Bài giảng Giải phẫu - Sinh lý Hệ nội tiết môn Sinh lý | Trường Đại học Y Tế Công Cộng

lOMoARcPSD|57897022 GIẢI PHẪU - SINH LÝ HỆ NỘI TIẾT ThS. BSNT. Nguyễn Minh Toàn Email: nmt1@huph.edu.vn Khoa YHCS-HUPH * 1
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG
• Hệ thần kinh và hệ nội tiết: điều hòa hoạt động của các cơ quan trong cơ thể.
• Hệ thần kinh điều hòa hoạt động các cơ quan thông
qua các xung động TK, tác dụng nhanh nhưng ngắn,
chính xác (ví liên lạc điện thoại)
• Hệ nội tiết điều hòa hoạt động thông quan các
hormone, tác dụng chậm những kéo dài, lan toả (ví như
liên lạc vô tuyến điện) 2
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 CHUẨN ĐẦU RA
1. Mô tả hình thể liên quan, kích thước, vị trí, cấu
tạo của các tuyến trong hệ nội tiết.
2. Giải thích chức năng các phần của hệ nội tiết
và tác dụng của từng nội tiết tố (hormon)
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP 3
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 TUYẾN NỘI TIẾT
❖ Là các tuyến không có ống dẫn xuất.
❖ Các hormon của nó thấm trực tiếp qua hệ mao
mạch đổ thẳng vào máu.
❖ Không có tính liên tục về mặt giải phẫu
❖ Các sản phẩm được bài tiết bởi hệ nội tiết gọi là hormon (nội tiết tố).
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 Dòng máu Tới Tiết Vào Tuyến trong hormones TB đích
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 Hormon
• Là một chất hoá học do một nhóm tế bào hoặc một
tuyến nội tiết bài tiết vào máu và có tác dụng ở các tế bào khác của cơ thể. • Phân loại: Hormon tại chỗ:
Hormon tuyến nội tiết:
⁻ Hormon tác dụng lên hầu hết các mô trong cơ thể:
GH, T3, T4, cortisol, insulin...
⁻ Hormon chỉ tác dụng đặc hiệu lên 1 mô hoặc 1 cơ 6
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG
quan (cơ quan đích): ACTH, TSH, FSH, LH... COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 TUYẾN NỘI TIẾT
• Bản chất hóa học của Hormon:
 Protein và peptid: đa số
 Steroid: tổng hợp từ cholesterol (hormone vỏ thượng thận, hormone sinh dục)
 Dẫn xuất acid amin: tyrosin (hormone tủy thượng thận và hormone tuyến giáp)
• Nồng độ hormon trong máu được điều hòa chặt chẽ bằng cơ chế
sinh học. TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA Có 2 cơ chế điều hòa:
+ Điều hòa ngược âm tính
+ Điều hòa ngược dương tính
Đảo Langerhans (tụy)  insulin   đường máu - Đường máu giảm
Ví dụ về điều hòa ngược âm tính:
+ Insulin (do tụy tiết ra) làm giảm đường máu. + Đường má T u R gÖ i Ô ả Ø m N x G uố Ñ n A g Ï dI ưH ớ O i ÏC m ứY c T bEìÁ n h C t O h  ư N ờ G ng ức chế tụy COÄNG tiết insulin
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
Cơ chế điều hòa ngược dương tính  Ít gặp.
 Chỉ xảy ra trong một thời gian ngắn sau đó quay lại kiểu điều hòa ngược âm tính.
 Về bản chất: làm mất sự ổn định của nồng độ hormon nhưng lại rất cần thiết  Ví dụ:
• Cơ chế điều hòa ngược dương tính xảy ra vào giữa chu kỳ
kinh nguyệt gây phóng noãn
• Cơ chế điều hòa ngược dương tính xảy ra khi cơ thể bị
stress giúp cơ thể chống stress
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
Cơ chế điều hòa bài tiết hormon Vùng dưới đồi Vùng dưới đồi TRH TRH (-) (+) Tuyến yên Tuyến yên TSH TSH (-) (+) Tuyến giáp Vỏ thượng thận T3 – T4 Cortisol
Điều hòa ngược âm tính
Điều hòa ngược dương tính TRÖÔØNG ÑAÏ(I C H orO ti ÏsC o lY t T ă E n Á g c C h O ố Â ngN t G ìn h trạng stress) COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
Phân loại điều hòa bài tiết hormon Vùng dưới đồi 3 TRH 2 Tuyến yên 1 TSH 2 Tuyến giáp T3 – T4
1. Điều hòa ngược vòng dài
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG
2. Điều hòa ngược vòng ngắnCOÄNG 3. Điều hòa ngượcGAvÉN ò nKE g ÁT c – ự P c HA n Ù g Tắ T nRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 HỆ NỘI TIẾT 1. Vùng dưới đồi 2. Tuyến yên 3. Tuyến giáp 4. Tuyến cận giáp 5. Tuyến tụy 6. T.thượng thận 7. Tuyến sinh dục
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 * HỆ NỘI TIẾT 13
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 VÙNG DƯỚI ĐỒI (hypothalamus) Vùng dưới đồi
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 VÙNG DƯỚI ĐỒI
– Là phần trước nhất của gian não.
– Các hormon vùng dưới đồi kích thích hay ức
chế sự tiết của hormon thùy trước tuyến yên
=> Trục dưới đồi-tuyến yên 15
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
1. Hormon giải phóng và ức chế GH: GHRH, GHIH
Growth Hormone Releasing Hormone
Growth Hormone Inhibitory Hormone
2. Hormon giải phóng TSH: TRH Thyrotropin Releasing Hormone
3. Hormon giải phóng ACTH: CRH
Corticotropin Releasing Hormone
4. Hormon giải phóng FSH và LH: GnRH Gonadotropin Releasing Hormone
5. Hormon ức chế prolactin: PIH Prolactin Inhibitory Hormone
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
Now try and remember the anatomy Hypothalamus___________ Pituitary__________ (hypophysis)
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP 17
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 TUYẾN YÊN
❑ Hình hạt đậu, D= 1 → 1.5 cm.
❑ Vị trí: hố yên xương bướm.
❑ Gồm 2 thùy: thùy trước, thùy sau.
• Thùy trước: trực tiếp sản xuất hormone →máu
• Thùy sau: chứa hormone do vùng dưới đồi sản xuất → máu
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com) lOMoARcPSD|57897022 Tuyến yên
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC Y TEÁ COÂNG COÄNG
GAÉN KEÁT – PHAÙT TRIEÅN – HOÄI NHAÄP
Downloaded by Kien Nguyen Van (nguyenvankientailieuy3@gmail.com)