Bài giảng Chương 4: Các ngành kinh tế với tăng trưởng và phát triển kinh tế môn Quản lý kinh tế | Trường Đại học Thương Mại

GIẢNG VIÊN: TS. VŨ THỊ THANH HUYỀN
Nội dung của chương Nông nghiệp với phát triển Thương mại với phát triển
I. Nông nghiệp với phát triển Đóng góp của nông Các giai nghiệp vào đoạn phát quá trình Vai trò của triển nông phát triển nông nghiệp nghiệp với tăng của Việt trưởng Nam , phát triển kinh tế
Vai trò của nông nghiệp với tăng trưởng,
phát triển kinh tế
Khái niệm: Nông nghiệp là một ngành kinh tế lớn bao gồm các lĩnh vực trồng
trọt, chăn nuôi, quản lý và khai thác rừng, quản lý và khai thác thủy sản.
Đặc điểm của ngành nông nghiệp
Thứ nhất, đối tượng của ngành nông nghiệp, là cây trồng vật nuôi.
Thứ hai là vai trò quan trọng của đất đai với tư cách là
nhân tố sản xuất cơ bản.
Thứ ba, sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ lớn.
Thứ tư, trong sản xuất nông nghiệp lao động không được
chuyển hóa trực tiếp mà phải thông qua cây trồng vật
nuôi tuy nhiên đây là ngành sử dụng nhiều lao động.
Thứ năm, chu kỳ sản xuất nông nghiệp nói chung là dài
và không giống nhau giữa các loại cây trồng, vật nuôi.
Đặc điểm sản xuất nông nghiệp ở các nước đang phát triển
Một là, ở các nước đang
phát triển, nông nghiệp là
ngành tạo ra thu nhập chủ yếu cho người dân.
Ba là sản xuất nông nghiệp tại các nước
Hai là lao động tham đang phát triển mang gia vào lĩnh vực sản tính truyền thống, lạc xuất nông nghiệp hậu và rủi ro cao hơn chiếm tỷ trọng cao. so với các nước phát triển.
Cơ cấu GDP theo khu vực kinh tế (giá thực tế)
BỘ MÔN KINH TẾ HỌC VĨ MÔ
Cơ cấu lao động đang làm việc theo ngành kinh tế
BỘ MÔN KINH TẾ HỌC VĨ MÔ
Vai trò của nông nghiệp với phát triển kinh tế
Thứ nhất, nông nghiệp có ý nghĩa quyết định đến sự tồn tại của
xã hội là đáp ứng một trong ba nhu cầu cơ bản nhất của con
người (nhu cầu ăn, mặc và ở).
Thứ hai, sự phát triển của nông nghiệp gắn liền với sự phát triển
của các ngành công nghiệp đặc biệt là ngành CN chế biến.
Thứ ba, nông nghiệp là nguồn cung cấp lao động phục vụ công
nghiệp và các lĩnh vực hoạt động khác của xã hội: xem mô hình
tăng trưởng của Arthus Lewis và T. Oshima.
Thứ tư, nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc tích lũy
và cung cấp vốn cho việc phát triển các ngành nghề kinh tế
khác, đặc biệt trong giai đoạn đầu của CMCN ở các quốc gia.
Vai trò (tiếp)
Thứ năm, nông nghiệp và nông thôn luôn là khu vực hình
thành nên những thị trường tiêu thụ lớn đối với các
ngành kinh tế khác đặc biệt là đối với các ngành công
nghiệp sản xuất vật tư sử dụng trong sản xuất nông nghiệp.
Thứ sáu, phát triển nông nghiệp còn có ý nghĩa quan trọng
trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường thiên nhiên.
Thứ bảy, Tăng trưởng nông nghiệp có vai trò quan trọng
trong công cuộc xoá đói giảm nghèo của quốc gia Thảo luận chung
Vai trò của ngành nông nghiệp trong bối cảnh hiện
nay (đại dịch, suy thoái kinh tế toàn cầu, …)
Vai trò của nông nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam?
(Y/c sinh viên tự nghiên cứu) 12
Các giai đoạn phát triển nông nghiệp Nền nông nghiệp hàng hoá - chuyên môn hoá hiện đại
Nền nông nghiệp đa dạng hoá hoặc hỗn hợp Nền nông nghiệp truyền
thống (nông nghiệp thuần nông)
Nền nông nghiệp truyền thống (nông nghiệp thuần nông)
Ba vấn đề của kinh tế học là sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho
ai đều xuất phát từ chính bản thân của người nông dân chứ không phải từ thị trường.
Đa số các sản phẩm được sản xuất ra và được sử dụng trong phạm vi gia đình.
Công nghệ được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp là công nghệ truyền thống,
công cụ lao động giản đơn, năng suất thấp nhưng khá ổn định.
Đầu tư vốn vào nông nghiệp là rất ít, đất và lao động là các nhân tố chính của sản xuất.
Hệ thống cơ sở hạ tầng, sự liên lạc giữa nông thôn và thành thị không phát triển,
do đó sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị ngày càng lớn.
Nền nông nghiệp đa dạng hoá hoặc hỗn hợp
Việc trả lời câu hỏi Sản xuất cái gì đã có thay đổi?
• Trong giai đoạn này cây lương thực cơ bản không còn là sản
phẩm chính của nông nghiệp. Lúc này người nông dân bắt đầu
trồng các loại cây mới để bán như cây ăn quả, cây công nghiệp,
rau...cùng với việc phát triển chăn nuôi các loại gia súc.
Sản xuất như thế nào?
• Khoa học - kĩ thuật trong giai đoạn này bắt đầu được áp dụng
trong nông nghiệp tuy còn ở mức độ sơ khai, manh mún. Sản xuất cho ai?
• Trong giai đoạn này người nông dân đã có một lượng sản phẩm
dư thừa để bán, tạo điều kiện tăng thu nhập, cải thiện đời sống
cho gia đình và tăng đầu tư cho sản xuất.
Nền nông nghiệp hàng hoá - chuyên môn hoá hiện đại
Sản xuất cái gì và sản xuất cho ai? Mục đích của sản xuất
nông nghiệp trong giai đoạn này không phải là để tiêu dùng
mà chủ yếu là để bán, xuất phát từ nhu cầu của xã hội, của
thị trường. Tức là việc sản xuất hay bán nông sản được dựa
trên nguyên tắc “sản xuất cái mà thị trường cần”.
Sản xuất như thế nào? Các yếu tố đầu vào của nông nghiệp
đã có sự thay đổi đó là chú trọng đến việc tạo vốn, tiến bộ
khoa học công nghệ, nghiên cứu khoa học và triển khai, đây
là những yếu tố chính thúc đẩy sự tăng trưởng trong nông nghiệp.
Bảng:Những đặc điểm nổi bật của ba giai đoạn
phát triển nông nghiệp Đặc điểm
Các giai đoạn phát triển Truyền thống Hỗn hợp Chuyên môn hóa Thành phần sản phẩm
một cây trồng chính Đa dạng
một cây thương phẩm phổ phổ biến (lương thực)
biến và các loại cây phụ và các loại cây phụ chỉ để bán Mục đích sản xuất Đáp ứng n/c gia đình Cho GĐ và bán chỉ để bán Thời gian làm việc Theo mùa vụ Cân bằng Theo mùa vụ Đầu tư vốn thấp Trung bình Cao Thu nhập thấp Trung bình Cao Ổn định thu nhập thấp Cao
Trung bình (biến động giá)
Tỷ lệ giữa thu nhập và Cao khoảng một nửa thấp giá trị sản phẩm
Phương pháp sản xuất Chuyên môn hoá Đa dạng Chuyên môn hoá của nông dân
Mức độ phụ thuộc vào Không phụ thuộc một phần Hoàn toàn một hệ thống hỗ trợ
Các giai đoạn phát triển nông nghiệp
Phát triển nông nghiệp & phát triển nông thôn Tính tất yếu Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp
Quá trình chuyển dịch và phát triển và phát triển nông thôn Mô hình H.T. Oshima 19 Khái niệm
Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là quá trình thay đổi
(tăng hoặc giảm) về quy mô, giá trị của các chuyên ngành
sản xuất thuộc ngành nông nghiệp theo hướng thích ứng
nhiều hơn với nhu cầu thị trường đồng thời phát huy
được lợi thế so sánh của từng chuyên ngành, tạo ra cơ
cấu ngành nông nghiệp mang tính ổn định cao hơn và
phát triển bền vững hơn trong kinh tế thị trường và hội nhập.