Bài giảng Chương 2: Chủ nghĩa duy vật biện chứng môn Triết học Mác-Lê nin | Trường Đại học Văn Hiến

MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊ NIN
Giảng viên: TS. Hồ Ngọc Vinh
Thời lượng: 45 tiết
TRIẾT HỌC MÁC – LÊ NIN
GV: TS. HỒ NGỌC VINH Chương 2
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
1. Kiến thức: Giúp sinh viên hiểu được quan điểm
của CNDVBC về vật chất, ý thức; mối quan hệ
giữa vật chất và ý thức;
- Giúp SV nắm được những nội dung cơ bản của
PBCDV; ý nghĩa PPL trong nhận thức và thực tiễn; A. MỤC
- Trang bị cho SV những kiến thức cơ bản về lý luận
nhận thức của CNDVBC; ý nghĩa phương pháp luận. TIÊU
2. Về kỹ năng: Giúp sinh viên biết vận dụng
nguyên tắc phương pháp luận rút ra từ nội dung lý
luận của CNDVBC vào nhận thức và thực tiễn
3. Về tư tưởng: Giúp sinh viên củng cố nền tảng
khoa học và cách mạng của CNDVBC; chống lại các
quan điểm sai trái của CNDT và CNDV siêu hình. I
• VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC B. NỘI
II • PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT DUNG
III • LÝ LUẬN NHẬN THỨC 12/25/2025
GV: TS. HỒ NGỌC VINH
I. VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC
1. Vật chất và các hình thức tồn tại của vật chất
a. Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước
Mác về phạm trù vật chất
❑ Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm:
Thừa nhận sự tồn tại của sự vật, hiện tượng vật chất nhưng phủ nhận
đặc tính tồn tại khách quan của chúng
❑ Quan niệm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất
Quan niệm của CNDV thời cổ đại
– Phương Đông cổ đại – Phương Tây cổ đại 12/25/2025
GV: TS. HỒ NGỌC VINH
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật
thời cổ đại về vật chất
Ấn Độ: (Thuyết Tứ đại):
Phương Đông cổ đại đất, nước, lửa, gió
Trung Quốc: Thuyết Âm - Dương cho rằng
có hai lực lượng âm - dương đối lập nhau
nhưng lại gắn bó, cố kết với nhau trong mọi vật,
là khởi nguyên của mọi sự sinh thành, biến hóa. 12/25/2025 7
Trung Quốc: Thuyết Ngũ hành coi năm yếu tố: Kim,
Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ là khởi nguyên tạo nên mọi vật. “五行” 说 THỔ SINH KIM
(trong lòng đất sinh ra kim loại) TƯƠNG KIM SINH THỦY SINH
(kim loại nóng chảy trở về thể lỏng) THỦY SINH MỘC
(nước giúp cây tươi tốt) MỘC SINH HỎA
(gỗ làm nhiên liệu cho lửa cháy) HỎA SINH THỔ
(lửa đốt thành tro bụi làm đất màu mỡ) THỦY KHẮC HỎA
(nước dập tắt lửa) TƯƠNG HỎA KHẮC KIM
(lửa nung cháy kim loại) KHẮC KIM KHẮC MỘC (dao chặt cây) MỘC KHẮC THỔ
(cây hút chất màu của đất) THỔ KHẮC THỦY
(đất đắp đê ngăn nước) 12/25/2025 9
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật thời cổ đại về vật chất Cách ngôn của Heraclit:
“Thế giới vật chất mãi mãi đã, đang
và sẽ là ngọn lửa vĩnh viễn đang
không ngừng bùng cháy và tàn lụi” 12/25/2025 10
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật thời cổ đại về vật chất 12/25/2025
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật thời cổ đại về vật chất
Phương Tây cổ đại Talét Anaximen Vật chất là nguyên tử Đêmôcrit 12/25/2025 Hêraclít
Quan niệm của chủ nghĩa duy
vật thời cổ đại về vật chất Tích cực Hạn chế ➢ ➢
Đồng nhất vật chất với một dạng Xuất phát từ chính thế vật thể cụ thể
giới vật chất để giải thích thế giới
➢ Còn mang tính chất trực quan cảm
tính, chưa được chứng minh về mặt khoa học. 13
TRIẾT HỌC CẬN ĐẠI TÂY ÂU (XVII-XVIII)
Vật chất tồn tại khách quan, vật chất là tổng hợp các hạt Francis Bacon
Vật chất bao gồm những hạt
nhỏ có thể phân chia đến vô
tận, các hạt vật chất luôn vận
động thường xuyên thay đổi vị trí trong không gian… 12/25/2025
Quan niệm về vật chất của CNDV thời cận đại Đồng nhất vật Không đưa ra Chứng minh chất với khối được sự khái sự tồn tại thực lượng; giải thích quát triết học sự của nguyên sự vận động của trong quan tử là phần tử thế giới vật chất niệm về thế nhỏ nhất của trên nền tảng cơ giới vật chất vật chất vĩ học; tách rời vật mô => Hạn chế chất khỏi vận thông qua thực phương pháp nghiệm của vật động, không gian luận siêu hình và thời gian lý học cổ điển 12/25/2025
NHỮNG PHÁT MINH MỚI TRONG KHOA HỌC TỰ NHIÊN
(Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX) Năm 1895 - Rơnghen Năm 1896 - Béccơren Năm 1897 - Tômxơn phát hiện ra tia X
phát hiện ra hiện tượng phát hiện ra điện tử phóng xạ 15 12/25/2025
b. Cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX
và sự phá sản của các quan điểm duy vật siêu hình về vật chất
✓ Các nhà khoa học, triết học duy vật tự phát đã hoài
nghi tính đúng đắn của Chủ nghĩa duy vật.
✓ Chủ nghĩa duy tâm trong một số khoa học tấn công và
phủ nhận quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật.
✓ Một số nhà khoa học tự nhiên trượt từ chủ nghĩa
duy vật máy móc, siêu hình sang chủ nghĩa tương
đối, rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm.16
❖ V.I.Lênin đã phân tích tình hình phức tạp đó và chỉ rõ:
Những phát minh có giá trị to lớn của vật lý học
đương thời không hề bác bỏ vật chất mà chỉ làm rõ
hơn hiểu biết còn hạn chế của con người về vật chất Năm 1908 12/25/2025
c. Quan niệm của triết học Mác - Lênin về vật chất
Quan niệm của Ph.Ăngghen
Phân biệt rõ ràng giữa vật
Các sự vật, hiện tượng
chất với tính cách là một
của thế giới có một đặc
phạm trù triết học, một tính chung, thống nhất sáng tạo của tư duy con
đó là tính vật chất - tính
người trong quá trình phản
tồn tại, độc lập không lệ ánh hiện thực. thuộc vào ý thức 18 12/25/2025
c. Quan niệm của triết học Mác - Lênin về vật chất Quan niệm của V.I.Lênin V.I.Lênin đã tiến hành tổng kết toàn Lênin đã tìm kiếm diện những thành phương pháp định tựu mới nhất của nghĩa mới cho khoa học, đấu phạm trù vật chất tranh chống mọi thông qua đối lập biểu hiện của chủ với phạm trù ý nghĩa hoài nghi, thức duy tâm 19 12/25/2025
Định nghĩa vật chất của V.I.Lênin
“Vật chất là một phạm trù
triết học dùng để chỉ thực
tại khách quan được đem
lại cho con người trong cảm
giác, được cảm giác của
chúng ta chép lại, chụp lại,
phản ánh, và tồn tại không lệ
thuộc vào cảm giác”. 12/25/2025