận, vận chuyển hàng hoá ảnh hưởng lớn đến độ hài lòng của khách hàng trên
các phương diện kịp thời, chính xác và văn minh thương mại. Việc tuyển dụng và đào tạo
nhân viên giao nhận, vận chuyển cũng như đầu tư phương tiện vận chuyển ảnh hưởng lớn
đến chất lượng giao nhận vận chuyển và niềm tin của khách hàng
- Tính an toàn và bảo mật cho khách hàng cũng như nhà kinh doanh khi tham gia kinh
doanh với doanh nghiệp: Bảo mật thông tin cho nhà kinh doanh cũng như các khách hàng
là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới việc xử lý nghiệp vụ kinh doanh cũng như niềm tin của
khách hàng. Tính bảo mật phụ thuộc nhiều vào sự tiến bộ của công nghệ thông tin cũng như
chất lượng của phần mềm tin học mà doanh nghiệp sử dụng. Do vậy khi đầu tư mua sắm
phần mềm và trong suốt quá trình sử dụng, doanh nghiệp hinh doanh trên mạng điện tử cần
quan tâm đến vấn đề này.
b. Nhân tố thuộc về khách hàng mục tiêu của doanh nghiệp
Mỗi doanh nghiệp đều hướng đến thị trường mục tiêu của doanh nghiệp mình. Đáp
ứng tốt nhu cầu của khách hàng mục tiêu là điều kiện tiên quyết để có thể đem lại thành công
trong kinh doanh. Hiểu được nhu cầu và hành vi mua sắm của khách hàng mục tiêu của
doanh nghiệp sẽ giúp cho doanh nghiệp kinh doanh trên mạng có quyết sách đúng trong kinh
doanh. Những nhân tố thuộc về khách hàng ảnh hưởng đến kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm:
- Trình độ của khách hàng về sử dụng công nghệ thông tin trong mua sắm: Muốn giao
dịch, mua bán trên mạng, người mua hàng phải biết sử dụng các công cụ máy tính để thao
tác, thực hiện việc giao dịch, mua sắm. Tuỳ theo trình độ của khách hàng, khả năng thao tác
giao dịch, mua sắm sẽ khác nhau. Nếu trang web được thiết kế khoa học, đơn giản cho các
thao tác thì sẽ thu hút được khách hàng nhiều hơn. Trình độ tin học của khách hàng cao thì
khả năng thành thạo trong các thao tác giao dịch, mua bán sẽ nhanh chóng, chính xác. Vì
vậy, ở đâu trình độ sử dụng công nghệ thông tin của người tiêu dùng càng cao thì ở đó có
nhiều điều kiện để các doanh nghiệp kinh doanh theo hình thức kinh doanh trên mạng điện tử.
- Độ tin cậy của khách hàng đối với hàng hoá và doanh nghiệp cung cấp: Mua hàng
trên mạng, các khách hàng không được lựa chọn hang hoá trực tiếp, chỉ được lựa chọn qua
hình ảnh và thông tin về hàng hoá do nhà bán hàng cung cấp. Chính vì vậy khách hàng luôn
lo lắng về dộ rủi ro do sự khác biệt giữa chọn hàng trực tiếp và chọn hàng qua hình ảnh.
Những doanh nghiệp có uy tín sẽ được khách hàng lựa chọn nhiều hơn, việc bán hàng sẽ
nhanh gọn và đỡ chi phí hơn. Chính vì vậy, khi kinh doanh trên mạng điện tử, doanh nghiệp
cần lựa chọn hàng hoá phù hợp với nhu cầu khách hàng, đảm bảo uy tín, chất lượng và giữ
đúng cam kết để thu hút hành vi mua của khách hàng.
- Thói quen mua sắm của khách hàng: Mua sắm trên mạng đem lại nhiều thuận lợi cho
khách hàng, giúp khách hàng tiết kiệm cả về không gian và thời gian. Tuy nhiên thói quen
mua sắm là yếu tố quan trọng để khách hàng lựa chọn các hình thức mua. Vì vậy doanh
nghiệp cần tăng cường xúc tiến thương mại, phổ biến lợi ích của mua sắm qua mạng, tạo
điều kiện để khách hàng thử nghiệm tham gia mua sắm trên mạng. Có chương trình khuyến
mại thích hợp cho khách hàng mua hàng trên mạng qua đó kích thích hành vi mua và tạo lập
thói quen mua sắm trên mạng.
- Khả năng tiếp cận công nghệ thông tin: Công nghệ thông tin ngày càng phát triển,
tuy nhiên sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực thị trường khác nhau. Hiện nay ở
các vùng nông thôn Việt Nam, khách hàng ít có điều kiện để tiếp xúc thực hiện mua bán qua
mạng hơn khách hàng ở khu vực thành phố.
c. Nhân tố thuộc về môi trường vĩ mô
- Sự phát triển của khoa học máy tính nói chung và công nghệ thông tin nói riêng:
Kinh doanh trên mạng điện tử phải thông qua công nghệ số hoá để thực hiện các nghiệp vụ
kinh doanh. Vì vậy, sự phát triển công nghệ số hoá ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của
kinh doanh trên mạng điện tử. Sự phát triển công nghệ số hoá sẽ ảnh hưởng đến thời gian
giao dịch, độ tin cậy của giao dịch, độ an toàn của giao dịch.
Sự phát triển của công nghệ số hoá được xem xét trên cả góc độ phát triển về phần
cứng và phần mềm máy tính. Sự phát triển của phần cứng máy tính giúp cho việc lưu trữ số
liệu và tốc độ xử lý dữ liệu ngày càng tốt hơn. Phần mềm máy tính giúp cho việc thao tác
thực hiện kinh doanh ngày càng thuận tiện hơn, chính xác hơn.
- Sự phát triển của hệ thống ngân hàng: Kinh doanh trên mạng điện tử ngày càng gắn
với hệ thống ngân hàng. Kinh doanh trên mạng điện tử càng phát triển, thanh toán qua ngân
hàng cũng phát triển theo. Trong một môi trường phát triển nhất định, thanh toán qua ngân
hàng trong kinh doanh trên mạng điện tử góp phần cho công tác thu thuế và đóng thuế của
người mua và bán trở nên thuận tiện và minh bạch hơn. Hệ thống ngân hàng phát triển thanh
toán điện tử sẽ thuận lợi hơn cho thanh toán kinh doanh trên mạng điện tử.
- Sự phát triển của luật pháp và hiệu lực của luật pháp: Kinh doanh trên mạng điện tử
có những đặc điểm khác biệt so với kinh doanh theo phương thức kinh doanh truyền thống.
Ví dụ hoá đơn điện tử, chữ ký điện tử thường được sử dụng nhiều trong kinh doanh trên
mạng điện tử. Vì vậy sự hoàn thiện của hệ thống luật pháp sẽ tạo ra sựu yên tâm và an toàn
hơn cho khách hàng cũng như các nhà kinh doanh.
- Sự phát triển của nền kinh tế: Sự phát triển của nền kinh tế kéo theo nhu cầu mua
sắm hàng hoá dịch vụ tăng lên, mức sống tăng lên, khoa học kỹ thuật có điều kiện phát triển.
Những phương thức kinh doanh thuận tiện, hiện đại sẽ được khách hàng quan tâm. Kinh
doanh trên mạng điện tử có nét ưu việt so với kinh doanh truyền thống do vậy phương thức
kinh doanh này sẽ ngày càng phát triển.
d. Nhân tố thuộc về các nhà cung cấp dịch vụ mạng
Kinh doanh trên mạng điện tử thực hiện thông qua công nghệ số hoá để thực hiện các
nghiệp vụ kinh doanh nên không thể thiếu được sự tham gia của các nhà cung cấp dịch vụ
mạng. Trong thị trường cạnh tranh, nhiều nhà cung cấp cung cấp dịch vụ phục vụ kinh doanh
trên mạng điện tử. Lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ mạng thích hợp là vấn đề đặt ra cho các
doanh nghiệp. Khi lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ mạng, doanh nghiệp cần chú ý nhà cung
cấp dịch vụ đó phải phù hợp với thị trường mục tiêu của doanh nghiệp và phù hợp với mục
tiêu phát triển của doanh nghiệp.
8.1.2. Đặc điểm kinh doanh trên mạng điện tử
Kinh doanh trên mạng điện tử có đặc điểm khác so với kinh doanh truyền thống trên những điểm sau:
Thứ nhất, kinh doanh trên mạng điện tử gắn liền với công nghệ thông tin. Đây là sự
khác nhau về phương tiê ̣n hoa ̣t đô ̣ng kinh doanh giữa 2 phương thức. Để triển khai hoạt động
kinh doanh trên mạng điện tử, các bên tham gia phải sử dụng các phương tiện điện tử tân
tiến và hiê ̣n đa ̣i của ngành công nghê ̣ thông tin có kết nối với nhau để đảm bảo thông tin
đươ ̣c lưu chuyển liên tu ̣c. Hơn nữa, quá trình phát triển kinh doanh trên mạng điện tử làm
phát sinh nhiều yêu cầu liên quan tới công nghệ thông tin mới như bảo mật thông tin, hơ ̣p
đồng điê ̣n tử, chữ ký số … Hiện nay, cùng với sự phát triển của mạng viễn thông 3G, 4G
kinh doanh trên mạng điê ̣n tử còn được tiến hành trên các thiết bi ̣ di đô ̣ng, xu hướng kinh
doanh trên mạng điê ̣n tử di đô ̣ng đang trên đà phát triển bởi sự tiện lợi mà nó đem lại cho người sử dụng.
Thứ hai, các bên tham gia vào quá trình kinh doanh trên mạng điện tử không cần tiếp
xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trước. Để tiến hành các giao dịch
kinh doanh trên mạng đòi hỏi các bên tham gia phải sử du ̣ng tới các phương tiê ̣n điê ̣n tử có
kết nối mạng viễn thông, giúp con người có thể chuyển đi thông điê ̣p của cá nhân, tổ chức
dưới da ̣ng dữ liệu điê ̣n tử. Còn trong hoạt động kinh doanh truyền thống, hình thức tiến hành
chủ yếu là nhờ các bên gặp gỡ nhau trực tiếp để tiến hành đàm phán, giao di ̣ch và đi đến ký
kết hơ ̣p đồ ng thông qua văn bản, giấy tờ…
Thứ ba, kinh doanh trên mạng điện tử không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Hoạt
động kinh doanh trên mạng điê ̣n tử không còn tồn tại khái niệm biên giới đi ̣a lý, văn hóa mà
chỉ tồn ta ̣i duy nhất mô ̣t thi ̣ trường đó là thi ̣trường toàn cầu, nơi mà bất cứ ai ở bất cứ nơi
nào cũng có thể tham gia và tiến hành các hoa ̣t đô ̣ng thương ma ̣i với mức chi phí giao dịch
được giảm tối đa do thương mại điện tử có mức độ bao phủ rộng lớn. Đối với doanh nghiệp
có vốn đầu tư nhỏ, thương ma ̣i điê ̣n tử chính là công cu ̣ hữu hiê ̣u giúp cho ho ̣ mở rô ̣ng thi ̣
trường kể cả thị trường trong nước và thị trường quốc tế. Trong khi đó, đối với các hoa ̣t đô ̣ng
thương mại truyền thống, điều này gặp nhiều khó khăn, vì để thực hiện các giao di ̣ch diễn ra
trong pha ̣m vi mô ̣t khu vực, một quố c gia hay giữa nhiều chủ thể từ nhiều quốc gia khác
nhau, các bên tham gia phải gă ̣p gỡ nhau trực tiếp để đàm phán, trao đổi rồi đi đến kí kết hợp đồng, mua bán hàng hóa.
Thứ tư, thời gian thực hiện giao dịch kinh doanh trên mạng điện tử không giới hạn.
Nhờ viê ̣c sử du ̣ng các phương tiê ̣n điê ̣n tử với công nghê ̣ hiê ̣n đa ̣i và công nghê ̣ truyền dẫn
không dây…, giúp người tham gia giao dịch tiến hành tự đô ̣ng hóa mô ̣t số bước trong giao
di ̣ch kinh doanh trên mạng (như mua hàng trực tuyến qua website) và loại bỏ sự chênh lê ̣ch
về thời gian giữa các quốc gia. Do đó dù ở bất cứ nơi đâu, vào bất cứ thời điểm nào các cá
nhân, doanh nghiê ̣p cũng có thể tiến hành được các giao dịch kinh doanh rên mạng.
Thứ năm, các giao dịch kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc mua, bán hàng hoá, dịch
vụ mà còn bao gồm nhiều hoạt động, giao dịch nhằm hỗ trợ cho các hoạt động trên.
Thứ sáu, trong kinh doanh trên mạng điện tử cần có ít nhất ba chủ thể tham gia đó là
nhà kinh doanh, khách hàng, nhà cung cấp dịch vụ mạng. Kinh doanh trên mạng điện tử
phải sử dụng các phương tiện điện tử để thực hiện quá trình kinh doanh. Các thông điê ̣p dữ
liê ̣u điê ̣n tử có thể truyền đi giữa các bên tham gia giao dịch, phải có một cơ quan cung cấp
di ̣ch vu ̣ ma ̣ng tiến hành kết nố i các chủ thể tham gia giao di ̣ch với nhau. Kinh doanh trên
mạng điê ̣n tử phải có ít nhất ba chủ thể tham gia vào giao di ̣ch. Bên cạnh hai chủ thể tham
gia kinh doanh là nhà kinh doanh, khách hàng còn phải có nhà cung cấp dịch vụ mạng. Tuy
nhiên, đối với kinh doanh trên mạng điện tử ở các nước phát triển, tham gia vào hoạt động
kinh doanh trên mạng điện tử tất yếu phải có bốn đối tượng tham gia, đó là chủ doanh nghiệp,
khách hàng, nhà cung cấp dịch vụ mạng và ngân hàng.
Mối quan hệ giữa các bên tham gia kinh doanh trên mạng điện tử thể hiện: -
Các đối tượng tham gia kinh doanh trên mạng điện tử giao dịch với
nhau thông qua mạng điện tử; -
Nhà cung cấp dịch vụ mạng và ngân hàng sẽ đảm bảo tính bảo mật
kinh doanh của các doanh nghiệp; -
Ngân hàng sẽ tham gia vào việc thanh toán của các doanh nghiệp; -
Kinh doanh trên mạng bao gồm các các doanh nghiệp kinh doanh
hoàn toàn trên mạng điện tử, có doanh nghiệp chỉ thực hiện một số chức năng
kinh doanh trên mạng. Lĩnh vực chủ yếu mà các doanh nghiệp thực hiện kinh
doanh trên mạng điện tử là thương mại điện tử. -
Các nhà kinh doanh thương mại, dịch vụ thường có nhiều thuận lợi
khi thực hiện kinh doanh trên mạng điện tử.
Thứ bảy, vấn đề an ninh bảo mật là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định tới sự thành
công của giao di ̣ch, do đó phải có sự tham gia của cơ quan chứng thực để xác nhâ ̣n đô ̣ tin
câ ̣y của các thông tin giao dịch trong kinh doanh trên mạng điê ̣n tử.
8.1.3. Vai trò của kinh doanh trên mạng điện tử
8.1.3.1 Vai trò của kinh doanh trên mạng điện tử đối với nhà kinh doanh
Hiện nay, kinh doanh trên mạng điện tử tồn tại dưới hai dạng: kinh doanh hoàn toàn
dựa vào mạng Internet và kinh doanh kết hợp cả Internet và truyền thống. Hầu hết các đơn
vị kinh doanh trên mạng điện tử hiện nay là các doanh nghiệp kết hợp cả hình thức kinh
doanh truyền thống với kinh doanh trên mạng điện tử. Những giá trị mà kinh doanh trên
mạng điện tử sẽ mang lại cho doanh nghiệp thể hiện trên những khía cạnh sau:
Lợi ích đầu tiên được xem là vấn đề mà các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện
tử chú ý nhất đó là tăng doanh thu. Với đặc điểm của kinh doanh trên mạng điện tử, đối
tượng khách hàng của doanh nghiệp kinh doanh trên mạng điện tử không bị giới hạn về mặt
địa lý, thời gian làm việc. Doanh nghiệp không chỉ bán hàng cho cư dân trong thành phố nơi
doanh nghiệp đặt trụ sở, mà còn có thể bán hàng cả trong nước và quốc tế. Theo cách thức
kinh doanh này, doanh nghiệp không ngồi chờ khách hàng tự tìm đến mà phải tích cực và
chủ động tìm khách hàng. Vì vậy, số lượng khách hàng có khả năng sẽ tăng lên đáng kể dẫn
đến tăng doanh thu. Tuy nhiên, doanh thu chỉ có thể tăng lên nếu doanh nghiệp đảm bảo chất
lượng và giá cả sản phẩm hay dịch vụ phải tốt, nếu không, kinh doanh trên mạng điện tử sẽ
không đem lại hiệu quả như mong muốn.
Thứ hai, cắt giảm được chi phí quảng cáo. Kinh doanh trên mạng điện tử, không phải
chi phí nhiều cho việc thuê cửa hàng, mặt bằng, đông đảo nhân viên phục vụ, bạn cũng không
cần phải đầu tư nhiều cho kho chứa... Chỉ cần xây dựng một website của công ty, sau đó chi
phí cho việc vận hành website mỗi tháng. Nếu website của doanh nghiệp chỉ là trưng bày
thông tin, hình ảnh sản phẩm, doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí in ấn brochure, catalogue
và cả chi phí gửi bưu điện những ấn phẩm này. Và đặc biệt nếu doanh nghiệp làm hàng xuất
khẩu, doanh nghiệp có thể ngồi ở nhà và tìm kiếm khách hàng qua mạng, không cần phải
tốn kém nhiều cho những chuyến đích thân “xuất ngoại”.
Thứ ba, maketing toàn cầu với chi phí thấp. Chỉ với chi phí nhỏ doanh nghiệp có thể
đưa thông tin quảng cáo đến với hàng trăm triệu người xem khắp nơi trên thế giới. Đây là
điều mà chỉ có kinh doanh trên mạng làm được cho doanh nghiệp. So sánh một quảng cáo
trên báo in với quảng cáo trên một website của doanh nghiệp, ta có thể thấy mỗi báo in chỉ
đến với vài triệu độc giả là cùng và mỗi lần quảng cáo chi phí ít, còn nếu quảng cáo trên một
website của doanh nghiệp, có thể quảng cáo thông tin 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, và
lượng độc giả có thể là hàng trăm triệu người từ mọi nơi trên thế giới. Chi phí cho website
mỗi tháng ước tính là 5 USD chi phí lưu trữ trực tuyến (hosting), 10 - 20 USD trả cho chi
phí quảng cáo (liệt kê địa chỉ web của doanh nghiệp trên một dạng danh bạ doanh nghiệp
điện tử). Tuy nhiên, đây chỉ là chi phí tối thiểu cho website. Nếu có khả năng tài chính,
doanh nghiệp có thể thuê quảng cáo với chi phí cao hơn để tạo khả năng quảng cáo tốt hơn.
Thứ tư, dịch vụ tốt hơn cho khách hàng: với kinh doanh trên mạng, doanh nghiệp có
thể cung cấp catalogue, brochure, thông tin, bảng báo giá cho đối tượng khách hàng một
cách cực kỳ nhanh chóng, doanh nghiệp có thể tạo điều kiện cho khách hàng mua hàng trực
tiếp từ trên mạng… Nói tóm lại, kinh doanh trên mạng mang lại cho doanh nghiệp các công
cụ để làm hài lòng khách hàng, bởi trong thời đại ngày nay, yếu tố thời gian là vàng bạc,
không ai có đủ kiên nhẫn phải chờ đợi thông tin trong vài ngày. Hơn nữa, ngày nay chất
lượng dịch vụ và thái độ phục vụ là những yếu tố rất quan trọng trong việc tìm và giữ khách
hàng. Nếu không xử lý yêu cầu thông tin của đối tượng quan tâm một cách nhanh chóng,
khả năng mất khách hàng là cao.
Thứ năm, đó là lợi thế cạnh tranh: việc kinh doanh trên mạng là một “sân chơi” cho sự
sáng tạo, nơi đây, doanh nghiệp có thể áp dụng những ý tưởng hay nhất, mới nhất về dịch
vụ hỗ trợ, chiến lược tiếp thị... Và một khi tất cả các đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp
đều áp dụng kinh doanh trên mạng, thì phần thắng sẽ thuộc về doanh nghiệp sáng tạo hay
nhất để tạo ra nét đặc trưng cho doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ của mình để có thể thu hút
và giữ được khách hàng.
8.1.2.3 Lợi ích đối với người tiêu dùng
- Mua sắm mọi nơi mọi lúc: Người tiêu dùng có thể lựa chọn và tiến hành mua bán tại
nhà thông qua việc truy cập Internet với hình thức thanh toán thông qua các loại thẻ tín dụng.
Nhất là khi hiện nay việc sử dụng internet tốc độ cao đang trở nên phổ biến và thuận tiện,
chi phí hợp lý thì người tiêu dùng có thể ngồi tại nhà để lựa chọn sản phẩm với đầy đủ âm
thanh, hình ảnh và các thông số kỹ thuật, mang lại sự thuận tiện và tiết kiệm thời gian, chi
phí so với việc phải đi tìm kiếm hàng hóa ở các cửa hàng và siêu thị.
- Nhiều hàng hóa, nhiều nhà cung cấp để lựa chọn: Đây là một lợi thế mà chỉ có hình
thức mua bán siêu thị mới có thể cạnh tranh được. Với phương thức kinh doanh kinh doanh
trên mạng, số lượng hàng hóa mà các cửa hàng và doanh nghiệp cung cấp và đa dạng, phong
phú, dễ lựa chọn hơn rất nhiều so với hình thức kinh doanh truyền thống cũng. Trên thực tế,
người tiêu dùng phải mất rất nhiều thời gian để di chuyển giữa các cửa hàng và ngay tại một
cửa hàng cũng cần nhiều thời gian và khó khăn để lựa chọn hoặc tìm kiếm một sản phẩm nào.
- Giá cả và phương thức giao dịch tốt: Do nhà sản xuất tiết kiệm được những chi phí
như thuê cửa hàng, maketing, giao dịch… nên giá thành sản phẩm hạ và người tiêu dùng
mua hàng qua phương thức kinh doanh trên mạng sẽ được hưởng mức giá thấp hơn khi mua
hàng hóa bằng phương thức thông thường. Với các doanh nghiệp kinh doanh trên mạng, một
dịch vụ luôn đi kèm là vận chuyển hàng hóa đến cho người đặt hàng. Nhờ đó, việc giao dịch
có thể được tiến hành ngay tại nhà hoặc đến bất cứ địa điểm nào mà người đặt hàng yêu cầu.
Hơn nữa, thông qua Internet, người tiêu dùng được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ trên phạm vi
toàn cầu. Đặc biệt, đối với các sản phẩm hàng hóa mà không cần đến sự kiểm tra bằng xúc
giác thì kinh doanh trên mạng đem lại cho người tiêu dùng khả năng lựa chọn tốt nhất với
đầy đủ các thông tin về sản phẩm, ví dụ như phần mềm, sách, trò chơi, một số sản phẩm điện tử…
- Chia sẻ thông tin nhanh chóng và dễ dàng: thông tin trên mạng vô phong phú và đa
dạng, được đăng tải với mục đích truyền bá rộng rãi nên người tiêu dùng thuận tiện và dễ
dàng trong việc thu thập thông tin, vừa nhanh, vừa đầy đủ. Hơn nữa, họ có thể chia sẻ kinh
nghiệm cho nhau dưới hình thức diễn đàn, câu lạc bộ, hiệp hội ngành hàng, quỹ …
8.1.2.4 Lợi ích đối với xã hội
- Thúc đẩy nền công nghệ thông tin phát triển, tạo điều kiện sớm tiếp cận nền kinh tế
số hóa: kinh doanh trên mạng phát triển dựa trên nền tảng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin
hiện đại. Do vậy, phát triển kinh doanh trên mạng sẽ tạo nên những nhu cầu đầu tư mới và
phát triển công nghệ thông tin. Ở Việt Nam, công nghệ thông tin những năm qua đã có được
mức tăng trưởng mạnh mẽ, nền kinh tế đang phát triển dần tới “nền kinh tế số hóa” hay còn
gọi là “nền kinh tế mới” lấy tri thức và thông tin làm nền tảng phát triển.
- Nâng cao nhận thức của xã hội về công nghệ thông tin: Thông qua việc truy cập vào
các trang web mua hàng, người tiêu dùng sẽ biết đến các lợi ích của nó, từ đó nảy sinh nhu
cầu mua hàng qua mạng, và như vậy, kinh doanh trên mạng bắt đầu định hình và phát triển
theo mức tăng nhận thức của xã hội về công nghệ thông tin.
- Tăng cường lợi ích cho xã hội thông qua việc phát triển Chính phủ điện tử: Đây là
việc ứng dụng công nghệ thông tin để các cơ quan của Chính quyền từ trung ương đến địa
phương đổi mới phương thức làm việc, hiệu quả và minh bạch hơn; cung cấp thông tin, dịch
vụ tốt hơn cho người dân.
- Góp phần ổn định xã hội: kinh doanh trên mạng tạo ra môi trường để làm việc, mua
sắm, giao dịch…từ xa, giảm việc đi lại, ô nhiễm, tai nạn…
8.2. TỔ CHỨC KINH DOANH TRÊN MẠNG ĐIỆN TỬ
8.2.1. Nội dung tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử
8.2.1.1 Lựa chọn mô hình tổ chức kinh doanh trên mạng điện tử
Mô hình kinh doanh là mô hình mà doanh nghiệp tiến hành kinh doanh nhằm đạt được
chiến lược kinh doanh đã đề ra Mô hình kinh doanh miêu tả hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp bao gồm các thành phần cấu tạo lên mô hình kinh doanh, chức năng của doanh nghiệp
cũng như doanh thu và chi phí mà doanh nghiệp có thể đạt được. Mô hình kinh doanh cho biết
những giá trị mà doanh nghiệp đã đem lại cho khách hàng thông qua những nguồn lực nào,
cách thức mà họ tiếp cận tới khách hàng thông qua những hoạt động nào và cuối cùng chỉ ra
cách mà doanh nghiệp thu về lợi nhuận. (alibaba.com).
Mô hình kinh doanh trên mạng điện tử cho biết vai trò và mối quan hệ doanh nghiệp
với khách hàng, các nhà cung cấp trong việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ thông tin, trao đổi
thanh toán và những lợi ích khác mà các bên có thể đạt được (Weill and Vitale, 2001).
Mô hình kinh doanh trên mạng điện tử: là mô hình kinh doanh có sử dụng và tận dụng
tối đa hóa lợi ích của internet và website (Timmers, 1998).
Các nhân tố tạo lên mô hình kinh doanh trên mạng điện tử bao gồm: Giá trị doanh
nghiệp; Mô hình doanh thu; Cơ hội thị trường; Môi trường cạnh tranh, Lợi thế cạnh tranh;
Chiến lược thị trường; Cơ cấu tổ chức; Bộ máy quản lý.
Lựa chọn đúng mô hình kinh doanh giúp cho doanh nghiệp có khả năng: Định vị thị
trường; Xác định giá trị cốt lõi mà doanh nghiệp đem lại cho khách hàng; Đánh giá chi phí
và lợi nhuận dự kiến; Đánh giá chính xác đối thủ cạnh tranh; Phát huy lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
8.2.1.2 Chuẩn bị các điều kiện cho kinh doanh trên mạng điện tử
Thứ nhất: Đăng ký kinh doanh:Dù là người kinh doanh cá thể hay công ty tư nhân,
cổ phần… cũng đều phải nắm rõ các quy định xin giấy phép hoạt động do cơ quan có thẩm
quyền ban hành. Tùy quy mô công ty, doanh nghiệp có thể xác định cách chi tiền cho hợp
lý và phần còn lại dành cho các khoản hàng tồn kho, trang thiết bị và quảng cáo.
Thứ hai: Chuẩn bị các yếu tố cho kinh doanh:
Lập tài khoản ngân hàng riêng: Mở một tài khoản ngân hàng. Khi mở tài khoản cần
sử dụng các ngân hàng có dịch vụ khách hàng tốt và khách hàng mục tiêu thường sử dụng.
Ngân hàng có phí dịch vụ thấp là một yếu tố ảnh hưởng đến chi phí kinh doanh sau này.
Xây dựng chiến lược kinh doanh, kế hoạch kinh doanh và các chính sách liên quan
đến kinh doanh trên mạng: Doanh nghiệp chọn hình thức kinh doanh “nghiêng” nhiều về
online thì phải có đội ngũ kinh doanh giỏi về chiến lược kinh doanh online, am hiểu các hoạt
động kinh doanh, marketing online...
Tìm ra giải pháp và chiến lược kinh doanh phù hợp và hiệu quả với doanh nghiệp là
điều cần thiết đối với doanh nghiệp kinh doanh trên mạng. Trước hết, phân tích môi trường
kinh doanh, tìm ra những cơ hội và thách thức của thị trường kinh doanh của doanh nghiệp.
Nghiên cứu ký tiềm năng, mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Trên cơ sở phân tích thị
trường, xây dựng mục tiêu kinh doanh, chính sách kinh doanh và các biện pháp thực hiện
chính sách. Trên cơ sở chiến lược, xây dựng các kế hoạch kinh doanh.
Phác họa kế hoạch kinh doanh: Trong phần này bao gồm các chi tiết như việc kinh
doanh bắt đầu như thế nào, chi phí có những khoản nào và cách tìm kiếm khách hàng. Một
kế hoạch kinh doanh tốt giúp doanh nghiệp chủ động thực hiện được mục tiêu kinh doanh
Xây dựng các chính sách:
Chuẩn bị kế hoạch và chính sách marketing: marketing là chìa khóa chính cho sự thành
công trong kinh doanh trên mạng điện tử. Để marketing tốt, doanh nghiệp có thể phải đầu tư
nhân lực am hiểu về marketing truyền thống và marketing online.
Chính sách dịch vụ hỗ trợ khách hàng: điều này quan trọng. Việc hỗ trợ khách hàng
qua mạng một cách chuyên nghiệp góp phần rất lớn vào sự thành công của Doanh nghiệp
trong kinh doanh trên mạng điện tử. Doanh nghiệp cần có ít nhất một nhân viên phụ trách
việc giải đáp thắc mắc của khách hàng tiềm năng một cách chuyên nghiệp và nhanh chóng.
Chuẩn bị website: Doanh nghiệp phải đầu tư vào nội dung của website bằng cách chăm
sóc nội dung thường xuyên, cập nhật thông tin... việc này có thể có một nhân viên đứng ra
đảm nhiệm. Hoặc nếu doanh nghiệp không có nhiều nội dung mới một cách thường xuyên
thì công việc này có thể giao cho bộ phận kinh doanh kiêm nhiệm để không phát sinh thêm chi phí nhân sự.
Mua sắm thiết bị: Trang bị máy tính, máy tin, máy quét (scanner). Khi trang bị các
trang thiết bị, cần chú ý đến hiệu quả đầu tư. Thông thường, chỉ nên mua những thiết bị phù
hợp và đủ với nhu cầu hiện tại bởi thiết bị máy tính nhanh lạc hậu. mua sắm tốt sẽ giúp cho
doanh nghiệp đầu tư hiệu quả.
Tuyển dụng nhân sự chuyên môn cho kinh doanh trên mạng điện tử: Doanh nghiệp
kinh doanh online thì nhất định phải có những nhân sự chuyên môn về kinh doanh trên mạng
điện tử như kỹ thuật, marketing online, phục vụ khách hàng qua mạng, nội dung, nghiên cứu
thị trường online... Kinh doanh trên mạng điện tử cũng còn tương đối mới ở Việt Nam, nên
nếu doanh nghiệp chưa tuyển được nhân sự được đào tạo bài bản về kinh doanh trên mạng
điện tử thì vẫn có thể cho nhân sự hiện tại của mình tham gia các khóa đào tạo hay nghiên
cứu thêm về kinh doanh trên mạng điện tử.
Tạo mối quan hệ: Tham dự hội thảo, chương trình từ thiện, các buổi họp mặt miễn phí
hoặc góp mặt ở bất cứ nơi đâu nơi có nhiều người tập trung. Càng có nhiều mối quan hệ thì
doanh nghiệp có nhiều cơ hội kinh doanh hơn. Thực hiện các hoạt động xúc tiến thương mại.
Thứ ba: Tổ chức các hoạt động nghiệp vụ kinh doanh trên mạng điện tử
Cần ý tưởng để kinh doanh trước khi bắt tay làm bất cứ điều gì khác. Theo đuổi các ý
tưởng bằng cách xác định điều gì mọi người hiện cần đến nhưng chưa ai cung cấp hay doanh
nghiệp có thể giới thiệu dịch vụ nào đó tốt hơn những người khác. Tuy nhiên, trước khi biến
ý tưởng thành hiện thực, doanh nghiệp cần nghiên cứu tính khả thi của dự án. Người tiêu
dùng liệu có muốn trả tiền cho dịch vụ hay sản phẩm này hoặc doanh thu, lợi nhuận có thể