BÀI TIỂU LUẬN PHƯƠNG PHÁP HỌC ĐẠI HỌC | Đại học Ngoại Ngữ - Tin Học Thành Phố Hồ Chí Minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH  BÀI TIỂU LUẬN
MÔN: PHƯƠNG PHÁP HỌC ĐẠI HỌC
ĐỀ TÀI: ÁP DỤNG TƯ DUY PHẢN BIỆN VÀO
VIỆC TẠO LẬP THÓI QUEN TỐT TRONG
QUÁ TRÌNH HỌC TẬP TẠI ĐẠI HỌC
Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Huyền Trân
TP. Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2023
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH  BÀI TIỂU LUẬN Danh sách thành viên STT Họ tên Mã số sinh viên 1 Nguyễn Trúc Vy 22DH123495 2 Lê Nguyễn Phước Lộc 22DH121336 3 Nguyễn Thị Thủy Tiên 22DH122890
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………… ……………………… GV chấm lần 1 GV chấm lần 2 MỤC LỤC
Mục Lục............................................................................................................................1
Lời Mở Đầu......................................................................................................................2
Chương 1: Khả năng Tư duy phản biện.........................................................................4
1.1 Khái niệm và bản chất của Tư duy phản biện.......................................................4
1.2 Tầm quan trọng của Tư duy phản biện .................................................................5
1.3 Lợi ích của Tư duy phản biện đối với sinh viên đại học........................................6
1.4 Một số lưu ý khi tìm hiểu và áp dụng tư duy phản biện........................................8
Chương 2: Khả năng hình thành thói quen.................................................................10
2.1 Thuyết “ý thức” của thói quen............................................................................10
2.2 Thói quen là một dạng tiềm thức.........................................................................10
2.3 Quá trình hình thành thói quen............................................................................11
2.4 Một số biện pháp và công cụ hỗ trợ hình thành thói quen...................................12
Chương 3: Áp dụng tư duy phản biện để phát triển khả năng hình thành thói quen
ở sinh viên.......................................................................................................................13
3.1 Sự cần thiết của tư duy phản biện.......................................................................13
3.2 Áp dụng tư duy phản biện để hình thành thói quen tốt........................................14
3.3 Thay đổi tư duy tạo nên động lực cho quá trình hình thành thói quen................14
3.4 Sử dụng thói quen để luyện tập tư duy theo mục đích luận.................................15
3.5 Áp dụng tư duy phản biện trong lúc làm việc nhóm...........................................16
Lời kết.............................................................................................................................17
Tài liệu tham khảo.........................................................................................................17 Lời Mở Đầu
Nhà văn vĩ đại người Ireland từng đoạt giải thưởng văn học đã nói: “Kỷ luật tự giác là
bản năng của kẻ mạnh nhất”. Kỷ luật chân chính không phải là ép buộc bản thân làm điều mà
bạn không muốn làm. Bạn có thể gặp một người có thói quen dậy sớm lúc năm giờ sáng, uống
sinh tố trái cây và rau củ, bắt đầu làm bài tập về nhà trước hai giờ, sau đó đến trường học. Hầu
hết những người này đều thích thói quen của họ. Họ gắn bó với việc sử dụng thời gian theo
cảm xúc của chính họ. Đa số mọi người nghĩ về kỷ luật tự giác hơn là sức mạnh ý chí. Tuy
nhiên, từ một quan điểm khác, ý chí là một cơ bắp. Nó không có sức mạnh vô hạn. Khi bạn
phải làm việc quá sức, ý chí của bạn sẽ mệt mỏi và sụp đổ.
Như nhà văn Pháp Anatole France cũng từng nói: "Thời gian chỉ dịu dàng với ai dịu
dàng với nó.". Đó là trọng lượng lớn nhất để bạn cải thiện bản thân. Cách bạn đối xử với thời
gian của mình, bạn sẽ có một cuộc sống như cách mà bạn làm. Trong khi những người khác
không ngừng học hỏi kiến thức mới, nâng cao kỹ năng, tập thể dục, thì bạn chỉ nằm trên
giường. để ôm điện thoại lướt web dùng máy tính chơi game…Bằng sức mạnh của thời gian,
những thói quen này sẽ tạo ra một khoảng cách lớn giữa mọi người. Khoảng cách trở nên quá
lớn, bạn không thể lấp đầy chúng.
Trước 20 tuổi, bạn vẫn còn là trang giấy trắng, chưa đủ kinh nghiệm để quyết định thời
gian của mình. Nhưng chủ tịch của Apple, Steve Jobs, đã thành lập công ty của những người
bạn khi ông mới 15 tuổi. Thể hiện sự khác biệt của ông giữa biển người. "Tương lai được mua
bằng hiện tại." là câu nói đáng để chúng ta học tập và suy ngẫm của nhà sáng lập. Thời gian
bạn đầu tư để phát triển bản thân trong hiện tại, sẽ mang lại hạnh phúc và sự thoải mái trong
tương lai. Người ta thường có thói quen dành thời gian không làm gì, ngồi và suy nghĩ. Để
trau dồi khả năng suy nghĩ và phản xạ là bước đầu tiên hướng tới sự thay đổi.
Khi bạn nhìn vào chính mình, bạn sẽ đánh giá mức độ hài lòng của mình với việc học
hành, công việc và cuộc sống hiện tại. Khi bạn nhận ra rằng mức độ không hài lòng của bạn
vượt quá một ngưỡng nhất định, một mong muốn thay đổi tự nhiên sẽ được sinh ra. Đó là
động lực để bạn tìm cách phát triển bản thân theo hướng tốt nhất, như đọc nhiều sách hơn,
nuôi dưỡng sở thích, học thêm ngôn ngữ, nhận chứng chỉ, công việc mới, v.v.
Ví dụ như câu nói trong phim “Spider Man”, chúng ta nên hiểu như thế nào về: “càng
nhiều quyền lực, càng nhiều trách nhiệm”. Giả sử bạn có siêu năng lực hoặc quyền lực bẩm
sinh, thì câu nói trên sẽ đúng, nhưng trên thực tế, chúng ta chỉ là con người với một số khả
năng hiểu biết nhất định, không thể nào năng lực tự nhiên xuất hiện. Chúng ta có thể nói rằng
càng có nhiều quyền lực thì trách nhiệm càng lớn, điều đó là không thể xảy ra. Vì vậy, hãy thử
tư duy ngược, nếu càng lớn trách nhiệm thì quyền lực càng nhiều. Nếu bạn sống có trách
nhiệm, bạn sẽ giải quyết được nhiều vấn đề, thì bạn sẽ có nhiều khả năng và sức mạnh hơn.
Nhưng nếu bạn lựa chọn cuộc sống thiếu trách nhiệm, bạn vừa không có được năng lực và
quyền lực, thêm vào đó là không có được sự tín nhiệm của bất kì ai.
Vậy thói quen là gì? Thói quen có vai trò gì trong cuộc sống của chúng ta? Kỹ năng tư
duy phản biện giúp ích những gì cho việc tạo lập thói quen? Những vấn đề trên sẽ được bài
luận phân tích theo ba phần. Phần một sẽ là những thông tin, ví dụ về tư duy phản biện. Phần
hai sẽ làm rõ được khái niệm của thói quen và một số cách để hỗ trợ quá trình hình thành thói
quen. Ở phần ba của bài luận, những phân tích sẽ chỉ rõ ra được nếu sinh viên hiện nay có thể
áp dụng kỹ năng tư duy phản biện vào việc hình thành thói quen tốt sẽ tạo nên những lợi ích
to lớn đến nhường nào. 5
Chương 1: Khả năng Tư duy phản biện
1.1 Khái niệm và bản chất của Tư duy phản biện
Tư duy phản biện là một quá trình trí tuệ có kỷ luật của việc chủ động và khéo léo
khái niệm hóa, áp dụng, phân tích, tổng hợp và/hoặc đánh giá thông tin được thu thập từ
hoặc được tạo ra bởi quan sát, kinh nghiệm, phản ánh, lập luận hoặc giao tiếp, như một
kim chỉ nam cho niềm tin và hành động. Ở dạng mẫu mực, nó dựa trên các giá trị trí tuệ
phổ quát vượt qua sự phân chia chủ đề: rõ ràng, đúng đắn, chính xác, nhất quán, phù hợp,
bằng chứng vững chắc, lý do chính đáng, chiều sâu, bề rộng và công bằng.
Hiểu một cách đơn giản hơn theo quan điểm của chúng tôi: Tư duy phản biện là
quá trình tư duy có sự linh hoạt, luôn biết cách đặt ra câu hỏi để phân tích và đánh giá về
các khía cạnh trong cuộc sống như các nhận định hay giả thiết,... Đó là khả năng đánh giá
vấn đề đa chiều, đa khía cạnh một cách logic, sáng tạo và khách quan dựa vào kiến thức và kĩ năng.
Ở Việt Nam, những cách gọi như “đừng nhìn mặt mà bắt hình dong”, “cái gì cũng
phải nhìn từ hai phía”, “cái gì cũng phải nghe bằng hai tai”,... đều có bản chất là tư duy
phản biện. Quá trình tư duy có sự linh hoạt, luôn biết cách đặt ra câu hỏi để phân tích và
đánh giá về các khía cạnh trong cuộc sống như các nhận định hay giả thiết hay lối suy
nghĩ phân tích và chất vấn các luồng thông tin nhận được và đánh giá độ xác thực, tìm
hiểu các thông tin liên quan đến luồng thông tin đó để có thể đưa ra nhận định khách
quan và chính xác nhất. Tổng hợp lại, đó chính là tư duy phản biện.
Ảnh 1.1 William Arthur Philip Louis, Thân vương xứ Wales
Đây là vụ việc xảy ra vào năm 2018, khi Hoàng tử William đến bệnh viện để đón
đứa con mới chào đời về nhà. Nếu chỉ nhìn vào tấm hình bên trái, có thể thấy đây là một
hành động vô cùng khiếm nhã và thô lỗ, nhất là đối với một Hoàng tử của một quốc gia.
Vụ việc đã gây lên một làn sóng dư luận vô cùng gay gắt và giận dữ để chỉ trích hành
động này, yêu cầu cần có lời giải thích và xin lỗi cho hành động này. Tuy nhiên, sau đó
một phiên bản khác của tấm ảnh đã xuất hiện là tấm ảnh bên phải với một góc nhìn hoàn
toàn khác, thay đổi hoàn toàn ý nghĩa tiêu cực và thô lỗ như tấm hình trước đó. Được
biết, khi đó Hoàng tử William đang đùa với truyền thông về “3 mối lo” của chính mình.
Qua tình huống này có thể thấy, đưa ra nhận định, đánh giá từ một phía là vô cùng nguy
hiểm, để có thể hiểu rõ được hoàn toàn vấn đề thì cần có một cái nhìn đa chiều, đa hướng
rộng mở. Những gì chúng ta thấy chỉ là một phần của sự thật, mà một phần của sự thật thì
dù có là 1% hay 99% thì cũng không phải là sự thật. 6
Người có tư duy phản biện khi nhận các thông tin từ bên ngoài sẽ không nhìn nhận
theo một chiều và thụ động, mà sẽ nhận thông tin đó với những câu hỏi: tại sao, như thế
nào, làm thế nào, là ai… Não bộ của họ sẽ luôn ở trạng thái chủ động, có tính độc lập,
được tư duy đa chiều, tránh rơi vào trường hợp là người nhận một cách phụ thuộc.
1.2 Tầm quan trọng của Tư duy phản biện
Tư duy phản biện là một trong những kỹ năng quan trọng nhất cho dù đối với bất
kỳ ai. Nhất là trong cuộc sống hiện đại ngày càng phát triển hiện nay, lối tư duy phản
biện ngày càng chứng tỏ tầm quan trọng của mình hơn cả. Đây là tiền đề cho sự phát
triển của nhiều mặt trong xã hội, cũng như phát triển các kỹ năng phân tích, khả năng
nhìn nhận và mở rộng tri thức cho con người.
Điều quan trọng thứ nhất: Nhờ lối tư duy này, con người sẽ vượt ra khỏi rào cản
của lối suy nghĩ "đường mòn", không còn phụ thuộc 100% vào những thông tin bên
ngoài mà chính chúng ta còn không biết nó có hoàn toàn đúng hay không hay những định
kiến, rào cản của xã hội. Chúng ta sẽ linh hoạt trong lối suy nghĩ, có khả năng tổng hợp
và đánh giá thông tin, nhờ đó mà nhìn ra được lỗ hổng trong các vấn đề.
Một ví dụ thường được bắt gặp trong cuộc sống, đó là đôi khi một nhà nghiên cứu,
một nhà bác học vắt óc suy nghĩ để giải quyết cho một vấn đề nhưng không tài nào giải
được, nhưng một đứa con nít lên mười lại có thể dễ dàng giải quyết nó. Giải thích cho
điều này là vì người trưởng thành thường quá rập khuôn trong cách suy nghĩ, trói buộc
trong những kiến thức và thành kiến, điều đó vô tình khiến những vấn đề tuy đơn giản
nhưng bị nghiêm trọng hóa lên
Điều quan trọng thứ hai: Nhờ rèn luyện tư duy phản diện, con người sẽ suy nghĩ
sáng tạo hơn, làm phong phú góc nhìn của bản thân, kích thích tính tò mò và đặt vấn đề,
tìm cách giải quyết và đánh giá tổng quan, nhờ đó việc giải quyết vấn đề được hiệu quả hơn.
Câu chuyện kinh điển về sự phát hiện ra trọng lực của nhà bác học Newton khi
nhìn thấy trái táo rơi xuống đất. Ông tự hỏi tại sao quả táo luôn rơi xuống mặt đất khi
rụng khỏi cành cây, thay vì rơi ngang hoặc bay ngược lên. Newton nói rằng Trái Đất hút
quả táo bằng một lực chưa được biết đến.
Thông thường, chúng ta đã quen thuộc khi làm mọi việc theo một cách nhất định.
Khi ý thức được thói quen này và áp dụng được tư duy phản biện vào đời sống, những
“rào cản” trong suy nghĩ sẽ được thay đổi, không ngừng nỗ lực, tìm tòi để cải tiến
phương thức lao động hay tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, giàu giá trị , đó
chính là cốt lõi của sự sáng tạo.
Điều quan trọng thứ ba: Tư duy phản biện giúp con người có lối tư duy độc lập,
nhìn ra các hạn chế và thiếu sót còn yếu kém, sai lệch trong tư duy của bản thân hay
người khác bằng những góc nhìn trái ngược, từ đó góp phần tự củng cố những lập luận
sao cho vững chắc và thuyết phục hơn.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một minh chứng tuyệt vời, Người đã vận dụng tư duy
độc lập, sáng tạo trên cơ sở kế thừa một cách có chọn lọc các học thuyết của Triết học
Mác Lê-nin, không sao chép máy móc, không phủ định một cách giản đơn, mà có sự
phân tích sâu sắc để tìm ra những yếu tố tích cực, làm giàu thêm vốn kiến thức và hành
trang tư tưởng của mình.
1.3 Lợi ích của Tư duy phản biện đối với sinh viên đại học
Với sinh viên nói chung, và sinh viên Việt Nam nói riêng thì đây là một kỹ năng
cần được trau dồi càng sớm tốt bởi sự quan trọng và liên hệ mật thiết với quá trình học 7
tập tiếp thu kiến thức và nghề nghiệp tương lai của sinh viên. Bởi thế, những lợi ích mà
lối tư duy này mang lại cũng giúp ích cho sinh viên rất nhiều:
Tư duy phản biện giúp sinh viên phát triển bản thân: Nhờ tư duy phản biện, sinh
viên có lối suy nghĩ đa chiều, đa góc cạnh, không chỉ nhìn nhận các vấn đề bên ngoài,
những vấn đề của chính bản thân cũng sẽ được nhìn nhận và phân tích, đánh giá một cách
khách quan. Do đó, những yếu kém và khuyết điểm của bản thân sẽ được khắc phục phần
nào khi họ muốn sửa chữa.
Tư duy phản biện giúp sinh viên giao tiếp tốt hơn: Nhìn vào đa số các sinh viên
hay bất kì ai có tư duy phản biện trong các thông tin mà họ tiếp thu, đặc điểm chung đều
là họ luôn mạnh dạng đưa ra những ý kiến, câu hỏi của bản thân để làm rõ các vấn đề. Họ
dùng những lý lẽ thuyết phục để bảo vệ luận điểm của bản thân mình, đưa ra những dẫn
chứng thiết thực và đúng cách giúp tăng độ uy tín của lập luận của bản thân trong mắt người khác.
Tư duy phản biện giúp sinh viên nắm chắc các kiến thức: Việc giải thích các tài
liệu, bằng chứng, lập luận được đưa ra từ bên ngoài, cũng như sắp xếp các thông tin và
đưa ra đánh giá khách quan để xác nhận độ chính xác của thông tin góp phần rất lớn để
các kiến thức có thể nhớ sâu hơn, đồng thời làm tiền đề để phát triển các kiến thức khác
hay giải quyết các vấn đề khác.
Tư duy phản biện giúp tăng cơ hội việc làm cho sinh viên: Với thị trường việc làm
hiện nay thì tất cả các doanh nghiệp đều yêu cầu nhân viên có khả năng phân tích thông
tin, tìm ra lỗ hổng, khả năng giải quyết vấn đề, sự sáng tạo trong ý tưởng hay chiến
lược,.. Đây đều là những vấn đề mà tư duy phản biện yêu cầu. Vì vậy việc hình thành lối
tư duy phản biện sớm chính là một bước đệm vững chắc cho sinh viên dễ dàng hơn trong
cơ hội việc làm tương lai.
Tư duy phản biện giúp sinh viên cải thiện các mối quan hệ: Ở môi trường đại học
- còn được gọi là một xã hội thu nhỏ, việc tiếp xúc và tạo mối quan hệ với nhiều người là
không thể thiếu. Khi có khả năng tư duy phản biện, sinh viên sẽ có thể đồng cảm, cởi mở
và hòa thuận hơn với mọi người. Ngoài ra, khi lập luận tốt, có những bằng chứng phù
hợp sinh viên sẽ có tiếng nói hơn trong các cuộc thảo luận, tạo được sự tin cậy đối với mọi người.
Tư duy phản biện giúp sinh viên rèn luyện tính độc lập trong suy nghĩ: Khi áp
dụng tốt lối tư duy phản biện vào cuộc sống thì bản thân sẽ cân nhắc và chính chắn hơn
trong các lựa chọn, quyết định mà chính mình đưa ra. Đánh giá kết quả mang lại cũng
như hậu quả của vấn đề khi gặp phải các rủi ro có thể xảy ra, từ đó lối suy nghĩ sẽ được
kiểm soát và độc lập hơn.
Tư duy phản biện giúp sinh viên tránh bị đánh lừa: Khi đặt ra câu hỏi liên tục với
các vấn đề trong cuộc, các luồng thông tin mà bản thân tiếp nhận được, mọi người sẽ có
đủ sự tỉnh táo để phản biện lại và tránh bị cuốn theo những thông tin đó một cách đơn
chiều. Khi có thể đào bới sâu vào vấn đề thì những thiếu sót trong lập luận sẽ được tìm
thấy và phô bày ra, từ đó tránh được những trường hợp bị lừa không mong muốn xảy ra.
Tư duy phản biện giúp sinh viên tăng sự linh hoạt và sáng tạo: Vì luôn phải đặt ra
những câu hỏi, những giả thiết, điều này đồng thời kích thích người có tư duy phản biện
phải liên tục vận động não bộ để suy nghĩ. Việc rèn luyện não bộ như vậy mỗi ngày sẽ
giúp họ suy nghĩ linh hoạt hơn, luôn phải quan sát các các vấn đề theo nhiều khía cạnh.
Ngoài ra nhờ như vậy, sinh viên sẽ dần dần bước ra khỏi vùng an toàn của bản thân để
tiếp cận các thông tin, khía cạnh khác trong cuộc sống, nhờ vậy, những ý tưởng mới lạ sẽ
được tìm ra. Đây là những yếu tố khiến sinh viên có được sự nổi bật và bứt phá. 8
1.4 Một số lưu ý khi tìm hiểu và áp dụng tư duy phản biện
Tư duy phản biện đối với đa số sinh viên là một thuật ngữ không còn xa lạ, đa số
các sinh viên đều từng nghe qua dù nhiều hay ít. Với tầm quan trọng và những lợi ích
đáng giá, việc tiếp cận với Tư duy phản biện là điều hầu như ai cũng muốn để học hỏi và
rèn luyện, nhưng không phải ai cũng có sự tìm hiểu kĩ càng về lối tư duy này, và rất nhiều
người đang lầm tưởng về mục đích cũng như cách thể hiện. Sau đây là một tổng hợp một
số lưu ý để phát triển Tư duy phản biện.
Ảnh 1.2 Lưu ý cho sinh viên khi tìm hiểu và áp dụng tư duy phản biện
Cần có sự khách quan: Cần rất nhiều yếu tố trong tiêu chuẩn tư duy để có thể
đánh giá một vấn đề đúng đắn như: Tính rõ ràng, tính chính xác, tính liên quan, tính
logic, đứng từ nhiều quan điểm, vừa đủ chi tiết, sự tập trung vào các ý quan trọng, sự đầy
đủ, sự công bằng, suy nghĩ có chiều sâu. Đừng đặt yếu tố chủ quan vào những suy luận
của bản thân mà hãy xem xét vấn đề ở đa dạng phương diện sẽ mang lại kết quả toàn diện hơn.
Chấp nhận những lối suy nghĩ khác biệt: Không phải luôn luôn là A đúng hay B
sai, mà theo từng góc nhìn khác nhau, từng điều kiện khác nhau vấn đề sẽ thay đổi tính
chất. Vậy nên đừng chăm chăm vào những quan điểm cá nhân mà mình cho là đúng mà
bảo thủ, không tiếp thu những ý kiến hay thông tin từ bên ngoài.
Tiếp thu một cách cởi mở: Với một tinh thần cởi mở để tiếp thu, chấp nhận những
lời nhận xét, những lời phản biện sẽ khiến bạn thể hiện sự tôn trọng với người đối diện
cũng như nhận được sự tôn trọng từ mọi người, ngoài ra có thể bạn sẽ nhận được những ý
kiến có ích cho bản thân.
Hãy trau dồi thêm kiến thức và kĩ năng: Kiến thức và kĩ năng chính là lớp đệm
quan trọng để rèn luyện được một tư duy phản biện tốt. Khi có một lớp đệm vững chắc,
mọi người sẽ có cách nghĩ và đặt vấn đề khách quan hơn. Sau đó, hãy dùng những trải
nghiệm của bản thân để linh hoạt trong lối suy nghĩ làm cho lập luận, ý tưởng sáng tạo,
khác biệt hơn. Cuối cùng, đặt câu hỏi thường xuyên để rèn luyện tư duy phản biện hằng ngày.
Liên tục đánh giá và sửa đổi bản thân: Hãy liên tục đánh giá chính mình để có thể
nhìn nhận được các điểm yếu của bản thân để có thể sửa đổi kịp thời. Tuy nhiên nhiều
người lầm tưởng tự đánh giá với so sánh tiêu cực bản thân với người xung quanh. Ai
cũng ghét bị so sánh, nhưng sự thật là đa phần chúng ta đều đang tự so sánh mình với
những tiêu chuẩn “cao vút” và hệ quy chiếu sai lệch ngoài xã hội. 9