Bài tập tự học | Pháp luật đại cương | Học viện Báo chí và Tuyên truyền

BÀI TẬP TỰ HỌC MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Câu 1: Phân tích nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Bộ máy nhà nước muốn hoạt động có hiệu kực, hiệu quả trong quản lý xã
hội thì vấn đề quan trọng hàng đầu là phải bảo đảm cho nó có một cơ cấu hợp
lý,một cơ chế hoạt động đồng bộ và có đội ngũ cán bộ có đủ năng lực thực hiện
những nhiệm vụ được giao. Tất cả những điều đó chỉ có thể đạt được khi xác định
đúng những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước là những nguyên lý,
những tư tưởng chỉ đạo đúng đắn, khách quan và khoa học, phù hợp với bản chất
của nhà nước. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nhà nước bao gồm những nguyên tắc cơ bản sau:
1. Nguyên tắc bảo đảm tất cả các quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
Đây là nguyên tắc rất quan trọng tỏng tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà
nước XHCN. Nguyên tắc này bắt nguồn từ bản chất của nhà nước XHCN, thể
hiện trên ba phương diện:
- Thứ nhất, bảo đảm cho nhân dân tham gia đông đảo và tích cực vào việc tổ
chức bộ máy nhà nước. Sự đảm bảo thể hiện trước hết ở chỗ phải có đủ cơ
sở pháp lý và các biện pháp tổ chức phù hợp để nhân dân thể hiện ý chí của
mình, phát huy quyền làm chủ trong việc bầu ra các cơ quan đại diện của
mình và thông qua hệ thống cơ quan đại diện để lập ra các hệ thống cơ quan khác
- Thứ hai, Vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng là phải bảo đảm ccho nhân dân
tham gia đông đảo vào việc quản lý công việc và quyết định những vấn đề
trọng đại của đất nước
- Thứ ba, Nhà nước phải có cơ chế bảo đảm cho nhân dân thực hiện việc kiểm
tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, nhân viên nhà nước, Đây
là vấn đề có tính chất nguyên tắc, bảo đảm cho bộ máy nhà nước hoạt động
đúng mục đích phục vụ và bảo vệ lợi ích của nhân dân, chống những biểu
hiện tiêu cực như quan liêu, hách dịc, cửa quyền, tham nhũng, xa rời nhân
dân của đội ngũ cán bộ công chức nhà nước.
Để thực hiện được nguyên tắc này trong đời sống xã hội, nhà nhước cần có
những biện pháp để nâng cao nhận thức của nhân dân về văn hóa, chính trị,
pháp luật, đồng thời nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, cung cấp thông tin
đầy đủ để dân biết, dân bàn , dân làm, dân kiểm tra các hoạt động của nhà nước
2. Nguyên tắc nảo đảm sự lãnh đạo của đảng đối với nhà nước
Sự lãnh đạo của đảng giữ vai trò quyết định phương hướng tổ chức và hoạt
động của nhà nước XHCN. Tăng cường vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà
nước điều kiện quyết định để giữ vững bản chất của nhà nước, bảo đảm đúng
định hướng XHCN. Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của đảng đối với nhà
nưics là nguyên tắc hiến định.
Để thực hiện tốt vai trò lãnh đạo đối với nhà nước, các đảng viên phải thể hiện
vai trò tiên phong, gương mẫu, đặc biệt, thông qua các tổ chức đảng và đảng
viên làm việc trong bộ máy nhà nước. Đảng phải thường xuyên củng cố, đổi
mới nội dung và phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng hoạt động của các
tổ chức Đảng và đảng viên
3. Nguyên tắc tập trung dân chủ
Nguyên tắc tập trung dân chủ thể hiện việc kết hợp hài hòa giữa sự chỉ đạo tập
trung thống nhất của các cơ quan nhà nước ở trung ương và các cơ quan nhà
nước cấp trên với việc mở rộng dân chủ, phát huy tính chủ động, sáng tạo của
các cơ quan nhà nước địa phương, các cơ quan nhà nước cấp dưới
Nội dung của Nguyên tắc tập trung dân chủ được biểu hiện trên ba mặt chủ yếu
là: Tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động , chế độ thông tin và báo cáo, kiểm tra, xử
lý các vấn đề trong quá trình tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước
- Về mặt tổ chức, nguyên tắc này thể hiện ở chế dộ bầu cử, cơ cấu bộ máy,
chế độ công vụ. Ở trung ương, quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao
nhất, mọi cơ quan khác đều bắt nguồn từ quốc hội, phải báo cáo, chịu trách
nhiệm trước quốc hội và phải chịu sự giám sát của hội đồng nhân dân. Đồng
thời, cơ quan nhà nước ở địa phương phải phục tùng cơ quan nhà nước ở
trung ương. Các cơ quan cấp dưới phải phục tùng các cơ quan cấp trên, vì
vậy nhiều cơ quan có hai chiều trực thuộc.Tính tập trung là biểu hiện quan
trọng của bộ máy nhà nước, nhưng sự tập trung đó bắt nguồn và dựa trên cơ
sở của chế độ dân chủ
- Về mặt hoạt động, ccs cơ quan nhà nước ở trung ương có quyền quyaats
định các vấn đề cơ bản, quan trọng, về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an
ninh quốc phòng, đối ngoại trên phạm vi toàn quốc. Các cơ quan nhà nước ở
địa phương quyết định những vấn đề thuộc phạm vi địa phương mình. Quyết
định của cơ quan nhà nước cấp trên có ý nghĩa bắt buộc đối với cơ quan nhà
nước cấp dưới. Các cơ quan nhà nước trung ương , cáp trên có quyền kiểm
tra, giám sát hoạt động của các địa phương, cáp dưới, thậm chí có thể đình
chỉ, hủy bỏ quyết định đó trái với quy định của pháp luật, đồng thời cơ quan
trung ương, cơ quan cấp trên phải tạo điều kiện cho cơ quan địa phương, cơ
quan cấp dưới phát huy quyền sáng tạo trong việc giải quyết các vấn đề, góp
phần vào việc thực hiện các nhiệm vụ chung của nhà nước
Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong ttoor chức và hoạt động của bộ
máy nhà nước cần chú tọng xây dựng và thực hiện tốt chế độ thông tin, báo cáo
kiểm tra và xử lý các vấn đề kịp thời, đúng đắn, khách quan và khoa học
4. Nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc
Đối với đảng, nhà nước và nhân dân ta, đại đoàn kết dân tộc là một chính sách
lớn và được khẳng định trong điều 5 hiến pháp năm 2013:
- Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là quốc gia thống nhất của các
dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam
- Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển;
Nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc
- Ngôn ngữ quốc gia là tiếng Việt. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói chữ
viết, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phát huy phong tục tập quán, truyền
thống và văn hóa tốt đẹp của mình
- Nhà nước thưucj hiện chính sách phát triển toàn diện và tạo điều kiện để các
dân tộc thiểu số phát huy nội lực, cùng phát triểm đất nước
5. Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa
Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi các cơ quan trong bộ máy nhà
nước phải đảm bảo thực hiện quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân
công và phối hợp một cách nhịp nhàng, đồng bộ. Trong quá trình tổ chức avf
hoạt động đó, yêu cầu các cơ quan nhà nước , mọi tổ chức xã hội phải tiến
hành theo đúng pháp luật và trên cơ sở của pháp luật; mọi cán bộ và công chức
nhà nước đều phải nghiêm chỉnh và triệt để tôn trọng pháp lật khi thực hiện
quyền hạn và nhiệm vụ của mình; tăng cường công tác kiểm tra giám sát và xử
lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật
Để thực hiện chủ trương củng cố và hoàn thiện bộ máy nhà nước, xây dựng nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt nam, đòi hỏi phải tăng cường hơn nữa
pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước,
Điều đó đòi hỏi nhà nước phải đẩy mạnh hơn nữa công tác xây dựng và hoàn
chỉnh hệ thống pháp luật làm cơ sở pháp lýcho việc tổ chứ và hoạt động của bộ
máy nhà nước, tổ chức tốt công tác thực hiện pháp luật, đồng thời phải tăng
cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật
Ngoài năm nguyên tắc trên, trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước
XHCN còn có những nguyên tắc khác như: Nguyên tắc tổ chức lao động khoa
học, Nguyên tắc đảm bảo tính kinh tế…..
Câu 2: Từ một ví dụ thực tế, anh chị hãy phân tích các giai đoạn áp dụng pháp luật?
H là một học sinh cấp 3 nhưng được gia đình cho sử dụng xe máy đến trường.
Trong một lần trên đường về nhà thì H đã bị cảnh sát giao thông yêu cầu kiểm
tra giấy tờ xe và giấy phép. Khi đó H chưa có giấy phép lái xe nên bị xử phạt
hành chính khi chưa đủ tuổi mà điều khiển xe máy.
- Giai đoạn 1: Phân tích đánh giá đúng chính xác mọi tình tiết, hoàn cảnh,
điều kiện của sự việc thực tế đã xảy ra
ở ví dụ này: khi được yêu cầu kiểm tra Giấy tờ xe và giấy phép lái xe bạn H
đã vi phạm pháp luật vì không có giấy phép lái xe mà đã điều kiển xe máy
- Giai đoạn 2: Lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp
Luật an Toàn giao thông đường bộ điều chỉnh vụ việc này
- Giai đoạn 3: Ban hành văn bản áp dụng pháp luật
Đưa ra biên bản phạt hành chính, yêu cầu H tiến hành xác nhận lỗi sai
- Giai đoạn 4: tổ chức thực hiện văn bản áp dụng pháp luật
Trường hợp này cán bộ công an đã áp dụng pháp luật đối với H về hành vi vi
phạm quy định an toàn giao thông.