Bài giảng về An toàn trong Kỹ thuật Hóa học | Đại học Bách Khoa Hà Nội

TRƯỜNG HÓA VÀ KHSS
CH2000 Nhập môn Kỹ thuật Hóa học
An toàn trong Kỹ thuật Hóa học TS. Vũ Thị Ngọc Minh Thông tin giáo viên Vũ Thị Ngọc Minh • Văn phòng: C4-103
• Email: minh.vuthingoc@hust.edu.vn • Thời gian phụ đạo
• Offline: sáng Thứ Năm (sinh viên cần email hẹn trước)
• Online (trả lời câu hỏi ngắn) trên Teams của khóa: 19:00 – 20:00 tối Thứ Tư.
Sinh viên cần nêu tất cả các thông tin liên quan đến câu hỏi kèm theo câu hỏi
Mục tiêu bài giảng
Sau bài giảng này, sinh viên có thể:
• Nhận biết các yếu tố nguy hại và nguy hiểm trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp hóa chất
• Biết những quy ước và quy định chung về an toàn và vệ sinh lao động
• Hiểu các quy định về trang phục và hoạt động an toàn trong phòng thí nghiệm
• Nhận biết các yếu tố nguy cơ khi đi thực tập và biết cách chuẩn bị để tự bảo vệ bản thân
• Nhận thức vai trò của kỹ sư kỹ thuật hóa học trong thiết kế và vận hành thiết bị
• Áp dụng kỹ năng thảo luận nhóm
• Lắng nghe bài giảng trên lớp
• Chấp hành các nội quy, quy định của nhà trường
• Làm đầy đủ các bài tập Nội dung bài giảng
1. Các yếu tố nguy hại trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp
2. Một số quy ước và văn bản pháp lý về an toàn và vệ sinh lao động
3. An toàn trong phòng thí nghiệm
4. An toàn trong công nghiệp 5. An toàn trong thiết kế
6. Một số tai nạn an toàn hoá chất
Các yếu tố nguy hại và nguy hiểm
Khi nào cần cân nhắc đến các yếu tố nguy hại và nguy hiểm?
Mọi nơi, mọi lúc! Khi vận hành Khi thiết kế Khi thực tập Khi thí nghiệm Khi ra đường Khi ở nhà
Các yếu tố nguy hiểm Yếu tố nguy hiểm
Con đường phát tán Đối tượng nhận Hậu quả • Hóa học • Trực tiếp • Con người • Tính mạng • Hóa chất độc hại • Da • Ph • Sinh thái • Di truy ản ứng nguy hiểm • Mũi ền • Lý h • Miệng ọc • Môi trường • Sức khỏe • Tai • Cơ • Mắt
• Mất đa dạng sinh học • Nhiệt • Điện • Gián tiếp • Mất mùa • Bức xạ • Không khí • Ti • Bi ếng ồn • Nước ến đổi khí hậu • Bụi • Đất • … • Thiếu khí oxy • Chuỗi thức ăn • Sinh học • Nọc độc • Sinh phẩm độc hại
Ví dụ: Thảm họa Minamata
• Địa điểm: Nhà máy hóa chất của Tập đoàn Chisso, Minamata, đảo Kyushu, Nhật Bản
• Hoá chất độc hại: Metyl thuỷ ngân
• Thời gian xả thải: 1932 – 1968
• Đường đi: Nước thải >> Nước biển >> Cá >> Con người
• Hậu quả: Tổn thương hệ thần kinh trung ương và di truyền
• Thời điểm phát hiện bệnh: 1956
• Tên bệnh: Bệnh Minamata
• Dịch tễ học: 3/2001, 2265 người được chính thức xác nhận
mắc bệnh (trong đó 1784 người đã chết) và hơn 10000 người
nhận trợ cấp kinh tế từ Chisso
Eto, Neuropathology, 2000. https://doi.org/10.1046/j.1440-1789.2000.00295.x
Một số quy ước và văn bản pháp lý
về an toàn lao động và vệ sinh lao động
Pháp luật Việt Nam về an toàn, vệ sinh lao động
• Bộ Luật Lao động (2019)
• Luật an toàn, vệ sinh lao động (2015)
• Nghị định 39/2016/NĐ-CP hướng dẫn Luật an toàn, vệ sinh lao động
• Quyết định 1037/QĐ-TTg ngày 10/06/2016 thành lập Hội đồng quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động
• Thông tư 19/2016/TT-BYT hướng dẫn quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động
• Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH Quy định nội dung tổ chức thực hiện công
tác an toàn, vệ sinh lao động đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh
• Thông tư 08/2016/TT-BLĐTBXH hướng dẫn việc thu thập, lưu trữ, tổng hợp,
cung cấp, công bố, đánh giá về tình hình tai nạn lao động và sự cố kỹ thuật
gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng
• Thông tư 103/2017/TT-BTC về quy định quản lý và sử dụng kinh phí sự
nghiệp thực hiện Chương trình mục tiêu Giáo dục nghề nghiệp - Việc làm và
An toàn lao động giai đoạn 2016-2020
Pháp luật Việt Nam về an toàn, vệ sinh lao động
• Luật hoá chất (2007, sửa đổi năm 2018)
• Nghị định 113/2017/NĐ-CP Hướng dẫn Luật hóa chất
• Thông tư 32/2017/TT-BCT về hướng dẫn Luật hóa chất
• Thông tư 40/2011/TT-BCT về khai báo hóa chất
• Thông tư 48/2020/TT-BCT về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về
an toàn trong sản xuất, kinh doanh, sử dụng, bảo quản và
vận chuyển hóa chất nguy hiểm QCVN 05 : 2020/BCT
Số đăng ký hoá chất CAS (Chemical Abstracts Service - CAS)
• Số đăng ký CAS là chuỗi số định danh duy nhất cho một nguyên tố hóa học, hợp chất hóa học,
polyme, chuỗi sinh học, hỗn hợp hoặc hợp kim. • Mục đích:
• Tra cứu thuận tiện trong cơ sở dữ liệu
• Phân biệt giữa các đồng phân lập thể của một hợp chất • Ví dụ:
• D-glucoza có số CAS là 50-99-7,
• L-glucoza có số CAS 921-60-8,
• α-D-glucoza có số CAS 26655-34-5 • v.v.
• Có ích khi tính đến số của các hợp chất có liên quan gần
• Ví dụ, để tìm kiếm thông tin về cocain (CAS 50-36-2), người ta cần tính đến cocain hydroclorua
(CAS 53-21-4), một dạng phổ biến nhất của cocain khi sử dụng làm dược phẩm
Chemical Abstracts Service, Division of the American Chemical Society
Mã số đăng ký hoá chất (Chemical Abstracts Service - CAS)
• Định dạng số CAS: xxxxxxx - yy - z 2 – 6 số 2 số số kiểm tra
• Quy tắc tính số kiểm tra: Trọng số của các số tăng dần từ trái sang phải theo trật
tự 1, 2, 3, 4 v.v. Lấy tổng số của tích các số tương ứng với trọng số của nó, sau đó
lấy số dư trong phép chia cho 10.
• Ví dụ: số CAS của nước là 7732-18-5
• Số kiểm tra được tính như sau
• (8×1 + 1×2 + 2×3 + 3×4 + 7×5 + 7×6) = 105; • 105 mod 10 = 5
(mod là phép tính lấy phần dư).
Chemical Abstracts Service, Division of the American Chemical Society
Hệ thống hài hoà toàn cầu về phân loại và ghi nhãn hoá chất (GSH)
Ký hiệu cảnh báo nguy hiểm vật lý
Ký hiệu cảnh báo nguy hiểm đến Sức khỏe & Môi trường
Globally Harmonized System of Classification and Labeling of Chemicals, United Nations, 2011
Bảng chỉ dẫn an toàn hoá chất (MSDS hoặc SDS, hoặc PSDS)
• MSDS (Material Safety Data Sheet) là một dạng văn bản chứa các dữ liệu liên quan
đến các thuộc tính của một hóa chất cụ thể • Mục đích
• Thông tin về các hóa chất nguy hại
• Khuyến nghị phương thức vận chuyển phù hợp
• Cảnh báo về các mối nguy hiểm trong quá trình sử dụng
• Cung cấp thông tin cần thiết để sử dụng sản phẩm một cách an toàn
• Cung cấp thông tin để người sử dụng xây dựng được một môi trường làm việc
an toàn, các biện pháp, thiết bị bảo vệ và các chương trình đào tạo lao động khi
tiếp xúc với hóa chất/vật liệu/sản phẩm trong quá trình làm việc.
• Khuyến nghị phương thức ứng cứu khi xảy ra tai nạn trong quá trình sử dụng
Ví dụ: Bar Keepers Friend Cleanser • Tiki.vn: 120.000 VNĐ • Lazada.vn: 200.000 VNĐ
• Shopee.vn: 120.000 – 200.000 VNĐ • Walmart.com: 2 USD ➔ 5.000 VNĐ/kg
SerVaas Laboratories Inc., Bar Keepers Friend Cleanser Safety Data Sheet. https://www.barkeepersfriend.com/wp-content/uploads/2019/07/SDS-BKF-Cleanser-7-2-19.pdf
An toàn trong phòng thí nghiệm
Quy tắc ứng xử khi đi thí nghiệm
• Trước khi vào phòng thí nghiệm:
• Đọc hiểu tài liệu hướng dẫn thí nghiệm • Trang phục an toàn
• Ở cửa phòng thí nghiệm:
• Chú ý các cảnh báo an toàn
• Chú ý các cảnh báo an toàn
• Khi vào phòng thí nghiệm:
• Xác định vị trí các trang thiết bị cấp cứu
• Để tư trang vào nơi quy định
• Chỉ tiến hành khi được phép • Khi thực hành
• Tuân thủ các quy trình an toàn
• Báo ngay cho người gần nhất nếu có sự cố
• Vệ sinh dụng cụ và khu vực thí nghiệm
• Báo cho giáo viên hướng dẫn
• Khi kết thúc thí nghiệm • Cởi áo blu • Vệ sinh tay
• Lấy tư trang và ra về
Một số biển báo ở ngoài và trong phòng thí nghiệm Tia laser nguy hiểm Bức xạ ion hóa Dễ lây nhiễm Nhiệt độ cao Có hóa chất Cấm hút thuốc Cấm ăn uống Cấm đi dép lê Phải đeo kính bảo hộ
Phải đeo tai nghe chống ồn Trang phục an toàn Kính bảo hộ
Không nên dùng kính áp tròng trong PTN hóa học
Áo blu hoặc áo dài tay ống gọn
Không đeo trang sức rườm rà
Găng tay (theo yêu cầu của giáo viên) Quần dài
Giày mềm, đế thấp, kín gót và ngón