Báo Cáo Thực Tập Cơ Bản: Mạch Đa Hài Tự Dao Động | Thực tập cơ bản | Trường Đại học Bách khoa Hà Nội

ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐIỆN – ĐIỆN TỬ
──────── * ─────── BÁO CÁO THỰC TẬP CƠ BẢN
MẠCH ĐA HÀI TỰ DAO ĐỘNG
GVDG: Phan Văn Phương Mã lớp: 748526
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đăng Dương 20224342 Hà nội 1/2025 Nội dung
I. Giới thiệu.................................................................................................. 4
I. Lý thuyết................................................................................................... 4
1. Tín hiệu xung......................................................................................... 4
2. Mạch tạo xung vuông............................................................................. 5
II. Nguyên lý.................................................................................................. 6
1. Cấu tạo mạch......................................................................................... 6
2. Nguyên lý hoạt động.............................................................................. 6 III.
Thực hành.............................................................................................. 7
1. Sơ đồ nguyên lý..................................................................................... 7
2. Sơ đồ lắp ráp.......................................................................................... 7
3. Các bước hàn mạch................................................................................ 7
a. Đi dây................................................................................................... 7
b. Hàn chân linh kiện:............................................................................... 7
IV. Nhận xét / Đánh giá quá trình đo đạc.........................................................7
V. Kết luận....................................................................................................... 8 I. Giới thiệu
1. Mục đích thực hành -
Tính toán, lắp ráp và đo đạc các thông số làm việc của mạch tạo xung
vuông và răng cưa dùng đèn bán dẫn trên cơ sở mạch dao động đa hài. -
Đo đạc điều chỉnh chế độ làm việc tĩnh và chế độ làm việc của mạch. Xác
định quan hệ giữa tần số dao động và thông số của mạch; nghiên cứu tính
không đối xứng của mạch. -
Sử dụng thành thạo các thiết bị đo: Đồng hồ vạn năng(multimeter), dao
động ký (oscilloscope), máy phát hàm (function generator), nguồn cung cấp (power supply),… -
Ổn định kỹ năng hàn, đo, nhận dạng linh kiện rời rạc, lắp ráp.
2. Yêu cầu đạt được
- Nắm vững được nguyên lý hoạt động của bộ tạo dao động cũng như các điều kiện
để mạch hoạt động. Hiểu được tác dụng của từng linh kiện cũng như từng khối trong mạch
- Nắm được cách lắp ráp mạch cũng như cách hàn mạch lên panel thực hành
- Sử dụng được các thiết bị đo II. Lý thuyết 1. Tín hiệu xung
Trong mạch điện tử, kỹ thuật xung đóng vai trò quan trọng và có ứng dụng
khá rộng rãi. Các mạch tạo xung được ứng dụng trong các mạch điều khiển
đặc biệt là mạch điều khiển báo động, mạch định thời, mạch dò. Trong thực
tế, đa số các mạch tạo xung đều được tích hợp trong IC.
2. Mạch tạo xung vuông
- Mạch tạo xung vuông (mạch dao động đa hài) Trong đó: -
T1 giống T2 đều là C hoặc C 828 1815. - R1 = R = R 4 c và R2 = R = R 3
b để cho xung vuông cân đối. -
Điều kiện chọn Rb <= βmin.Rc.
Mạch này chính là phép nối hai khóa điện tử với nhau bằng tụ C1 và C2
tạo thành mạch khuếch đại có phản hồi toàn phần, nên được gọi là mạch
dạo động. Mặt khác, các transistor T 1và T2 làm
việc ở trạng thái đóng mở
nên collector của các transistor có dãy xung. III. Nguyên lý 1. Cấu tạo mạch -
T1 giống T2 đều là C hoặc C 828 1815. - R1 = R = R 4 c và R2 = R = R 3
b để cho xung vuông cân đối. -
Điều kiện chọn R <= β b min.Rc.
Mạch này chính là phép nối hai khóa điện tử với nhau bằng tụ C1 và C2 tạo thành mạch
khuếch đại có phản hồi toàn phần,
2. Nguyên lý hoạt động
Mạch chia làm hai giai đoạn: +) Giai đoạn 1: -
Khi mới cấp nguồn, thì tất cả các bản tụ C1 và C2 đều được nạp điện, một trong 2
transistor Q1 hoặc Q2 hoạt động trước (vì trên thực tế dù 2 transistor cùng một
loại nhưng không hề giống nhau hoàn toàn, sẽ có con transistor này nhạy hơn con kia). -
Ta giả sử Q1 nhạy hơn nên hoạt động trước, đồng nghĩa Q1 có V ≥ 0,6 V ( do BE
điện áp tại cực B của Q1 tăng từ 0 đến 0,6V, trước khi điện áp ở đây được bằng
0,6V thì cực âm của tụ C1 vẫn đang được nạp), dòng điện có thể đi từ cực C
xuống cực E và xuống mass nên LED D2 sáng, đầu cực dương tụ C2 không được
nạp điện do dòng điện chỉ xuống mass. -
Cùng lúc đó vì Q2 không dẫn (không hoạt động) nên led D1 cũng không sáng, cực
dương tụ C1 sẽ được nạp điện, nhưng sẽ không nạp được bao nhiêu vì dòng điện
lúc này chủ yếu chảy về mass, cực âm tụ C2 và cực âm tụ C1 cũng vậy, không nạp được bao nhiêu. -
Khi Q1 hoạt động thì cực B cũng đi qua chân E xuống mass, đồng nghĩa điện áp
tại B giảm từ 0,6V về 0V (cực âm tụ C1 xả điện). Khi điện áp tại chân B xả hết thì
Q1 ngừng dẫn, đèn led D2 tắt, chuyển sang giai đoạn 2. +) Giai đoạn 2: -
Q1 ngưng dẫn, cực âm C2 được nạp điện áp thông qua dòng điện đi qua điện trở
R1, khi giá trị được nạp đạt 0.6V thì Q2 dẫn (do V ≥ 0,6 V ), cực C của Q2 nối BE
thông với cực E xuống mass, đèn led D1 sáng, cực dương tụ C1 xả điện, cực
dương tụ C2 được nạp điện vì Q1 không dẫn -
Nguyên lý tương tự như giai đoạn 1, cực âm tụ C2 xả điện áp xuống mass do của
B của Q2 nối thông với cực E, khi điện áp xả hết từ 0,6V về 0V thì Q2 ngừng dẫn,
đèn D1 tắt, sau đó cực âm tụ C1 lại được nạp điện làm điện áp tại cực B của Q1
tăng dần lên 0,6V, điện áp này bằng 0,6V thì thì Q1 lại dẫn. -
Các quá trình này lặp đi lặp lại, luân phiên sẽ tạo ra một mạch đa hài với dạng
sóng điện áp tại cực C của 2 transistor biểu diễn như hình dưới: IV. Thực hành
Trình tự thực hành tuân theo sơ đồ sau:
1. Sơ đồ nguyên lý 2. Sơ đồ lắp ráp
3. Các bước hàn mạch a. Đi dây
- Bước 1: Tiến hành làm sạch dây đồng bằng nhựa thông hoặc chà dây bằng giấy nhám
- Bước 2: Từ hình vẽ mặt dưới panel tiến hành đi dây qua các điểm được đánh dấu
trên hình vẽ bằng cách dùng mỏ hàn và thiếc.
- Bước 3: Chỉnh sửa lại dây sao để thêm phần thẩm mỹ b. Hàn chân linh kiện:
- Bước 1: Làm sạch linh kiện và các điểm hàn
- Bước 2: Tráng thiếc vào điểm hàn và chân linh kiện
Dùng panh gắp đưa một đầu linh kiện vào trước sau đó chấm mỏ hàn vào vị trí hàn.
Cuối cùng hàn điểm còn lại
 Cần chú ý một số vấn đề sau:
- Nhiệt độ mỏ hàn phải đảm bảo sao cho phù hợp, thông thường khi hàn linh
kiện thì nhiệt độ trong khoảng từ 320 độ C cho đến 350 độ C
- Đảm bảo hàn đúng chiều, đúng chân, đặc biệt là với tụ hóa và diode.
- Khi xung quanh điểm hàn có nhiều linh kiện nhỏ xíu khi hàn cần chú ý cẩn
thận để sao cho đầu mỏ hàn không chạm vào linh kiện xung quanh.
IV. Nhận xét / Đánh giá quá trình đo đạc Các bước đo đạc: - Cấp nguồn 6V vào mạch
- Sau khi đèn sáng luân phiên thì đo U thang 2,5 V và U thang 10 V đo BE DC CE DC ở cả 2 đền T1 và T2.
- Gỡ 1 chân LED của cả 2 đèn, thay 2 tụ C1 và C2 bằng tụ gốm 103
- Đo oscilloscope ở chân C của 2 đèn - Đo VDĐ và T
- Trả lại mạch về vị trí ban đầu
 Kết quả: Hai đèn sáng luân phiên
Căn cứ vào sơ đồ và các chỉ tiêu đã cho:
cR =R =10 kΩ C 1 C 2
R =R =100 kΩ B 1 B 2
Led sáng: C 1=C 2=10 μF
Q 1=Q 2=C 828 R =100 Ω E
Đo oscilloscope: C 1=C 2=103 μF V+ = 6V/9V Ta đo được: Ube1 = 0,7V Ube2=0,6V Uce1=5V Uce2=5V Vpp=2,8 ô x 2 = 5,6V
T=2,8 ô x 0,5 = 1,4ms nên suy ra f=714Hz V. Kết luận
Qua bài thực hành môn học với nội dung thực hiện mạch tạo xung, em đã nắm được các kiến thức:
- Tính toán, lắp ráp và đo đạc các thông số của mạch tạo xung vuông và răng cưa
dùng đèn bán dẫn trên cơ sở mạch đa hài
- Đo đạc, điều chỉnh chế độ làm việc tĩnh và chế độ làm việc của mạch. Xác định
qua hệ giữa tần số dao động và thông số mạch, nghiên cứu tính không đối xứng của mạch
- Sử dụng thành thạo thiết bị đo: đồng hộ vạn năng, dao động ký, máy phát hàm, nguồn cung cấp
- Ổn định kỹ năng nhận dạng linh kiện rời rạc, lắp ráp, hàn
- Nắm vững được nguyên lý hoạt động của bộ tạo dao động cũng như các điều kiện
để mạch khởi động. Hiểu được tác dụng của từng linh kiện cũng như từng khối trong mạch.
- Nắm được cách lắp ráp mạch cũng như cách hàn mạch trên panel thực hành.
Môn học đã giúp em có thêm những nền tảng kiến thức vững chắc để áp dụng vào các
môn học chuyên ngành cũng như công việc sau này đồng thời tiếp thêm cho em đam mê
theo đuổi ngành Điện tử viễn thông.
Em xin chân thành cảm ơn thầy Phan Văn Phương đã tận tình giúp chúng em hoàn thành bài thực hành này.