Chương 2: Sứ Mệnh Lịch Sử Của Giai Cấp Công Nhân môn Chủ nghĩa xã hội khoa học | Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

lOMoAR cPSD| 47270246
Chương 2: SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN
I. Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Leenin về giai cấp công nhân và sứ mệnh
lịch sử của giai cấp công nhân
1. Khái niệm và đặc điểm của giai cấp công nhân
a. Khái niệm giai cấp công nhân
Khái niệm: C. Mác và Ph. Ăngghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau để chỉ giai cấp
công nhân, như "giai cấp vô sản","giai cấp vô sản hiện đại "giai cấp công nhân hiện đại",
"giai cấp công nhân đại công nghiệp". Giai cấp công nhân đại diện cho lực lượng sản xuất
tiên tiến, gắn liền với phương thức sản xuất hiện đại.
Giai cấp công nhân được các nhà kinh điển xác định theo hai phương diện cơ bản:
• Phương diện kinh tế - xã hội: Giai cấp công nhân là sản phẩm và chủ thể của nền
sản xuất đại công nghiệp, trực tiếp hay gián tiếp vận hành công cụ sản xuất có tính
chất công nghiệp hiện đại và xã hội hóa cao. Họ lao động theo phương thức công
nghiệp với các đặc điểm nổi bật như: sản xuất bằng máy móc, lao động có tính chất
xã hội hóa, năng suất cao, tạo ra giá trị vật chất xã hội mới.
• Phương diện chính trị - xã hội:
- Từ lịch sử phát triển của chủ nghĩa tư bản: Giai cấp công nhân là sản phẩm
của quá trình phát triển tư bản chủ nghĩa, buộc phải bán sức lao động để sinh sống.
- Theo chủ nghĩa Mác – Lênin: Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội hình
thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện
đại. Họ lao động bằng phương thức công nghiệp ngày càng hiện đại, gắn liền
với quá trình sản xuất vật chất hiện đại. Giai cấp công nhân đại diện cho
phương thức sản xuất có tính xã hội hóa ngày càng cao.
b. Đặc điểm của giai cấp công nhân:
• Lao động bằng phương thức công nghiệp, sử dụng máy móc, tạo năng suất cao,
lao động mang tính xã hội hóa.
• Là sản phẩm của nền đại công nghiệp, là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất
hiện đại, đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến, quyết định sự tồn tại và phát
triển của xã hội hiện đại.
• Quá trình lao động công nghiệp giúp công nhân rèn luyện tính tổ chức, kỷ luật lao
động, tinh thần hợp tác, là tiền đề để đóng vai trò lãnh đạo cách mạng.
2 . Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
a. Nội dung kinh tế
• Giai cấp công nhân là lực lượng sản xuất xã hội hóa cao, có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất.
• Khi nền kinh tế phát triển, giai cấp công nhân trở thành lực lượng sản xuất tiên phong. lOMoAR cPSD| 47270246
• Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là xóa bỏ chế độ tư hữu, xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa.
• Ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân lãnh đạo công nghiệp hóa, hiện
đại hóa để nâng cao trình độ sản xuất.
• Mục tiêu là xây dựng nền kinh tế có sự tham gia chủ động của giai cấp công nhân,
thúc đẩy tiến bộ khoa học - công nghệ.
b. Nội dung chính trị - xã hội
• Giai cấp công nhân đóng vai trò lãnh đạo cách mạng dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản.
• Nhiệm vụ là tiến hành cách mạng chính trị, xóa bỏ áp bức bóc lột, xây dựng nhà
nước xã hội chủ nghĩa.
• Giai cấp công nhân cùng nhân dân lao động thiết lập nền dân chủ, bảo vệ quyền
lợi giai cấp và xây dựng nhà nước pháp quyền.
• Lãnh đạo quá trình tổ chức xã hội mới, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động.
c. Nội dung văn hóa, tư tưởng
• Giai cấp công nhân có trách nhiệm xây dựng và phát triển nền văn hóa, tư tưởng mới.
• Góp phần nâng cao dân trí, phát triển giáo dục và đào tạo.
• Đấu tranh chống lại tư tưởng lỗi thời, bảo vệ giá trị tư tưởng cách mạng.
• Thực hiện đổi mới hệ tư tưởng phù hợp với xã hội chủ nghĩa.
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân bao gồm vai trò trong kinh tế, chính trị - xã hội, và
văn hóa - tư tưởng nhằm xây dựng một xã hội công bằng, phát triển và tiến bộ.
3 . Những điều kiện quy định và thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
a. Điều kiện khách quan
• Địa vị kinh tế: Giai cấp công nhân là chủ thể của sản xuất hiện đại, tạo ra của cải
vật chất cho xã hội, có vai trò quyết định trong sự phát triển kinh tế.
• Địa vị chính trị - xã hội: Công nhân không sở hữu tư liệu sản xuất, bị bóc lột bởi giai
cấp tư sản, do đó có lợi ích đối lập trực tiếp với tư sản. Điều này tạo tiền đề để
công nhân đấu tranh xóa bỏ áp bức, thiết lập chủ nghĩa xã hội.
• Sứ mệnh lịch sử: Công nhân là lực lượng duy nhất có thể tổ chức, lãnh đạo cách
mạng, xây dựng lực lượng sản xuất xã hội chủ nghĩa, thay thế phương thức sản
xuất tư bản chủ nghĩa bằng phương thức sản xuất công hữu.
b. Điều kiện chủ quan
• Sự phát triển về số lượng và chất lượng: Công nhân phải không ngừng nâng cao
trình độ nhận thức chính trị, khoa học, kỹ thuật, làm chủ công nghệ hiện đại.
• Phát triển công nghiệp: Là tiền đề cần thiết để giai cấp công nhân thực hiện sứ
mệnh lịch sử của mình.
• Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản: Đảng là nhân tố quyết định để giai cấp công nhân
thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử. Vai trò của Đảng Cộng sản lOMoAR cPSD| 47270246
• Đảng Cộng sản ra đời là kết quả của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân.
• Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội và lực lượng nòng cốt của Đảng, đảm bảo Đảng
mang bản chất công nhân.
• Đảng phải gắn bó chặt chẽ với nhân dân, đặc biệt là công nhân, để lãnh đạo cách mạng thành công.
• Liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác
là yếu tố quan trọng để thực hiện sứ mệnh lịch sử.
• Ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác –
Lênin, phong trào công nhân và phong trào yêu nước, thể hiện sự sáng tạo của Hồ Chí Minh.
II. Giai cấp công nhân và việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay
1.Giai cấp công nhân hiện nay
So với giai cấp công nhân truyền thống ở thế kỷ XIX, giai cấp công nhân hiện nay vừa có những
điểm tương đồng, vừa có những điểm khác biệt, đồng thời có những biến đổi mới trong điều kiện lịch sử mới.
a. Về những điểm tương đối ổn định so với thế kỷ XIX
• Giai cấp công nhân hiện nay vẫn giữ vai trò là lực lượng sản xuất hàng đầu trong
xã hội hiện đại, là chủ thể của quá trình sản xuất công nghiệp với mức độ xã hội hóa ngày càng cao.
• Giai cấp công nhân ở các nước tư bản chủ nghĩa vẫn bị bóc lột giá trị thặng dư như
thế kỷ XIX do quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.
• Mâu thuẫn giữa tư bản và lao động vẫn tồn tại, là nguyên nhân sâu xa của đấu
tranh giai cấp trong xã hội hiện đại.
• Phong trào công nhân tiếp tục đấu tranh vì hòa bình, hợp tác, dân chủ, tiến bộ xã
hội và chủ nghĩa xã hội.
• Lý luận về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong chủ nghĩa Mác - Lênin vẫn
có giá trị khoa học, cách mạng và thực tiễn, định hướng phong trào công nhân và
đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản
b. Những biến đổi và khác biệt của giai cấp công nhân hiện đại
• Xu hướng “trí tuệ hóa” tăng nhanh
• Xu hướng “trung lưu hóa” gia tăng
• Vẫn bị bóc lột trong chủ nghĩa tư bản
• Giai cấp giữ vai trò lãnh đạo trong chủ nghĩa xã hội
2. Thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trên thế giới hiện nay
a. Nội dung kinh tế:
• Giai cấp công nhân đóng vai trò quan trọng trong sản xuất hiện đại, nâng cao năng
suất, chất lượng, và đảm bảo phát triển bền vững. Sự phát triển sản xuất của chủ nghĩa
tư bản, với sự tham gia của giai cấp công nhân và lực lượng lao động trình độ cao,
đang thúc đẩy sự chín muồi của tiền đề chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, mâu thuẫn lợi ích lOMoAR cPSD| 47270246
giữa giai cấp công nhân và tư sản ngày càng sâu sắc trên toàn cầu, do toàn cầu hóa
mang tính chất tư bản chủ nghĩa gây ra bất công và bất bình đẳng. Điều này thúc đẩy
đấu tranh chống bóc lột và phấn đấu cho một trật tự xã hội công bằng hơn, thể hiện
sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong kinh tế xã hội.
Là nhân tố hàng đầu của lực lượng sản xuất xã hội hóa cao, đại biểu cho quan hệ sản xuất
mới, tiến bộ, đại biểu cho lợi ích chung của xã hội; là giai cấp tạo tiền đề vật chất cho xã hội
mới; đóng vai trò nòng cốt trong giải phóng lực lượng sản xuất.
b. Nội dung chính trị - xã hội:
• Trong các nước tư bản chủ nghĩa, mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân là chống
bất công, bất bình đẳng và giành chính quyền. Đối với các nước xã hội chủ nghĩa, sứ
mệnh là lãnh đạo quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đổi mới, giải quyết nhiệm vụ phát triển
kinh tế, xây dựng đảng vững mạnh, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển bền vững.
Thiết lập nhà nước quyền lực thuộc về “giai cấp công nhân và người lao động”; thực hiện
dân chủ, công bằng và tiến bộ xã hội theo lý tưởng xã hội chủ nghĩa.
c. Nội dung văn hoá - tư tưởng:
• Sứ mệnh giai cấp công nhân trong lĩnh vực văn hoá - tư tưởng là cuộc đấu tranh ý thức hệ
giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản. Mặc dù hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới tan rã,
các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội, như lao động, sáng tạo, công bằng, vẫn hướng dẫn cuộc
đấu tranh. Bảo vệ tư tưởng Đảng, giáo dục niềm tin vào lý tưởng xã hội chủ nghĩa, và thực
hiện chủ nghĩa quốc tế chân chính trên cơ sở yêu nước là nội dung quan trọng trong giai đoạn này.
Cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới về văn hóa tư tưởng, củng cố ý thức tiên tiến của giai cấp công nhân
III. Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam
1. Đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam
• Xuất thân chủ yếu từ nông dân:Giai cấp công nhân Việt Nam hình thành và phát triển
trong bối cảnh một đất nước nông nghiệp lạc hậu, nên đa số công nhân có nguồn gốc
từ nông dân. Đặc điểm này khiến công nhân Việt Nam có mối liên hệ mật thiết với
nông dân, tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng khối liên minh công - nông, đảm bảo
sức mạnh của cách mạng.
• Quy mô nhỏ, tập trung không đồng đều: Giai cấp công nhân Việt Nam chưa đông đảo,
chủ yếu làm việc trong các ngành công nghiệp nhẹ, khai thác khoáng sản, và dịch
vụ.Phân bố tập trung tại một số khu vực công nghiệp lớn như Hà Nội, TP.HCM, các khu
công nghiệp trọng điểm miền Bắc, miền Nam.
• Tinh thần yêu nước, cách mạng cao:Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời trong bối cảnh
đất nước bị thực dân, phong kiến đô hộ, sớm thừa hưởng tinh thần yêu nước, ý chí
đấu tranh giải phóng dân tộc.Đây là lực lượng tiên phong trong phong trào đấu tranh
cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. lOMoAR cPSD| 47270246
• Tính tiên tiến và đoàn kết quốc tế:Công nhân Việt Nam đại diện cho phương thức sản
xuất tiên tiến, đi đầu trong việc tiếp cận khoa học công nghệ và đổi mới sản xuất.Có
tinh thần đoàn kết với giai cấp công nhân quốc tế, đóng góp tích cực vào phong trào
cộng sản và công nhân trên thế giới.
• Chịu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam:Giai cấp công nhân Việt Nam được Đảng
Cộng sản lãnh đạo, trở thành lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp cách mạng, đóng vai
trò trung tâm trong khối liên minh công - nông - trí thức.
2. Nội dung của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam
a. Nội dung kinh tế:
• Theo quan niệm của Mác, sở dĩ giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử vì
họ là giai cấp đại diện cho xu thế xã hội hóa của lực lượng sản xuất hiện
đại. Giai cấp công nhân là đại biểu cho quan hệ sản xuất mới, tiên tiến nhất
dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất.
• Giai cấp công nhân là giai cấp duy nhất không có lợi ích riêng với nghĩa là
tư hữu mà phấn đấu chung cho lợi ích toàn xã hội, đóng vai trò nòng cốt
trong thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
b. Nội dung chính trị:
• Giai cấp công nhân cùng nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản tiến hành cách mạng chính trị để lật đổ quyền thống trị của giai
cấp tư sản, thiết lập nhà nước mới, thực hiện quyền dân chủ, sử dụng nhà
nước như một công cụ cải tạo xã hội cũ, xây dựng và phát triển văn hóa kinh tế.
c. Nội dung văn hóa tư tưởng:
• Giai cấp công nhân tập trung xây dựng hệ giá trị mới: lao động, công bằng,
dân chủ, bình đẳng, tự do. Cuộc cách mạng về văn hóa tư tưởng bao gồm
cải tạo cái cũ, xây dựng cái mới, cái tiến bộ trong tư tưởng, lối sống tinh
thần theo chủ nghĩa Mác - Lênin.
3. Phương hướng và giải pháp chủ yếu để xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam
a. Phương hướng xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay
• Xây dựng giai cấp công nhân vững mạnh về số lượng, chất lượng và tổ chức để
đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
• Nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, tay nghề, tác phong công nghiệp và ý
thức chính trị cho công nhân, hình thành đội ngũ công nhân có ý thức giai cấp,
bản lĩnh chính trị vững vàng, làm chủ khoa học công nghệ hiện đại. lOMoAR cPSD| 47270246
• Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, tạo điều kiện để
công nhân phát triển toàn diện, có việc làm bền vững, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng nâng cao.
• Phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn và các đoàn thể chính trị - xã hội trong
giai cấp công nhân, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công nhân và tổ chức Công đoàn.
b. Một số giải pháp xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay
• Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức giai cấp và
ý thức công dân cho công nhân:
- Tuyên truyền, giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
đường lối của Đảng.
- Nâng cao nhận thức về vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong thời kỳ mới.
• Phát triển nguồn nhân lực công nhân có chất lượng cao:
- Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, nhất là đào tạo nghề cho công nhân.
- Tăng cường mối liên kết giữa doanh nghiệp - nhà trường người lao động
để đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động.
- Chú trọng đào tạo công nhân kỹ thuật, công nhân lành nghề, đội ngũ quản
lý sản xuất hiện đại.
• Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp,
chính đáng của công nhân:
- Cải thiện điều kiện lao động, việc làm, bảo đảm tiền lương, thu nhập, an
sinh xã hội cho công nhân.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật lao động, nhất là ở
khu công nghiệp, khu chế xuất.
- Có chính sách hỗ trợ nhà ở, phúc lợi xã hội cho công nhân.
• Phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn và các tổ chức chính trị - xã hội trong giai cấp công nhân:
- Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động Công đoàn theo hướng thiết thực, hiệu quả.
- Công đoàn phải thực sự là chỗ dựa tin cậy của công nhân, đại diện, bảo vệ
quyền lợi hợp pháp cho công nhân.
- Xây dựng đội ngũ cán bộ Công đoàn bản lĩnh, tâm huyết, có năng lực. lOMoAR cPSD| 47270246
• Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn:
- Chú trọng công tác phát triển Đảng trong công nhân, nhất là công nhân trẻ,
công nhân trực tiếp sản xuất.
- Xây dựng tổ chức cơ sở Đảng vững mạnh trong các doanh nghiệp, đặc biệt
là doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước.
- Phát huy vai trò của công nhân trong xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể.