LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
A. BÀI GIẢNG
1. NHẮC LẠI VỀ THỨ TỰ TRÊN TẬP SỐ
Trên tập số thực, với hai số a và b sẽ xảy ra một trong các trường hợp sau:
Số a bằng số b, kí hiệu là
ab=
.
Số a nhỏ hơn số b, kí hiệu là
ab<
.
Số a lớn hơn số b, kí hiệu là
ab>
.
Từ đó, ta có thêm nhận xét:
Nếu a không nhỏ hơn b thì
ab=
hoặc
ab>
, khi đó ta nói a lớn hơn hoặc bằng b, kí hiệu là
ab≥
.
Nếu a không lớn hơn b thì
ab=
hoặc
ab<
, khi đó ta nói a nhỏ hơn hoặc bằng b, kí hiệu là
ab≤
.
Ví dụ 1. Điền dấu thích hợp (=, <, >) vào ô vuông:
. 1,53 1,8a
. -2,37 -2,41b
12 2
c.
18 3
−
−
3 13
d.
5 20
Giải
Ta có ngay:
. 1,53 < 1,8a
. -2,37 > -2,41b
3 13
d. <
5 20
2. BẤT ĐẲNG THỨC
Bất đẳng thức là hệ thức có một trong các dạng:
, , , .A BA BA BA B>≥<≤
3. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
Ví dụ 2. a. Khi cộng -3 vào cả hai vế của bất đẳng thức
42−<
thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi cộng số c vào cả hai vế của bất đẳng thức
42
−<
thì được bất đẳng thức
nào?
Giải
Ta có ngay:
34 32 7 1− − <− + ⇔− <−
(đúng) và dự đoán được rằng
42cc−<+
Tính chất: Với ba số a, b và c, ta có:
Nếu
ab>
thì
ac bc+>+
Nếu
ab<
thì
ac bc+<+
Nếu
ab≥
thì
ac bc+≥+
Nếu
ab≤
thì
ac bc+≤+
Khi cộng cùng một số vào cả hai vế của một bất đẳng thức ta được bất đẳng thức mới cùng chiều
với bất đẳng thức đã cho.
Ví dụ 3. So sánh
2004 ( 777)− +−
và
2005 ( 777)− +−
mà không tính giá trị từng biểu thức.
Giải
Ta có
2004 2005− >−
nên khi cộng cả hai vế của bất đẳng thức này với -777, ta được
2004 ( 777) 2005 ( 777)− +− >− +−
Ví dụ 4. Dựa vào thứ tự giữa
2
và 3 hãy so sánh
22+
và 5.
Giải
Ta có
23<
nên khi cộng cả hai vế của bất đẳng thức này với 2, ta được
225+<
B. PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Ví dụ 1. Mỗi khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao?
. ( 2) 3 2a
− +≥
. 6 2.( 3)b −= −
. 4 ( 8) 15 ( 8)c
+− < +−
2
. 1 1dx+≥
Giải
a. Khẳng định
( 2) 3 2− +≥
là sai.
b. Khẳng định
6 2.( 3)−= −
là đúng.
c. Khẳng định
4 ( 8) 15 ( 8)+− < +−
là đúng.
d. Khẳng định
2
11x
+≥
là đúng vì:
22
0, 1 1,
x xx x≥ ∀⇔ +≥ ∀
Ví dụ 2. Cho
ab<
, hãy so sánh:
a.
1a +
và
1b +
b.
2a −
và
2b −
Giải
a. Ta có:
11ab a b
< ⇔ +< +
b. Ta có:
22ab a b<⇔−<−
Ví dụ 3. Hãy so sánh a và b nếu:
a.
55ab−≥−
b.
15 15ab+≤ +
Giải
a.Ta có:
5 5 55 55a b a b ab−≥−⇔−+≥−+⇔ ≥
b. Ta có:
15 15 15 15 15 15a b a b ab+≤+⇔+−≤+−⇔≤
PHIẾU BÀI LUYỆN
Bài 1: Mỗi khẳng định sau đúng hay sai?
a)
5 ( 8) 3

b)
(3)(7) (5)(4)  
c)
2
(7) 9 (10)(4) 
c)
2
11xx
Bài 2: Cho
ab
hãy so sánh
a)
3a
và
3b
b)
2a
và
2b
c)
a
và
1b
d)
2a
và
1b
Bài 3: So sánh
;
ab
nếu:
a)
44ab
b)
55ab
c)
99ab
c)
17 17ab 
Bài 4: Sắp xếp các số sau từ lớn đến bé và biểu diễn trên trục số:
a)
7; 8; 1; 5; 0, 3,8;−−−−
b)
31
; ; 0; 2; 5;1
52
−
−
.
Bài 5: Cho
89x 
. Chứng minh
3 20.x 
Bài 6: Cho
5 15.x 
Chứng minh
2 8.
x 
Bài 7: So sánh x và 0 trong mỗi trường hợp sau:
a)
8 8;x − ≤−
b)
22
x xx 
Bài 8: Cho
ab
. Chứng minh
2 4 6 .... 18 20 108.ab
Tự luyện:
Bài 1: Hãy xét xem các khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao?
a)
3.(2) 6−>
b)
11
55
55
− <− +
c)
4 3 7;−+≤
d)
2
10x− −≤
Bài 2: So sánh x và y trong mỗi trường hợp sau:
a)
55
;
33
xy−≤−
b)
55xy− − >− −
Bài 3: Cho
ab
hãy so sánh
a)
26a
và
26b
b)
4a
và
4b
c)
a
và
4b
d)
6a
và
3b
TRẮC NGHIỆM
Hãy chọn chỉ một chữ cái đứng trước câu trả lời đúng ( trừ câu 2)
Câu 1: Số a không lớn hơn số b. Khi đó ta kí hiệu
A.
ab
B.
ab
C.
ab
D.
ab
Câu 2: Khi cộng cùng một số vào cả 2 vế của một bất đẳng thức ta được một bất đẳng thức mới
………………với bất đẳng thức đã cho.
Câu 3: Biết bạn An nặng hơn bạn huy Huy, nếu gọi trọng lượng của bạn An là a(kg), trọng lượng bạn
Huy là b. Khi đó ta có:
A.
ab
B.
ab
C.
ab
D.
ab
Câu 4: Các bất đẳng thức sau đúng hay sai?
Nội dung
Đ
S
A.
3 53
B.
4 7 13 7 
C.
3 2. 1
D.
2
2 2a 
Câu 5: Một bạn giải bài toán như sau:
Cộng -2006 vào cả hai vế của bất đẳng thức
2005 2006
ta suy ra
2005 2006 
2006 2006
phương án điền vào ô trống là:
A.
‘’
B.
‘’
C.
‘’
D.
‘’
Câu 6: Cho bất đẳng thức
2007 2006 2006 
. Khi đó
2007 2006
gọi là
A. Đẳng thức B. Biểu thức C.Vế trái D. Vế phải.
Câu 7: Phương án nào là bất đẳng thức
A.
2ab
B.
2ab
C.
2ab
2a+b D.
2:
ab
Câu 8: Cho hình vẽ , coi a,b,c là khối lượng của các vật nặng.khi đó ta biểu diễn:
A.
abc
B.
bca
C.
bca
b +c=a D. Tất cả các trường hợp đều sai
a
c
b
LỜI GIẢI PHIẾU BÀI LUYỆN
Bài 1: a) Đúng vì
5 ( 8) 3 3
b) Đúng vì
(3)(7) 21 (5)(4) 20  
c) Đúng vì
2
( 7) 9 40 ( 10) ( 4) 40 
d) Đúng vì
2
0xx
2
1011x 
(
x
)(cùng cộng với một số)
Bài 2: HD:Ta có
ab
a)
3 < 3
ab
(cùng cộng với 3)
b)
22ab
(cùng cộng với
2
c)
1 < 1
ab

(cùng cộng với 1).
Vậy
11 1
aa b ab
 
(tính chất bắc cầu)
d) Tương tự có:
2 11aab

Bài 3: HD: a)
44a b ab
(cùng cộng với 4)
b)
55a b ab
( cùng cộng với
5
c)
99a b ab
(cùng cộng với
9
)
d)
17 17a b ab 
(cùng cộng với 17)
Bài 4: HD:
a) Thứ tự sắp xếp: 8; 3; 0; -1; -5; -7; -8 (tự biểu diễn)
b) Thứ tự sắp xếp:
13
5 ; 2 ;1; 0; ;
25
−−
Bài 5: HD:
8 9 8 11 11 9 3 20xx x 
Bài 6: HD:
5 15 5 7 15 7 2 8
xx x  
Bài 7: HD: a)
( )
8 8 88 8 8 0xx x− ≤− ⇔ − + ≤ − + ⇔ ≤
b)
2 22 22 222
0xxxxxxxxxxxx  
Bài 8: HD: Tính tổng:
20 2
2 4 6 .... 18 20 : 20 2 : 2 1 11.10 110
2




108 108 110 108ab ab ab
 
.
========== TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ==========
LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN
A. BÀI GIẢNG
1. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN VỚI SỐ LƯỢNG
Ví dụ 1. a. Nhân cả hai vế của bất đẳng thức
23
−<
với 5091 thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức
23−<
với số c dương thì được bất
đẳng thức nào?
Giải
Ta có ngay:
2.5091 3.5091 10182 15273− < ⇔− <
(đúng) và dự đoán được rằng
23cc−<
với c dương.
Tính chất 1: Với ba số a, b và
0c >
, ta có:
Nếu
ab>
thì
..
ac bc>
và
ab
cc
>
.
Nếu
ab≥
thì
..ac bc≥
và
ab
cc
≥
.
Nếu
ab<
thì
..
ac bc<
và
ab
cc
<
.
Nếu
ab≤
thì
..ac bc≤
và
≤
ab
cc
.
Khi nhân hoặc chia cả hai vế của một bất đăng thức với cùng một số dương ta được bất đẳng thức
mới cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.
Ví dụ 2. Điền dấu thích hợp (<, >) vào ô vuông:
−. ( 15,2).3,5 (-15,08).3,5
a
□
. 4,15.2,2 (-5,3).2,2b
□
Giải
a. Ta có ngay cách điền:
( 15,2).3,5 < (-15,08).3,5−
Vì luôn có
15,2 15,08− <−
và bất đẳng thức trên được hình thành khi nhân cả hai vế của nó với
3,5 0>
.
b. Ta có ngay cách điền:
4,15.2,2 > (-5,3).2,2
Vì luôn có
4,15 5,3
>−
và bất đẳng thức trên được hình thành khi nhân cả hai vế của nó với
2,2 0>
2. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN SỐ ÂM.
Ví dụ 3. a. Nhân cả hai vế của bất đẳng thức
23−<
với -345 thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức
23
−<
với số c âm thì được bất đẳng
thức nào?
Giải
Ta có ngay:
2.( 345) 3.( 345) 690 1035, .sai− − < − ⇔ <−
Tức là dấu bất đẳng thức cần đổi chiều về dạng
690 1035>−
và dự đoán được rằng
23cc−>
với c âm.
Tính chất 2.: Với ba số a, b và
0c <
, ta có:
Nếu
ab
>
thì
..ac bc<
và
ab
cc
<
.
Nếu
ab≥
thì
..ac bc≤
và
ab
cc
≤
.
Nếu
ab<
thì
..ac bc>
và
ab
cc
>
.
Nếu
ab≤
thì
..ac bc≥
và
ab
cc
≥
.
Khi nhân hoặc chia cả hai vế của một bất đẳng thức với cùng một số âm ta được bất đẳng thức mới
ngược chiều với bất đẳng thức đã cho.
Ví dụ 4. Cho
44ab− >−
, hãy so sánh a và b.
Giải
Bằng cách chia hai bất đẳng thức với -4, ta được
ab<
.
Ví dụ 5. Khi chia cả hai vế của bất đẳng thức cho cùng một số khác 0 thì sao?
Giải
Khi chia cả hai vế của bất đẳng thức cho cùng một số khác 0 thì:
Dấu bất đẳng thức không thay đổi nếu
0a >
.
Dấu bất đẳng thức đổi chiều nếu
0a <
.
3. TÍNH CHẤT BẮC CẦU CỦA THỨ TỰ
Tính chất: Với ba số a, b và c, nếu
ab
>
và
bc>
thì
ac>
B. PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Ví dụ 1. Mỗi khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao?
. ( 6).5 ( 5).5a − <−
. (6).(3) (5).(3)b
− − <− −
. ( 2003).( 2005) ( 2005).2004c − − ≤−
2
. -3 0dx≤
Hướng dẫn: Sử dụng liên hệ giữa thứ tự với phép nhân.
Giải
a. Ta có bất đẳng thức
( 6).5 ( 5).5− <−
Là đúng bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức
65− <−
với
50
>
.
b. Ta có bất đẳng thức
(6).(3) (5).(3)− − <− −
Là sai bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức
65− <−
với
30−<
.
c. Ta có bất đẳng thức
( 2003).( 2005) ( 2005).2004− − ≤−
Là sai bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức
2003 2004−≤
với
2005 0−<
.
d. Ta có bất đẳng thức
2
30x−≤
Là đúng bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức
2
0x ≥
với
30−<
.
Ví dụ 2. a. So sánh
( 2).3
−
và -4,5.
b. Từ kết quả câu a), hãy suy ra các bất đẳng thức sau:
( 2).30 45; ( 2).3 4,5 0
− <− − + <
Hướng dẫn: Lựa chọn bất đẳng thức cơ sở đúng để biến đổi.
Giải
a. Ta luôn có
2 1, 5− <−
nên bằng cách nhân cả hai vế với 3, ta được:
( 2).3 4,5− <−
. (1)
b. Ta xây dựng:
Bất đẳng thức
( 2).30 45
− <−
được hình thành bằng cách nhân hai vế của (1) với 10.
Bất đẳng thức
( 2).3 4,5 0−+<
được hình thành bằng cách cộng hai vế của (1) với 4,5
Ví dụ 3. Cho
ab<
, hãy so sánh:
2a và 2b; 2a và
ab+
; -a và –b
Hướng dẫn: Sử dụng các phép biến đổi tương đương cho bất đẳng thức ban đầu.
Giải
Ta lần lượt thấy:
22ab a b<⇔ <
, bằng cách nhân cả hai vế với 2.
2
ab aab<⇔ <+
, bằng cách cộng cả hai vế với a.
ab a b< ⇔− >−
, bằng cách nhân cả hai vế với -1.
Ví dụ 4. Số a là số âm hay dương nếu:
12 15 ?aa<
4 3?aa<
3 5?aa− >−
Hướng dẫn: Sử dụng phép so sánh hai bất đẳng thức đầu cuối.
Giải
Ta có:
12 15
0
12 15
a
aa
<
⇒>
<
43
0
43
a
aa
>
⇒<
<
35
0
35
a
aa
− >−
⇒>
− >−
Ví dụ 5. Hãy xác định dấu của số a, biết:
. 6 3
aa a
>
.
2
a
ba≤
Giải
a. Ta viết lại:
6 3 6. 3.aa a a
>⇔ >
Tức là, bất đẳng thức trên có được sau khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức đúng
63>
với a.
Vậy, từ sự cùng chiều của hai bất đẳng thức suy ra
0
a >
.
b. Ta viết lại:
1
1. .
22
a
a aa≤⇔ ≤
Tức là, bất đẳng thức trên có được sau khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức đúng
1
1
2
>
với a.
Vậy, từ sự ngược chiều của hai bất đẳng thức suy ra
0a
≤
Ví dụ 6. Cho
ab<
, chứng tỏ:
. 3131
aa b+< +
. 2525
ba b
− − >− −
Hướng dẫn: Sử dụng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi.
Giải
Ta có:
33 3131ababa b< ⇔ < ⇔ +< +
2 2 2525ababa b< ⇔− >− ⇔− − >− −
Ví dụ 7. Cho bất đẳng thức
0m >
. Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với số nào thì được bất đẳng thức
1
0
m
>
.
Giải
Với bất đẳng thức giả thiết:
0m
>
nhân cả hai vế của bất đẳng thức với
2
1
m
, ta được:
22
1 11
. 0. 0m
m
mm
> ⇔>
Ví dụ 8. Cho
ab<
, chứng tỏ:
. 2323aa b−< −
. 2 3 2 5ba b−< +
Hướng dẫn: Sử dụng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi.
Giải
Ta có:
<⇔ < ⇔ −< −22 2323ababa b
(1)
35 2 32 5
bb−< ⇔ − < +
(2)
Từ (1) và (2) theo tính chất bắc cầu suy ra
2 32 5ab−< +
Ví dụ 9. Cho
ab<
, chứng minh rằng
2 32 6
ab
−< +
.
Giải
Với bất đẳng thức giả thiết:
ab<
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với 2, ta được:
22ab<
Tiếp tục, cộng cả hai vế của bất đẳng thức với -3, ta được:
2323ab−< −
(1)
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức đúng
36−<
với 2b, ta được:
2 32 6
bb−< +
(2)
Từ (1), (2) theo tính chất bắc cầu suy ra:
2 32 6ab−< +
, đpcm
Ví dụ 10. Cho
ABC∆
. Các khẳng định sau là đúng hay sai?
a.
0
180ABC++>
b.
0
180AB+<
c.
0
180BC+≤
0
180AB+≥
Hướng dẫn: Sử dụng đẳng thức đúng
0
180 , , , 0A B C ABC
++= >
Giải
a. Sai b. Đúng c. Sai vì không thể có dấu “=” d. Sai.
Ví dụ 11. Chứng minh:
. 4.( 2) 14 4( 1) 14a −+ < −+
. ( 3).2 5 ( 3).( 5) 5b − + <− − +
Hướng dẫn: Cần lựa chọn đúng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi.
Giải
a. Từ bất đẳng thức:
2 1 4.( 2) 4.( 1) 4( 2) 14 4.( 1) 14−<−⇔−<−⇔−+<−+
, đpcm.
b. Từ bất đẳng thức:
2 5 ( 3).2 ( 3).( 5) ( 3).2 5 ( 3).( 5) 5>−⇔− <− − ⇔− + <− − +
, đpcm.
Ví dụ 12. So sánh a và b nếu:
. 5 5
aa b+<+
. 3 3ba b− >−
. 5656ca b−≥ −
− + ≤− +. 2323da b
Giải
a. Ta có biến đổi:
55a b ab+<+⇔<
b. Ta có biến đổi:
33
a b ab−>−⇔<
c. Ta có biến đổi:
565655a b a b ab
−≥ −⇔ ≥ ⇔≥
d. Ta có biến đổi:
2323 2 2a b a b ab− + ≤− + ⇔− ≤− ⇔ ≥
Ví dụ 13. Cho
ab
<
, hãy so sánh:
a.
21a +
và
21b +
b.
21a +
và
23b +
Giải
a. Ta có biến đổi:
2 2 2121ababa b< ⇔ < ⇔ +< +
(1)
b. Ta có:
13 2 12 3bb< ⇔ +< +
(2)
Từ (1), (2) theo tính chất bắc cầu suy ra
2 12 3ab+< +
Ví dụ 14. Cho
0ab>>
, hãy chứng tỏ rằng:
a.
2
a ab>
b.
33
ab>
Giải
a. Với bất đẳng thức giả thiết:
ab
>
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với
0a >
, ta được:
2
a ab
>
, đpcm. (1)
b. Với bất đẳng thức giả thiết:
ab>
(*)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (*) với
2
0a >
, ta được:
32
a ab>
(2)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (*) với
0b >
, ta được:
2
ab b>
(3)
Từ (1) và (3) suy ra:
22
ab>
(4)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (4) với
0b >
, ta được:
23
ab b>
(5)
Từ (2) và (5) suy ra
33
ab>
, đpcm.
Chú ý: Bất đẳng thức
2
a ab>
vẫn đúng với điều kiện:
ab>
và
0a >
(hoặc
ab<
và
0
a <
).
Bất đẳng thức
33
ab>
vẫn đúng với điều kiện .
ab
>
Ví dụ 15. Cho
0
ab>>
, hãy chứng tỏ rằng
11
ab
<
.
Giải
Từ giả thiết
,0ab>
suy ra:
1
00
ab
ab
>⇔ >
.
Với bất đẳng thức giả thiết:
ab>
nhân cả hai vế của bất đẳng thức với
1
ab
, ta được:
1 1 11 11
..
ab
ab ab b a a b
> ⇔>⇔<
, đpcm.
Nhận xét: Ta có kết quả tổng quát hơn “Nếu
ab>
thì
<>
><
11
nÕu , 0
11
nÕu , 0
ab
ab
ab
ab
”.
Ví dụ 16. Cho
ab<
và
cd<
, hãy chứng tỏ rằng
acbd+<+
.
Giải
Với bất đẳng thức giả thiết:
ab<
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức với số c, ta được:
acbc
+<+
(1)
Với bất đẳng thức giả thiết:
cd<
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức với số b, ta được:
bcbd
+<+
(2)
Từ (1) và (2) suy ra:
acbd+<+
, đpcm.
Nhận xét:
1. Bất đẳng thức trên được phát biểu “Khi cộng theo vế của hai bất đẳng thức cùng chiều ta được một
bất đẳng thức mới cùng chiều với hai bất đẳng thức đã cho”
2. Ta còn có kết quả “Nếu
0 ab<<
và
0 cd<<
thì
..ac bd
<
”.
Ví dụ 17. Cho a, b bất kì, hãy chứng tỏ rằng:
a.
22
20a b ab+− ≥
. b.
22
2
ab
ab
+
≥
Giải
a. Biến đổi tương đương bất đẳng thức:
22 2
2 0( )0a b ab a b+ − ≥⇔ − ≥
, luôn đúng.
b. Với bất đẳng thức giả thiết:
22
2
ab
ab
+
≥
, nhân cả hai vế của bất đẳng thức với 2, ta được:
22
2+≥a b ab
.
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức trên với
2ab
−
, ta được:
22 2
2 2 2 ( )0a b ab ab ab a b+−≥−⇔−≥
, luôn đúng.
Nhận xét:
1. Qua ví dụ trên, chúng ta nhận thấy ngay rằng “Để chứng minh một bất đẳng thức, ngoài việc sử dụng
các tính chất thứ tự với phép cộng và phép nhân chúng ta còn có thể sử dụng các phép biến đổi tương
đương để biến đổi bất đẳng thức ban đầu về một bất đẳng thức luôn đúng hoặc ngược lại (xuất phát
từ một bất đẳng thức đúng biến đổi về bất đẳng thức cần chứng minh)”.
2. Xuất phát từ kết quả
22
2
ab
ab
+
≥
, nếu đặt
22
,xayb
= =
(khi đó
,0xy
≥
) thì ta nhận được một bất
đẳng thức dạng:
2
xy
xy
+
≥
, với
,0
xy≥
.
Bất đẳng thức trên được gọi là Bất đẳng thức Côsi.
PHIẾU TỰ LUYỆN
Bài 1: Hãy xét xem các khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao?
a)
( 13).( 5) ( 13).2;
− − >−
b)
2
0;
2
x
≥
c)
35
.3 3. ;
53
−<
d)
7 ( 3).5 7 ( 5).( 3). 
Bài 2: Cho
ab
, hãy so sánh:
a)
34a

và
34
b
b)
23a
và
23b
c)
23a
và
23
b
d)
24a
và
25
b
Bài 3: Số a là âm hay dương nếu:
a)
8 4;aa
b)
6 12 ;aa
c)
6 12 ;aa 
d)
5 15aa
Bài 4: So sánh a và b nếu:
a)
2 2018<2 2018ab
b)
2018 – 2019 2018 – 2019ab
c
2018 – 5 2018 – 5ab 
d)
22
( 1) 9 ( 1) 9ma mb 
Bài 5: Cho a, b, c, d, e thuộc
. Chứng minh rằng:
a)
2
– 10
aa

b)
123410aaa a

c)
2 22
( ) 2( )
ab a b
d)
222
3 2 .a b c abc

Bài 6: Cho a, b, c
∈
R. Chứng minh các bất đẳng thức sau:
a)
ab a b
ab
2
22
22

++
≤≤


b)
a b ab
3
33
22

++
≥


; với a, b
≥
0
c)
a b a b ab
443 3
+≥ +
d)
aa
4
34+≥
Bài 7: Cho a, b, c, d > 0. Chứng minh rằng nếu
a
b
1<
thì
a ac
b bc
+
<
+
(1). Áp dụng chứng minh các bất
đẳng thức sau:
a)
abc
ab bc ca
12<++<
+++
b)
abcd
abc bcd cda dab
12<+++<
++ ++ ++ ++
Tự luyện
Bài 1: Số a là số âm hay dương nếu:
a)
123 124
aa 
b)
345 346aa
c)
67 68n an a 
d)
22
87 88n an a 
Bài 2: Cho m bất kỳ, chứng minh :
a)
34mm−> −
b)
2 52 1mm−< +
c)
( )
7 3 33mm
−< −
Bài 3: Cho
0ab>>
chứng minh 1)
2
a ab>
2)
2
ab b
>
3)
22
ab>
Bài 4: Cho
xy
<
hãy so sánh :
a)
21x +
và
21
y +
b)
23
x−
và
23y−
c)
5
3
x
+
và
5
3
y
+
Bài 5: Cho
ab>
chứng minh :
a)
2 32 3ab−> −
b)
2 52 8
ab−> −
c)
( )
7 3 33ab−< −
Bài 6: Cho a, b bất kỳ, chứng minh :
1)
22
20a b ab+− ≥
2)
22
2
ab
ab
+
≥
3)
22
0abab+−≥
.
LỜI GIẢI PHIẾU BÀI TỰ LUYỆN
Bài 1: a) Khẳng định đúng vì
65 26

b) Khẳng định đúng vì
2
0xx
c) Khẳng định đúng. vì
9
5
5
d) Khẳng định sai vì
8 22
Bài 2: a)
3 3 34 34ababa b  
b)
3 3 3 23 2ababa b 
c)
2 2 2 32 3
ababa b 
d)
2 42 42 5abb 
Bài 3: HD:a)
84 8 4aa

khi và chỉ khi
0a
b)
0a
c)
0a
d)
0a
Bài 4: a)
ab
b)
ab
c)
ab
d)
ab
Bài 5: a)
2
1 33
( ) 0,
2 44
aa 
b)
12341aaa a

22
(54).(55)1
aa aa
 
Đặt
2
54aa t

, ta được
11tt

22
13
1 ( ) 0, .
24
tt t t 
c)
2 22
( ) 2( )ab a b
Áp dụng BĐT Bunhia ta có:
2 2 2222 22
( ) (1. 1. ) (1 1 )( ) 2( )
ab a b ab ab 
Dấu “=” xảy ra khi
ab
d)
222
3 2 .a b c abc 
Ta có :
2
22
2 1 –1 0 1 2
aa a a a

Tương tự:
22
12; 12b bc c
 
Nên:
222
3 2 2 2 2a b c a b c abc 
Dấu “=” xảy ra khi
1abc
Bài 6: HD:
a)
2
2
()
0
24
ab ab
ab




;
2
22 2
()
0
22 4
a b ab ab




b)
⇔
2
3
( )( ) 0
8
a ba b 
c)
⇔
33
( )( ) 0a bab 
d)
⇔
22
( 1) ( 2 3) 0a aa 
Bài 7: HD:
<⇒ <
a
ab
b
1
⇔
– 0 .( ) ( )
a ac
a b c ac bc ac ab bc ab a b c b a c
b bc

a) Sử dụng (1), ta được:
a a ac
abc ab abc
+
<<
++ + ++
;
b b ba
abc bc abc
+
<<
++ + ++
;
c c cb
abc ca a bc
+
<<
++ + ++
.
Cộng các BĐT vế theo vế, ta được đpcm.
b) Sử dụng tính chất phân số, ta có:
a aa
abcd abc ac
<<
+++ ++ +
Tương tự:
b bb
abcd bcd bd
<<
+++ ++ +
;
c cc
abcd cda ac
<<
++++++
;
d dd
abcd dab db
<<
+++ ++ +
Cộng các BĐT vế theo vế ta được đpcm.
========== TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ==========

Preview text:

LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG A. BÀI GIẢNG
1. NHẮC LẠI VỀ THỨ TỰ TRÊN TẬP SỐ
Trên tập số thực, với hai số a và b sẽ xảy ra một trong các trường hợp sau:
 Số a bằng số b, kí hiệu là a = b .
 Số a nhỏ hơn số b, kí hiệu là a < b .
 Số a lớn hơn số b, kí hiệu là a > b .
Từ đó, ta có thêm nhận xét:
 Nếu a không nhỏ hơn b thì a = b hoặc a > b , khi đó ta nói a lớn hơn hoặc bằng b, kí hiệu là a ≥ b .
 Nếu a không lớn hơn b thì a = b hoặc a < b , khi đó ta nói a nhỏ hơn hoặc bằng b, kí hiệu là a ≤ b .
Ví dụ 1. Điền dấu thích hợp (=, <, >) vào ô vuông: . a 1,53  1,8 . b -2,37  -2,41 12 2 c. −  3 13 d.  18 − 3 5 20 Giải Ta có ngay: . a 1,53 < 1,8 . b -2,37 > -2,41 12 2 c. = − 3 13 d. < 18 − 3 5 20 2. BẤT ĐẲNG THỨC
Bất đẳng thức là hệ thức có một trong các dạng: A > B, , ,
A ≥ B A < B A ≤ . B
3. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
Ví dụ 2.
a. Khi cộng -3 vào cả hai vế của bất đẳng thức 4
− < 2 thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi cộng số c vào cả hai vế của bất đẳng thức 4
− < 2 thì được bất đẳng thức nào? Giải Ta có ngay: 3 − − 4 < 3 − + 2 ⇔ 7 − < 1
− (đúng) và dự đoán được rằng c − 4 < c + 2
Tính chất: Với ba số a, b và c, ta có:
 Nếu a > b thì a + c > b + c
 Nếu a < b thì a + c < b + c
 Nếu a ≥ b thì a + c ≥ b + c
 Nếu a ≤ b thì a + c ≤ b + c
Khi cộng cùng một số vào cả hai vế của một bất đẳng thức ta được bất đẳng thức mới cùng chiều
với bất đẳng thức đã cho.

Ví dụ 3. So sánh 2004 − + ( 777 − ) và 2005 − + ( 777 −
) mà không tính giá trị từng biểu thức. Giải Ta có 2004 − > 2005 −
nên khi cộng cả hai vế của bất đẳng thức này với -777, ta được 2004 − + ( 777 − ) > 2005 − + (−777)
Ví dụ 4. Dựa vào thứ tự giữa 2 và 3 hãy so sánh 2 + 2 và 5. Giải
Ta có 2 < 3 nên khi cộng cả hai vế của bất đẳng thức này với 2, ta được 2 + 2 < 5
B. PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Ví dụ 1.
Mỗi khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao? . ( a 2 − ) + 3 ≥ 2 . b 6 − = 2.( 3 − ) . c 4 + ( 8) − < 15 + ( 8) − 2 d. 1 x + ≥ 1 Giải a. Khẳng định ( 2) − + 3 ≥ 2 là sai. b. Khẳng định 6 − = 2.( 3 − ) là đúng. c. Khẳng định 4 + ( 8) − < 15 + ( 8) − là đúng. d. Khẳng định 2
x +1 ≥ 1 là đúng vì: 2 2 x ≥ 0, 1 x ∀ ⇔ x + ≥ 1, x ∀
Ví dụ 2. Cho a < b , hãy so sánh:
a. a +1 và b +1
b. a − 2 và b − 2 Giải a. Ta có:
a < b ⇔ a +1 < b +1 b. Ta có:
a < b ⇔ a − 2 < b − 2
Ví dụ 3. Hãy so sánh a và b nếu:
a. a − 5 ≥ b − 5
b. 15+ a ≤ 15+ b Giải a.Ta có:
a − 5 ≥ b − 5 ⇔ a − 5 + 5 ≥ b − 5 + 5 ⇔ a ≥ b b. Ta có:
15 + a ≤ 15 + b ⇔ 15 + a −15 ≤ 15 + b −15 ⇔ a ≤ b PHIẾU BÀI LUYỆN
Bài 1: Mỗi khẳng định sau đúng hay sai? a) 5  (8)  3
b) (3)(7)  (5)(4) c) 2
(7)  9  (10) (4) c) 2
x  1  1  x  
Bài 2: Cho a b hãy so sánh
a) a  3 và b  3
b) a  2 và b  2
c) a và b  1
d) a  2 và b  1
Bài 3: So sánh a;b nếu:
a)a  4  b  4
b) 5  a  5 b
c) a  9  b  9
c) a 17  b 17
Bài 4: Sắp xếp các số sau từ lớn đến bé và biểu diễn trên trục số: a) 7 − − ; 8; − 1 − ; 5; − 0,3,8; b) 3 1 − ; ;0; 2; 5;1. 5 2
Bài 5: Cho x  8  9 . Chứng minh x  3  20.
Bài 6: Cho x  5  15. Chứng minh x  2  8.
Bài 7: So sánh x và 0 trong mỗi trường hợp sau: a) x −8 ≤ 8; − b) 2 2 x   x x
Bài 8: Cho a b . Chứng minh a  2  4  6  ....  18  20  b  108. Tự luyện:
Bài 1:
Hãy xét xem các khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao? a) 3.( − 2) > 6 b) 1 1 5 − < − + 5 5 5 c) 4 − + 3 ≤ 7; d) 2 −x −1≤ 0
Bài 2: So sánh x và y trong mỗi trường hợp sau: a) 5 5
x − ≤ y − ; b) 5
− − x > −y − 5 3 3
Bài 3: Cho a b hãy so sánh
a) a  26 và b  26
b) a  4 và b  4
c) a và b  4
d) a  6 và b  3 TRẮC NGHIỆM
Hãy chọn chỉ một chữ cái đứng trước câu trả lời đúng ( trừ câu 2)
Câu 1: Số a không lớn hơn số b. Khi đó ta kí hiệu A. a b B. a b C. a b D.a b
Câu 2: Khi cộng cùng một số vào cả 2 vế của một bất đẳng thức ta được một bất đẳng thức mới
………………với bất đẳng thức đã cho.
Câu 3: Biết bạn An nặng hơn bạn huy Huy, nếu gọi trọng lượng của bạn An là a(kg), trọng lượng bạn Huy là b. Khi đó ta có: A. a b B.a b C.a b D. a b
Câu 4:
Các bất đẳng thức sau đúng hay sai? Nội dung Đ S A. 3  5  3
B. 4  7  13  7 C. 3  2.  1 D. 2 a  2  2
Câu 5: Một bạn giải bài toán như sau:
Cộng -2006 vào cả hai vế của bất đẳng thức 2005  2006 ta suy ra
2005  2006 2006  2006 phương án điền vào ô trống là: A. ‘ ’  B. ‘ ’  C. ‘ ’  D. ‘ ’ 
Câu 6: Cho bất đẳng thức 2007  2006  2006. Khi đó 2007  2006 gọi là
A. Đẳng thức B. Biểu thức C.Vế trái D. Vế phải.
Câu 7: Phương án nào là bất đẳng thức A. 2a b B. 2a b
C. 2a b 2a+b D. 2a : b
Câu 8: Cho hình vẽ , coi a,b,c là khối lượng của các vật nặng.khi đó ta biểu diễn:
A. a b c
B. b c a C. b c a b +c=a D. Tất cả các trường hợp đều sai a c b
LỜI GIẢI PHIẾU BÀI LUYỆN
Bài 1: a) Đúng vì 5  (8)  3  3
b) Đúng vì (3)(7)  21  (5)(4)  20 c) Đúng vì 2
(7)  9  40  (10) (4)  40 d) Đúng vì 2
x  0  x   2
x  1  0  1  1 (  x   )(cùng cộng với một số)
Bài 2: HD:Ta có a b
a) a  3 < b  3 (cùng cộng với 3)
b) a  2  b  2 (cùng cộng với 2
c) a  1 < b  1 (cùng cộng với 1).
Vậy a a  1  b  1  a b  1 (tính chất bắc cầu)
d) Tương tự có: a  2  a  1  b  1
Bài 3: HD: a) a  4  b  4  a b (cùng cộng với 4)
b) 5  a  5 b a b ( cùng cộng với 5
c) a  9  b  9  a b (cùng cộng với 9 )
d) a 17  b 17  a b (cùng cộng với 17) Bài 4: HD:
a) Thứ tự sắp xếp: 8; 3; 0; -1; -5; -7; -8 (tự biểu diễn) b) Thứ tự sắp xếp: 1 3 5; 2;1;0;− ;− 2 5
Bài 5: HD: x  8  9  x  8  11  11  9  x  3  20
Bài 6: HD: x  5  15  x  5  7  15  7  x  2  8
Bài 7: HD: a) x −8 ≤ 8
− ⇔ x −8 + 8 ≤ ( 8 − ) + 8 ⇔ x ≤ 0 b) 2 2 2 2 2 2 2 2 x
x x x x x x x x x x x  0 20  2
Bài 8: HD: Tính tổng: 2 4 6 .... 18 20 : 20 2  : 2 1          11.10  110 2   a  108 b
a  108  b  110  a  108  b .
========== TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ==========
LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN A. BÀI GIẢNG
1. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN VỚI SỐ LƯỢNG
Ví dụ 1.
a. Nhân cả hai vế của bất đẳng thức 2
− < 3 với 5091 thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức 2
− < 3 với số c dương thì được bất đẳng thức nào? Giải Ta có ngay: 2.5091 −
< 3.5091 ⇔ −10182 < 15273 (đúng) và dự đoán được rằng 2
− c < 3c với c dương.
Tính chất 1: Với ba số a, b và c > 0, ta có: a b
 Nếu a > b thì . a c > . b c và > . c c a b
 Nếu a ≥ b thì . a c ≥ . b c và ≥ . c c a b
 Nếu a < b thì . a c < . b c và < . c c a b
 Nếu a ≤ b thì . a c ≤ . b c và ≤ . c c
Khi nhân hoặc chia cả hai vế của một bất đăng thức với cùng một số dương ta được bất đẳng thức
mới cùng chiều với bất đẳng thức đã cho.

Ví dụ 2. Điền dấu thích hợp (<, >) vào ô vuông: .
a (−15,2).3,5 □ (-15,08).3,5 . b 4,15.2,2 ( □ -5,3).2,2 Giải a. Ta có ngay cách điền: ( 15 − ,2).3,5 < (-15,08).3,5 Vì luôn có 15 − ,2 < 15
− ,08 và bất đẳng thức trên được hình thành khi nhân cả hai vế của nó với 3,5 > 0 . b. Ta có ngay cách điền: 4,15.2,2 > (-5,3).2,2 Vì luôn có 4,15 > 5
− ,3 và bất đẳng thức trên được hình thành khi nhân cả hai vế của nó với 2,2 > 0
2. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN SỐ ÂM.
Ví dụ 3.
a. Nhân cả hai vế của bất đẳng thức 2
− < 3 với -345 thì được bất đẳng thức nào?
b. Dự đoán kết quả khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức 2
− < 3 với số c âm thì được bất đẳng thức nào? Giải Ta có ngay: 2.( − 345 − ) < 3.( 345 − ) ⇔ 690 < −1035, s . ai
Tức là dấu bất đẳng thức cần đổi chiều về dạng 690 > 1035 −
và dự đoán được rằng 2
− c > 3c với c âm.
Tính chất 2.: Với ba số a, b và c < 0 , ta có: a b
 Nếu a > b thì . a c < . b c và < . c c a b
 Nếu a ≥ b thì . a c ≤ . b c và ≤ . c c a b
 Nếu a < b thì . a c > . b c và > . c c a b
 Nếu a ≤ b thì . a c ≥ . b c và ≥ . c c
Khi nhân hoặc chia cả hai vế của một bất đẳng thức với cùng một số âm ta được bất đẳng thức mới
ngược chiều với bất đẳng thức đã cho.
Ví dụ 4. Cho 4 − a > 4
− b , hãy so sánh a và b. Giải
Bằng cách chia hai bất đẳng thức với -4, ta được a < b .
Ví dụ 5. Khi chia cả hai vế của bất đẳng thức cho cùng một số khác 0 thì sao? Giải
Khi chia cả hai vế của bất đẳng thức cho cùng một số khác 0 thì:
 Dấu bất đẳng thức không thay đổi nếu a > 0 .
 Dấu bất đẳng thức đổi chiều nếu a < 0 .
3. TÍNH CHẤT BẮC CẦU CỦA THỨ TỰ
Tính chất: Với ba số a, b và c, nếu a > b và b > c thì a > c
B. PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Ví dụ 1.
Mỗi khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao? . a ( 6) − .5 < ( 5 − ).5 b . ( 6 − ).( 3 − ) < ( 5 − ).( 3 − ) . c ( 2003 − ).( 2005 − ) ≤ (−2005).2004 2 d. -3x ≤ 0
Hướng dẫn: Sử dụng liên hệ giữa thứ tự với phép nhân. Giải
a. Ta có bất đẳng thức ( 6) − .5 < ( 5 − ).5
Là đúng bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức 6 − < 5 − với 5 > 0 .
b. Ta có bất đẳng thức ( 6 − ).( 3 − ) < ( 5 − ).( 3 − )
Là sai bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức 6 − < 5 − với 3 − < 0 .
c. Ta có bất đẳng thức ( 2003 − ).( 2005 − ) ≤ (−2005).2004
Là sai bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức 2003 − ≤ 2004 với 2005 − < 0 .
d. Ta có bất đẳng thức 2 3 − x ≤ 0
Là đúng bởi nó được tạo thành khi nhân hai vế của bất đẳng thức 2 x ≥ 0 với 3 − < 0 .
Ví dụ 2. a. So sánh ( 2) − .3 và -4,5.
b. Từ kết quả câu a), hãy suy ra các bất đẳng thức sau: ( 2) − .30 < 45 − ; ( 2) − .3 + 4,5 < 0
Hướng dẫn: Lựa chọn bất đẳng thức cơ sở đúng để biến đổi. Giải a. Ta luôn có 2 − < 1,
− 5 nên bằng cách nhân cả hai vế với 3, ta được: ( 2) − .3 < 4 − ,5 . (1) b. Ta xây dựng:  Bất đẳng thức ( 2) − .30 < 45
− được hình thành bằng cách nhân hai vế của (1) với 10.  Bất đẳng thức ( 2)
− .3 + 4,5 < 0 được hình thành bằng cách cộng hai vế của (1) với 4,5
Ví dụ 3. Cho a < b , hãy so sánh:
2a và 2b; 2a và a + b ; -a và –b
Hướng dẫn: Sử dụng các phép biến đổi tương đương cho bất đẳng thức ban đầu. Giải Ta lần lượt thấy:
a < b ⇔ 2a < 2b , bằng cách nhân cả hai vế với 2.
a < b ⇔ 2a < a + b , bằng cách cộng cả hai vế với a.
a < b ⇔ −a > −b , bằng cách nhân cả hai vế với -1.
Ví dụ 4. Số a là số âm hay dương nếu: 12a < 15a? 4a < 3a? 3 − a > 5 − a?
Hướng dẫn: Sử dụng phép so sánh hai bất đẳng thức đầu cuối. Giải Ta có: 12  < 15 4 > 3  3 − > 5 −  ⇒ a > 0  ⇒ a < 0  ⇒ a > 0 12  a < 15a 4a < 3a  3 − a > 5 − a
Ví dụ 5. Hãy xác định dấu của số a, biết: a . 6 a a > 3a . b a ≤ 2 Giải a. Ta viết lại:
6a > 3a ⇔ 6.a > 3.a
Tức là, bất đẳng thức trên có được sau khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức đúng 6 > 3 với a.
Vậy, từ sự cùng chiều của hai bất đẳng thức suy ra a > 0 . b. Ta viết lại: a 1
a ≤ ⇔ 1.a ≤ .a 2 2
Tức là, bất đẳng thức trên có được sau khi nhân cả hai vế của bất đẳng thức đúng 1 1 > với a. 2
Vậy, từ sự ngược chiều của hai bất đẳng thức suy ra a ≤ 0
Ví dụ 6. Cho a < b , chứng tỏ:
a . 3a +1 < 3b +1 .
b − 2a − 5 > 2 − b − 5
Hướng dẫn: Sử dụng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi. Giải Ta có:
a < b ⇔ 3a < 3b ⇔ 3a +1 < 3b +1 a < b ⇔ 2 − a > 2 − b ⇔ 2 − a − 5 > 2 − b − 5
Ví dụ 7. Cho bất đẳng thức m > 0 . Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với số nào thì được bất đẳng thức 1 > 0. m Giải
Với bất đẳng thức giả thiết: m 1
> 0 nhân cả hai vế của bất đẳng thức với , ta được: 2 m 1 1 1 . m > 0. ⇔ > 0 2 2 m m m
Ví dụ 8. Cho a < b , chứng tỏ:
a . 2a − 3 < 2b − 3 . 2
b a − 3 < 2b + 5
Hướng dẫn: Sử dụng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi. Giải
Ta có: a < b ⇔ 2a < 2b ⇔ 2a − 3 < 2b − 3 (1) 3
− < 5 ⇔ 2b − 3 < 2b + 5 (2)
Từ (1) và (2) theo tính chất bắc cầu suy ra 2a − 3 < 2b + 5
Ví dụ 9. Cho a < b , chứng minh rằng 2a − 3 < 2b + 6 . Giải
Với bất đẳng thức giả thiết: a < b
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với 2, ta được: 2a < 2b
Tiếp tục, cộng cả hai vế của bất đẳng thức với -3, ta được:
2a − 3 < 2b − 3 (1)
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức đúng 3
− < 6 với 2b, ta được:
2b − 3 < 2b + 6 (2)
Từ (1), (2) theo tính chất bắc cầu suy ra:
2a − 3 < 2b + 6 , đpcm
Ví dụ 10. Cho A
∆ BC . Các khẳng định sau là đúng hay sai? a.  +  +  0 A B C >180 b.  +  0 A B <180 c.  +  0 B C ≤180  +  0 A B ≥180
Hướng dẫn: Sử dụng đẳng thức đúng  +  +  0 =    A B C 180 , , A B,C > 0 Giải a. Sai b. Đúng
c. Sai vì không thể có dấu “=” d. Sai.
Ví dụ 11. Chứng minh: . a 4.( 2) − +14 < 4( 1 − ) +14 . b ( 3) − .2 + 5 < ( 3) − .( 5) − + 5
Hướng dẫn: Cần lựa chọn đúng bất đẳng thức cơ sở để biến đổi. Giải a. Từ bất đẳng thức: 2 − < 1 − ⇔ 4.( 2) − < 4.( 1 − ) ⇔ 4( 2)
− +14 < 4.(−1) +14 , đpcm. b. Từ bất đẳng thức: 2 > 5 − ⇔ ( 3) − .2 < ( 3) − .( 5) − ⇔ ( 3) − .2 + 5 < ( 3) − .( 5) − + 5 , đpcm.
Ví dụ 12. So sánh a và b nếu: . 5
a a + < b + 5 . 3 b − a > 3 − b
c . 5a − 6 ≥ 5b − 6
d. − 2a + 3 ≤ −2b + 3 Giải a. Ta có biến đổi:
a + 5 < b + 5 ⇔ a < b b. Ta có biến đổi: 3 − a > 3
− b ⇔ a < b c. Ta có biến đổi:
5a − 6 ≥ 5b − 6 ⇔ 5a ≥ 5b ⇔ a ≥ b d. Ta có biến đổi: 2 − a + 3 ≤ 2 − b + 3 ⇔ 2 − a ≤ 2
− b ⇔ a ≥ b
Ví dụ 13. Cho a < b , hãy so sánh:
a. 2a +1 và 2b +1
b. 2a +1 và 2b + 3 Giải a. Ta có biến đổi:
a < b ⇔ 2a < 2b ⇔ 2a +1 < 2b +1 (1) b. Ta có:
1 < 3 ⇔ 2b +1 < 2b + 3 (2)
Từ (1), (2) theo tính chất bắc cầu suy ra 2a +1< 2b + 3
Ví dụ 14. Cho a > b > 0, hãy chứng tỏ rằng: a. 2 a > ab b. 3 3 a > b Giải
a. Với bất đẳng thức giả thiết: a > b
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức với a > 0 , ta được: 2
a > ab , đpcm. (1)
b. Với bất đẳng thức giả thiết: a > b (*)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (*) với 2
a > 0 , ta được: 3 2 a > a b (2)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (*) với b > 0 , ta được: 2 ab > b (3) Từ (1) và (3) suy ra: 2 2 a > b (4)
Nhân cả hai vế của bất đẳng thức (4) với b > 0 , ta được: 2 3 a b > b (5) Từ (2) và (5) suy ra 3 3
a > b , đpcm.
Chú ý: Bất đẳng thức 2
a > ab vẫn đúng với điều kiện:
a > b và a > 0 (hoặc a < b và a < 0 ). Bất đẳng thức 3 3
a > b vẫn đúng với điều kiện . a > b
Ví dụ 15. Cho a > b > 0, hãy chứng tỏ rằng 1 1 < . a b Giải Từ giả thiết , a b > 0 suy ra: 1 ab > 0 ⇔ > 0 . ab
Với bất đẳng thức giả thiết: a > b nhân cả hai vế của bất đẳng thức với 1 , ta được: ab 1 1 1 1 1 1 . a > . b ⇔ > ⇔ < , đpcm. ab ab b a a b
Nhận xét: Ta có kết quả tổng quát hơn “Nếu a > b thì
1 < 1 nÕu ,ab >  0 a b ”.
1 > 1 nÕu ,ab <  0 a b
Ví dụ 16. Cho a < b và c < d , hãy chứng tỏ rằng a + c < b + d . Giải
Với bất đẳng thức giả thiết: a < b
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức với số c, ta được:
a + c < b + c (1)
Với bất đẳng thức giả thiết: c < d
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức với số b, ta được:
b + c < b + d (2)
Từ (1) và (2) suy ra: a + c < b + d , đpcm. Nhận xét:
1. Bất đẳng thức trên được phát biểu “Khi cộng theo vế của hai bất đẳng thức cùng chiều ta được một
bất đẳng thức mới cùng chiều với hai bất đẳng thức đã cho”
2. Ta còn có kết quả “Nếu 0 < a < b và 0 < c < d thì . a c < . b d ”.
Ví dụ 17. Cho a, b bất kì, hãy chứng tỏ rằng: 2 2 a. 2 2 a +
+ b − 2ab ≥ 0. b. a b ≥ ab 2 Giải
a. Biến đổi tương đương bất đẳng thức: 2 2 2
a + b − 2ab ≥ 0 ⇔ (a − b) ≥ 0 , luôn đúng.
b. Với bất đẳng thức giả thiết: 2 2
a + b ≥ ab , nhân cả hai vế của bất đẳng thức với 2, ta được: 2 2 2
a + b ≥ 2ab .
Cộng cả hai vế của bất đẳng thức trên với 2 − ab , ta được: 2 2 2
a + b − 2ab ≥ 2ab − 2ab ⇔ (a − b) ≥ 0 , luôn đúng. Nhận xét:
1. Qua ví dụ trên, chúng ta nhận thấy ngay rằng “Để chứng minh một bất đẳng thức, ngoài việc sử dụng
các tính chất thứ tự với phép cộng và phép nhân chúng ta còn có thể sử dụng các phép biến đổi tương
đương để biến đổi bất đẳng thức ban đầu về một bất đẳng thức luôn đúng hoặc ngược lại (xuất phát
từ một bất đẳng thức đúng biến đổi về bất đẳng thức cần chứng minh)”.
2 2
2. Xuất phát từ kết quả a + b ≥ ab , nếu đặt 2 2
x = a , y = b (khi đó x, y ≥ 0 ) thì ta nhận được một bất 2 đẳng thức dạng:
x + y ≥ xy , với x, y ≥ 0. 2
Bất đẳng thức trên được gọi là Bất đẳng thức Côsi.
PHIẾU TỰ LUYỆN
Bài 1: Hãy xét xem các khẳng định sau đúng hay sai? Vì sao? 2 a) ( 13 − ).( 5 − ) > ( 13 − ).2; b) x ≥ 0; 2 c) 3 5 − .3 < 3. ;
d) 7  (3).5  7  (5).(3). 5 3
Bài 2: Cho a b , hãy so sánh:
a) 3a  4 và 3b  4
b) 2  3a và 2  3b
c) 2a  3 và 2b  3
d) 2a  4 và 2b  5
Bài 3: Số a là âm hay dương nếu:
a) 8a  4a; b) 6a  12a;
c) 6a  12a;
d) 5a  15a
Bài 4: So sánh a và b nếu:
a) 2a  2018<2b  2018 b)2018a – 2019 2018b – 2019
c2018 – 5a  2018 – 5b d) 2 2
(m  1)a  9  (m  1)b  9
Bài 5: Cho a, b, c, d, e thuộc  . Chứng minh rằng: a) 2
a – a  1  0 b) a  
1 a  2a  3a  4  1  0 c) 2 2 2
(a b)  2(a b ) d) 2 2 2
a b c  3 2a b c.
Bài 6: Cho a, b, c ∈ R. Chứng minh các bất đẳng thức sau:  a + b 2  a2 + b2 a + ba + b 3 3 3  a) ab ≤   ≤ b) ≥
; với a, b ≥ 0  2  2 2  2   
c) a4 b4 a3b ab3 + ≥ +
d) a4 + 3 ≥ 4a Bài 7: a a a + c
Cho a, b, c, d > 0. Chứng minh rằng nếu < 1 thì <
(1). Áp dụng chứng minh các bất b b b + c đẳng thức sau: a b c d a) a b c 1 < + + < 2 b) 1< + + + < 2
a + b b + c c + a
a + b + c b + c + d c + d + a d + a + b Tự luyện
Bài 1:
Số a là số âm hay dương nếu: a)123a 124a
b) 345a  346a
c)n  67a  n  68a d) 2 n  a  2 87 n  88a
Bài 2: Cho m bất kỳ, chứng minh :
a) m − 3 > m − 4 b) 2m − 5 < 2m +1 c) 7 − 3m < 3(3 − m)
Bài 3: Cho a > b > 0 chứng minh 1) 2 a > ab 2) 2 ab > b 3) 2 2 a > b
Bài 4: Cho x < y hãy so sánh : x y
a) 2x +1 và 2y +1 b) 2 − 3x và 2 − 3y c) + 5 và + 5 3 3
Bài 5: Cho a > b chứng minh :
a) 2a − 3 > 2b − 3 b) 2a − 5 > 2b − 8 c) 7 − 3a < 3(3 − b)
Bài 6: Cho a, b bất kỳ, chứng minh : 2 2 a + b 1) 2 2
a + b − 2ab ≥ 0 2) ≥ ab 3) 2 2
a + b − ab ≥ 0 . 2
LỜI GIẢI PHIẾU BÀI TỰ LUYỆN
Bài 1: a) Khẳng định đúng vì 65  26
b) Khẳng định đúng vì 2
x  0 x  
c) Khẳng định đúng. vì 9  5
d) Khẳng định sai vì 8  22 5
Bài 2: a) a b  3a  3b  3a  4  3b  4
b) a b  3a  3b  3a  2  3b  2
c) a b  2a  2b  2a  3  2b  3
d) 2a  4  2b  4  2b  5
Bài 3: HD:a) 8  4  8a  4a khi và chỉ khi a  0 b) a  0 c) a  0 d) a  0
Bài 4: a) a b b)a b c) ab d) a b Bài 5: a) 1 2 3 3 (a  )    0, a 2 4 4 b)a  
1 a  2a  3a  4  1 2 2
 (a  5a  4).(a  5a  5)  1 Đặt 2 1 3
a  5a  4  t , ta được t t   1  1  2 2
t t  1  (t  )   0, t. 2 4 c) 2 2 2
(a b)  2(a b )
Áp dụng BĐT Bunhia ta có: 2 2 2 2 2 2 2 2
(a b)  (1.a  1.b)  (1  1 )(a b )  2(a b )
Dấu “=” xảy ra khi a b d) 2 2 2
a b c  3 2a b c.
Ta có : a a   a 2 2 2 2 1 – 1  0  a  1  2a Tương tự: 2 2 b  1  2 ; b c  1  2c Nên: 2 2 2
a b c  3  2a  2b
 2c  2a b c
Dấu “=” xảy ra khi a b c  1 Bài 6: HD: 2 2   2 2 2 2   a) a b   (a b) a b a b   (a b)   ab   0  ;       0 2  4 2  2  4 b) ⇔ 3 2
(a b)(a b)  0 8 c) ⇔ 3 3
(a b )(a b)  0 d) ⇔ 2 2
(a  1) (a  2a  3)  0
Bài 7: HD: a < 1⇒ a < b b ⇔ a a c
a – bc  0  ac bc ac ab bc ab a.(b c)  ( b a c)   b b c
a) Sử dụng (1), ta được: a a a + c + < < ; b b b a < < ;
a + b + c a + b a + b + c a + b + c b + c a + b + c c c c + b < < .
a + b + c c + a a + b + c
Cộng các BĐT vế theo vế, ta được đpcm. a a a
b) Sử dụng tính chất phân số, ta có: < <
a + b + c + d a + b + c a + c Tương tự: b b b < < ; c c c < < ;
a + b + c + d b + c + d b + d
a + b + c + d c + d + a a + c d d d < <
a + b + c + d d + a + b d + b
Cộng các BĐT vế theo vế ta được đpcm.
========== TOÁN HỌC SƠ ĐỒ ==========
Document Outline

  • ĐS8-C4-CD1. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG
  • ĐS8-C4-CD2. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN