MẶT NÓN
MẶT TRỤ
MẶT CẦU
Hoàng Xuân Nhàn
HÌNH HỌC 12
MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU
MỤC LỤC
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ................................................................................trang 01
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 01
Mặt nón, hình nón và các yếu tố liên quan ....................................................................... trang 01
Hình nón cụt và khối nón cụt ............................................................................................. trang 02
Khối ghép được tạo bởi hai hình nón chung đáy ............................................................... trang 02
Thiết diện qua trục của hình nón ....................................................................................... trang 03
Thiết diện vuông góc với trục hình nón ............................................................................. trang 04
Thiết diện qua đỉnh hình nón và không qua trục hình nón ............................................... trang 04
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều .................................................................. trang 05
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 07
Dạng 1. Mặt nón và các yếu tố liên quan ........................................................................... trang 07
Dạng 2. Sự hình thành của mặt nón, hình nón .................................................................. trang 10
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình nón .......................................................................... trang 13
Dạng 4. Thiết diện qua đỉnh và không chứa trục của hình nón ......................................... trang 15
Dạng 5. Thiết diện vuông góc với trục của hình nón ......................................................... trang 19
Dạng 6. Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình đa diện ....................................................... trang 22
Dạng 7. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 26
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ............................................trang 29
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...................................................................................trang 30
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 30
Mặt trụ và các yếu tố liên quan ......................................................................................... trang 30
Thiết diện vuông góc với trục hình trụ ............................................................................... trang 30
Thiết diện qua trục hình trụ ............................................................................................... trang 31
Hình trụ cụt (hay phiến trụ) ............................................................................................... trang 31
Hình nêm ............................................................................................................................ trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều .......................................................................... trang 32
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều .............................................................................. trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều ............................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều ................................................................................ trang 33
Hình trụ ngoại tiếp hình nón .............................................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 34
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 34
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản ............................................................................... trang 34
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, khối trụ ............................................................................ trang 37
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ ........................................................................... trang 40
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ .................................................................. trang 42
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ ................................................................ trang 45
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón ............................................ trang 49
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ .................................................. trang 55
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 56
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...............................................trang 63
BÀI 3. MẶT CẦU, KHỐI CẦU ...................................................................................................trang 64
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 64
Mặt cầu và các công thức liên quan .................................................................................. trang 64
Điểm đối với mặt cầu ......................................................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng ...................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng .................................................................. trang 65
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ............................................................................................ trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc ............................................... trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông ....... trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt đáy .................................. trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều ..................................................................................... trang 68
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc mặt đáy ......................................... trang 69
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều .......................................................................... trang 70
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều ............................................................................. trang 71
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều ................................................................................ trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều .................................................................. trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật .............................................................................. trang 72
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương ..................................................................................... trang 73
Mặt cầu nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 73
Công thức liên quan đến chõm cầu ................................................................................... trang 74
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 74
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản ................................................................ trang 74
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế .................................................................................. trang 76
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu và mặt phẳng ................................................................ trang 78
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp, nội tiếp hình chóp và lăng trụ ............................................... trang 79
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp hình nón, hình trụ ................................................ trang 87
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG, VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU .............................................. trang 91
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU ................................................................trang 97
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
1
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Mặt nón, hình nón, khối nón:
Mặt nón – Hình nón và các yếu tố liên quan
Các công thức liên quan
Sự hình thành mặt nón, hình nón: Quay mặt phẳng chứa
vuông tại O quanh trục , khi đó:
• Đường thẳng đi qua hai điểm S, M tạo thành một mặt nón
(tròn xoay) với đỉnh là S, trục là đường thẳng SO và đường
sinh là SM.
• Đường gấp khúc SOM tạo thành một hình nón (tròn xoay) có
đỉnh là S, chiều cao là SO, độ dài đường sinh là SM và đường
tròn đáy là (O; OM).
Dựa vào hình vẽ, ta có
hình nón với các đại lượng
sau:
Đường cao: . (
cũng được gọi là trục của
hình nón).
Bán kính đáy:
Độ dài đường sinh:
Góc ở đỉnh: Thiết diện qua trục: cân tại
Góc giữa đường sinh và mặt đáy:
• Mối liên hệ chiều cao, bán
kính đáy, độ dài đường sinh:
.
• Chu vi đáy:
• Diện tích đáy:
• Thể tích khối nón:
• Diện tích xung quanh:
• Diện tích toàn phần:
Ví dụ 1. Cho hình nón có bán kính đáy và đường sinh
.
a) Tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình nón.
b) Tính thể tích của khối nón tương ứng.
Lời giải:
a) Diện tích xung quanh hình nón: ;
Diện tích toàn phần hình nón: .
b) Chiều cao hình nón: . Thể tích khối nón: .
SOM
SO
h SO=
SO
.r OA OB OM= = =
.l SA SB SM= = =
.ASB
SAB
.S
.SAO SBO SMO==
2 2 2
h r l+=
2.pr
=
2
đ
.Sr
=
đ
2
11
. . .
33
V h S h r
==
.
xq
S rl
=
2
.
tp xq
S S S rl r

= + = +
đ
3r cm=
5=l cm
2
15 ( )
xq
S rl cm

==
22
24 ( )
tp
S rl r cm
= + =
22
4h l r cm= − =
23
1
12 ( )
3
V r h cm

==
CHƯƠNG II. MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU
h
l
l
l
r
O
A
B
S
M
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
2
Hình nón cụt và khối nón cụt
Các công thức liên quan
Hình nón cụt: Khi ta cắt một hình nón bởi một mặt phẳng
song song với mặt đáy của nó thì hình nón ấy được chia ra làm
hai phần, phần không chứa đỉnh hình nón chính là hình nón
cụt.
Từ hình vẽ, ta có:
Chiều cao: .
Bán kính đáy 1: .
Bán kính đáy 2: .
Đường sinh: .
• Diện tích xung quanh:
.
• Diện tích toàn phần:
.
• Thể tích khối chóp cụt:
.
Ví dụ 2. Cho hình thang ABCD vuông tại A và B có . Quay hình thang
này quanh cạnh AB, ta thu được một hình nón cụt.
a) Tìm diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình nón cụt này.
b) Tìm thể tích của khối nón cụt tương ứng.
Lời giải:
Ta có: .
a) Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình nón cụt:
;
.
b) Thể tích khối nón cụt này là:
.
Khối ghép tạo bởi hai hình nón chung đáy
Các công thức liên quan
Xét hình (H) là
hợp của hai hình
nón đỉnh S và T
có chung đáy là
đường tròn đường
kính AB ( S, T
nằm khác phía mặt
phẳng đáy).
Theo hình vẽ, ta
có:
;
;
,
.
Xét hình nón thứ nhất với đỉnh là S:
, .
Xét hình nón thứ hai với đỉnh là T:
, .
Xét hình (H):
;
hay .
h OI=
1
r IA=
2
r OB=
l AB=
( )
12xq
S l r r
=+
( )
22
1 2 1 2tp
S r r l r r

= + + +
( )
22
1 1 2 2
1
3
V h r rr r
= + +
3 , 2 ,AB a AD a BC a===
( )
2
2
12
, 2 , 3 , 3 10r a r a h a l a a a= = = = + =
( ) ( )
2
12
. 10. 2 3 10
xq
S l r r a a a a
= + = + =
( )
( )
2
2 2 2 2 2
12
3 10 . 2 3 10 5
tp xq
S S r r a a a a
= + + = + + = +
( )
22
1 1 2 2
1
3
V h r rr r
= + +
( )
2 2 3
1
.3 . .2 4 7
3
a a a a a a

= + + =
12
,h SO h TO==
r OA OB==
1
l SA SB==
2
l TA TB==
22
1 1 1xq
S rl r r h

= = +
2
11
1
3
V r h
=
22
2 2 2xq
S rl r r h

= = +
2
22
1
3
V r h
=
( )
1 2 1 2xq xq xq tp
S S S r l l S
= + = + =
22
1 2 1 2
11
33
V V V r h r h

= + = +
2
12
1
3
h
r h h


=+

2
1
3
V r h
=
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
3
Ví dụ 3. Quay tam giác vuông ABC quanh cạnh huyền BC, ta được hình (H). Biết rằng
.
a) Tính diện tích xung quanh của hình (H). b) Tìm thể tích của khối (H).
Lời giải:
a) Dựa vào hình vẽ, ta có: .
.
Diện tích xung quanh của hình (H):
.
b) Thể tích khối (H): .
Thiết diện qua trục của hình nón
Một số trường hợp đặc biệt
Nếu ta cắt hình nón
bởi một mặt phẳng đi
qua trục của hình nón
thì thiết diện thu được là
tam giác có hai cạnh
nằm trên hai đường sinh
hình nón và cạnh thứ ba
là một đường kính của
đường tròn đáy.
Thiết diện qua trục
hình nón luôn là một
tam giác cân tại đỉnh S
của hình nón đó.
Theo hình vẽ thì thiết diện qua trục hình nón là các tam
giác SAB, SMN cân tại S.
• Thiết diện qua trục hình nón
là tam giác đều:
Ta có: và
hay
.
• Thiết diện qua trục hình nón
là tam giác vuông (cân) tại S:
Ta có: và
.
Ví dụ 4. Tính diện tích toàn phần của hình nón biết thiết diện qua trục của nó là một tam
giác vuông có cạnh huyền bằng .
Lời giải: Thiết diện qua trục hình nón là tam giác vuông cân có cạnh huyền:
; ; .
Diện tích toàn phần hình nón : .
Ví dụ 5. Cho khối nón có thể tích là . Biết rằng khi cắt khối nón đã cho bởi một mặt phẳng
qua trục, thiết diện thu được là một tam giác đều có diện tích bằng . Tính V.
Lời giải: Gọi thiết diện qua trục hình nón là tam giác đều SAB có cạnh là 2r nên diện tích:
; . Thể tích khối nón:
6,AC =
8AB =
22
12
8, 6; 6 8 10l l h BC= = = = + =
. 6.8 24
10 5
AB AC
r OA
BC
= = = =
( ) ( )
12
24 336
. . 8 6
55
xq
S r l l

= + = + =
2
2
1 1 24 384
. .10
3 3 5 5
V r h


= = =


2lr=
( )
23
3
2
r
hr==
3
2
l
h =
2 2 2r l l r= =
hr=
( )
N
22a
2 2 2 2r a r a= =
2h r a==
22l r a==
( )
N
( )
2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
tp
S rl r a a a
= + = + = +
V
3
( )
2
2
23
3 3 1
4
SAB
r
S r r
= = = =
33hr==
2
11
. . 3.
33
V r h

==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
4
Thiết diện vuông góc với trục của hình nón
Tính chất cần nhớ
Cắt hình nón đỉnh S bởi một
mặt phẳng vuông góc với trục
hình nón thì giao tuyến thu được
là một đường tròn nhỏ hơn đường
tròn đáy. Giao tuyến đó sẽ chia
hình nón làm hai phần: phần
chứa đỉnh S là một hình nón nhỏ
hơn hình nón ban đầu; phần
không chứa đỉnh S chính là một
hình nón cụt.
Xét hình vẽ bên, ta có:
đồng dạng.
Suy ra:
.
Tỉ số diện tích tam giác và
tỉ số diện tích đường tròn:
.
Ví dụ 6. Cho hình nón (N) có chiều cao bằng 3a. Cắt hình nón (N) bởi một mặt phẳng vuông góc
với trục hình nón và cách mặt đáy hình nón một đoạn bằng a, ta thu được thiết diện có diện tích
bằng . Khi đó, thể tích của khối nón (N) bằng bao nhiêu?
Lời giải:
Ta có: . Đường tròn (thiết diện) có diện tích:
.
Ta có đồng dạng nên .
Suy ra: . Thể tích khối nón (N): .
Thiết diện qua đỉnh hình nón và chứa dây cung
(không là đường kính) của đường tròn đáy
Tính chất cần nhớ
Khi cắt
hình nón bởi
một mặt
phẳng qua
đỉnh mà
không chứa
trục hình
nón, ta thu
được thiết
diện là một
tam giác cân
tại đỉnh S, hai cạnh nằm trên hai đường sinh hình nón
và cạnh còn lại là dây cung (không là đường kính)
của đường tròn đáy.
Xét hình vẽ bên, ta có:
• ;
• ;
• ;
• .
,SIM SOA
SI SM IM
k
SO SA OA
= = =
( )
( )
;
2
;
I IM
SIM
SOA
O OA
S
S
k
SS
==
2
64
9
a
3 , 2SO a IO a SI a= = =
( )
2
2
;
64 8
.
93
I IM
aa
S IM IM
= = =
,SIM SOA
8
2
3
4
3
a
SI IM a
OA a
SO OA a OA
= = =
( )
22
;
. 16
O OA
S OA a

==
( ) ( )
23
;
11
. .3 .16 16
33
N O OA
V SO S a a a

= = =
2
2
2
AB
OI r

=−


2 2 2
1 1 1
OH SO IO
=+
( )
(
)
( ) ( )
(
)
,
,
SO SAB OSI
SAB OAB SIO
=
=
( )
( )
22
.
,
SOOI
d O SAB OH
SO OI
==
+
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
5
Ví dụ 7. Cho hình nón đỉnh đường cao . Mặt phẳng (P) qua S và cắt đường tròn đáy theo
dây cung sao cho tam giác là tam giác vuông. Biết và
a) Tìm thể tích khối nón đã cho. b) Tìm khoảng cách từ tâm đường tròn đáy đến
mp(P).
Lời giải: a) Vì vuông cân tại có
Xét vuông tại có
thể tích khối nón
b) Tam giác OAB vuông tại O có trung tuyến
.
Ta có: mà nên .
Do vậy: .
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều
Hình nón ngoại tiếp hình chóp tam giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình nón ngoại
tiếp hình chóp tam
giác đều S.ABC có
cạnh đáy bằng a và
cạnh bên bằng b
(xem hình). Ta có:
hay ;
hay
; .
Ví dụ 8. Tìm thể tích khối nón có
đỉnh S và đường tròn đáy ngoại tiếp
tam giác ABC, biết S.ABC là hình
chóp đều có cạnh đáy bằng 3 và
cạnh bên bằng .
Lời giải: Ta có:
;
.
Thể tích khối nón:
.
[[
,S
SO
AB
OAB
2AB a=
30 .
o
SAO =
OAB
O
2.
2
AB
AB a OA a r= = = =
SAO
O
3
.tan .
3
a
SO AO SAO h
3
22
1 1 3 3
. . . . .
3 3 3 9
aa
V r h a

2
22
AB a
OI ==
( )
,AB OI AB SO AB SOI AB OH⊥ ⊥ ⊥ ⊥
SI OH⊥
( )
OH SAB⊥
( )
( )
22
.5
,
5
SOOI a
d O SAB OH
SO OI
= = =
+
2
3
OA OH=
23
.
32
a
=
3
3
a
=
3
3
a
r =
22
SO SA OA=−
2 2 2
2
3 9 3
93
a b a
b
−
= − =
22
93
3
ba
h
−
=
lb=
32
3,a =
33
3 2 3
3
br= = =
( )
2
2
9. 3 2 3.3
15
3
h
−
==
2
1
3
V r h
=
( )
2
1
. 3 . 15 15
3

==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
6
Hình nón nội tiếp hình chóp tam giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình nón nội
tiếp hình chóp tam
giác đều S.ABC có
cạnh đáy bằng a,
cạnh bên bằng b
(hinh vẽ). Ta có:
hay ;
;
hay ;
.
Ví dụ 9. Cho hình nón nội tiếp hình
chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy
bằng , cạnh bên bằng 3a. Tìm
diện tích xung quanh hình nón và thể
tích khối nón đó.
Lời giải: Ta có: ;
;
.
Hình nón ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình nón ngoại tiếp
hình chóp tứ giác đều
có cạnh đáy bằng a,
cạnh bên bằng b (xem
hình). Ta có:
hay ;
hay ; .
Ví dụ 10. Tìm diện tích xung
quanh hình nón và thể tích khối nón
ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có
cạnh đáy bằng , cạnh bên bằng
.
Lời giải:
Ta có: ; ;
.
;
.
1
3
OH AH=
1 3 3
.
3 2 6
aa
==
3
6
a
r =
3
3
a
OA =
22
SO SA OA=−
2 2 2
2
3 9 3
93
a b a
b
−
= − =
22
93
3
ba
h
−
=
22
22
4
2
ba
l h r
−
= + =
23a
2 3. 3
6
a
ra==
( )
( )
2
2
9 3 3 2 3
3
aa
h
−
=
5a=
( )
( )
2
2
4 3 2 3
6
2
aa
la
−
==
2 3 2
15
; 6 .
33
xq
V r h a S rl a
= = = =
r OA OB==
2
2
a
r =
22
SO SA OA=−
2 2 2
2
2 4 2
42
a b a
b
−
= − =
22
42
2
ba
h
−
=
lb=
2a
2a
2. 2
2
a
ra==
2la=
22
3h l r a= − =
2
.2 2
xq
S rl a a a
= = =
23
11
3
33
V r h a

==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
7
Hình nón nội tiếp hình chóp tứ giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình nón nội tiếp
hình chóp tứ giác đều có
cạnh đáy bằng a, cạnh
bên bằng b (xem hình).
Ta có:
hay .
hay ; hay
.
Ví dụ 11. Cho hình nón (N)
nội tiếp hình chóp tứ giác
đều có cạnh đáy bằng 4,
cạnh bên bằng 5. Tìm thể
tích khối nón đã cho.
Lời giải: Ta có: ;
;
;
.
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP
DẠNG I. MẶT NÓN VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN
Câu 1. Cho hình nón có đường sinh
5l =
, bán kính đáy
3r =
. Diện tích toàn phần của hình nón
đó là:
A.
15 .
tp
S
=
B.
20 .
tp
S
=
C.
22 .
tp
S
=
D.
24 .
tp
S
=
Hướng dẫn giải
Diện tích toàn phần hình nón:
2
tp
S rl r

=+
15 9

=+
24
=
. Chọn D.
Câu 2. Cho khối nón
()N
có bán kính đáy bằng 3 và diện tích xung quanh bằng
15 .
Thể tích
của khối nón
()N
bằng
A.
12 .
B.
20 .
C.
36 .
D.
60 .
Hướng dẫn giải
Ta có
xq
15S
=
15r
=
3 15 5.
= =
Tam giác SAO vuông tại O có
2 2 2 2
5 3 4.hr= − = − =
Thể tích khối nón:
2 2 2
()
11
.3 .4 12 .
33
V r h
= = =
Chọn A.
OM ON=
2
a
=
2
a
r =
22
SN SC CN=−
2 2 2
2
4
42
a b a
b
−
= − =
22
4
2
ba
l
−
=
2
2 2 2
2
a
SO SN ON b= − = −
22
42
2
aa
h
−
=
4
2
2
r ==
22
4.5 4
21
2
l
−
==
22
17h l r= − =
( )
2
1
3
N
V r h
=
2
1 4 17
.2 . 17
33
==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
8
Câu 3. Gọi
,,l h r
lần lượt là độ dài đường sinh, chiều cao và bán kính mặt đáy của hình nón. Diện
tích xung quanh
xq
S
của hình nón là:
A.
2
1
3
xq
S r h
=
. B.
xq
S rl
=
.
C.
xq
S rh
=
. D.
2
xq
S rl
=
.
Câu 4. Cho hình nón có bán kính đáy bằng
a
, đường cao là
2a
. Tính diện tích xung quanh hình
nón?
A.
2
25a
. B.
2
5 a
.
C.
2
2a
. D.
2
5a
.
Câu 5. Cho hình nón có bán kính đáy bằng
a
và độ dài đường sinh bằng
2a
. Diện tích xung quanh
của hình nón đó bằng
A.
2
4 a
. B.
2
3 a
.
C.
2
2 a
. D.
2
2a
.
Câu 6. Một hình nón có chiều cao
3ha=
và bán kính đáy bằng
.ra=
Diện tích xung quanh của
hình nón bằng
A.
2
2.a
B.
2
3.a
C.
2
.a
D.
2
2.a
Câu 7. Khối nón
()N
có độ dài đường sinh
2,a=
đường cao
.ha=
Thể tích của khối nón bằng
A.
3
3
a
B.
3
3.a
C.
3
.a
D.
3
.a
Câu 8. Cho hình nón có diện tích xung quanh bằng
2
3 a
, bán kính đáy bằng
a
. Tính độ dài đường
sinh của hình nón đó
A.
22a
. B.
3
2
a
.
C.
2a
. D.
3a
.
Câu 9. Cho khối nón có đường sinh bằng
5
và diện tích đáy bằng
9.
Thể tích của khối nón đã cho
bằng
A.
12 .
B.
24 .
C.
36 .
D.
45 .
Câu 10. Cho hình hình nón có độ dài đường sinh bằng
4
, diện tích xung quanh bằng
8
. Khi đó
hình nón có bán kính hình tròn đáy bằng
A.
8
. B.
4
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
9
C.
2
. D.
1
.
Câu 11. Cho hình nón có độ dài đường sinh bằng 25 và bán kính đường tròn đáy bằng 15. Tính thể
tích của khối nón đó.
A.
1500
. B.
4500
.
C.
375
. D.
1875
.
Câu 12. Cho hình nón
( )
N
có đường kính đáy bằng
4a
, đường sinh bằng
5a
. Tính diện tích xung
quanh
S
của hình nón
( )
N
.
A.
2
10Sa
=
. B.
2
14Sa
=
.
C.
2
36Sa
=
. D.
2
20Sa
=
.
Câu 13. Một hình nón có diện tích đáy
2
16 dm
và diện tích xung quanh
2
20 dm .
Thể tích của nó
bằng
A.
3
16 dm .
B.
3
16
dm .
3
C.
3
8 dm .
D.
3
32 dm .
Câu 14. Cho hình nón bán kính đáy bằng
a
và thể tích khối nón tương ứng
3
3
.
3
a
Diện tích toàn
phần của hình nón đó bằng
A.
2
3.a
B.
2
4.a
C.
2
2.a
D.
2
.a
Câu 15. Nếu giữ nguyên bán kính đáy của một khối nón và giảm chiều cao của nó
2
lần thì thể
tích của khối nón này thay đổi như thế nào?
A. Giảm
4
lần. B. Giảm
2
lần.
C. Tăng
2
lần. D. Không đổi.
Câu 16. Một hình nón có đường sinh bằng đường kính đáy. Diện tích toàn phần của hình nón bằng
9.
Đường cao của hình nón đã cho bằng
A.
3.
B.
3.
C.
3/2.
D.
3
3
Câu 17. Cho hình nón có diện tích xung quanh bằng
2
5 a
và bán kính đáy bằng
a
. Tính độ dài
đường sinh của hình nón đã cho?
A.
5a
. B.
32a
.
C.
3a
. D.
5a
.
Câu 18. Hình nón có chiều cao
10 3cm,
góc giữa một đường sinh và mặt đáy bằng
60 .
Diện tích
xung quanh của hình nón đó bằng
A.
2
50 3 cm .
B.
2
200 cm .
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
10
C.
2
100 cm .
D.
2
100 3 cm .
Câu 19. Cho hình nón có chiều cao
3cm,
góc giữa trục và đường sinh
60 .
Thể tích khối nón đó
bằng
A.
3
27 cm .
B.
3
18 cm .
C.
3
3 cm .
D.
3
9 cm .
Câu 20. Thể tích của một khối nón có góc ở đỉnh là
90 ,
bán kính hình tròn đáy là
a
bằng
A.
3
3
a
B.
3
.a
C.
3
2.a
D.
3
3
a
DẠNG II. SỰ HÌNH THÀNH CỦA MẶT NÓN, HÌNH NÓN
Câu 21. Cho tam giác
ABC
vuông tại
,,A AB c AC b==
. Quay tam giác
ABC
xung quanh
đường thẳng chứa cạnh
AB
ta được một hình nón có thể tích bằng
A.
2
1
3
bc
. B.
2
1
3
bc
. C.
2
1
3
bc
. D.
2
1
3
bc
.
Hướng dẫn giải
Hình nón tạo thành có
,r AC a h AB c= = = =
.
Thể tích khối nón là
22
11
33
V r h b c

==
. Chọn D.
Câu 22. Trong không gian, cho tam giác
ABC
vuông tại cân
A
, gọi
I
là trung điểm của
BC
,
2BC =
.Tính diện tích xung quanh của hình nón, nhận được khi quay tam giác
ABC
xung
quanh trục
AI
.
A.
2
xq
S
=
. B.
2
xq
S
=
. C.
22
xq
S
=
. D.
4
xq
S
=
.
Hướng dẫn giải
Hình nón tạo thành có bán kính và đường sinh lần lượt là:
1
2
BC
R ==
,
2
2.
2
l AB AC= = = =
Diện tích xung quanh hình nón
2
xq
SR

==
. Chọn A.
Câu 23. Trong không gian, cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
AB a=
và
3BC a=
. Thể tích của
khối nón được tạo thành khi quay tam giác
ABC
xung quanh trục
AB
bằng
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
11
A.
3
2
3
a
. B.
3
2
3
a
.
C.
3
2 a
. D.
3
3
3
a
.
Câu 24. Tam giác
ABC
vuông cân tại đỉnh
A
có cạnh huyền là
2
. Quay tam giác
ABC
quanh
trục
AB
thì được khối nón có thể tích là.
A.
2
3
. B.
3
.
C.
2
3
. D.
.
Câu 25. Trong không gian, cho tam giác
ABC
vuông tại
A
có
4AB a=
và
3AC a=
. Khi quay
tam giác
ABC
quanh quanh cạnh góc vuông
AB
thì đường gấp khúc
ACB
tạo thành một hình
nón. Diện tích toàn phần của hình nón đó bằng
A.
2
15 a
. B.
2
24 a
.
C.
2
36 a
. D.
2
20 a
.
Câu 26. Trong không gian cho tam giác
ABC
vuông cân tại đỉnh
A
và
2BC a=
. Quay tam giác
ABC
quanh cạnh
BC
ta được khối tròn xoay. Thể tích của khối tròn xoay đó bằng
A.
3
3
a
. B.
3
2 a
.
C.
3
2
3
a
. D.
3
a
.
Câu 27. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
6AB =
,
8AC =
và
M
là trung điểm của cạnh
AC
. Khi
đó thể tích của khối tròn xoay do tam giác
BMC
quanh quanh
AB
là
A.
86
.
B.
106
.
C.
96
. D.
98
.
Câu 28. Cho tam giác
ABC
vuông tại
A
,
6 , 8AB cm AC cm==
. Gọi
1
V
là thể tích khối nón tạo
thành khi quay tam giác
ABC
quanh cạnh
AB
và
2
V
là thể tích khối nón tạo thành khi quay tam
giác
ABC
quanh cạnh
AC
. Khi đó, tỷ số
1
2
V
V
bằng:
A.
3
4
. B.
4
3
.
C.
16
9
. D.
9
16
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
12
Câu 29. Cho hình thang
ABCD
vuông tại
A
và
D
,
AB AD a==
,
2CD a=
. Tính thể tích khối
tròn xoay được tạo ra khi cho hình thang
ABCD
quay quanh trục
AD
.
A.
3
7
3
a
. B.
3
4
3
a
. C.
3
3
a
. D.
3
8
3
a
.
Câu 30. Cho hình thang
ABCD
có
90AB= =
,
AB BC a==
,
2AD a=
. Tính thể tích khối tròn xoay sinh ra khi quay hình
thang
ABCD
xung quanh trục
CD
.
A.
3
72
6
a
. B.
3
72
12
a
.
C.
3
7
6
a
. D.
3
7
12
a
.
Câu 31. Cho hình thang
ABCD
vuông tại
,AB
. Cạnh
2AB BC==
,
22AD =
. Thể tích khối tròn xoay tạo ra khi
quay hình thang
ABCD
quanh
CD
là
A.
7
3
. B.
72
12
.
C.
7
6
. D.
14
3
.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Gọi
E
là giao điểm của hai đường thẳng
AB
và
CD
.
Vì
//BC AD
nên
1
2
BC EB EC
EC CD
AD EA ED
= = = =
và
EB BA=
.
Dễ thấy tam giác EBC vuông cân tại E. Gọi I là trung điểm CE thì
,BI CE IB IC IE⊥ = =
.
Tam giác ADE vuông cân tại A (
22AD AE==
) có C là trung điểm DE nên
,AC DE CA CD CE⊥ = =
.
Tổng thể tích hai khối nón lần lượt có đỉnh D, E, cùng đáy là đường tròn
( )
;C CA
:
22
12
1 2 16
2. . . . .2 .2
3 3 3
V V AC CE
+ = = =
.
Tổng thể tích hai khối nón lần lượt có đỉnh C, E, cùng đáy là đường tròn
( )
;I IB
:
22
34
1 2 2
2. . . . .1 .1
3 3 3
V V IB IC
+ = = =
.
Thể tích cần tìm là:
( )
1 2 3 4
16 2 14
3 3 3
V V V V

+ − + = − =
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
13
Câu 32. Cho hình vuông
ABCD
có cạnh bằng
6
; gọi
M
,
N
lần lượt là trung điểm của
AB
,
AD
.
Tính thể tích của vật tròn xoay sinh ra bởi tam giác
CMN
khi quay quanh trục
AB
.
A.
81
. B.
60
.
C.
117
. D.
90
.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Kéo dài
CN
cắt
AB
tại
E
. Khi đó:
1
2
EA AN
EB BC
==
6 12EA AB EB = = =
.
Quay tam giác
EBC
quanh trục
AB
ta được khối nón có thể tích
là:
22
1
11
. . .6 .12 144
33
V BC EB
= = =
.
Thể tích khối nón đỉnh
E
, bán kính đáy
3AN =
là:
22
2
11
. . .3 .6 18
33
V AN EA
= = =
.
Thể tích khối nón đỉnh
M
, bán kính đáy
3AN =
là:
22
3
11
. . .3 .3 9
33
V AN AM
= = =
.
Thể tích khối nón đỉnh
M
, bán kính đáy
6BC =
là:
22
4
11
. . .6 .3 36
33
V BC MB
= = =
.
Vậy thể tích của vật tròn xoay sinh bởi tam giác
CMN
khi quay quanh trục
AB
là:
1 2 3 4
144 18 9 36 81V V V V V
= − − − = − − − =
.
DẠNG III. THIẾT DIỆN QUA TRỤC CỦA HÌNH NÓN
Câu 33. Cắt một hình nón bằng một mặt phẳng đi qua trục của nó ta được thiết diện là một tam
giác vuông cân có cạnh huyền bằng
2.a
Diện tích xung quanh của hình nón bằng
A.
2
2.a
B.
2
3.a
C.
2
.a
D.
2
2.a
Hướng dẫn giải
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
14
Do
SAB
vuông cân nên
;
2
AB
h r a= = =
2 2 2 2
2h r a a a= + = + =
(hay
2
2
AB
a==
).
Vì vậy
2
xq
. . 2 2.S r a a a
= = =
Chọn A.
Câu 34. Cho khối nón có thiết diện qua trục là một tam giác cân có một góc
120
và cạnh bên
bằng
a
. Tính thể tích khối nón.
A.
3
8
a
. B.
3
3
8
a
. C.
3
3
24
a
. D.
3
4
a
.
Hướng dẫn giải
Gọi thiết diện qua trục là tam giác
ABC
có
120BAC =
và
AB AC a==
(xem hình vẽ). Gọi
O
là tâm của đường tròn đáy.
Khi đó:
3
sin60
2
a
r OB AB= = =
và
cos60
2
a
h OA AB= = =
.
Vậy thể tích khối nón là
2
3
2
1 1 3
3 3 2 2 8
a a a
V r h


= = =



. Chọn A.
Câu 35. Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng
.a
Tính diện tích xung quanh của hình nón.
A.
2
22
3
a
. B.
2
2
4
a
.
C.
2
2a
. D.
2
2
2
a
.
Câu 36. Cắt hình nón đỉnh
S
bởi mặt phẳng đi qua trục ta được một tam giác vuông cân có cạnh
huyền bằng
2.a
Thể tích của khối nón bằng
A.
3
.a
B.
3
.2
12
a
C.
3
. 2.a
D.
3
. 7.a
Câu 37. Thiết diện qua trục hình nón là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng
.a
Diện
tích toàn phần của hình nón bằng
A.
2
(2 2) .a
+
B.
2
3.a
C.
3
2.a
D.
2
(1 2)
2
a
+
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
15
Câu 38. Cho khối nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân và đường sinh có độ dài
bằng
.a
Thể tích của khối nón tương ứng bằng
A.
3
.a
B.
3
.2
12
a
C.
3
2.a
D.
3
. 2.a
Câu 39. Cắt một khối nón bằng một mặt phẳng qua trục của nó ta được thiết diện là một tam giác
đều cạnh bằng
2.a
Thể tích của khối nón bằng
A.
3
3.a
B.
3
.a
C.
3
2 3 .a
D.
3
3 /3.a
Câu 40. Cho hình nón có bán kính đáy bằng
2
, góc ở đỉnh bằng
o
60
. Thể tích khối nón là
A.
( )
3
83
cm
9
V
=
. B.
( )
3
83
cm
2
V
=
.
C.
( )
3
8 3 cmV
=
. D.
( )
3
83
cm
3
V
=
.
Câu 41. Cho hình nón có góc ở đỉnh bằng
60 ,
diện tích xung quanh bằng
2
6 a
. Tính thể tích
V
của khối nón đã cho.
A.
3
32
4
a
V
=
. B.
3
2
4
a
V
=
. C.
3
3Va
=
. D.
3
Va
=
.
DẠNG IV. THIẾT DIỆN QUA ĐỈNH VÀ KHÔNG CHỨA TRỤC CỦA HÌNH NÓN
Học sinh cần nắm
Xét thiết diện khi cắt hình nón bởi mặt phẳng
()P
qua đỉnh, nhưng
không qua trục hình nón, ta cần nhớ:
Thiết diện luôn là tam giác
SAB
cân tại đỉnh
.S
Khoảng cách:
( ,( ))d O SAB OK=
22
.SOOH
SO OH
=
+
Góc giữa mặt phẳng chứa thiết diện
()SAB
và mặt đáy là
.SHO
Ta thường áp dụng định lí Pi-ta-go hay hệ thức lượng cho các tam
giác vuông SOH, SAH, SOA, OAH.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
16
Câu 42. Cho hình nón có chiều cao
6a
. Một mặt phẳng
( )
P
đi qua đỉnh của hình nón sao cho
khoảng cách từ tâm của đường tròn đáy đến (P) là
3a
, thiết diện thu được là một tam giác
vuông cân. Thể tích của khối nón được giới hạn bởi hình nón đã cho bằng
A.
3
150 a
. B.
3
96 a
. C.
3
108 a
. D.
3
120 a
.
Hướng dẫn giải
Xét hình nón có đỉnh S, tâm của đáy là O như hình vẽ và mặt phẳng
( )
P
cắt hình nón theo thiết
diện là tam giác
SAB
. Theo giả thiết, tam giác
SAB
vuông cân tại đỉnh
S
. Gọi
I
là trung điểm
AB
, kẻ
OH SI⊥
tại H
( )
( )
,3OH d O SAB a = =
.
Ta có : .
2 2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1 1
23
12
OI a
OH SO OI OI OH SO a
= + = − = =
..
Tam giác SOI có :
..SOOI SI OH=
. 6 .2 3
43
3
SO OI a a
SI a
OH a
= = =
; mà tam giác SAB vuông cân
tại S nên
2 8 3 4 3AB SI a IA a= = =
.
Do đó
2 2 2 2
12 48 2 15OA IA OI a a a= + = + =
.
Vậy
( )
2
3
1
2 15 6 120
3
V a a a

= =
. Chọn D.
Câu 43. Cho hình nón tròn xoay có chiều cao bằng
4
và bán kính bằng 3. Mặt phẳng
( )
P
đi qua
đỉnh của hình nón và cắt hình nón theo thiết diện là một tam giác có độ dài cạnh đáy bằng
2
.
Diện tích của thiết diện bằng.
A.
6
. B.
19
. C.
26
. D.
23
.
Hướng dẫn giải
Xét hình nón đỉnh S và tâm của đáy là O, thiết diện là tam giác SAB.
Ta có:
4, 3, 2h SO R OA OB AB= = = = = =
.
Gọi I là trung điểm AB, tam giác SAB cân tại S nên
AB SI⊥
.
Ta có:
2 2 2 2
4 3 5SB SO OB= + = + =
;
2 2 2 2
5 1 2 6SI SB IB= − = − =
.
Diện tích thiết diện cần tìm:
11
. . .2 6.2 2 6
22
SAB
S SI AB
= = =
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
17
Chọn C.
Câu 44. Cho hình nón có chiều cao
20h =
, bán kính đáy
25r =
. Một
thiết diện đi qua đỉnh của hình nón có khoảng cách từ tâm của đáy đến
mặt phẳng chứa thiết diện là
12
. Tính diện tích
S
của thiết diện đó.
A.
500S =
.
B.
400S =
.
C.
300S =
.
D.
406S =
.
Câu 45. Cắt hình nón
( )
N
đỉnh
S
cho trước bởi mặt phẳng qua trục của nó, ta được một tam giác
vuông cân có cạnh huyền bằng
2 2.a
Biết
BC
là một dây cung đường tròn của đáy hình nón
sao cho mặt phẳng
( )
SBC
tạo với mặt phẳng đáy của hình nón một góc
0
60
. Tính diện tích tam
giác
SBC
.
A.
2
42
.
3
a
B.
2
42
.
9
a
C.
2
22
.
3
a
D.
2
22
.
9
a
Câu 46. Cho một hình nón có bán kính đáy bằng
2a
. Mặt phẳng
( )
P
đi qua đỉnh
( )
S
của hình
nón, cắt đường tròn đáy tại
A
và
B
sao cho
23AB a=
, khoảng cách từ tâm đường tròn đáy
đến mặt phẳng
( )
P
bằng
2
2
a
. Thể tích khối nón đã cho bằng
A.
3
8
3
a
. B.
3
4
3
a
.
C.
3
2
3
a
. D.
3
3
a
.
Câu 47. Cho hình nón có chiều cao bằng
2 5.
Một mặt phẳng đi qua đỉnh hình nón và cắt hình
nón theo một thiết diện là tam giác đều có diện tích bằng
9 3.
Thể tích của khối nón được giới
hạn bởi hình nón đã cho bằng
A.
32 5
3
B.
32 .
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
18
C.
32 5 .
D.
96 .
Câu 48. Cho hình nón có chiều cao bằng
3 2.
Một mặt phẳng đi qua đỉnh hình nón và cắt hình
nón theo một thiết diện là tam giác đều có diện tích bằng
8 3.
Thể tích của khối nón được giới
hạn bởi hình nón đã cho bằng
A.
13 2 .
B.
14 2 .
C.
12 2 .
D.
21 .
Câu 49. Cho hình nón đỉnh
S
có chiều cao bằng bán kinh đáy và bằng
2.a
Mặt phẳng
()P
đi qua
S
cắt đường tròn đáy tại
A
và
B
sao cho
2 3 .AB a=
Khoảng cách từ tâm của đáy đến
()P
bằng
A.
5
.
5
a
B.
.a
C.
2.a
D.
25
5
a
Câu 50. Cho hình nón có chiều cao và bán kính đáy đều bằng
1
. Mặt phẳng
( )
P
qua đỉnh của hình
nón và cắt đáy theo dây cung có độ dài bằng
1
. Khoảng cách từ tâm của đáy tới mặt phẳng
( )
P
bằng
A.
7
7
. B.
2
2
.
C.
3
3
. D.
21
7
.
Câu 51. Thiết diện qua trục của một hình nón là một tam giác vuông cân có cạnh huyền bằng
. Một thiết diện qua đỉnh tạo với đáy một góc . Diện tích của thiết diện này bằng
A. . B. .
C. . D. .
Câu 52. Cho hình nón đỉnh
S
, đáy là hình tròn tâm
O
, bán kính,
3R cm=
, góc ở đỉnh hình nón là
120
=
. Cắt hình nón bởi mặt phẳng qua đỉnh
S
tạo thành tam giác đều
SAB
, trong đó
A
,
B
thuộc đường tròn đáy. Diện tích tam giác
SAB
bằng
A.
2
3 3 cm
. B.
2
6 3 cm
.
C.
2
6 cm
. D.
2
3 cm
.
2a
60
2
2
3
a
2
2
2
a
2
2a
2
2
4
a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
19
Câu 53. Cho hình nón đỉnh
S
có đáy là hình tròn tâm
,O
bán kính
.R
Dựng hai đường sinh
SA
và
,SB
biết
AB
chắn trên đường tròn đáy một cung có số đo bằng
60 ,
khoảng cách từ tâm
O
đến mặt phẳng
( )
SAB
bằng
.
2
R
Đường cao
h
của hình nón bằng
A.
3hR=
. B.
2hR=
.
C.
3
2
R
h =
. D.
6
.
4
R
h =
Câu 54. Cho hình nón tròn xoay có chiều cao bằng
2a
, bán kính đáy bằng
3a
. Một thiết diện đi
qua đỉnh của hình nón có khoảng cách từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện bằng
3
2
a
.
Diện tích của thiết diện đó bằng
A.
2
23
7
a
. B.
2
12 3a
C.
2
12
7
a
. D.
2
24 3
7
a
.
Câu 55. Cho hình nón đỉnh
S
có đáy là hình tròn tâm
O
. Một mặt phẳng đi qua đỉnh của hình nón
và cắt hình nón theo thiết diện là một tam giác vuông
SAB
có diện tích bằng
2
4a
. Góc giữa trục
SO
và mặt phẳng
( )
SAB
bằng
30
. Diện tích xung quanh của hình nón đã cho bằng
A.
2
4 10 a
. B.
2
2 10 a
.
C.
2
10 a
. D.
2
8 10 a
.
DẠNG V. THIẾT DIỆN VUÔNG GÓC VỚI TRỤC CỦA HÌNH NÓN
Học sinh cần nắm
Cho hình nón có đỉnh S và tâm của đáy là O.
Xét thiết diện khi cắt hình nón bởi mặt phẳng
()P
vuông góc với trục
SO của hình nón tại điểm I. Ta có:
.
.
SI SM IM
k
SO SA OA
= = =
( )
( )
;
2
;
I IM
SIM
SOA
O OA
S
S
k
SS
==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
20
Câu 56. Cho hình nón
( )
1
N
đỉnh
S
, đáy là đường tròn
( )
;C O R
, đường cao
40cmSO =
. Người
ta cắt hình nón trên bằng mặt phẳng vuông góc với trục của nó để được hình nón nhỏ
( )
2
N
có
đỉnh
S
và đáy là đường tròn
( )
;C O R
. Biết rằng tỷ số thể tích
( )
( )
2
1
1
8
N
N
V
V
=
. Tính độ dài đường
cao khối nón
2
N
.
A.
20cm
. B.
5cm
. C.
10cm
. D.
49cm
.
Hướng dẫn giải
Ta có:
( )
1
2
1
.
3
N
V R SO
=
,
( )
2
2
1
.
3
N
V R SO

=
.
Mặt khác:
SO A
và
SOB
đồng dạng
nên
R SO
R SO

=
.
Suy ra:
( )
( )
2
1
3
2
2
.1
.8
N
N
V
R SO SO
V R SO SO

= = =


.
Suy ra
11
.40 20cm
22
SO
SO
SO
= = =
. Chọn A.
Câu 57. Một cái phễu có dạng hình nón, chiều cao của phễu là
20 cm
(hình 1). Người ta đổ một
lượng nước vào phễu sao cho chiều cao của cột nước trong phễu là
10 cm
. Nếu bịt kín miệng
phễu rồi lật ngược lại ( hình 2) thì chiều cao cột nước trong phễu gần bằng giá trị nào sau đây?
A.
10 cm
. B.
0,87 cm
. C.
1,07 cm
. D.
1,35 cm
.
Hướng dẫn giải
Gọi
,Rh
theo thứ tự là bán kính và chiều cao hình nón lớn (phễu); gọi
11
,Rh
là bán kính và chiều
cao hình nón nhỏ (hình 1). Gọi
12
,,V V V
theo thứ tự là thể tích phểu, thể tích nước trong phễu và
thể tích phần còn lại của phễu không bị nước chiếm.
Ta có:
3
2
1 1 1 1
2
1
8
V R h h
V R h h

= = =


(do tính chất tam giác đồng dạng nên
11
1
2
Rh
Rh
==
).
Hình 1
Hình 2
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
21
Suy ra
3
2
2 2 2 2
2
7
8
V R h h
V R h h

= = =


; trong đó
22
,Rh
lần lượt là bán kính và chiều cao hình nón (phần
không chứa nước trong phễu – hình 2).
Do vậy
2
3 3 3
2
7 7 7
20
8 8 8
h
hh
h
= = =
.
Chiều cao mực nước trong phễu (hình 2):
3
7
20 20 0,87
8
cm−
. Chọn B.
Câu 58. Cho hình nón có bán kính đáy bằng 3 và chiều cao bằng 10. Mặt phẳng
( )
vuông góc
với trục và cách đỉnh của hình nón một khoảng bằng 4, chia hình nón thành hai phần. Gọi
1
V
là
thể tích của phần chứa đỉnh của hình nón đã cho,
2
V
là thể tích của phần còn lại. Tính tỉ số
1
2
V
V
?
A.
4
25
.
B.
21
25
.
C.
8
117
.
D.
4
21
.
Câu 59. Một vật
( )
1
N
có dạng hình nón có chiều cao bằng
40cm
. Người ta cắt vật
( )
1
N
bằng một
mặt cắt song song với mặt đáy của nó để được một hình nón nhỏ
( )
2
N
có thể tích bằng
1
8
thể tích
( )
1
N
.Tính chiều cao
h
của hình nón
( )
2
N
?
A.
10cm
.
B.
20cm
.
C.
40cm
.
D.
5cm
.
Câu 60. Một cái phễu có dạng hình nón. Người ta đổ một lượng nước vào phễu sao cho chiều cao
của lượng nước trong phễu bằng
1
3
chiều cao của phễu. Hỏi nếu bịt kín miệng phễu rồi lộn
ngược phễu lên thì chiều cao của mực nước xấp xỉ bằng bao nhiêu? Biết rằng chiều cao của phễu
là
15 .cm
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
22
A.
( )
0,501 .cm
B.
( )
0,302 .cm
C.
( )
0,216 .cm
D.
( )
0,188 .cm
Câu 61. Hai hình nón bằng nhau có chiều cao bằng 2 dm được đặt như hình vẽ bên. Lúc đầu, hình
nón trên chứa đầy nước và hình nón dưới không chứa nước. Sau đó, nước được chảy xuống hình
nón dưới thông qua lỗ trống ở đỉnh của hình nón trên. Hãy tính chiều cao của nước trong hình
nón dưới tại thời điểm khi mà chiều cao của nước trong hình nón trên bằng 1 dm.
A.
3
7.
B.
1
3
. C.
3
5
. D.
1
2
.
DẠNG VI. HÌNH NÓN NGOẠI TIẾP, NỘI TIẾP HÌNH ĐA DIỆN
Câu 62. Cho hình chóp tam giác đều
.S ABC
có cạnh đáy bằng
a
, góc giữa mặt bên và đáy bằng
o
60
. Diện tích xung quanh của hình nón đỉnh
S
, có đáy là hình tròn ngoại tiếp tam giác
ABC
bằng
A.
2
10
8
a
. B.
2
3
3
a
. C.
2
7
4
a
. D.
2
7
6
a
.
Hướng dẫn giải
Gọi
I
là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC ;
M
là trung điểm của
AB
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
23
Ta có:
3
3
a
IC R==
và
3
6
a
IM =
. Góc giữa mặt bên và mặt
đáy hình chóp là góc
o
60SMC =
.
Tam giác SMI vuông tại I có
o
3
tan60 . 3
62
SI a a
SI
IM
= = =
.
22
21
6
a
SA SI IA l= + = =
. Diện tích xung quanh hình nón
xq
S Rl
=
3 21
..
36
aa
=
2
7
6
a
=
. Chọn D.
Câu 63. Cho hình chóp tam giác đều
.S ABC
. Hình nón có đỉnh
S
và có đường tròn đáy là đường
tròn nội tiếp tam giác
ABC
gọi là hình nón nội tiếp hình chóp
.S ABC
, hình nón có đỉnh
S
và có
đường tròn đáy là đường tròn ngoại tiếp tam giác
ABC
gọi là hình nón ngoại tiếp hình chóp
.S ABC
. Tỉ số thể tích của khối nón nội tiếp và khối nón ngoại tiếp hình chóp đã cho là
A.
1
2
. B.
1
4
. C.
2
3
. D.
1
3
.
Hướng dẫn giải
Gọi
M
là trung điểm của
BC
. Gọi
O
là trọng tâm của
tam giác
ABC
. Ta có:
( )
SO ABC⊥
tại
O
.
Suy ra
O
là tâm đường tròn nội tiếp và cũng là tâm của
đường tròn ngoại tiếp tam giác
ABC
.
Gọi
a
là độ dài cạnh của tam giác
ABC
.
Gọi
1
V
,
2
V
lần lượt là thể tích của hình nón nội tiếp và
hình nón ngoại tiếp hình chóp
.S ABC
.
Do
1
2
OM OA=
nên ta có:
2
1
2
2
1
. . .
3
1
. . .
3
OM SO
V
V
OA SO
=
22
2
2
11
24
OM OM
OA OA
= = = =
. Chọn B.
Câu 64. Cho hình lập phương
.ABCD A B C D
có cạnh
a
. Một khối nón có đỉnh là tâm của hình
vuông
ABCD
và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông
A B C D
. Diện tích toàn phần của khối
nón đó là
A.
( )
2
32
2
tp
a
S
=+
. B.
( )
2
51
4
tp
a
S
=+
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
24
C.
( )
2
52
4
tp
a
S
=+
. D.
( )
2
31
2
tp
a
S
=+
.
Câu 65. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có độ dài cạnh đáy là
a
và
( )
N
là hình nón có đỉnh
là
S
với đáy là đường tròn ngoại tiếp tứ giác
ABCD
. Tỉ số thể tích của khối chóp
.S ABCD
và
khối nón
( )
N
là
A.
4
. B.
2
2
.
C.
2
. D.
22
.
Câu 66. Cho hình chóp đều
.S ABCD
có đáy là hình vuông cạnh
2a
, cạnh bên tạo với đáy góc
45
. Thể tích khối nón ngoại tiếp hình chóp trên là:
A.
3
8
π3
3
a
. B.
3
2
π3
3
a
.
C.
3
2π2a
. D.
3
2
π2
3
a
.
Câu 67. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có các cạnh đều bằng
2.a
Thể tích khối nón có
đỉnh
S
và đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác
ABCD
bằng
A.
2
2
6
a
B.
3
2
2
a
C.
3
.a
D.
3
6
a
Câu 68. Diện tích xung quanh của hình nón ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng
a
và cạnh bên bằng
4a
bằng
A.
2
2 2 .a
B.
2
4.a
C.
2
3.a
D.
2
2.a
Câu 69. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có cạnh đáy bằng
a
. Tam giác
SAB
có diện tích
bằng
2
2a
. Thể tích của khối nón có đỉnh
S
và đường tròn đáy nội tiếp tứ giác
ABCD
.
A.
3
7
8
a
. B.
3
7
7
a
.
C.
3
7
4
a
. D.
3
15
24
a
.
Câu 70. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có cạnh bên
SA
bằng
2a
và
SA
tạo đáy góc
45 .
Thể tích khối nón có đỉnh
S
và đường tròn đáy nội tiếp tứ giác
ABCD
bằng
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
25
A.
3
3
a
B.
3
2.a
C.
3
6
a
D.
3
3.a
Câu 71. Cho hình chóp tam giác đều
.S ABC
có cạnh
AB a=
, góc tạo bởi
( )
SAB
và
( )
ABC
bằng
60
. Diện tích xung quanh của hình nón đỉnh
S
và có đường tròn đáy ngoại tiếp tam giác
ABC
bằng
A.
2
7
3
a
. B.
2
7
6
a
.
C.
2
3
2
a
. D.
2
3
6
a
.
Câu 72. Cho hình lập phương
.ABCD A B C D
có cạnh
a
. Một khối nón có đỉnh là tâm của hình
vuông
ABCD
và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông
A B C D
. Kết quả tính diện tích toàn
phần
tp
S
của khối nón đó có dạng bằng
( )
2
4
a
bc
+
với
b
và
c
là hai số nguyên dương và
1b
. Tính
bc
.
A.
5bc =
.
B.
8bc =
.
C.
15bc =
.
D.
7bc =
.
Câu 73. Cho hình hộp chữ nhật
.ABCD A B C D
có đáy là hình vuông cạnh
a
và cạnh bên bằng
2a
. Tính diện tích xung quanh
xq
S
của hình nón có đỉnh là tâm
O
của hình vuông
A B C D
và
đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông
ABCD
.
A.
2
17
xq
Sa
=
. B.
2
17
2
xq
a
S
=
.
C.
2
17
4
xq
a
S
=
. D.
2
2 17
xq
Sa
=
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
26
DẠNG VII. MAX-MIN VÀ BÀI TOÁN THỰC TẾ
Câu 74. Với một đĩa phẳng hình tròn bằng thép bán
kính R, phải làm một cái phễu bằng cách cắt đi một
hình quạt của đĩa này và gấp phần còn lại thành một
hình nón. Gọi độ dài cung tròn của hình quạt còn lại
là x. Tìm x để thể tích khối nón tạo thành nhận giá
trị lớn nhất.
A.
26
3
R
x
=
. B.
22
3
R
x
=
.
C.
23
3
R
x
=
. D.
6
3
R
x
=
.
Hướng dẫn giải
Đáy hình nón tạo thành là đường tròn có chu vi
2
2
x
r x r
= =
(với
0x
).
Theo định lí Pitago, ta có
2
2 2 2 2 2 2
2
1
4
42
x
h R r R R x

= − = − = −
.
Thể tích khối nón:
2
2 2 2 2 2 2 2 2
22
1 1 1 1
( ) . . . 4 . . 4
3 3 2 4 24
x
V x h r R x x R x
= = − = −
.
Đạo hàm:
2 2 2 3
2 2 2 2
22
2 2 2 2 2 2
1 2 1 2 (4 )
( ) 2 4 . .
24 24
2 4 4
x x R x x
V x x R x x
R x R x


− − −
= − + =


−−
2 2 2 3 2 2 2
2 2 2 2
0 (loaïi)
26
( ) 0 2 (4 ) 0 3 8
3
2(4 ) 0
x
R
V x x R x x x R x
R x x
.
Bảng biến thiên:
x
0
2. R
+
()Vx
+
0
−
()Vx
max
V
Dựa vào bảng biến thiên, ta nhận thấy thể tích khối nón đạt giá trị lớn nhất khi
26
.
3
R
x
=
Câu 75. Cho hình nón
( )
N
có đường cao
SO h=
và bán kính đáy bằng
R
, gọi
M
là điểm trên
đoạn
SO
, đặt
OM x=
,
0 xh
.
( )
C
là thiết diện của mặt phẳng
( )
P
vuông góc với trục
SO
tại
M
, với hình nón
( )
N
. Tìm
x
để thể tích khối nón đỉnh
O
đáy là
( )
C
lớn nhất.
x
x
h
r
R
R
O
O
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
27
6dm
225
°
B
O
A
A.
2
h
. B.
2
2
h
. C.
3
2
h
. D.
3
h
.
Câu 76. Cho một đồng hồ cát như bên dưới, trong đó đường sinh bất kỳ của hình nón tạo với đáy
một góc
60
. Biết rằng chiều cao của đồng hồ là
30 cm
và tổng thể tích của đồng hồ là
3
1000 cm
. Hỏi nếu cho đầy lượng cát vào phần bên trên thì khi chảy hết xuống dưới, tỷ số thể
tích lượng cát chiếm chỗ và thể tích phần phía dưới là bao nhiêu?
A.
1
64
.
B.
1
8
.
C.
1
27
.
D.
1
33
.
Câu 77. Từ một tấm tôn hình quạt có bán kính
6dmR =
như hình vẽ, người ta làm thành chiếc
phễu hình nón (khi đó
OA
trùng với
).OB
Thể tích của khối nón tạo thành bằng
A.
3
225 39
dm .
64
B.
3
115 39
dm .
8
C.
3
225 39
dm .
32
D.
3
115 39
dm .
32
Câu 78. Người thợ gia công của một cơ sở chất lượng cao X cắt một miếng tôn hình tròn với bán
kính
60cm
thành ba miếng hình quạt bằng nhau. Sau đó người thợ ấy quấn và hàn ba miếng tôn
đó để được ba cái phễu hình nón. Hỏi thể tích
V
của mỗi cái phễu đó bằng bao nhiêu ?
A.
16000 2
lít.
B.
16 2
3
lít.
C.
1600 2
3
lít.
D.
160 2
3
lít.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
28
Câu 79. Một miếng tôn hình tam giác vuông cân
SAB
có độ dài cạnh
SA
và
SB
bằng nhau và
bằng
3dm.
Gọi
M
là trung điểm của
.AB
Người ta dùng compa lấy
S
làm tâm vạch một cung
tròn có bán kính là
SM
cắt
, SA SB
lần lượt tại
, EF
rồi cắt miếng tôn theo cung tròn
EF
đó.
Lấy phần hình quạt vừa cắt được người ta gò sao cho cạnh
SE
và
SF
trùng nhau thành một cái
phễu hình nón có đỉnh
S
và không có mặt đáy. Thể tích của khối nón trên bằng
A.
3
27 30
dm .
256
B.
3
105dm .
C.
3
9 34
dm .
256
D.
3
9 30
dm .
256
Câu 80. Một tấm tôn hình tam giác đều
SBC
có độ dài cạnh bằng
3
và có
K
là trung điểm
.BC
Người ta dùng compha có tâm là
,S
bán kính
SK
vạch một cung tròn
.MN
Lấy phần hình quạt
gò thành hình nón không có mặt đáy với đỉnh là
,S
cung
MN
thành đường tròn đáy của hình
nón (hình vẽ). Thể tích của khối nón trên bằng
A.
105
64
B.
3
32
C.
33
32
D.
141
64
Câu 81. Từ cùng một tấm kim loại dẻo hình quạt (như hình vẽ) có bán kính
5R =
và chu vi của
hình quạt là
8 10,P
=+
người ta gò tấm kim loại đó thành những chiếc phễu hình nón theo hai
cách:
Cách 1: Gò tấm kim loại ban đầu thành mặt xung quanh của một cái phễu.
Cách 2: Chia đôi tấm kim loại thành hai phần bằng nhau rồi gò thành mặt xung quanh của hai cái
phễu.
Cách 2
Cách 1
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
29
Gọi
1
V
là thể tích của cái phễu ở cách
1
và
2
V
là tổng thể tích của hai cái phễu ở cách
2.
Khẳng
định nào sau đây đúng ?
A.
1
2
21
7
V
V
=
B.
1
2
2 21
7
V
V
=
C.
1
2
2
6
V
V
=
D.
1
2
6
2
V
V
=
Câu 82. Bạn X có một tấm bìa hình tròn như hình vẽ, X muốn biến hình tròn đó thành một hình cái
phễu hình nón. Khi đó X phải cắt bỏ hình quạt tròn
AOB
rồi dán hai bán kính
OA
và
OB
lại
với nhau (diện tích chỗ dán nhỏ không đáng kể). Gọi
x
là góc ở tâm hình quạt tròn dùng làm
phễu. Tìm
x
để thể tích phễu lớn nhất ?
A.
4
x
=
B.
26
3
x
=
C.
3
x
=
D.
2
x
=
Câu 83. Cho một miếng tôn hình tròn có bán kính
50cm.
Biết hình nón có thể tích lớn nhất khi
diện tích toàn phần của hình nón bằng diện tích miếng tôn ở trên. Khi đó hình nón có bán kính
đáy bằng
A.
10 2cm.
B.
50 2cm.
C.
20cm.
D.
25cm.
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
1D
2A
3B
4B
5C
6A
7D
8D
9A
10C
11A
12A
13A
14A
15B
16A
17D
18B
19A
20A
21D
22A
23A
24B
25B
26C
27C
28B
29A
30A
31D
32A
33A
34A
35D
36B
37D
38B
39D
40D
41C
42D
43C
44A
45A
46B
47A
48B
49D
50D
51A
52A
53D
54D
55B
56A
57B
58C
59B
60D
61A
62D
63B
64B
65C
66D
67D
68A
69A
70C
71B
72A
73C
74A
75D
76B
77A
78B
79D
80A
81B
82B
83D
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
30
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Mặt trụ – Hình trụ và các yếu tố liên quan
Các công thức liên quan
Sự hình thành mặt trụ, hình
trụ:
Xét hai đường thẳng song song d,
và hình chữ nhật như
hình.
Quay mặt phẳng chứa hai đường
thẳng d, quanh đường thẳng
thì đường thẳng d sinh ra một mặt
trụ (tròn xoay) có trục là và bán
kính bằng khoảng cách giữa d và .
Đường gấp khúc tạo ra một hình trụ (tròn xoay) có:
Đường cao:
Đường sinh: Ta có:
Bán kính đáy:
Trục là đường thẳng ∆ (qua tâm hai đường tròn đáy ).
Thiết diện qua trục: Là hình chữ nhật
• Chu vi đáy:
• Diện tích đáy:
• Thể tích khối trụ:
.
• Diện tích xung quanh:
• Diện tích toàn phần:
Ví dụ 1. Cho hình chữ nhật có . Gọi lần
lượt là trung điểm của và . Quay hình chữ nhật xung quanh
trục ta được một hình trụ. Tìm diện tích toàn phần của hình trụ đã cho;
tính thể tích khối trụ tương ứng.
Lời giải: Ta có : .
Diện tích toàn phần của hình trụ : .
Thể tích khối trụ đã cho: .
Thiết diện vuông góc với trục của hình trụ
Các công thức liên quan
Cắt hình trụ bằng một mặt
phẳng vuông góc với trục của nó,
thiết diện tạo thành là một đường
tròn, khi đó ta thu được hai hình trụ
có tổng chiều cao bằng hình trụ ban
đầu, bán kính đáy bằng nhau và
bằng bán kính đáy hình trụ ban đầu.
;
;
;
.
OABO
OABO
.h OO
=
.l AB CD==
.lh=
.r OA OD O B O C

= = = =
,OO
.ABCD
2.pr
=
2
đ
.Sr
=
2
..V h S h r
==
đ
2 2 .
xq
S rl rh

==
2
2 2 2 .
tp xq
S S S rh r

= + = +
đ
ABCD
1, 2AB AD==
,MN
AD
BC
ABCD
MN
1 ; 1
2
AD
r l AB h= = = = =
22
2 2 2 .1.1 2. .1 4S rl r
= + = + =
2
1
33
V r h
==
12
h h h+=
12xq xq xq
S S S+=
12
V V V+=
12
2
tp tp tp ñ
S S S S
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
31
Ví dụ 2. Cắt một hình trụ có chiều cao 3a bằng một mặt phẳng vuông góc với trục của nó, ta thu
được hai hình trụ có tổng diện tích toàn phần lớn hơn diện tích toàn phần cua hình trụ ban đầu
. Tìm thể tích khối trụ ban đầu.
Lời giải: Ta có: ; suy ra .
Thể tích khối trụ ban đầu: .
Thiết diện qua trục của hình trụ
Đặc biệt
Xét một mặt phẳng qua trục của hình trụ và
cắt hai đáy hình trụ theo các đường kính AC, BC.
Khi đó hình chữ nhật ABCD được gọi là thiết
diện qua trục của hình trụ.
Mặt phẳng (ABCD) chia hình trụ ban đầu thành hai
nửa hình trụ, ta nói (ABCD) là một mặt phẳng đối
xứng của hình trụ này.
Thiết diện qua
trục hình trụ là
hình vuông
cạnh a, ta có:
.
Ví dụ 3. Một hình trụ (T) có thiết diện qua trục là hình vuông với đường chéo 2a.
a) Tìm chu vi và diện tích thiết diện đó.
b) Tìm diện tích xung quanh hình trụ (T), thể tích khối trụ tương ứng.
Lời giải: Hình vuông có đường chéo 2a nên cạnh hình vuông đó là .
Chu vi thiết diện : ; diện tích thiết diện : .
Thiết diện qua trục là hình vuông cạnh nên .
Diện tích xung quanh hình trụ (T): .
Thể tích khối trụ (T): .
Hình trụ cụt (hay phiến trụ)
Các công thức liên quan
Nếu ta cắt một hình trụ bởi một mặt
phẳng không vuông góc với trục của
hình trụ, đồng thời không cắt đường
tròn đáy hình trụ đó thì ta sẽ thu được
hai phần đều là hình phiến trụ (thiết diện
là hình elip).
Xét hình phiến trụ ở bên, trong đó r là
bán kính đường tròn đáy của hình trụ ban đầu (lúc chưa bị cắt);
lần lượt là khoảng cách ngắn nhất và dài nhất từ một điểm
thuộc elip đến mặt phẳng chứa đường tròn đáy.
• Diện tích xung quanh:
.
• Diện tích toàn phần:
.
• Thể tích:
.
Ví dụ 4. Tìm diện tích xung quanh và thể tích của phiến trụ được cho như hình vẽ.
2
8 a
2
12
28
tp tp tp ñ tp
S S S S S a
22
42
ñ
S a r r a
( )
2
23
2 .3 12V r h a a a
= = =
OO
2r l h a= = =
2
2
2
a
a=
42
ABCD
Ca=
( )
2
2
22
ABCD
S a a==
2a
2
22
2
a
r l h a r= = = =
2
2
2 2 . . 2 2
2
xq
a
S rh a a
= = =
( )
2
3
2
22
. . 2
22
T
aa
V r h a


= = =



12
,hh
( )
12xq
S r h h
=+
tp xq elip hình troøn
S S S S
2
12
2
hh
Vr
+

=


ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
32
Lời giải:
Ta có: .
Diện tích phiến trụ:
Thể tích phiến trụ: .
Hình nêm
Các công thức liên quan
Xét một
nữa hình trụ
(T) (được cắt
bởi một mặt
phẳng qua
trục). Tiếp
tục cắt (T)
bởi một phẳng phẳng đi qua điểm chính
giữa cung bán nguyệt của một đáy và
đường kính của đáy còn lại, ta thu được
hai hình nêm: Hình nêm loại 1 và hình
nêm loại 2.
• Hình nêm loại 1:
Thể tích:
.
• Hình nêm loại 2:
Thể tích:
.
Ví dụ 5. Cho một cốc thủy tinh hình trụ, đường kính trong lòng đáy cốc bằng 6cm, chiều cao
trong lòng cốc bằng 10cm đang chứa một lượng nước. Bé An nghiêng cốc nước, vừa lúc nước
chạm miệng cốc thì đường kính đáy cốc nằm ngay bề mặt nước. Tìm thể tích lượng nước có trong
cốc thủy tinh đó.
Lời giải: Nhận xét: Đây là hình nêm loại 1.
Thể tích lượng nước là:
.
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình trụ ngoại tiếp lăng
trụ tam giác đều
có cạnh đáy bằng a, cạnh bên
bằng b. Ta có:
;
.
Ví dụ 6. Tìm thể tích khối trụ
ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều
có cạnh đáy bằng , cạnh bên
bằng 2.
Lời giải:
Ta có: , .
Thể tích khối trụ:
.
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều
Ví dụ minh họa
12
5, 10, 6h h r= = =
( ) ( )
12
.6 5 10 90 .
xq
S r h h
= + = + =
22
12
5 10
.6 . 270
22
hh
Vr
+
+


= = =




3
2
tan
3
Vr
=
3
2
tan
23
Vr

=−


3 3 2 2 3
2 2 2 2
tan . . . . .3 .10 60cm
3 3 3 3
h
V r r r h
r
= = = = =
.ABC A B C
2 3 3
.
3 2 3
aa
OA OB r= = = =
OO b h
==
3
3. 3
1
3
r ==
3h =
2
3V r h

==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
33
Xét hình trụ nội tiếp
lăng trụ tam giác đều
có cạnh đáy
bằng a, cạnh bên bằng b.
Ta có: ;
.
Ví dụ 7. Tìm diện tích toàn
phần hình trụ nội tiếp lăng trụ
tam giác đều có
cạnh đáy bằng , cạnh bên
bằng 3.
Lời giải: Ta có: ;
;
.
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình trụ ngoại tiếp
lăng trụ tứ giác đều
(hình hộp chữ nhật có hai
mặt đối nhau là hình
vuông) với cạnh đáy
bằng a, cạnh bên bằng b,
ta có:
;
.
Ví dụ 8. Tìm thể tích khối trụ
ngoại tiếp hình lăng trụ tứ giác
đều có cạnh bên bằng và
chu vi một mặt bên bằng 12a.
Lời giải: Gọi x là cạnh đáy
lăng trụ thì chu vi một mặt bên:
;
; ;
.
[
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều
Ví dụ minh họa
Xét hình trụ nội tiếp
lăng trụ tứ giác đều
khi đó:
,
.
Ví dụ 9. Tìm diện tích xung
quanh hình trụ nội tiếp hình lập
phương có cạnh 2a.
Lời giải:
Ta có: .
Diện tích xung quanh hình trụ:
.
Hình trụ ngoại tiếp hình nón
Ví dụ minh họa
Xét hình trụ ngoại tiếp
hình nón có bán kính
đáy r và chiều cao h
(xem hình).
Ví dụ 10. Cho hình trụ (T) ngoại tiếp
hình nón (N) biết hình nón (N) có thiết
diện qua trục là tam giác đều OAB và
diện tích tam giác OAB bằng . Tìm
thể tích khối (T) theo a.
.ABC A B C
OO b h
==
1 3 3
.
3 2 6
aa
OM r= = =
.ABC A B C
23
3h =
2 3. 3
1
6
r ==
2
2
tp
S rh r

=+
2
2 .1.3 .1 7
= + =
OO b h
==
2
2
a
OA r==
2a
( )
2 2 12 4x a a x a+ = =
42
22
2
a
ra==
2ha=
23
16V r h a

==
.ABCD A B C D
22
AB a
OM r= = =
hb=
2
,
2
a
ra==
2ha=
2
2 2 . .2 4
xq
S rh a a a
= = =
2
3a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
34
Khi đó hình trụ này cố định và cũng có bán kính đáy
là r và chiều cao h.
Lời giải: Gọi ;
.
; .
Hình trụ nội tiếp hình nón
Ví dụ minh họa
Xét hình trụ nội tiếp hình nón
có bán kính đáy r và chiều cao h
(hình vẽ). Gọi là bán
kính đáy và chiều cao của hình
trụ.
Ta có:
.
Thay vào ;
Suy ra: với .
;
hay . Khi đó: .
Ví dụ 11. Cho hình
nón (N) có chiều cao
bằng 3 và bán kính
đáy bằng 2. Tìm
chiều cao của hình
trụ (T) nội tiếp hình
nón (N) sao cho thể
tích khối (T) đạt giá
trị lớn nhất, tìm giá
trị lớn nhất đó.
Lời giải:
.
Chiều cao hình trụ là:
.
PHẦN II. PHÂN LOẠI BÀI TẬP
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản
Câu 1. Cho khối trụ
( )
T
có bán kính đáy
1R =
, thể tích
5V
=
. Tính diện tích toàn phần của
hình trụ tương ứng
A.
12S
=
. B.
11S
=
. C.
10S
=
. D.
7S
=
.
Hướng dẫn giải:
Ta có:
2
22
5
5
.1
V
V R h h
R

= = = =
.
Diện tích toàn phần của trụ tương ứng là:
2
22
tp
S Rh R

=+
2
2 .1.5 2 .1 12
= + =
. Chọn A.
OA OB AB x===
2
3
32
4
OAB
x
S a x a r a
= = = =
2 . 3
3
2
a
ha==
( )
23
3
T
V r h a

==
,r h x
r h h
rh

−
=
( )
r
r h h
h

= −
2
..
truï
V r h
2
2
2
( ) .
truï
r
V h x x
h
xh
3
22
22
2
( ).( ).2
3
22
truï
r r h x h x x
V h x h x x
hh
4
27
truï
rh
V
max
4
()
27
truï
rh
V
3
h
x
( )
max
4
27
T
rh
V
=
4 .2.3 8
27 9

==
3
1
33
h
hx
= = = =
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
35
Câu 2. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng
2
4 a
và bán kính đáy là
a
. Tính độ dài đường
cao của hình trụ đó.
A.
a
. B.
2a
. C.
3a
. D.
4a
.
Hướng dẫn giải:
Diện tích xung quanh của hình trụ:
2
xq
xq
S
4
S 2 2
22
a
Rh h a
aa

= = = =
.
Vậy độ dài đường cao của hình trụ đó là
2ha=
. Chọn B.
Câu 3. Cho hình trụ (T) có độ dài đường sinh
l
, bán kính đáy
r
. Ký hiệu
xq
S
là diện tích xung
quanh của (T). Công thức nào sau đây là đúng?
A.
3
xq
S rl
=
. B.
2
xq
S rl
=
.
C.
xq
S rl
=
. D.
2
2
xq
S r l
=
.
Câu 4. Tính thể tích
V
của khối trụ có bán kính đáy
4r =
và chiều cao
4 2.h =
A.
128 .V
=
B.
64 2 .V
=
C.
32 .V
=
D.
32 2 .V
=
Câu 5. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy là
a
và đường cao là
3a
.
A.
2
2 a
. B.
2
a
.
C.
2
3a
. D.
2
23a
.
Câu 6. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng
R
, chiều cao bằng
h
. Biết rằng hình trụ đó có diện tích
toàn phần gấp đôi diện tích xung quanh. Mệnh đề nào sau đây đúng?
A.
Rh=
. B.
2Rh=
.
C.
2hR=
. D.
2hR=
.
Câu 7. Thể tích khối trụ có bán kính đáy
ra=
và chiều cao
2ha=
bằng
A.
3
42a
. B.
3
2a
.
C.
3
2 a
. D.
3
2
3
a
.
Câu 8. Cho hình trụ có bán kính đáy là
3
và thể tích bằng
18 .
Diện tích xung quanh của hình trụ
bằng
A.
18 .
B.
36 .
C.
12 .
D.
6.
Câu 9. Diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đường tròn đáy là
3,
chiều cao là
63
bằng
A.
9 36 3.

+
B.
18 36 3.

+
C.
18 18 3.

+
D.
6 36 3.

+
Câu 10. Hình trụ có bán kính đáy bằng
a
và chiều cao bằng
3a
. Khi đó diện tích toàn phần của
hình trụ bằng
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
36
A.
( )
2
2 3 1a
−
. B.
( )
2
13a
+
.
C.
2
3a
. D.
( )
2
2 1 3a
+
.
Câu 11. Cho khối trụ
()T
có bán kính đáy bằng
4
và diện tích xung quanh bằng
16 .
Tính thể tích
V
của khối trụ
( ).T
A.
32 .V
=
B.
64 .V
=
C.
16 .V
=
D.
8.V
=
Câu 12. Cho hình trụ có diện tích xung quang bằng
50
và độ dài đường sinh bằng đường kính của
đường tròn đáy. Tính bán kính
r
của đường tròn đáy ?
A.
5 2 .r
=
B.
5.r =
C.
5.r
=
D.
52
2
r =
Câu 13. Một hình trụ có bán kính đáy
5cmr =
, chiều cao
7cmh =
. Tính diện tích xung quanh của
hình trụ.
A.
( )
2
35π cmS =
. B.
( )
2
70π cmS =
.
C.
( )
2
70
π cm
3
S =
. D.
( )
2
35
π cm
3
S =
.
Câu 14. Cho khối trụ có chu vi đáy bằng
4 a
và độ dài đường cao bằng
a
. Thể tích của khối trụ
đã cho bằng
A.
2
a
. B.
3
4
3
a
.
C.
3
4 a
. D.
3
16 a
.
Câu 15. Tính diện tích xung quanh của một hình trụ có chiều cao
20 m
, chu vi đáy bằng
5m
.
A.
2
50 m
. B.
2
50 m
.
C.
2
100 m
. D.
2
100 m
.
Câu 16. Cho hình trụ có diện tích xung quang bằng
2
8 a
và bán kính đáy bằng
a
. Độ dài đường
sinh của hình trụ bằng:
A.
4a
. B.
8a
.
C.
2a
. D.
6a
.
Câu 17. Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy
a
và đường cao
3a
.
A.
( )
2
2 3 1a
−
. B.
2
3a
.
C.
( )
2
31a
+
. D.
( )
2
2 3 1a
+
.
Câu 18. Cho hình trụ có diện tích xung quanh bằng
2
16 a
và độ dài đường sinh bằng
2a
. Tính bán
kính
r
của đường tròn đáy của hình trụ đã cho.
A.
4ra=
. B.
6ra=
.
C.
4r
=
. D.
8ra=
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
37
Câu 19. Cho một khối trụ có diện tích xung quanh của khối trụ bằng
80
. Tính thể tích của khối trụ
biết khoảng cách giữa hai đáy bằng
10
.
A.
160
. B.
400
.
C.
40
. D.
64
.
Câu 20. Cho khối trụ có bán kính hình tròn đáy bằng
r
và chiều cao bằng
h
. Hỏi nếu tăng chiều
cao lên 2 lần và tăng bán kính đáy lên 3 lần thì thể tích của khối trụ mới sẽ tăng lên bao nhiêu lần?
A.
18
lần. B.
6
lần.
C.
36
lần. D.
12
lần.
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, hình trụ
Các trường hợp thường gặp
Câu 21. Trong không gian cho hình chữ nhật
ABCD
có
, 5.AB a AC a==
Tính diện tích xung
quanh
xq
S
của hình trụ khi quay đường gấp khúc
BCDA
xung quanh trục
.AB
A.
2
xq
2.Sa
=
B.
2
xq
4.Sa
=
C.
2
xq
2.Sa=
D.
2
xq
4.Sa=
Hướng dẫn giải:
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
38
Khi xoay hình chữ nhật
ABCD
quanh
AB
, ta thu được hình trụ có
chiều cao
h AB a==
và bán kính đáy là
,r BC=
với:
22
( 5) 2 .r BC a a a= = − =
2
xq
2 2. .2 . 4 .S rh a a a
= = =
Chọn B.
Câu 22. Cho hình thang
ABCD
vuông tại
A
và
B
với
2
AD
AB BC a= = =
. Quay hình thang và
miền trong của nó quanh đường thẳng chứa cạnh
BC
. Tính thể tích
V
của khối tròn xoay được
tạo thành.
A.
3
4
3
a
V
=
. B.
3
5
3
a
V
=
. C.
3
Va
=
. D.
3
7
3
a
V
=
.
Hướng dẫn giải:
Thể tích khối cần tìm:
12
V V V=−
với
1
V
là thể tích khối trụ có bán kính
đáy là
BA a=
và chiều cao
2AD a=
;
2
V
là thể tích khối nón có bán kính
đáy là
B D a
=
và chiều cao
CB a
=
.
Khi đó
3
22
12
15
. .2 . .
33
a
V V V a a a a

= − = − =
. Chọn B.
Câu 23. Cho hình chữ nhật
ABCD
có
2 2 . AB BC a==
Tính thể tích khối tròn xoay khi quay hình
phẳng
ABCD
quanh trục
.AD
A.
3
4 a
. B.
3
2 a
.
C.
3
8 a
. D.
3
a
.
Câu 24. Trong không gian cho hình chữ nhật
ABCD
có
1, 2AB AD==
. Gọi
,MN
lần lượt là trung
điểm của
AD
và
BC
. Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục
MN
ta được một hình trụ. Tính
diện tích toàn phần
tp
S
của hình trụ đó.
A.
4.
tp
S
=
B.
6.
tp
S
=
C.
2.
tp
S
=
D.
10 .
tp
S
=
Câu 25. Cho hình vuông
ABCD
quay quanh cạnh
AB
tạo ra hình trụ có độ dài của đường tròn đáy
bằng
4.a
Tính theo
a
thể tích
V
của hình trụ này.
A.
3
2.Va
=
B.
3
4.Va
=
C.
3
8.Va
=
D.
3
8
3
a
V
=
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
39
Câu 26. Cho hình chữ nhật
ABCD
có cạnh
4,AB =
2.AD =
Gọi
, MN
là trung điểm các cạnh
AB
và
.CD
Cho hình chữ nhật
ABCD
quay quanh trục
MN
ta được hình trụ tròn xoay có thể
tích
V
bằng bao nhiêu ?
A.
32 .V
=
B.
16 .V
=
C.
8.V
=
D.
4.V
=
Câu 27. Trong không gian, cho hình thang
ABCD
vuông tại
A
và
,D
có độ dài các cạnh là
,AD a=
5,AB a=
2.CD a=
Tính thể tích
V
của vật thể tròn xoay khi quay hình thang trên quanh trục
?AB
A.
3
5.Va
=
B.
3
6.Va
=
C.
3
3.Va
=
D.
3
11 .Va
=
Câu 28. Trong không gian, cho hình thang vuông
ABCD
vuông tại
A
và
D
có
3AB =
và
1.DC AD==
Tính thể tích
V
của khối tròn xoay nhận được khi quay hình thang
ABCD
xung
quanh trục
.DC
A.
2.V
=
B.
7
3
V
=
C.
3.V
=
D.
4
3
V
=
Câu 29. Cho hình thang
ABCD
vuông tại
A
và
,D
,AD CD a==
2.AB a=
Quay hình thang
ABCD
quanh đường thẳng
.CD
Thể tích khối tròn xoay thu được bằng
A.
3
7
3
a
B.
3
.a
C.
3
4
3
a
D.
3
5
3
a
Câu 30. Cho hình thang vuông
ABCD
có độ dài hai đáy
2 , 4 ,AB a DC a==
đường cao
2.AD a=
Quay hình thang
ABCD
quanh đường thẳng
AB
thu được khối tròn xoay
( ).H
Tính thể tích
V
của khối
( ).H
A.
3
8.Va
=
B.
3
20
3
a
V
=
C.
3
16 .Va
=
D.
3
40
3
a
V
=
Câu 31. Cho hình thang cân
ABCD
có đáy nhỏ
1,AB =
đáy lớn
3,CD =
cạnh bên
2.AD =
Quay
hình thang quanh đường thẳng
.AB
Tính thể tích
V
của khối tròn xoay tạo thành ?
A.
3.V
=
B.
4
3
V
=
C.
7
3
V
=
D.
5
3
V
=
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
40
Câu 32. Cho lục giác đều
ABCDEF
có cạnh bằng
4.
Quay lục giác đều đó quanh đường thẳng
.AD
Thể tích
V
của khối tròn xoay được sinh ra bằng
A.
32 .V
=
B.
128
3
V
=
C.
111
2
V
=
D.
64 .V
=
Câu 33. Người ta cần đổ một ống thoát nước hình trụ với chiều cao
200cm,
độ dày của thành ống
là
15cm,
đường kính của ống là
80cm
(như hình vẽ). Tính lượng bê tông cần phải đổ ống thoát
nước đó ?
A.
3
0,195 m .
B.
3
0,18 m .
C.
3
0,14 m .
D.
3
m .
Câu 34. Cho hình trụ có hai đường tròn đáy lần lượt là
( ), ( ).OO
Biết thể tích khối nón có đỉnh là
O
và đáy là hình tròn
()O
là
3
.a
Thể tích của khối trụ đã cho bằng
A.
3
2.a
B.
3
4.a
C.
3
10
3
a
D.
3
3.a
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ
Câu 35. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng qua trục ta được thiết diện là hình chữ nhật
ABCD
có
AB
và
CD
thuộc hai đáy của khối trụ. Biết
4,AB a=
3.BC a=
Thể tích khối trụ đã cho
bằng
A.
3
12 .a
B.
3
16 .a
C.
3
4.a
D.
3
8.a
Hướng dẫn giải:
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
41
Do thiết diện qua trục là hình chữ nhật
ABCD
nên:
4
2.
22
AB a
ra= = =
Mà
3.h BC a==
Thể tích trụ:
2 2 3
.(2 ) .3 12 .V r h a a a
= = =
Chọn A.
Câu 36. Cắt một hình trụ bởi một mặt phẳng qua trục của nó ta được thiết diện là một hình vuông
có cạnh bằng
3a
. Tính diện tích toàn phần của khối trụ.
A.
2
13
6
tp
a
S
=
. B.
2
3
tp
Sa
=
.
C.
2
3
2
tp
a
S
=
. D.
2
27
2
tp
a
S
=
.
Hướng dẫn giải:
Thiết diện qua trục hình trụ là một hình vuông có cạnh bằng
3a
nên ta có
độ dài đường sinh
3la=
và bán kính đường tròn đáy là
3
2
a
R =
.
Suy ra:
2
2
2
3 3 27
2 2 2 . .3 2 .
2 2 2
tp
a a a
S Rl R a

= + = + =


.
Câu 37. Cắt một hình trụ bằng một mặt phẳng qua trục của nó, ta được thiết diện là một hình vuông
cạnh
2a
. Diện tích xung quanh của hình trụ bằng
A.
2
2 a
. B.
2
8 a
.
C.
2
4 a
. D.
2
16 a
.
Câu 38. Một hình trụ có bán kính đáy
a
, có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính theo
a
diện
tích xung quanh của hình trụ.
A.
2
a
. B.
2
2 a
.
C.
2
3 a
. D.
2
4 a
.
Câu 39. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là một hình vuông, diện tích mỗi mặt đáy bằng
( )
2
9 cmS
=
. Tính diện tích xung quanh hình trụ đó.
A.
( )
2
36 cm
xq
S
=
. B.
( )
2
18 cm
xq
S
=
.
C.
( )
2
72 cm
xq
S
=
. D.
( )
2
9 cm
xq
S
=
.
Câu 40. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng qua trục ta được thiết diện là hình chữ nhật
ABCD
có
AB
và
CD
thuộc hai đáy của khối trụ. Biết
4AB a=
,
5AC a=
. Tính thể tích của khối trụ:
A.
3
12Va
=
. B.
3
16Va
=
.
C.
3
4Va
=
. D.
3
8Va
=
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
42
Câu 41. Thiết diện qua trục của một hình trụ là hình vuông có cạnh là
2a
.Thể tích khối trụ được tạo
nên bởi hình trụ này là:
A.
3
2 a
. B.
3
2
3
a
.
C.
3
8 a
. D.
3
8
3
a
.
Câu 42. Cho một khối trụ
( )
S
có bán kính đáy bằng
a
. Biết thiết diện của hình trụ qua trục là hình
vuông có chu vi bằng
8
. Thể tích của khối trụ sẽ bằng
A.
8
. B.
4
.
C.
2
. D.
16
.
Câu 43. Cắt hình trụ
( )
T
bằng một mặt phẳng đi qua trục được thiết diện là một hình chữ nhật có
diện tích bằng
2
30cm
và chu vi bằng
26 cm
. Biết chiều dài của hình chữ nhật lớn hơn đường kính
mặt đáy của hình trụ
( )
T
. Diện tích toàn phần của
( )
T
là:
A.
( )
2
23 cm
. B.
( )
2
23
cm
2
.
C.
( )
2
69
cm
2
. D.
( )
2
69 cm
.
Câu 44. Một hình trụ có bán kính đáy bằng
,a
mặt phẳng qua trục cắt hình trụ theo một thiết diện
có diện tích bằng
2
8.a
Diện tích xung quanh của hình trụ bằng
A.
2
4.a
B.
2
8.a
C.
2
16 .a
D.
2
2.a
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ
ABCD
là hình chữ nhật (hoặc hình vuông):
( ,( )) ( ,( ))d O P d O ABCD OM==
với
M
trung điểm
.AB
.h OO AD BC
= = =
Trong tam giác
OMA
vuông tại
M
có:
2
2 2 2 2
( ,( ))
2
AB
OA OM MA d O P

= + = +


Diện tích của thiết diện:
. . .
ABCD
S ABCD AB h==
r
h
h
h
M
D
C
O
A
O'
B
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
43
Câu 45. Cho hình trụ có chiều cao bằng
6.a
Biết khi cắt hình trụ đã cho bởi một mặt phẳng song
song với trục và cách trục một khoảng bằng
3,a
thiết diện thu được là một hình vuông. Thể tích
của khối trụ được giới hạn bởi hình trụ đã cho bằng
A.
3
216 .a
B.
3
150 .a
C.
3
54 .a
D.
3
108 .a
Hướng dẫn giải:
Theo đề có
6h OO AB a
= = =
và
3.OM a=
Trong tam giác
OAM
vuông tại
M
có:
2
2 2 2
3 2.
2
AB
r MA OM OM a

= + = + =


Suy ra
2 2 3
(3 2) .6 108 .V r h a a a
= = =
Chọn D.
Câu 46. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng
a
. Cắt hình trụ bởi một mặt phẳng
( )
P
song song với
trục của hình trụ và cách trục của hình trụ một khoảng bằng
2
a
ta được thiết diện là một hình
vuông. Tính thể tích khối trụ.
A.
3
3 a
. B.
3
3a
. C.
3
3
4
a
. D.
3
a
.
Hướng dẫn giải:
Giả sử hình vuông
DABC
là thiết diện của hình trụ cắt bởi
( )
P
.
Gọi
,HK
lần lượt là trung điểm
D,A BC
.
Ta có
( ) ( )
( )
D;
2
a
OH A OH P d O P OH OH⊥ ⊥ = =
.
Do đó:
22
3
D 2A 2 2 3
2
a
A H OA OH a= = − = =
.
Suy ra:
D3OO AB A a
= = =
.
Thể tích khối trụ:
2 2 3
33V R h a a a
= = =
. Chọn B.
Câu 47. Cắt một hình trụ bằng mặt phẳng
()P
vuông góc mặt đáy, ta được thiết diện là một hình
vuông có diện tích bằng
16
. Biết khoảng cách từ tâm đáy hình trụ đến mặt phẳng
()P
bằng
3.
Thể
tích khối trụ đã cho bằng
A.
2 3 .
B.
52
3
C.
52 .
D.
13 .
r
h
h
h
M
D
C
O
A
O'
B
K
H
B
C
O
O'
A
D
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
44
Câu 48. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng
5cm
và khoảng cách giữa hai đáy là
7cm
. Cắt khối trụ
bởi một mặt phẳng song song với trục và cách trục
3cm
. Tính diện tích
S
của thiết diện được tạo
thành.
A.
2
55cm
. B.
2
56cm
.
C.
2
53cm
. D.
2
46cm
.
Câu 49. Khi cắt khối trụ bởi một mặt phẳng song song với trục và cách trục của trụ một khoảng bằng
3a
ta được thiết diện là hình vuông có diện tích bằng
2
4.a
Thể tích của khối trụ bằng
A.
3
7 7 .a
B.
3
77
.
3
a
C.
3
3.a
D.
3
8.a
Câu 50. Cho hình trụ có đường cao
5cm,h =
bán kính đáy
3cm.r =
Xét mặt phẳng
()P
song song
với trục của hình trụ, cách trục
2cm.
Diện tích thiết diện của hình trụ với
()P
bằng
A.
2
5 5cm .
B.
2
6 5cm .
C.
2
3 5cm .
D.
2
10 5cm .
Câu 51. Một khối trụ có bán kính đáy
5,r =
khoảng cách giữa hai đáy
4.h =
Mặt phẳng
()P
song
song với trục cắt khối trụ theo một thiết diện là hình vuông. Khoảng cách từ trục đến
()P
bằng
A.
3.
B.
41.
C.
29.
D.
21.
Câu 52. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng
4
, thiết diện qua trục là hình vuông. Một mặt
phẳng
( )
song song với trục, cắt hình trụ theo thiết diện là tứ giác
ABB A

, biết một cạnh của
thiết diện là một dây cung của đường tròn đáy của hình trụ và căng một cung
120
. Tính diện tích
thiết diện
ABB A

.
A.
32
.
B.
3
.
C.
23
.
D.
22
.
Câu 53. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng
R
và chiều cao bằng
3
2
R
. Mặt phẳng
( )
song song
với trục của hình trụ và cách trục một khoảng bằng
2
R
. Tính diện tích thiết diện của hình trụ cắt
bởi mặt phẳng
( )
.
A.
2
23
3
R
. B.
2
33
2
R
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
45
C.
2
32
2
R
. D.
2
22
3
R
.
Câu 54. Một khối trụ có bán kính đáy
2ra=
.
,OO
lần lượt là tâm đường tròn đáy. Một mặt phẳng
song song với trục và cách trục
15
2
a
, cắt đường tròn
( )
O
tại hai điểm
,AB
. Biết thể tích của
khối tứ diện
OO AB
bằng
3
15
4
a
. Độ dài đường cao của hình trụ bằng
A.
a
. B.
6a
.
C.
3a
. D.
2a
.
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ
Câu 55. Cho hình trụ có hai đáy là hai hình tròn
( )
O
và
( )
O
, chiều cao
2R
và bán kính đáy
R
.
Một mặt phẳng
( )
đi qua trung điểm của
OO
và tạo với
OO
một góc
30
. Hỏi
( )
cắt
đường tròn đáy theo một dây cung có độ dài bằng bao nhiêu?
A.
22
3
R
. B.
4
33
R
. C.
2
3
R
. D.
2
3
R
.
Hướng dẫn giải:
Gọi
M
là trung điểm của
OO
và
A
,
B
là giao điểm của mặt phẳng
( )
với đường tròn
( )
O
;
H
là hình chiếu của
O
trên
AB
.
Khi đó góc giữa
OO
và mặt phẳng
( )
là góc
30=OMH
.
Xét
MHO
vuông tại O :
tan30=OH OM
tan30=R
3
3
=
R
.
Xét
AHO
vuông tại H :
22
=−AH OA OH
2
2
3
=−
R
R
2
3
=
R
.
Do
H
là trung điểm của
AB
nên
22
3
=
R
AB
. Chọn A.
Câu 56. Cho hình trụ có chiều cao bằng
2.a
Trên đường tròn đáy thứ nhất của hình trụ lấy hai
điểm
, ;AB
trên đường tròn đáy thứ hai của hình trụ lấy hai điểm
, CD
sao cho
ABCD
là hình
vuông và
()ABCD
tạo với đáy của hình trụ góc
45 .
Thể tích khối trụ đã cho bằng
A.
3
3.a
B.
3
3 2 .a
C.
3
32
2
a
D.
3
3 2 .a
Hướng dẫn giải:
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
46
Gọi
,
OO
là tâm của các đường tròn đáy hính trụ và I là trung điểm
OO
, M là trung điểm CD.
Tam giác
IOM
vuông cân tại
O
(tam giác vuông có góc
45 )
nên
2
2 2 2
= = = =
OO h a
OM OI
Vì ABCD là hình vuông nên
22
.= = + =MC IM OM OI a
Do đó:
22
6
2
= = + =
a
r OC OM MC
.
Thể tích khối trụ:
3
2
32
2
==
a
V r h
. Chọn C.
Câu 57. Cho hình trụ và hình vuông
ABCD
có cạnh
a
. Hai đỉnh liên tiếp
,AB
nằm trên đường tròn
đáy thứ nhất và hai đỉnh còn lại nằm trên đường tròn đáy thức hai, mặt phẳng
( )
ABCD
tạo với
đáy một góc
45
. Khi đó thể tích khối trụ là
A.
3
2
8
a
. B.
3
32
8
a
.
C.
3
2
16
a
. D.
3
32
16
a
.
Câu 58. Cho hình trụ
()T
có hai đường tròn đáy với tâm lần lượt là
O
và
.
O
Xét hình chữ nhật
ABCD
có
, AB
cùng thuộc
()
O
và
, CD
cùng thuộc
()O
sao cho
3,=AB a
2,=BC a
đồng
thời
()ABCD
tạo với mặt phẳng đáy hình trụ góc
60 .
Thể tích của khối trụ bằng
A.
3
2 3.a
B.
3
3/9.a
C.
3
3/3.a
D.
3
3.a
Câu 59. Một hình trụ có bán kính đáy bằng chiều cao và bằng
a
. Một hình vuông
ABCD
có đáy
,AB CD
là hai dây cung của hai đường tròn đáy và
( )
ABCD
không vuông góc với đáy. Diện tích
hình vuông đó bằng
A.
2
5
4
a
. B.
2
5a
.
C.
2
52
2
a
. D.
2
5
2
a
.
C
D
M
I
O'
O
B
A
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
47
Câu 60. Cho hình trụ
()T
có hai đường tròn đáy với tâm lần lượt là
O
và
.
O
Xét hình vuông
ABCD
có
, AB
cùng thuộc
()O
và
, CD
cùng thuộc
()
O
và
,=AB a
đồng thời
()ABCD
tạo với mặt
phẳng đáy hình trụ góc
45 .
Thể tích của khối trụ bằng
A.
3
32
16
a
B.
3
3 2.a
C.
3
2 2.a
D.
3
2
16
a
Câu 61. Cho hình trụ
()T
có bán kính và chiều cao đều bằng
2 2.
Một hình vuông
ABCD
có hai
cạnh
AB
và
CD
lần lượt là hai dây cung của hai đường tròn đáy, cạnh
AD
và
BC
không phải
đường sinh của hình trụ
( ).T
Diện tích hình vuông
ABCD
bằng
A.
20.
B.
12 2.
C.
40 2
3
D.
10 2.
Câu 62. Một khối gỗ hình trụ có đường kính
0,5m
và chiều cao
1
( )
m
. Người ta đã cắt khối gỗ,
phần còn lại như hình vẽ bên có thể tích là
V
. Tính
V
.
A.
3
16
( )
3
m
.
B.
5
64
( )
3
m
.
C.
3
64
( )
3
m
.
D.
16
( )
3
m
.
Câu 63. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng ta được một khối
( )
H
như hình vẽ. Biết rằng thiết diện
là một elip có độ dài trục lớn là
10
, khoảng cách gần nhất từ một điểm thuộc thiết diện đến mặt
đáy (chứa AB) bằng 8, khoảng cách xa nhất từ một điểm thuộc thiết diện đến mặt đáy (chứa AB)
bằng
14
. Tính thể tích của
( )
H
.
A.
( )
275
H
V
=
.
B.
( )
176
H
V
=
.
C.
( )
192
H
V
=
.
D.
( )
704
H
V
=
.
Câu 64. Cho hình trụ có hai đáy là hình tròn tâm
O
và
O
, chiều cao
3=ha
. Mặt phẳng đi qua
tâm
O
và tạo với
OO
một góc
30
, cắt hai đường tròn tâm
O
và
O
tại bốn điểm là bốn đỉnh
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
48
của một hình thang có đáy lớn gấp đôi đáy nhỏ và diện tích bằng
2
3a
. Thể tích của khối trụ được
giới hạn bởi hình trụ đã cho bằng
A.
3
3
3
a
.
B.
3
3 a
.
C.
3
3
12
a
.
D.
3
3
4
a
.
Hướng dẫn giải:
Chọn B.
Xét hình thang
ABCD
thỏa mãn đề bài (
BC
là đáy lớn,
AD
là đáy nhỏ) và
R
là bán kính đáy của
hình trụ.
Ta có:
2
2
BC R
AD R
BC AD
=
=
=
. Kẻ
⊥O I AD
tại I
( )
⊥AD OO I
( ) ( )
ABCD OO I
⊥
.
Suy ra góc giữa
OO
và
( )
ABCD
bằng
O OI
. Theo giả thiết
30
=O OI
.
3
cos 2
cos30
3
2

= = = =
OO OO a
O OI OI a
OI
.
Diện tích hình thang ABCD:
( ) ( )
2
. 2 .2
3
22
ABCD
AD BC IO R R a
S a R a
++
= = =
.
Thể tích của khối trụ là:
2 2 3
. 3 3V R h a a a
= = =
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
49
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón
Tâm
O
và bán kính
R
của đường tròn ngoại tiếp, nội tiếp một số đa giác cần nhớ:
Hình vuông
22
= =
AC BD
R
Hình chữ nhật
22
= =
AC BD
R
Tam giác đều
2 2 . 3 . 3
3 3 2 3
= = = =
AB AB
R AG AM
Tam giác vuông
2
= =
BC
R AO
Hình vuông:
2
=
AB
r
Hình thoi
.
= =
OAOB
r OH
AB
O
D
C
A
B
O
B
A
D
C
O
=
G
M
C
A
B
O
=
M
B
A
C
r
O
D
C
A
B
r
H
O
B
C
A
D
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
50
Tam giác đều
1 . 3
36
= = =
AB
r MG AM
Tam giác vuông
2
+−
=
b c a
r
Câu 65. Cho hình lăng trụ tam giác đều
.
ABC A B C
có độ dài cạnh đáy bằng
a
và chiều cao
bằng
h
. Tính thể tích
V
của khối trụ ngoại tiếp lăng trụ đã cho.
A.
2
3=V a h
. B.
2
=V a h
. C.
2
9
=
ah
V
. D.
2
3
=
ah
V
.
Hướng dẫn giải:
Khối trụ ngoại tiếp lăng trụ có đường tròn đáy ngoại tiếp tam giác đáy của
lăng trụ, bán kính đường tròn đáy là
2 3 3
.
3 2 3
==
aa
R
; chiều cao hình
trụ bằng với chiều cao lăng trụ (và bằng h).
Vậy thể tích của khối trụ cần tìm là
2
2
.
3
..
33

= = =


a
V h S
ah
h
.
Chọn D.
Câu 66. Một hình trụ có hai đáy là hai hình tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương cạnh
bằng
1.
Tính thể tích của khối trụ đó.
A.
2
B.
4
C.
.
D.
3
Hướng dẫn giải:
Đường tròn đáy hình trụ là đường tròn nội tiếp hình vuông cạnh bằng 1 nên có bán kính
1
2
=R
;
chiều cao hình trụ bằng với cạnh của hình lập phương và bằng 1.
G
=
O
M
C
A
B
c
b
a
r
O
B
A
C
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
51
Vậy thể tích khối trụ là
2
2
1
. .1
24

= = =


V R h

. Chọn B.
Câu 67. Cho tứ diện đều
ABCD
có cạnh bằng
4.
Tính diện tích xung quanh
xq
S
của hình trụ có
một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tam giác
BCD
và chiều cao bằng chiều cao của tứ
diện
.ABCD
A.
xq
16 2
3
=S
B.
xq
8 2 .=S
C.
xq
16 3
3
=S
D.
xq
8 3 .=S
Hướng dẫn giải:
Đường tròn đáy hình trụ nội tiếp tam giác đều BCD nên có bán kính
1 4. 3 2 3
.
3 2 3
==r
.
Chiều cao hình trụ là
2
2 2 2
2 4 3 4 6
4.
3 2 3

= − = − =



AH AB BH
.
Diện tích xung quanh hình trụ
2 3 4 6 16 2
2 2 . .
3 3 3
= = =
xq
S rh

. Chọn A.
Câu 68. Cho hình lập phương
.
ABCD A B C D
có cạnh bằng
.a
Gọi
S
là diện tích xung quanh hình
trụ có hai đường tròn đáy ngoại tiếp hai hình vuông
ABCD
và
.
A B C D
Diện tích
S
bằng
A.
2
.a
B.
2
2.a
C.
2
3.a
D.
2
2
2
a
Câu 69. Tính thể tích
V
của khối trụ ngoại tiếp hình lập phương có cạnh bằng
.a
A.
3
4
a
B.
3
.a
C.
3
2.a
D.
3
2
a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
52
Câu 70. Cho hình hộp chữ nhật
.
ABCD A B C D
có
2 ,=AB a
3=AD a
và
4.
=AA a
Tính thể
tích
V
của khối trụ ngoại tiếp hình hộp chữ nhật
..
ABCD A B C D
A.
3
144
13
a
B.
3
13 .a
C.
3
24 .a
D.
3
13 .a
Câu 71. Cho hình hộp chữ nhật
.
ABCD A B C D
có
2,==AB AD a
3 2.
=AA a
Tính diện tích
toàn phần của hình trụ có hai đáy lần lượt ngoại tiếp hai đáy của hình hộp chữ nhật đã cho.
A.
2
7.a
B.
2
16 .a
C.
2
12 .a
D.
2
20 .a
Câu 72. Cho hình hộp chữ nhật
.
ABCD A B C D
có
8,=AD
6,=CD
12.
=AC
Diện tích toàn
phần của hình trụ có hai đường tròn đáy là hai đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật
ABCD
và
A B C D
bằng
A.
576 .
B.
10(2 11 5) .+
C.
26 .
D.
5(4 11 4) .+
Câu 73. Cho hình lăng trụ đều
.
ABC A B C
, biết góc giữa hai mặt phẳng
( )
A BC
và
( )
ABC
bằng
45
, diện tích tam giác
A BC
bằng
2
6a
.
Tính diện tích xung quanh của hình trụ ngoại tiếp hình lăng trụ
.
ABC A B C
.
A.
2
43
3
a
.
B.
2
2 a
.
C.
2
4 a
.
D.
2
83
3
a
.
Câu 74. Một hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông, diện tích xung
quanh bằng
2
36 a
. Tính thể tích
V
của lăng trụ lục giác đều nội tiếp
hình trụ.
A.
3
27 3=Va
.
B.
3
81 3=Va
.
C.
3
24 3=Va
.
D.
3
36 3=Va
.
45
°
C'
B'
O
M
A
C
B
A'
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
53
Câu 75. Cho lăng trụ đứng
.
ABC A B C
có độ dài cạnh bên bằng
2a
, đáy
ABC
là tam giác vuông
cân tại
A
, góc giữa
AC
và mặt phẳng
( )

BCC B
bằng
30
. Thể tích của khối trụ ngoại tiếp lăng
trụ
.
ABC A B C
bằng
A.
3
a
. B.
3
2 a
.
C.
3
4 a
. D.
3
3 a
.
Câu 76. Lăng trụ tam giác đều
.
ABC A B C
có cạnh đáy bằng
,a
cạnh bên bằng
3a
và có hai đáy
là hai tam giác nội tiếp hai đường tròn đáy của hình trụ
( ).T
Tính thể tích
V
của khối trụ
( ).T
A.
3
.=Va
B.
3
3.=Va
C.
3
6.=Va
D.
3
3 3 .=Va
Câu 77. Cho hình lăng trụ đứng
.
ABC A B C
có tam giác
ABC
vuông cân tại
,B
2=AB a
và
cạnh bên
6.
=AA a
Diện tích xung quanh của hình trụ ngoại tiếp hình lăng trụ đã cho bằng
A.
2
4 6.a
B.
2
4.a
C.
2
2 6.a
D.
2
6.a
Câu 78. Cho hình lập phương có cạnh bằng
40
cm
và một hình trụ có hai đáy là hai hình tròn nội
tiếp hai mặt đối diện của hình lập phương. Gọi
1
S
,
2
S
lần lượt là diện tích toàn phần của hình lập
phương và diện tích toàn phần của hình trụ. Tính
12
S S S=+
( )
2
cm
.
A.
( )
4 2400S
=+
. B.
( )
2400 4S
=+
.
C.
( )
2400 4 3S
=+
. D.
( )
4 2400 3S
=+
.
Câu 79. Cho hình lăng trụ đều
.
ABC A B C
có cạnh đáy bằng
,a
cạnh bên bằng
2.a
Thể tích của
hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng
A.
3
2.a
B.
3
6
a
C.
3
.a
D.
3
12
a
Câu 80. Cho hình lăng trụ đều
.
ABC A B C
có cạnh đáy bằng
3,a
cạnh bên bằng
4.a
Thể tích của
hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng
A.
3
18
a
B.
3
2.a
C.
3
.a
D.
3
12
a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
54
Câu 81. Cho hình lăng trụ đứng
.
ABC A B C
có cạnh đáy
ABC
là tam giác vuông tại
A
với
6 , 8==AB a AC a
và
12 .
=AA a
Thể tích của hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng
A.
3
12
a
B.
3
6
a
C.
3
48 .a
D.
3
48
5
a
Câu 82. Cho hình chóp tam giác đều
.S ABC
có tất cả các cạnh bằng
3.
Tính diện tích xung quanh
xq
S
của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tam giác
ABC
và chiều cao bằng
chiều cao hình chóp
.S ABC
đỉnh
.S
A.
xq
16 2
3
=S
B.
xq
3 2.=S
C.
xq
16 3
3
=S
D.
xq
8 3 .=S
Câu 83. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có tất cả các cạnh đều bằng
4.
Tính diện tích xung
quanh
xq
S
của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác
ABCD
và chiều cao
bằng chiều cao hình chóp
.S ABCD
đỉnh
.S
A.
xq
16 2 .=S
B.
xq
8 2 .=S
C.
xq
16 3 .=S
D.
xq
8 3 .=S
Câu 84. Cho hình chóp tứ giác
.S ABCD
có đáy là hình vuông
ABCD
cạnh bằng
4,
mặt bên
SAB
là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt đáy. Tính diện tích xung quanh
xq
S
của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác
ABCD
và chiều cao bằng chiều
cao hình chóp
.S ABCD
đỉnh
.S
A.
xq
16 2
3
=S
B.
xq
8 2 .=S
C.
xq
16 3
3
=S
D.
xq
8 3 .=S
Câu 85. Cho hình chóp tam giác
.S ABC
có đáy
ABC
là tam giác đều cạnh bằng
4,
mặt bên
SAB
là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt đáy. Tính diện tích xung quanh của
hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn ngoại tiếp tam giác
ABC
và chiều cao bằng chiều
cao hình chóp
.S ABC
đỉnh
.S
A.
xq
8.=S
B.
xq
8 2 .=S
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
55
C.
xq
16 .=S
D.
xq
8 3 .=S
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ
Câu 86. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông
ABCD
cạnh bằng
( )
2 3 cm
với
AB
là
đường kính của đường tròn đáy tâm
O
. Gọi
M
là điểm thuộc cung
AB
của đường tròn đáy sao
cho
60=ABM
. Thể tích của khối tứ diện
ACDM
là:
A.
( )
3
3 cm .=V
B.
( )
3
4 cm .=V
C.
( )
3
6 cm .=V
D.
( )
3
7 cm .=V
Hướng dẫn giải:
Ta có:
MAB
vuông tại
M
có
60=B
nên
3;=MB
3=MA
.
Gọi
H
là hình chiếu của
M
trên
AB
, suy ra
( )
⊥MH ACD
và
.3
.
2
==
MB MA
MH
AB
Ta có:
1
.2 3.2 3 6
2
==
ACD
S
.
Vậy
( )
3
.
1 1 3
. . .6 3 cm .
3 3 2
= = =
M ACD ACD
V MH S
Chọn A.
Câu 87. Một hình trụ có bán kính đáy bằng
50
cm và có chiều cao là
50
cm. Một đoạn thẳng
AB
có
chiều dài là
100
cm và có hai đầu mút nằm trên hai đường tròn đáy. Tính khoảng cách
d
từ đoạn
thẳng đó đến trục hình trụ.
A.
50=d
cm. B.
50 3=d
cm.
C.
25=d
cm. D.
25 3=d
cm.
Câu 88. Cho hình trụ có bán kính
R
và chiều cao
3R
. Hai điểm
A
,
B
lần lượt nằm trên hai đường
tròn đáy sao cho góc giữa
AB
và trục
d
của hình trụ bằng
30
. Tính khoảng cách giữa
AB
và
trục của hình trụ:
A.
( )
3
,
2
=
R
d AB d
. B.
( )
, =d AB d R
.
C.
( )
,3=d AB d R
. D.
( )
,
2
=
R
d AB d
.
Câu 89. Một khối trụ có bán kính đáy
2=ra
.
,
OO
lần lượt là tâm đường tròn đáy. Một mặt phẳng
song song với trục và cách trục
15
2
a
, cắt đường tròn
( )
O
tại hai điểm
,AB
. Biết thể tích của
khối tứ diện
OO AB
bằng
3
15
4
a
. Độ dài đường cao của hình trụ bằng
A.
a
. B.
6a
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
56
C.
3a
. D.
2a
.
Câu 90. Cho khối trụ có đáy là các đường tròn tâm
( )
O
,
( )
O
có bán kính là R và chiều cao
2=hR
. Gọi
A
,
B
lần lượt là các điểm thuộc
( )
O
và
( )
O
sao cho
OA
vuông góc với
.
OB
Tỉ số thể
tích của khối tứ diện
OO AB
với thể tích khối trụ là:
A.
2
3
.
B.
1
3
.
C.
1
6
.
D.
1
4
.
Câu 91. Cho hình trụ có hai đáy là các hình tròn
( )
O
,
( )
O
bán kính bằng
a
, chiều cao hình trụ gấp
hai lần bán kính đáy. Các điểm
A
,
B
tương ứng nằm trên hai đường tròn
( )
O
,
( )
O
sao cho
6.=AB a
Tính thể tích khối tứ diện
ABOO
theo
a
.
A.
3
.
3
a
B.
3
5
.
3
a
C.
3
2
3
a
D.
3
25
.
3
a
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế
Câu 92. Một đại lý xăng dầu cần làm một cái bồn dầu hình trụ bằng tôn có thể tích
3
16 m
. Tìm
bán kính đáy r của hình trụ sao cho hình trụ được làm ra ít tốn nguyên vật liệu nhất.
A. 0,8 m. B. 1,2 m. C. 2 m. D. 2,4 m.
Hướng dẫn giải:
Gọi
,rh
lần lượt là bán kính đáy và chiều cao của khối trụ (
,0rh
).
Công thức thể tích khối trụ:
2
2
16
. . 16= = = =
ñ
V h S h r h
r

.
Diện tích toàn phần hình trụ:
2
2 2 2= + = +
tp xq ñ
S S S rh r

22
2
16 16
2 . 2 2

= + = +


r r r
rr
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
57
Ta sẽ khảo sát hàm
2
16
2

=+


tp
Sr
r
với
0.r
( )
3
3
22
2 2 16
16
2 2 ; 0 8 0 2
−


= − + = = − = =


tp tp
r
S r S r r
rr
(thỏa điều kiện
0r
).
Bảng biến thiên:
r
0
2
+
tp
S
−
0
+
tp
S
24
Để việc chế tạo ra cái bồn dầu hình trụ sao cho ít tốn kém nguyên vật liệu nhất thì diện tích toàn
phần của hình trụ đạt giá trị nhỏ nhất, khi đó
2=rm
. Chọn C.
Câu 93. Một khúc gỗ có dạng khối nón có bán kính
đáy
30=r cm
, chiều cao
120=h cm
. Anh thợ mộc
chế tác khúc gỗ đó thành một khúc gỗ có dạng khối
trụ như hình vẽ. Gọi
max
V
là thể tích lớn nhất của
khúc gỗ có thể chế tác được. Tính
max
V
.
A.
3
max
0,16=Vm
. B.
3
max
0,024=Vm
.
C.
3
max
0,36=Vm
. D.
3
max
0,016=Vm
.
Hướng dẫn giải:
Gọi chiều cao hình trụ được tạo thành là
()=AM x cm
(0 120)x
và mô hình được cho như hình vẽ.
Do hai tam giác
SMN
và
SAB
đồng dạng (có
S
chung,
0
90==SMN SAB
), ta có:
120
30
30 120 4
−
= = = −
MN SM MN x x
MN
AB SA
.
Vậy khối trụ mới được tạo thành có bán kính
30
4
=−
x
MN
,
đường cao
=AM x
nên có thể tích:
2
30 . 30 . 30 . .2
4 4 4 2
= − = − −
x x x x
Vx

. Chọn D.
Cách giải 1: Sử dụng BĐT Cô-si.
x
h=120
r = 30
M
A
S
B
N
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
58
Theo bất đẳng thức Cô-si, ta có:
3
3
30 30
4 4 2
30 . 30 . 20
4 4 2 3

− + − +

− − =



x x x
x x x
.
Do đó:
3
2 .20V
33
max
16 000 0,016 = =V cm m

.
Cách giải 2: Khảo sát hàm số.
Xét hàm số
2
23
1
( ) 30 900 15
4 16
= − = − +
x
V x x x x x

với
0 120x
.
Ta có
2
120 (loaïi)
3
( ) 900 30 0
40 (nhaän)
16
=

= − + =

=

x
x
V x x
x
.
Bảng biến thiên:
x
0
40
120
()
Vx
+
0
−
()Vx
1
16 000
5
Dễ thấy
33
max
16 000 0,016==V cm m

.
Câu 94. Người ta làm tạ tập cơ tay như hình vẽ với hai đầu là hai khối trụ bằng nhau và tay cầm
cũng là khối trụ. Biết hai đầu là hai khối trụ đường kính đáy bằng
12
, chiều cao bằng
6
, chiều dài
tạ bằng
30
và bán kính tay cầm là
2
. Hãy tính thể tích vật liệu làm nên tạ tay đó.
A.
108
.
B.
6480
.
C.
502
.
D.
504
.
Câu 95. Một người thợ có một khối đá hình trụ. Kẻ hai đường kính
MN
,
PQ
của hai đáy sao cho
MN PQ⊥
. Người thợ đó cắt khối đá theo các mặt đi qua
3
trong
4
điểm
, , ,M N P Q
để khối đá
có hình tứ diện
MNPQ
. Biết
60MN =
cm và thể tích khối tứ diện
30MNPQ =
3
dm
. Hãy tính thể
tích lượng đá cắt bỏ.
A.
3
101,3dm
. B.
3
111,4dm
.
C.
3
121,3dm
. D.
3
141,3dm
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
59
Câu 96. Một nhà máy cần sản xuất các hộp hình trụ kín cả hai đầu có thể tích
V
cho trước. Mối
quan hệ giữa bán kính đáy
R
và chiều cao
h
của hình trụ để diện tích toàn phần hình trụ nhỏ nhất
là
A.
3.=hR
B.
.=Rh
C.
2.=hR
D.
2.=Rh
Câu 97. Một đơn vị sản xuất hộp đựng thuốc dung tích
3
2dm
dạng hình trụ có đáy là hình tròn. Nhà
sản xuất chọn bán kính đáy
R
của hình hộp gần với số nào để ít tốn vất liệu nhất ?
A.
1,37dm.R
B.
1dm.R
C.
2dm.R
D.
0,68dm.R
Câu 98. Khi thiết kế vỏ lon sữa hình trụ các nhà thiết kế luôn đặt mục tiêu sao cho chi phí làm vỏ
lon là nhỏ nhất. Muốn thể tích khối trụ bằng
V
mà diện tích toàn phần của hình trụ là nhỏ nhất thì
bán kính
R
của đường tròn đáy khối trụ bằng giá trị nào sau đây ?
A.
3
=
V
R
B.
.=RV
C.
2
=
V
R
D.
3
2
=
V
R
Câu 99. Một đại lý xăng dầu cần làm một cái bồn dầu hình trụ bằng tôn có thể tích
16
. Tìm bán
kính đáy
r
của hình trụ sao cho hình trụ được làm ra ít tốn nguyên vật liệu nhất.
A.
0,8
m. B. 1,2 m.
C. 2 m. D. 2,4 m.
Câu 100. Để chứa
3
7(m )
nước ngọt người ta xây một bồn hình trụ có nắp. Hỏi bán kính
r
của đáy
hình trụ nhận giá trị nào sau đây để tiết kiệm vật liệu nhất.
A.
3
2.=r
B.
3
7
2
=r
C.
3
8
3
=r
D.
3
9
4
=r
Câu 101. Một khúc gỗ có dạng khối nón có bán kính đáy
50cm=r
chiều
cao
150cm.=h
Anh thợ mộc chế tác khúc gỗ đó thành một khúc gỗ có
dạng khối trụ như hình vẽ. Gọi
V
là thể tích lớn nhất của khúc gỗ dạng
khối trụ có thể chế tác được. Tìm diện tích xung quanh của khối trụ có
thể tích lớn nhất đó ?
A.
2
m .
2
B.
2
m .
C.
2
m .
3
D.
2
m .
4
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
60
Câu 102. Cho hình nón
()N
có bán kính đáy
20cm=r
chiều cao
60cm=h
và một hình trụ
()T
nội
tiếp hình nón
( ).N
Thể tích của hình trụ
()T
có diện tích xung quanh lớn nhất bằng
A.
3
3000 cm .
B.
3
32000
cm .
9
C.
3
3600 cm .
D.
3
4000 cm .
Câu 103. Có tấm bìa hình tam giác vuông cân
ABC
có cạnh huyền
BC
bằng
.a
Người ta muốn cắt
tấm bìa đó thành hình chữ nhật
MNPQ
rồi cuộn lại thành một hình trụ không đáy như hình vẽ.
Diện tích hình chữ nhật đó bằng bao nhiêu để diện tích xung quanh của hình trụ là lớn nhất ?
A.
2
2
a
B.
2
4
a
C.
2
12
a
D.
2
8
a
Câu 104. Cho tam giác
SOA
vuông tại
O
có
MN SO
với
, MN
lần lượt nằm trên cạnh
, SA OA
như hình vẽ bên dưới. Đặt
=SO h
không đổi. Khi quay hình vẽ quanh
SO
thì tạo thành một hình
trụ nội tiếp hình nón đỉnh
S
có đáy là hình tròn tâm
O
bán kính
.=R OA
Tìm độ dài của
MN
theo
h
để thể tích khối trụ là lớn nhất.
A.
2
=
h
MN
B.
3
=
h
MN
C.
4
=
h
MN
D.
6
=
h
MN
Câu 105. Một cơ sở sản suất đồ gia dụng được đặt hàng làm các chiếc hộp kín hình trụ bằng nhôm
để đựng rượu có thể tích là
3
28Va
=
( )
0a
. Với mục đích tiết kiệm sản suất và mang lại lợi
nhuận cao nhất thì cơ sở sẽ sản xuất những chiếc hộp hình trụ có bán kính đáy
R
sao cho diện tích
nhôm cần dùng là ít nhất. Tìm
R
.
A.
3
7Ra=
. B.
3
27Ra=
. C.
3
2 14Ra=
. D.
3
14Ra=
.
Hướng dẫn giải:
Nhận xét: Diện tích nhôm cần dùng để sản xuất chính là diện tích toàn phần
tp
S
của hình trụ.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
61
Thể tích khối trụ:
3
23
2
28
28
a
V R h a h
R

= = =
(với h là chiều cao chiếc hộp hình trụ).
Ta có:
3
22
28
2 2 2 2
tp
a
S Rh R R
R
= + = +
;
3
3
2
28
2 2 0 14
tp
a
S R R a
R

= − + = =


.
Bảng biến thiên:
Vậy khi diện tích nhôm được dùng ít nhất thì bán kính đáy của hộp hình trụ là
3
14Ra=
.
Câu 106. Một công ty sản xuất bút chì có dạng hình lăng trụ lục giác đều có
chiều cao
18cm
và đáy là hình lục giác nội tiếp đường tròn đường kính
1cm
. Bút chì được cấu tạo từ hai thành phần chính là than chì và bột gỗ ép,
than chì là một khối trụ ở trung tâm có đường kính
1
cm
4
, giá thành
540
đồng
3
/cm
. Bột gỗ ép xung quanh có giá thành
100
đồng
3
/cm
. Tính gần
đúng giá của một cái bút chì được công ty bán ra biết giá nguyên vật liệu
chiếm
15,58%
giá thành sản phẩm.
A.
10000
đồng. B.
8000
đồng.
C.
5000
đồng. D.
3000
đồng.
Hướng dẫn giải
Chọn A.
Gọi
R
và
r
lần lượt là bán kính đường tròn ngoại tiếp lục giác đều và bán
kính của lõi than chì. Ta có
1
2 1 cm
2
RR= =
và
1
cm
8
r =
.
Suy ra diện tích của lục giác đều là
2
3 1 3 3 3
6. 6. .
4 4 4 8
R
S = = =
.
Gọi
V
là thể tích của khối lăng trụ lục giác đều.
1
V
,
2
V
lần lượt là thể tích của khối than chì và
bột gỗ dùng để làm ra một cây bút chì.
Ta có
3
3 3 27 3
. .18 cm
84
V S h= = =
;
23
1
2
19
. .18 cm
8 32
V r h
= = =
3
21
27 3 9
cm
4 32
V V V
= − = −
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
62
Do đó, giá nguyên vật liệu dùng để làm một cây bút chì là
12
540 100VV+
.
Giá bán một cây bút chì là:
( )
12
100 9 27 3 9 100
540 100 . 540. 100 . 10000
15,58 32 4 32 15,58
VV



+ = + −






.
Câu 107. Một hộp đựng bóng tennis có dạng hình trụ. Biết rằng hộp chứa
vừa khít ba quả bóng tennis được xếp theo chiều dọc, các quả bóng tennis
có kích thước như nhau. Thể tích phần không gian còn trống chiếm tỉ lệ
%a
so với hộp đựng bóng tennis. Số
a
gần đúng với số nào sau đây?
A.
50
.
B.
66
.
C.
30
.
D.
33
.
Hướng dẫn giải
Chọn D.
Đặt
,hR
lần lượt là đường cao và bán kính hình đường tròn đáy của hộp đựng bóng tennis.
Dễ thấy mỗi quả bóng tennis có cùng bán kính
R
với hình tròn đáy của hộp và
6hR=
.
Tổng thể tích của ba quả bóng là
33
1
4
3. 4
3
V R R

==
. Thể tích của hộp là
23
0
6V R h R

==
;
Thể tích phần còn trống của hộp đựng bóng là
3
2 0 1
2V V V R
= − =
.
Tỉ lệ phần không gian còn trống so với hộp đựng bóng là
2
0
1
0,33 33%
3
V
a
V
= = =
.
Câu 108. Sử dụng mảnh inox hình chữ nhật
ABCD
có diện tích bằng
2
1m
và cạnh
BC x=
( )
m
để
làm một thùng đựng nước có đáy, không có nắp theo quy trình như sau: Chia hình chữ nhật
ABCD
thành hai hình chữ nhật
ADNM
và
BCNM
, trong đó phần hình chữ nhật
ADNM
được gò thành
phần xung quanh hình trụ có chiều cao bằng
AM
; phần hình chữ nhật
BCNM
được cắt ra một
hình tròn để làm đáy của hình trụ trên. Tính gần đúng giá trị
x
để thùng nước trên có thể tích lớn
nhất.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
63
A.
1,37m
. B.
1,02m
. C.
0,97m
. D.
1m
.
Hướng dẫn giải
Chọn B.
Ta có
.1AB BC =
11
AB
BC x
==
( )
m
.
Gọi
R
là bán kính đáy hình trụ gò được, chu vi hình tròn đáy là
BC x=
( )
m
.
Do đó
2 Rx=
2
x
R =
( )
m
;
2
x
BM R==
1 x
AM AB BM
x
= − = −
( )
m
.
Thể tích khối trụ inox gò được là
( )
2
22
2
11
..
24
xx
V R h x x
x
= = − = −
.
Xét hàm số
( )
( )
23
f x x x x x= − = −

,
0x
( )
2
3f x x
=−
;
( )
0fx
=
3
x =
.
Ta tìm được
( )
( )
0;
23
Max
39
f x f
+

==



. Khi đó đó:
1,02
3
x =
( )
m
.
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
1A
2B
3B
4B
5D
6A
7B
8C
9B
10D
11A
12D
13B
14C
15D
16A
17D
18A
19A
20A
21B
22B
23A
24A
25C
26C
27C
28B
29D
30D
31C
32D
33A
34D
35A
36D
37C
38D
39A
40A
41A
42C
43C
44B
45D
46B
47C
48B
49D
50D
51D
52C
53B
54C
55A
56C
57D
58D
59D
60A
61A
62C
63B
64B
65D
66B
67A
68B
69D
70B
71B
72B
73C
74B
75C
76A
77C
78B
79B
80C
81C
82B
83B
84D
85C
86A
87C
88A
89C
90C
91A
92C
93D
94D
95B
96C
97D
98D
99C
100B
101C
102A
103D
104B
105D
106A
107D
108B
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
64
BÀI 3. MẶT CẦU VÀ KHỐI CẦU
LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP TOÁN
Mặt cầu và các công thức liên quan
Ví dụ minh họa
Mặt cầu: Tập hợp tất cả điểm M
trong không gian cách điểm O cho
trước một khoảng R không đổi
được gọi là mặt cầu tâm O,
bán kính R.
Ký hiệu: hay mặt cầu (S).
Từ hình vẽ, ta có mặt cầu
với các đường kính .
• Diện tích mặt cầu: .
• Thể tích khối cầu: .
Ví dụ 1. Cho mặt cầu
(S) có đường kính là 4a .
Tìm diện tích của mặt cầu
(S) và thể tích khối cầu
tương ứng.
Lời giải: Bán kính của
(S): .
Diện tích mặt cầu (S) là:
.
Thể tích khối cầu (S):
.
Điểm đối với mặt cầu
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu S(O;R)
hay (S) và các điểm A,
B, M (hình vẽ). Ta có:
• A nằm bên
trong (S).
• .
• nằm
ngoài (S).
Ví dụ 2. Cho mặt cầu S(O;3) và
các điểm A, B thỏa mãn ,
. Tìm M thuộc mặt cầu (S)
sao cho bé nhất.
Lời giải: Vì ,
nên A nằm trong
(S), B nằm ngoài S.
bé nhất
và M nằm giữa
đoạn AB.
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu S(O;R) và các mặt
phẳng (P), (Q), . Ta có:
• Mặt phẳng
(P) tiếp xúc (S); (P) được gọi là
tiếp diện của (S).
• Mặt phẳng
(P) không cắt mặt cầu (S).
Ví dụ 3. Cho mặt cầu
và mặt phẳng , biết
khoảng cách từ tâm của mặt
cầu đến mặt phẳng
bằng . Mặt phẳng
cắt mặt cầu theo
giao tuyến là đường tròn có
( )
0R
( )
;S O R
( )
;S O R
2AB CD R==
2
4SR
=
3
4
3
R
V
=
4
2
2
a
Ra==
( )
2
4 16
S
SR

==
( )
33
4 32
33
S
Ra
V

==
OA R
( )
OM R M S=
OB R B
1OA =
4,5OB =
MA MB+
13OA R= =
4,5 3OB R= =
( )
,M S MA MB+
( )
M AB S =
( )
( )
( )
,d O P R=
( )
( )
,d O Q R
( )
S
( )
P
( )
S
( )
P
a
( )
P
( )
S
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
65
• Mặt phẳng cắt mặt cầu (S) theo giao
tuyến là một đường tròn (C).
Đường tròn (C) có tâm I là
hình chiếu của O trên , có
bán kính r thỏa mãn
với
.
Đường tròn (C) có bán kính
lớn nhất khi mặt phẳng đi qua tâm của mặt cầu (S), khi đó
và hay .
chu vi . Diện tích
mặt cầu bằng bao
nhiêu?
Lời giải:
Bán kính đường tròn:
; .
(S) có bán kính:
.
Diện tích mặt cầu (S):
.
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu S(O;R) và ba đường thẳng .
Gọi K, H, I lần lượt là hình chiếu vuông góc của O trên
.
• không cắt mặt cầu (S).
• tiếp xúc mặt cầu (S).
Đường thẳng còn được gọi là tiếp tuyến của (S); H
là tiếp điểm của và (S).
• cắt mặt cầu (S) tại hai điểm
phân biệt (giả sử là A, B). Khi đó:
với .
Đặc biệt: Nếu đi qua tâm O của mặt cầu thì đoạn
AB lớn nhất và bằng 2R (đường kính mặt cầu).
Ví dụ 4. Từ một điểm M nằm ngoài
mặt cầu (O; R), vẽ hai đường thẳng
cắt mặt cầu lần lượt tại A, B và C, D.
a) Chứng minh MA.MB = MC.MD.
b) Gọi MO = d. Tính MA.MB theo R
và d.
Lời giải: a) Xét một mặt phẳng
chứa hai đường thẳng MA, MB cắt
mặt cầu (S) theo một đường tròn (C)
ngoại tiếp tứ giác ABDC.
Xét có: chung;
(góc nội tiếp cùng chắn
cung AC của đường tròn (C)).
Suy ra đồng dạng
.
b) Gọi N, P là giao điểm của MO với
mặt cầu (S), N nằm giữa M, O.
Khi đó: (theo a).
.
( )
( )
,d O R

( )
( )
2 2 2
r OI R+=
( )
( )
,OI d O
=
( )
rR=
0OI =
OI
23a
( )
S
23
3
2
a
ra
==
IO a=
22
2R r IO a= + =
22
4 16S R a

==
1 2 3
,,d d d
1 2 3
,,d d d
( )
11
,d O d OK R d=
( )
22
,d O d OH R d= =
2
d
2
d
( )
33
,d O d OI R d=
2
22
2
AB
OI R

+=


( )
3
,OI d O d=
3
d
,MAD MCB
M
MDA MBC=
,MAD MCB
..
MA MD
MAMB MC MD
MC MB
= =
..MAMB MN MP=
( )( )
22
.MN MP d R d R d R= − + = −
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
66
Vậy: .
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
Giải thích phương pháp
Mặt cầu ngoại tiếp một hình đa diện là mặt cầu đi
qua tất cả các đỉnh của của hình đa diện đó.
Điều kiện cần và đủ để một hình chóp có mặt cầu
ngoại tiếp là đa giác đáy của hình chóp đó nội tiếp một
đường tròn.
Phương pháp chung xác định tâm và bán kính mặt
cầu ngoại tiếp hình chóp: Xét hình chóp
có đáy là đa
giác
nội tiếp một
đường tròn.
Bước 1: Xác
định O là tâm
đường tròn
ngoại tiếp đa
giác đáy.
Bước 2: Kẻ
đường thẳng d qua O và vuông góc với mặt đáy (d
được gọi là trục của đa giác đáy).
Bước 3: Dựng mặt phẳng trung trực (P) của một cạnh
bên hình chóp cắt d tại điểm I. Ta có I là tâm mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp .
• Vì d là trục của đa giác đáy
nên bất kỳ điểm nào thuộc d sẽ cách
đều các đỉnh đa giác đáy. Hay:
(1).
• Vì (2).
• Từ (1) và (2) suy ra
.
Vì vậy I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp .
Đặc biệt:
- Trục của tam giác vuông là
đường thẳng qua trung điểm cạnh
huyền và vuông góc mặt phẳng
chứa tam giác đó.
- Trục của tam giác đều là đường
thẳng đi qua trọng tâm tam giác
và vuông góc mặt phẳng chứa tam
giác đó.
- Trục của hình vuông (hình chữ
nhật) là đường thẳng đi qua tâm
của hình vuông (hình chữ nhật) và
vuông góc với mặt phẳng chứa
hình vuông (hình chữ nhật) đó.
ơ
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc
Ví dụ minh họa
Xét tứ diện
OABC có OA,
OB, OC đôi một
vuông góc nhau.
Vẽ hình hộp chữ
nhật như hình
bên. Mặt cầu (S)
đi qua bốn đỉnh O, A, B, C cũng chính là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của
hình hộp chữ nhật. Vì vậy (S) có tâm I là trung điểm hai đường
chéo ; (S) có bán kính:
Ví dụ 5. Cho tứ diện
OABC có OA, OB, OC đôi
một vuông góc và
Tìm diện
tích mặt cầu ngoại tiếp tứ
diện đã cho.
Lời giải: Ta có:
.
Diện tích mặt cầu:
.
22
.MA MB d R=−
12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
Id
12
...
n
IA IA IA = = =
( )
I P IA IS =
12
...
n
IS IA IA IA= = = =
12
. ...
n
S A A A
,OO CC

2,OA =
3,OB =
5.OC =
2 2 2
2 3 5
2
R
++
=
38
2
=
2
4SR
=
38
4 . 38
4

==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
67
hay .
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh
dưới một góc vuông
Ví dụ minh họa
Hình 1: Xét hình chóp S.ABC có .
Ta có: .
Vậy các đỉnh cùng nhìn cạnh SC dưới một góc vuông, nên mặt
cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC có tâm I là trung điểm của SC, bán
kính .
Hình 2: Xét hình chóp S.ABCD có là
hình vuông (hình chữ nhật).
Ta có: .
Hoàn toàn tương tự, ta có: . Vậy các đỉnh A, B, D cùng nhìn
cạnh SC dưới một góc vuông, nên mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
S.ABCD có tâm I là trung điểm của SC, bán kính .
Ví dụ 6. Tìm tâm và
bán kính mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp
S.ABCD có SA vuông
góc mặt đáy và ABCD
là hình vuông cạnh 2,
. Diện tích
của mặt cầu ấy bằng
bao nhiêu?
Lời giải:
Ta có: ,
.
Ta chứng minh được
các đỉnh A, B, D cùng
nhìn SC dưới một góc
nên mặt cầu ngoại
tiếp hình chóp
S.ABCD có tâm là
trung điểm I của đoạn
SC, có bán kính
.
Diện tích mặt cầu:
ơ
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc mặt đáy
Công thức bán kính
Xét hình chóp có
đáy là đa giác nội tiếp
đường tròn tâm O; vuông góc
với mặt phẳng đáy.
Bước 1: Dựng trục d của đa giác
.
Bước 2: Trong mặt phẳng ,
dựng đường trung trực của đoạn
Đặt , .
Ta có:
.
2 2 2 2 2
2 2 2
OO OC OC OC OA OB
R

+ + +
= = =
2 2 2
2
abc
R
++
=
( )
,SA ABC AB BC⊥⊥
( )
,BC AB BC SA BC SAB BC SB⊥ ⊥ ⊥ ⊥
,AB
2
SC
R =
( )
,SA ABCD ABCD⊥
( )
,BC AB BC SA BC SAB BC SB⊥ ⊥ ⊥ ⊥
CD SD⊥
2
SC
R =
22SA =
22AC =
22
4SC SA AC= + =
0
90
4
2
22
SC
R = = =
2
4 16 .SR

==
12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
1
SA
12
...
n
A A A
( )
1
,SA d
1
h SA=
1ñ
r OA
1
R IA=
22
1
KA IK=+
2
2
1
1
2
SA
OA

=+


2
2
2
ñ
h
r
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
68
cắt d tại I (K là trung điểm ). Vì ;
.Vậy nên I là tâm mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp .
Vậy: .
Ví dụ 7. Tìm thể tích khối cầu ngoại tiếp hình chóp có và . Tam
giác ABC có và .
Lời giải: Gọi là bán kính đường tròn ngoại tiếp , theo định lí Sin (Xem trang 01), ta
có:
.
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC (với SA vuông góc mặt phẳng đáy) là:
. Thể tích khối cầu trên là: .
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều
Công thức bán kính
Xét hình chóp đều
có đáy là đa
giác đều nội
tiếp đường tròn tâm O. Ta
có SO vuông góc với mặt
phẳng đáy.
Bước 1: Nối SO, do
là hình chóp
đều nên SO cũng là trục
của đá giác đáy .
Bước 2: Trong mặt phẳng
, dựng đường trung trực của đoạn cắt SO tại I (K là
trung điểm ).
Vì ; .
Vậy nên I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp .
Đặt và
.
Ta thấy hai tam giác
đồng dạng
nên
.
Vậy .
Ví dụ 8. Tìm diện tích mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều S.ABCD có cạnh bên bằng và cạnh
đáy bằng .
1
SA
1
SA
12
...
n
I d IA IA IA = = =
1
I IS IA =
12
...
n
IA IA IA IS= = = =
12
. ...
n
S A A A
2
2
2
ñ
h
Rr
.S ABC
( )
SA ABC⊥
2SA a=
AC a=
0
30ABC =
ñ
r
ABC
0
22
sin30
sin
ñ ñ ñ
AC a
r r r a
ABC
22
22
2
2
22
ñ
SA a
R r a a
33
4 8 2
33
Ra
V
12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
( )
1
SAO
1
SA
1
SA
12
...
n
I d IA IA IA = = =
1
I IS IA =
12
...
n
IA IA IA IS= = = =
12
. ...
n
S A A A
h SO=
12
...
n
b SA SA SA= = = =
1
,SKI SOA
1
SK SI
SO SA
=
1
.SK SA
SI
SO
=
1
1
.
2
SA
SA
SO
=
2
2
1
22
SA
b
SO h
==
2
2
b
R
h
=
2a
2a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
69
Lời giải: Gọi O là tâm hình vuông ABCD. Ta có:
.
Cạnh bên hình chóp: .
Đường cao hình chóp:
.
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp là:
.
Diện tích mặt cầu là: .
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc với mặt
đáy và đa giác đáy nội tiếp đường tròn
Công thức bán kính
Xét hình chóp
có đáy là đa giác
nội tiếp đường tròn tâm O và
mặt bên vuông góc
mặt đáy.
Gọi K là tâm đường tròn ngoại
tiếp tam giác , E là trung
điểm nên hay
.
Bước 1: Dựng trục d của đa giác .
Bước 2: Dựng trục của cắt d tại I trong mặt phẳng
.
Vì ; .
Vậy nên I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp .
Đặt với
,
.
Ta có:
.
Vậy
.
Ví dụ 9. Tìm bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh ,
mặt bên (SAB) vuông góc với mặt đáy và .
Lời giải: Gọi là bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác SAB, ta có:
. Gọi là bán kính đường tròn ngoại tiếp hình vuông ABCD,
2. 2 2AC a a OA a= = =
2ba=
( )
2
2 2 2
23h SA OA a a a= − = − =
( )
2
2
2
23
23
23
a
ba
R
h
a
= = =
2
2
2
2 3 16
44
33
aa
SR


= = =



12
. ...
n
S A A A
12
...
n
A A A
( )
12
SA A
12
SA A
12
AA
12
KE A A⊥
( )
12
...
n
KE A A A⊥
12
...
n
A A A
12
SA A
( )
,d KE
12
...
n
I d IA IA IA = = =
12
I IS IA IA = =
12
...
n
IA IA IA IS= = = =
12
. ...
n
S A A A
d AB=
( ) ( )
1 2 1 2
...
n
AB SA A A A A=
11
,
bñ
r KA r OA
22
11
R IA OA OI= = +
22
1
OA EK=+
2 2 2
1 1 1
OA KA EA= + −
2
22
2
bñ
d
rr
2
22
2
bñ
d
R r r
2a
0
45ASB =
0
2
2
2sin45
sin
bb
AB a
r r a
ASB
= = =
ñ
r
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
70
suy ra: . Gọi (với . Bán kính mặt
cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD là: .
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều
Xét mặt cầu (S) nội tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC có
cạnh bên bằng b và cạnh đáy bằng a. Gọi M là trung điểm BC và
O là trọng tâm tam giác đều ABC.
Ta có SO là trục của nên
tất cả điểm thuộc SO sẽ cách đều
các mặt bên hình chóp.
Xét tam giác SAM, kẻ tia phân
giác trong góc M cắt SO tại I.
Gọi E là hình chiếu của I trên SM,
khi đó hay I cách đều
mặt đáy và mặt bên (SBC) của hình chóp.Vậy I là tâm mặt cầu (S).
Hai tính chất cần biết đề tìm bán kính R:
• Tính chất 1: IM là phân giác trong góc M của nên
.
• Tính chất 2: Hai tam giác SEI, SOM đồng dạng nên
.
Công thức đặc biệt tìm bán kính R của mặt cầu nội tiếp hình chóp đều:
• Ta có:
.
• Tổng quát: Hình chóp đều luôn có mặt cầu nội tiếp, và bán kính của mặt cầu này là:
, trong đó: V là thể tích khối chóp đều, là tổng diện tích tất cả các mặt hình chóp
đó.
Ví dụ 10. Tìm bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC có tất cả các cạnh bằng a.
Lời giải: Gọi bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp là R, ta có: với ;
2 . 2
22
ñ
AC a
ra
2d AB a
( ) ( )
AB SAB ABCD=
2
2
2 2 2 2
26
2 2 2
bñ
d a a
R r r a a
ABC
IO IE=
SOM
.SI IO SI IO SO OM SO
IO R
SM OM SM OM SM OM SM OM
+
= = = = =
+ + +
.
. . .
SI IE SO R R SOOM
SOOM R OM R SM R
SM OM SM OM OM SM
−
= = − = =
+
. . . . . .
1 1 1 1
. . . .
3 3 3 3
S ABC I SAB I SAC I SBC I ABC S ABC SAB SAC SBC ABC
V V V V V V R S R S R S R S
= + + + = + + +
( )
.
.
3
3
S ABC
S ABC SAB SAC SBC ABC
SAB SAC SBC ABC
V
V R S S S S R
S S S S
= + + + =
+++
3
tp
V
R
S
=
tp
S
3
tp
V
R
S
=
3
.
2
12
S ABC
a
VV==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
71
. Suy ra: .
Mặt cầu nội hình chóp tứ giác đều
Xét mặt cầu nội
tiếp hình chóp tứ giác
đều S.ABCD có O là
tâm của đáy. Gọi M,
N lần lượt là trung
điểm AB, CD. Ta có
SO là trục của hình
vuông ABCD.
Trong tam giác SMN,
kẻ tia phân giác trong
góc M cắt SO tại I.
Gọi H là hình chiếu của I trên cạnh SM, khi đó hay khoảng cách từ I đến mặt bên và
mặt đáy bằng nhau. Vậy I là tâm của mặt cầu nội tiếp hình chóp đều S.ABCD, I cũng là tâm
đường tròn nội tiếp tam giác SMN.
Tính chất cần biết để tìm bán kính R:
• Hai tam giác đồng dạng, suy ra
.
Công thức đặc biệt tìm bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp đều:
• với .
Ví dụ 11. Tìm diện tích mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều S.ABCD có tất cả cạnh bằng a.
Lời giải: Ta có:
.
Bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp S.ABCD là: .
Diện tích mặt cầu này là: .
2
2
3
4 4. 3
4
tp ABC
a
S S a
= = =
3
2
2
3.
6
12
12
3
a
a
R
a
==
IH IO=
,SHI SOM
SI IH SO R R
SM OM SM OM
−
= =
.
. . .
SOOM
SOOM R OM R SM R
OM SM
− = =
+
3
tp
V
R
S
=
.
;
S ABCD tp SAB SBC SCD SAD ABCD
V V S S S S S S
= = + + + +
3
.
2
;
6
S ABCD
a
VV==
( )
2
22
3
4 4 3 1
4
tp SAB SBC SCD SAD ABCD SAB ABCD
a
S S S S S S S S a a
= + + + + = + = + = +
( )
( )
3
2
2
3.
62
6
4
31
a
a
R
a
−
==
+
( )
22
4 2 3S R a

= = −
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
72
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại
tiếp bát diện đều
SABCDT có cạnh bằng
a. Tâm O của mặt cầu
cũng là tâm hình vuông
ABCD cạnh a, vì vậy
bán kính mặt cầu là
.
Ví dụ 12. Tìm thể tích khối cầu ngoại
tiếp hình bát diện đều SABCDT có cạnh
bằng .
Lời giải:
Bán kính mặt cầu là: .
Thể tích khối cầu là: .
[
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại tiếp lăng trụ
đều có cạnh đáy
bằng a và cạnh bên bằng b.
Kẻ trục của hai tam giác đáy,
khi đó tâm I của mặt cầu ngoại
tiếp lăng trụ chính là trung điểm
đoạn .
Bán kính mặt cầu:
hay .
Ví dụ 13. Tính diện tích
mặt cầu ngoại tiếp lăng trụ
đều có cạnh bên bằng 4 và
cạnh đáy bằng 3.
Lời giải: Bán kính mặt
cầu ngoại tiếp lăng trụ:
.
Diện tích mặt cầu là:
.
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại tiếp hình
hộp chữ nhật
có ba kích thước a, b, c.
• Đường chéo hình hộp chữ nhật
là: .
• Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp
chữ nhật có tâm I là trung điểm
đường chéo , có bán kính:
.
Ví dụ 14. Tìm thể tích khối
cầu ngoại tiếp hình hộp chữ
nhật có ba kích thước là
.
Lời giải: Đường chéo
hình hộp chữ nhật (cũng là
đường kính mặt cầu ngoại
tiếp hình hộp đó):
.
Bán kính mặt cầu là:
.
2
2
a
R =
42
4 2. 2
4
2
R ==
3
4 256
33
R
V

==
.ABC A B C
OO
OO
22
R IA OA OI= = +
2
2
22
33
3 2 9 4
a b a b


= + = +





22
12 9
6
ab
R
+
=
22
12 9
6
ab
R
+
=
22
12.3 9.4 7
36 6
+
==
2
7
4
9
SR
==
.ABCD A B C D
2 2 2
d AC a b c
= = + +
AC
2 2 2
22
d a b c
R
++
==
, 2, 6a a a
2 2 2
2 6 3d a a a a= + + =
3
22
d
R ==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
73
Đặc biệt: Khi thì hình hộp chữ nhật trở thành hình
lập phương, có đường chéo , bán
kính mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương là .
Thể tích khối cầu:
.
[
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu nội tiếp
hình lập phương có
cạnh bằng a. Khi đó tâm
I của mặt cầu là trung
điểm một đường chéo bất
kỳ của lập phương, bán
kính .
Ví dụ 15. Tính thể tích khối cầu nội
tiếp hình lập phương có cạnh bằng
.
Lời giải: Bán kính mặt cầu:
.
Thể tích khối cầu: .
Ơ
Mặt cầu ngoại tiếp hình nón
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại tiếp hình
nón có bán kính đáy r và chiều
cao h. Gọi S là đỉnh và O là tâm
đường tròn đáy hình nón,
là thiết diện qua trục.
Kẻ đường kính SE của mặt cầu
thì tam giác SAE vuông tại A.
Ta có:
.
Ví dụ 16. Tìm bán kính mặt cầu
ngoại tiếp hình nón có đường
sinh bằng 10, đường kính đáy
bằng 16.
Lời giải:
Ta có: .
Chiều cao hình nón:
.
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình
nón: .
ơ
Mặt cầu nội tiếp hình nón
Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu (S) nội tiếp hình nón có
bán kính đáy là r, đường cao h.
Gọi S là đỉnh hình nón và O là tâm
đường tròn đáy, thiết diện qua trục là
tam giác SAB. Bán kính R của mặt cầu
(S) cũng là bán kính đường tròn nội tiếp
tam giác SAB.
Ví dụ 17. Tìm thể
tích khối cầu nội tiếp
hình nón có chiều
cao bằng 4, bán kính
đáy bằng 3.
Lời giải:
Bán kính mặt cầu nội
tiếp hình nón trên:
.
abc==
222
3d a a a a= + + =
3
22
da
R ==
3
3
3
4.
49
2
3 3 2
R
V




= = =
2
a
R =
22a
22
2
2
a
Ra==
33
4 8 2
33
Ra
V

==
SAB
2 2 2
IA OA IO=+
( )
2
22
R r h R = + −
22
22
2
2
rh
r h hR R
h
+
+ = =
10, 2 16 8l r r= = =
22
6h l r= − =
22
2
rh
R
h
+
=
22
8 6 25
2.6 3
+
==
22
3.4 3
2
3 3 4
R ==
++
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
74
Ta có hai tam giác SHI, SOA đồng dạng nên
Thể tích khối cầu là:
.
Công thức liên quan đến Chõm cầu
Ví dụ minh họa
Cắt mặt cầu bởi một mặt phẳng bất kỳ, ta thu được hai hình
chõm cầu với đường tròn đáy là giao tuyến giữa mặt phẳng và mặt
cầu đó.
Xét hình chõm cầu có bán kính đường tròn đáy là r, chiều cao h,
thuộc mặt cầu bán kính R. Khi đó:
• Diện tích chõm cầu: .
• Thể tích khối cầu: .
Ví dụ 18. Tìm diện tích
và thể tích chõm cầu khi
cắt mặt cầu (S) bởi một
mặt phẳng, biết rằng
chõm cầu có chiều cao
bằng 1 và đường kính
đáy bằng 3.
Lời giải:
Bán kính đáy chõm cầu:
.
Diện tích chõm cầu:
.
Thể tích chõm cầu:
.
BÀI TẬP MINH HỌA VÀ RÈN LUYỆN
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản
Câu 1. Cho mặt cầu có diện tích bằng
2
16 a
. Khi đó, bán kính mặt cầu bằng
A.
22a
. B.
2a
. C.
2a
. D.
2
2
a
.
Hướng dẫn giải:
Diện tích mặt cầu
22
4 16==S R a

. Bán kính mặt cầu là
2
16
2
4
==
a
Ra
. Chọn C.
Câu 2. Cho khối cầu
()S
có thể tích bằng
36
3
cm .
Diện tích mặt cầu
()S
bằng bao nhiêu ?
A.
2
64 cm .
B.
2
18 cm .
C.
2
36 cm .
D.
2
27 cm .
Hướng dẫn giải:
Thể tích khối cầu
3
3
4
36 36 27 3.
3
= = = =
R
V R R

22
2 2 2 2
SI IH h R R rh
rh Rr R r h R
SA OA r
r h r r h
−
= = − = + =
+ + +
3
49
32
R
V

==
( )
22
2S Rh h r

= = +
( )
2 2 2
3
36
hh
V h R h r

= − = +


3
23
2
rr= =
2
2
3 13
1
24
S


= + =





2
2
.1 3 31
13
6 2 24
V



= + =





ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
75
Diện tích của mặt cầu là
2 2 2
4 4 .3 36 cm .= = =SR
Chọn C
Câu 3. Diện tích mặt cầu bán kính
2a
là
A.
2
4 a
. B.
2
16 a
.
C.
2
16a
. D.
2
4
3
a
.
Câu 4. Tính diện tích mặt cầu khi biết chu vi đường tròn lớn của nó bằng
4
A.
32=S
. B.
16=S
.
C.
64=S
. D.
8=S
.
Câu 5. Một mặt cầu có diện tích xung quanh là
thì có bán kính bằng
A.
3
2
. B.
3
.
C.
1
2
. D.
1
.
Câu 6. Thể tích của khối cầu có bán kính là 1 bằng:
A.
2
. B.
3
.
C.
4
3
. D.
4
.
Câu 7. Thể tích khối cầu có đường kính
2a
bằng
A.
3
4
3
a
. B.
3
4 a
.
C.
3
3
a
. D.
3
2 a
.
Câu 8. Tính diện tích
S
của mặt cầu và thể tích
V
của khối cầu có bán kính bằng
3cm
.
A.
36=S
( )
2
cm
và
36=V
( )
3
cm
.
B.
18=S
( )
2
cm
và
108=V
( )
3
cm
.
C.
36=S
( )
2
cm
và
108=V
( )
3
cm
.
D.
18=S
( )
2
cm
và
36=V
( )
3
cm
.
Câu 9. Cho hình tròn đường kính
4cm=AB
quay xung quanh
.AB
Thể tích của khối tròn xoay tạo
thành bằng
( )
S
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
76
B
A
A.
3
32 cm .
B.
3
16 cm .
C.
3
16
cm .
3
D.
3
32
cm .
3
Câu 10. Cho mặt cầu
1
()S
có bán kính
1
R
và mặt cầu
2
()S
có bán kính
21
2.=RR
Tỉ số diện tích của
mặt cầu
2
()S
và
1
()S
bằng
A.
2.
B.
4.
C.
1
2
D.
3.
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế
Câu 11. Một cái bồn chứa xăng gồm hai nửa hình cầu và một hình
trụ như hình vẽ bên. Các kích thước được ghi (cùng đơn vị dm).
Thể tích của bồn chứa bằng
A.
2888 .
B.
9216 .
C.
3888 .
D.
2169 .
Hướng dẫn giải:
Ta xem thể tích hai nửa bán cầu (hai đầu bồn xăng) cùng bằng thể tích một khối cầu.
Vì vậy thể tích bồn chứa xăng là:
33
22
4 4 .9
.9 .36 3888
33
= + = + =
R
V R h

. Chọn C.
Câu 12. Một cái chao đèn là một phần của mặt xung quanh của một mặt cầu có bán kính bằng
3dm
như hình vẽ. Vật liệu làm chao đèn là thủy tinh có giá
350.000
(đồng/dm
2
). Hỏi số tiền
(làm tròn đến hàng nghìn) để làm chao đèn trên là bao nhiêu?
A.
15.401.000
đồng.
B.
7.910.000
đồng.
C.
6.322.000
đồng.
D.
10.788.000
đồng.
Hướng dẫn giải:
Áp dụng công thức diện tích chỏm cầu
2=S hR
.
Ta có diện tích chao đèn là :
2
23 3 23
2 2 . .3 (dm )
42
= = =S hR
.
Số tiền làm chao đèn là :
3 23
.350000 7.910.000
2
đồng. Chọn B.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
77
Câu 13. Quả bóng rổ size 7 có đường kính 24.5 cm. Tính diện tích bề mặt quả bóng rổ đó
A. 629 cm
2
. B. 1886 cm
2
.
C. 8171 cm
2
.
D. 7700 cm
2
.
Câu 14. Một người dùng một cái ca hình bán cầu có bán kính là
3cm
để múc nước đổ vào trong một
thùng hình trụ chiều cao
10cm
và bán kính đáy bằng
6cm.
Hỏi người ấy sau bao nhiêu lần đổ thì
nước đầy thùng ? (Biết mỗi lần đổ, nước trong ca luôn đầy).
A.
20
lần. B.
10
lần.
C.
12
lần. D.
24
lần.
Câu 15. Một người dùng một cái ca hình bán cầu có bán kính là
3
cm để
múc nước đổ vào trong một thùng hình trụ chiều cao
3cm
và bán kính đáy bằng
12cm.
Hỏi người
ấy sau bao nhiêu lần đổ thì nước đầy thùng ? (Biết mỗi lần đổ, nước trong ca luôn đầy).
A.
10
lần. B.
12
lần.
C.
20
lần. D.
24
lần.
Câu 16. Trên cùng một mặt phẳng, cho mô hình gồm một hình vuông
ABCD
có cạnh
2a
và đường
tròn có đường kính
.AB
Gọi
, MN
lần lượt là trung điểm của
.,AB CD
Diện tích toàn phần của
khối tròn xoay tạo thành khi quay mô hình trên quanh trục
MN
bằng
A.
2
10 .a
B.
2
7.a
C.
2
9.a
D.
2
8.a
Câu 17. Một cái bồn chứa nước gồm hai nửa hình cầu và một hình trụ (như hình vẽ). Đường sinh
của hình trụ bằng hai lần đường kính của hình cầu. Biết thể tích của bồn chứa nước là
3
128
(m ).
3
Diện tích xung quanh của cái bồn chứa nước bằng
A.
2
50 m .
B.
2
64 m .
C.
2
40 m .
D.
2
48 m .
Câu 18. Một cốc nước có dạng hình trụ chiều cao là
15cm,
đường kính đáy là
6cm,
lượng nước ban
đầu trong cốc cao
10cm.
Thả vào cốc nước
5
viên bi hình cầu có cùng đường kính là
2cm.
Hỏi
sau khi thả
5
viên bi, mực nước trong cốc cách miệng cốc bao nhiêu
cm
? (Kết quả làm tròn đến
hàng phần trăm).
A.
4,25cm.
B.
4,81cm.
C.
4,26cm.
D.
3,52cm.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
78
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu với mặt phẳng
Câu 19. Cho mặt cầu
( )
S
và mặt phẳng
( )
P
, biết khoảng cách từ tâm của mặt cầu
( )
S
đến mặt
phẳng
( )
P
bằng
a
. Mặt phẳng
( )
P
cắt mặt cầu
( )
S
theo giao tuyến là đường tròn có chu vi
23a
. Diện tích mặt cầu
( )
S
bằng bao nhiêu?
A.
2
12 a
. B.
2
16 a
. C.
2
4 a
. D.
2
8 a
.
Hướng dẫn giải:
Xét mặt cầu (S) tâm I bán kính R như hình vẽ, mặt phẳng (P) cắt
(S) theo đường tròn tâm H, đường kính AB.
Chu vi đường tròn
23
23
22
= = = =
Ca
C r r a

.
Khoảng cách từ I đến (P):
( )
( )
, ==d I P IH a
.
Suy ra
( )
2
2 2 2
32= + = + =R r IH a a a
.
Vậy diện tích mặt cầu là:
( )
2
22
4 4 2 16= = =S R a a
. Chọn B.
Câu 20. Cho hình cầu đường kính
2 3.a
Mặt phẳng
()P
cắt hình cầu theo thiết diện là hình tròn
có bán kính bằng
2.a
Tính khoảng cách từ tâm hình cầu đến mặt phẳng
( ).P
A.
.a
B.
2
a
C.
10.a
D.
2 5.a
Câu 21. Mặt phẳng
()P
cắt khối cầu tâm
O
theo đường tròn có bán kính bằng
4cm
và khoảng cách
từ
O
đến mặt phẳng
()P
bằng
3cm.
Bán kính
R
của mặt cầu bằng
A.
3 3cm.
B.
5cm.
C.
3 2cm.
D.
6cm.
Câu 22. Cho mặt cầu
()S
tâm
.I
Một mặt phẳng
()P
cắt mặt cầu
()S
theo giao tuyến là đường tròn
có chu vi
8,
biết khoảng cách từ
I
đến mặt phẳng
()P
bằng
3.
Tính diện tích
S
của mặt cầu
đã cho.
A.
25 .=S
B.
100 .=S
C.
75 .=S
D.
50 .=S
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
79
I
2
I
1
Câu 23. Mặt phẳng
()P
cắt mặt cầu tâm
O
theo đường tròn có diện tích bằng
9.
Biết rằng chu vi
hình tròn lớn nhất của hình cầu bằng
10 .
Khoảng cách từ điểm
O
đến
()P
bằng
A.
3.
B.
4.
C.
5.
D.
8.
Câu 24. Một khối cầu có thể tích bằng
3
32
3
a
Mặt phẳng
()P
cắt khối cầu theo thiết diện là hình
tròn có chu vi bằng
2,4 .a
Tính khoảng cách
d
từ tâm mặt cầu đến
( ) ?P
A.
1,4 .=da
B.
1,5 .=da
C.
1,6 .=da
D.
1,7 .=da
Câu 25. Hai khối cầu có cùng bán kính
R
giao nhau sao cho tâm mặt cầu này nằm trên mặt cầu kia.
Tính bán kính
r
của đường tròn giao tuyến của hai mặt cầu ?
A.
2.=rR
B.
3.=rR
C.
2
3
=
R
r
D.
3
2
=
R
r
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp (nội tiếp) hình chóp và lăng trụ
Bài toán 1. Hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một
góc
0
90
được thực hiện trong phần lí thuyết trang 04 .
Câu 26. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy
ABCD
là hình chữ nhật có đường chéo bằng
2a
, cạnh
SA
có độ dài bằng
2a
và vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp
.S ABCD
.
A.
6
2
a
. B.
6
12
a
. C.
6
4
a
. D.
26
3
a
.
Hướng dẫn giải:
Ta chứng minh được các tam giác SBC, SDC vuông lần lượt tại B
và D nên các đỉnh A, B, D cùng nhìn SC dưới một góc
0
90
. Vậy
mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có tâm I là trung điểm của SC và bán
kính
2 2 2 2
4 2 6
2 2 2 2
++
= = = =
SC SA AC a a a
R
. Chọn A.
Bài toán 2. Hình chóp có các cạnh bên vuông góc với mạt đáy
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
80
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với đáy được thực
hiện trong phần lí thuyết trang 04, trang 05.
Câu 27. Cho hình chóp
SABC
có đáy
ABC
là tam giác vuông cân tại
B
và
=AB a
. Cạnh bên
SA
vuông góc với mặt phẳng đáy. Đường thẳng
SC
tạo với đáy một góc
0
60
. Tính diện tích
mặt cầu đi qua bốn đỉnh của hình chóp
SABC
A.
2
8a
. B.
2
32
3
a
. C.
2
8
3
a
. D.
2
4a
.
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp là
2
2
2
ñ
SA
Rr

=+


,
trong đó bán kính đường trong ngoại tiếp đa giác (tam giác) đáy
là
2
22
ñ
AC a
r ==
và
0
tan60 6==SA AC a
.
Vậy
22
62
2
22
aa
Ra
= + =
. Diện tích mặt cầu (S) là
22
48S R a

==
.
Bài toán 3. Hình chóp đều
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều được thực hiện trong phần lí thuyết
trang 05 và trang 06.
Câu 28. Cho hình chóp tứ giác đều
.S ABCD
có cạnh đáy bằng
3 2 ,a
cạnh bên bằng
5.a
Tính
bán kính
R
của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
..S ABCD
A.
3=Ra
. B.
2=Ra
. C.
25
8
=
a
R
. D.
2=Ra
.
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều được tính theo công thức
2
2
=
b
R
h
trong đó b là cạnh bên và h là chiều cao của hình chóp.
Ta có
3 2. 2 6 3= = =AC a a OA a
.
Khi đó:
( )
( )
2
2 2 2
5 , 5 3 4= = = − = − =b a h SO SA OA a a a
.
Vậy bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp là
22
25 25
2 2.4 8
= = =
b a a
R
ha
. Chọn C.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
81
Bài toán 4. Hình chóp có mặt bên vuông góc với mặt đáy
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc với đáy được thực
hiện trong phần lí thuyết trang 06, trang 07.
Câu 29. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy
ABCD
là hình vuông cạnh
a
, tam giác
SAB
đều và
nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích
V
của khối cầu ngoại tiếp
hình chóp đã cho.
A.
3
7 21
54
=
a
V
. B.
3
7 21
18
=
a
V
.
C.
3
43
81
=
a
V
. D.
3
43
27
=
a
V
.
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp S.ABCD được tính
theo công thức
2
22
4
bñ
d
R r r= + −
; trong đó
b
r
là bán kính
đường tròn ngoại tiếp tam giác SAB và
2 3 3
.
3 2 3
b
aa
r SG= = =
;
ñ
r
là bán kính đường tròn ngoại tiếp hình vuông ABCD với
2
22
ñ
AC a
r ==
;
d AB a==
.
Bán kính mặt cầu (S) là
22
2
3 2 21
3 2 4 6
a a a a
R
= + − =
.
Thể tích khối cầu (S) là
3
33
4 4 21 7 21
3 3 6 54

= = =



R a a
V
. Chọn A.
Câu 30. Tính đường kính mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương có cạnh bằng
3.a
A.
3a
. B.
3a
.
C.
6a
. D.
3
2
a
.
Câu 31. Cho khối cầu tiếp xúc với tất cả các mặt của một hình lập phương. Gọi
1
V
;
2
V
lần lượt là
thể tích của khối cầu và khối lập phương đó. Tính
1
2
V
k
V
=
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
82
A.
2
3
k
=
. B.
6
k
=
.
C.
3
k
=
. D.
2
3
k
=
.
Câu 32. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước
,,abc
nội tiếp một mặt cầu. Tính diện tích
S
của
mặt cầu đó
A.
( )
2 2 2
16 .S a b c
= + +
B.
( )
2 2 2
.S a b c
= + +
C.
( )
2 2 2
4.S a b c
= + +
D.
( )
2 2 2
8.S a b c
= + +
Câu 33. Một mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật có kích thước
Mặt cầu trên có bán kính bằng bao nhiêu?
A. . B. .
C. . D. .
Câu 34. Cho lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng
a
cạnh bên bằng
b
. Tính thể tích của khối cầu
đi qua các đỉnh của lăng trụ.
A.
( )
3
22
1
4 3 .
18 3
ab+
B.
( )
3
22
4 3 .
18 3
ab
+
C.
( )
3
22
4.
18 3
ab
+
D.
( )
3
22
4 3 .
18 2
ab
+
Câu 35. Một vật thể đựng đầy nước hình lập phương không có nắp. Khi thả một khối cầu kim loại
đặc vào trong hình lập phương thì thấy khối cầu tiếp xúc với tất cả các mặt của hình lập phương
đó. Tính bán kính của khối cầu, biết thể tích nước còn lại trong hình lập phương là 10. Giả sử các
mặt của hình lập phương có độ dày không đáng kể
A.
3
15
12 2
−
.
B.
3
9
24 4
−
.
C.
3
15
24 4
−
.
D.
3
9
12 2
−
.
Câu 36. Cho lăng trụ đứng
.ABC A B C
có đáy là tam giác
ABC
vuông cân tại
A
,
AB a=
,
3AA a
=
. Tính bán kính
R
của mặt cầu đi qua tất cả các đỉnh của hình lăng trụ theo
a
.
. ' ' ' 'ABCD A B C D
4,=AB a
5 , ' 3 .==AD a AA a
52
2
a
6a
23a
32
2
a
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
83
A.
5
2
a
R =
. B.
2
a
R =
.
C.
2Ra=
. D.
2
2
a
R =
.
Câu 37. Cho hình lăng trụ đứng
.ABC A B C
có đáy
ABC
là tam giác vuông tại
A
,
3AB a=
,
2BC a=
, đường thẳng
AC
tạo với mặt phẳng
( )
BCC B

một góc
30
. Tính diện tích
S
của mặt
cầu ngoại tiếp hình lăng trụ đã cho?
A.
2
24Sa
=
.
B.
2
6Sa
=
.
C.
2
4Sa
=
.
D.
2
3Sa
=
.
Câu 38. Trong không gian, cho hình chóp
.S ABC
có
,,SA AB BC
đôi một vuông góc với nhau và
, , .SA a AB b BC c===
Mặt cầu đi qua
,,,S A B C
có bán kính bằng
A.
2( )
.
3
abc++
B.
2 2 2
.abc++
C.
2 2 2
2.abc++
D.
2 2 2
1
.
2
abc++
Câu 39. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy là hình vuông cạnh
a
. Cạnh bên
6SA a=
và vuông góc
với đáy
( )
ABCD
. Tính theo
a
diện tích mặt cầu ngoại tiếp khối chóp
.S ABCD
.
A.
2
8 a
. B.
2
2a
.
C.
2
2 a
. D.
2
2a
.
Câu 40. Cho hình chóp
.S ABC
có đáy là tam giác đều cạnh
2a
,
SA
vuông góc với mặt phẳng đáy,
góc giữa mặt phẳng
( )
SBC
và mặt phẳng đáy bằng
0
30
. Diện tích của mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp
.S ABC
bằng
A.
2
43
3
a
. B.
2
19
3
a
.
C.
2
19
9
a
. D.
2
13 a
.
Câu 41. Cho hình chóp
.S ABC
có đáy là tam giác đều cạnh
4a
,
SA
vuông góc với mặt phẳng đáy,
góc giữa mặt phẳng
( )
SBC
và mặt phẳng đáy bằng
60
. Diện tích của mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp
.S ABC
bằng
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
84
A.
2
172
3
a
. B.
2
76
3
a
.
C.
2
84 a
. D.
2
172
9
a
Câu 42. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy là hình chữ nhật với
3AB a=
,
4BC a=
,
12SA a=
và
SA
vuông góc với đáy. Tính bán kính
R
của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
.S ABCD
.
A.
13
2
a
R =
. B.
6Ra=
.
C.
5
2
a
R =
. D.
17
2
a
R =
.
Câu 43. Cho hình chóp
.S ABC
có tam giác
ABC
vuông tại
B
,
SA
vuông góc với mặt phẳng
()ABC
.
5, 3, 4SA AB BC= = =
. Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
.S ABC
A.
52
2
R =
. B.
5R =
.
C.
5
2
R =
. D.
52R =
.
Câu 44. Cho tứ diện
ABCD
có tam giác
BCD
vuông tại
C
,
AB
vuông góc với mặt phẳng
( )
BCD
,
5AB a=
,
3BC a=
và
4CD a=
. Tính bán kính
R
của mặt cầu ngoại tiếp tứ diện
ABCD
.
A.
52
3
a
R =
. B.
53
3
a
R =
.
C.
52
2
a
R =
. D.
53
2
a
R =
.
Câu 45. Nếu tứ diện đều có cạnh bằng
a
thì mặt cầu ngoại tiếp của tứ diện có bán kính bằng:
A.
2
6
a
. B.
2
4
a
.
C.
6
4
a
. D.
6
6
a
.
Câu 46. Hình chóp đều
.S ABCD
tất cả các cạnh bằng
a
. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp hình chóp là
A.
2
4 a
. B.
2
a
.
C.
2
2 a
D.
2
2 a
.
Câu 47. Cho hình chóp tứ giác đều có góc giữa mặt bên và mặt đáy bằng
60
. Biết rằng mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp đó có bán kính
3.Ra=
Tính độ dài cạnh đáy của hình chóp tứ giác đều nói
trên.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
85
A.
12
5
a
. B.
2a
.
C.
3
2
a
. D.
9
4
a
.
Câu 48. Cho hình chóp đều
.S ABC
có đáy
ABC
là tam giác đều cạnh
AB a=
, góc giữa mặt bên
với mặt phẳng đáy bằng
0
60
. Tính bán kính mặt cầu đi qua bốn đỉnh của hình chóp
.S ABC
A.
3
2
a
. B.
7
12
a
.
C.
7
16
a
. D.
2
a
.
Câu 49. Cho mặt cầu tâm
O
và tam giác
ABC
có ba đỉnh nằm trên mặt cầu với góc
0
30BAC =
và
BC a=
. Gọi
S
là điểm nằm trên mặt cầu, không thuộc mặt phẳng
( )
ABC
và thỏa mãn
SA SB SC==
, góc giữa đường thẳng
SA
và mặt phẳng
( )
ABC
bằng
0
60
. Tính thể tích
V
của
khối cầu tâm
O
theo
a
.
A.
3
3
.
9
Va
=
B.
3
32 3
.
27
Va
=
C.
3
43
.
27
Va
=
D.
3
15 3
.
27
Va
=
Câu 50. Cho hình chóp
.S ABC
có
0
, 30AB a ACB==
. Biết
SAB
là tam giác đều và nằm trong mặt
phẳng vuông góc với đáy
( )
ABC
. Tính diện tích mặt cầu
mc
S
ngoại tiếp hình chóp
.S ABC
.
A.
2
7
3
mc
a
S
=
. B.
2
13
3
mc
a
S
=
.
C.
2
7
12
mc
a
S
=
. D.
2
4
mc
Sa
=
.
Câu 51. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy là hình vuông cạnh
a
,
SAB
là tam giác đều và nằm trong
mặt phẳng vuông góc với đáy. Tính diện tích
S
của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
.S ABCD
A.
2
3Sa
=
. B.
2
4
3
a
S
=
.
C.
2
7
3
a
S
=
. D.
2
7Sa
=
.
Câu 52. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy
ABCD
là hình vuông cạnh
a
, tam giác
SAB
đều và nằm
trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích
V
của khối cầu ngoại tiếp hình chóp
đã cho.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
86
A.
3
7 21
54
a
V
=
. B.
3
7 21
18
a
V
=
.
C.
3
43
81
a
V
=
. D.
3
43
27
a
V
=
.
Câu 53. Cho tứ diện
ABCD
có
2 , 3AB BC AC BD a AD a= = = = =
; hai mặt phẳng
( )
ACD
và
( )
BCD
vuông góc với nhau. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp tứ diện
ABCD
bằng
A.
2
64
27
a
. B.
2
4
27
a
.
C.
2
16
9
a
. D.
2
64
9
a
.
Câu 54. Cho hình chóp
.S ABCD
có đáy
ABCD
là hình chữ nhật. Tam giác
SAB
nằm trong mặt
phẳng vuông góc với mặt phẳng
( )
ABCD
. Biết rằng
,3AB a AD a==
và
60ASB =
. Tính diện
tích khối cầu ngoại tiếp hình chóp
.S ABCD
.
A.
2
13
2
a
S
=
. B.
2
13
3
a
S
=
.
C.
2
11
2
a
S
=
. D.
2
11
3
a
S
=
.
Câu 55. Cho hình chóp S.ABC có
3
2
a
SA =
, các cạnh còn lại cùng bằng a. Bán kính R của mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp S.ABC là:
A.
13
2
a
R =
. B.
3
a
R =
.
C.
13
3
a
R =
. D.
13
6
a
R =
.
Hướng dẫn giải:
Chọn D.
Gọi M là trung điểm đoạn BC. Vì các tam giác SBC, ABC đều cạnh a nên
33
;
22
aa
SM AM SA= = =
. Suy ra giác
SAM
đều.
Gọi O là tâm đường trong ngoại tiếp tam giác ABC (O cũng là trọng tâm tam giác ABC).
Kẻ trục Ox của tam giác ABC (Ox qua O và vuông với (ABC). Trong tam giác SAM, kẻ trung trực
Ey của cạnh SA (E là trung điểm SA); Ey cắt Ox tại I.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
87
Do tam giác SAM đều nên Ey trùng với trung tuyến ME.
Ta có:
;I Oy IA IB IC I Ey IA IS = = =
.
Vậy I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC. Gọi
R là bán kính mặt cầu này.
Xét tam giác AME có
0
30AME =
nên
0
tan30
OI AE
OM ME
==
33
.
.
64
6
33
.
22
aa
OM AE a
OI
ME
a
= = =
.
Khi đó
22
22
13
3 36 6
a a a
R IA OA OI= = + = + =
.
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp mặt nón, mặt trụ
Câu 56. Cho mặt cầu bán kính bằng
5cm,
cắt mặt cầu này bằng một mặt phẳng sao cho thiết diện
tạo thành là một đường tròn đường kính
4cm.
Tính thể tích khối nón có đáy là thiết diện vừa tạo
và đỉnh là tâm của hình cầu đã cho.
A.
3
19,18cm .
B.
3
19,20cm .
C.
3
19,21cm .
D.
3
19,19cm .
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu
5cm,R =
bán kính đường tròn giao tuyến là
2cmr =
.
Chiều cao khối nón:
22
h R r=−
21.=
Thể tích khối nón là
2
1 4 21
19,20
33
V r h

= =
3
cm .
Chọn B.
Câu 57. Cho khối cầu tâm
O
bán kính
R
. Mặt phẳng
()P
cách
O
một khoảng
x
cắt khối cầu
theo một hình tròn
( ).C
Một khối nón
()N
có đỉnh thuộc mặt cầu, đáy là hình tròn
( ).C
Biết
khối nón
()N
có thể tích lớn nhất, khi đó giá trị của
x
bằng
A.
3
R
x =
B.
2
R
x =
C.
2
2
R
x =
D.
3
4
R
x =
Hướng dẫn giải:
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
88
Đặt
IO x=
thì
2 2 2
r R x=−
và
.h x R=+
2 2 2
()
11
( ).( )
33
N
V r h R x x R

= = − +
(2 2 ).( ).( )
6
a b c
R x R x R x
= − + +
3
Cauchy
32
81
R
3
( )max
32
81
N
R
V
=
Dấu
""=
22
3
R
R x R x x− = + =
Chọn A.
Câu 58. Cho mặt cầu
()S
bán kính
R
không đổi. Một hình trụ có chiều cao
h
và bán kính đáy
r
thay đổi nội tiếp mặt cầu. Tính chiều cao
h
theo
R
sao cho diện tích xung quanh của hình trụ
lớn nhất ?
A.
2.hR=
B.
3
2
R
h =
C.
3
2
R
h =
D.
2
2
R
h =
Hướng dẫn giải:
Gọi
I
là trung điểm của
OO
thì
I
là tâm mặt cầu (S).
IOA
có
2
2 2 2 2
1
4.
42
h
r R r R h= − = −
Diện tích xung quanh hình trụ:
22
xq(T)
24S rh h R h

= = −
2 2 2
Cauchy
2 2 2
(4 )
.(4 )
2
a
b
h R h
h R h

+−
= −
22
xq(T) xq(T)max
2 2 .S R S R

=
Dấu
""=
xảy ra khi và chỉ khi
2 2 2
4 2 .h R h h R= − =
Chọn A.
O
I
R
x
r
R
Ghi nhớ: Với a, b, c là các số không âm thì
23
;
23
a b a b c
ab abc
+ + +

.
Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi
.abc==
.
O
O
’
I
A
R
h
r
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
89
Câu 59. Cho hình cầu bán kính bằng
10cm,
cắt hình cầu này bằng một mặt phẳng sao cho thiết diện
tạo thành là một đường tròn có chu
16 .
Tính thể tích khối nón có đáy là thiết diện vừa tạo và
đỉnh là tâm của hình cầu đã cho.
A.
3
128 cm .
B.
3
126 cm .
C.
3
136 cm .
D.
3
132 cm .
Câu 60. Cho mặt cầu
()S
tâm
,O
bán kính
3.R =
Mặt phẳng
()P
cách
O
một khoảng bằng
1
và
cắt
()S
theo giao tuyến là đường tròn
()C
có tâm
.H
Gọi
T
là giao điểm của tia
HO
với
( ).S
Tính thể tích
V
của khối nón có đỉnh
T
và đáy là hình tròn
( ).C
A.
32
3
V
=
B.
16 .V
=
C.
32 .V
=
D.
16
3
V
=
Câu 61. Cho hình nón có bán kính đáy bằng
6,
chiều cao bằng
8.
Biết rằng có một mặt cầu tiếp xúc
với tất cả các đường sinh của hình nón, đồng thời tiếp xúc với mặt đáy của hình nón. Tính bán
kính mặt cầu đó.
A.
10
3
B.
7
4
C.
17
4
D.
3.
Câu 62. Cho hình nón có bán kính đáy
5,Ra=
độ dài đường sinh
13 .a=
Thể tích khối cầu nội
tiếp hình nón bằng
A.
3
40
9
a
B.
3
400
27
a
C.
3
4000
27
a
D.
3
4000
81
a
Câu 63. Cho khối cầu tâm
O
bán kính
6.
Mặt phẳng
()P
cách
O
một khoảng
x
cắt khối cầu theo
một hình tròn
( ).C
Một khối nón có đỉnh thuộc mặt cầu, đáy là hình tròn
( ).C
Biết khối nón có
thể tích lớn nhất, khi đó giá trị của
x
bằng
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
90
A.
2.x =
B.
1.x =
C.
3 2.x =
D.
6 2.x =
Câu 64. Cho mặt cầu tâm
,O
bán kính
.R
Xét mặt phẳng
()P
thay đổi cắt mặt cầu theo giao tuyến
là đường tròn
( ).C
Hình nón
()N
có đỉnh
S
nằm trên mặt cầu, có đáy là đường tròn
()C
và có
chiều cao là
h
với
.hR
Tính
h
để thể tích khối nón được tạo nên bởi
()N
có giá trị lớn nhất ?
A.
3.hR=
B.
2.hR=
C.
4
3
R
h =
D.
3
2
R
h =
Câu 65. Trong các hình nón nội tiếp hình cầu có bán kính bằng
9,
tính bán kính đường tròn đáy
r
của hình nón có thể tích lớn nhất ?
A.
4 2.r =
B.
5 2.r =
C.
6 2.r =
D.
3 2.x =
Câu 66. Cho hình trụ có chiều cao bằng
4
nội tiếp trong hình cầu bán kính bằng
3.
Tính thể tích
V
của khối trụ này.
A.
40 .V
=
B.
20 .V
=
C.
36 .V
=
D.
20
3
V
=
Câu 67. Một hình trụ có đường kính đáy bằng chiều cao và nội tiếp trong mặt cầu bán kính
.R
Diện
tích xung quanh của hình trụ bằng
A.
2
4.R
B.
2
2.R
C.
2
2 2 .R
D.
2
2.R
Câu 68. Hình trụ
()T
bán kính đáy bằng
3,R
chiều cao bằng
8R
có hai đáy nằm trên mặt cầu
( ).S
Thể tích của khối cầu bằng
A.
3
125 .R
B.
3
25 .R
C.
3
500
3
R
D.
3
375
4
R
Câu 69. Cho mặt cầu
()S
bán kính
2.R =
Một hình trụ có chiều cao
h
và bán kính đáy
r
thay
đổi nội tiếp mặt cầu. Diện tích xung quanh lớn nhất của khối trụ bằng
90
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
91
A.
2.
B.
4.
C.
6.
D.
8.
Câu 70. Cho mặt cầu
()S
bán kính
5.R =
Một hình trụ có chiều cao
h
và bán kính đáy
r
thay đổi
nội tiếp mặt cầu. Tính chiều cao
h
để diện tích xung quanh của hình trụ lớn nhất ?
A.
2 2.h =
B.
4 2.h =
C.
5 2.h =
D.
3 2.h =
Câu 71. Cho mặt cầu
()S
bán kính
4.R =
Một hình trụ có chiều cao
h
và bán kính đáy
r
thay đổi
nội tiếp mặt cầu. Diện tích xung quanh lớn nhất của khối trụ bằng
A.
8.
B.
64 .
C.
32 .
D.
16 .
Câu 72. Cho khối cầu
( )
S
tâm
I
, bán kính
R
không đổi. Một khối trụ thay đổi có chiều cao
h
và
bán kính đáy
r
nội tiếp khối cầu. Tính chiều cao
h
theo
R
sao cho thể tích khối trụ lớn nhất.
A.
2
2
R
h =
.
B.
23
3
R
h =
.
C.
2hR=
.
D.
3
3
R
h =
.
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG – VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU
Câu 73. Trong tất cả các hình chóp tứ giác đều nội tiếp mặt cầu có bán kính bằng
9
, tính thể tích
V
của khối chóp có thể tích lớn nhất.
A.
576 2V =
. B.
144 6V =
. C.
144V =
. D.
576V =
.
Hướng dẫn giải:
Chọn D.
Xét hình chóp tứ giác đều S.ABCD như hình vẽ nội tiếp
mặt cầu tâm I (hình vẽ).
Đặt cạnh hình vuông đáy bằng x và
SO h=
(x > 0, h > 0).
Ta có :
2
2
2
,
22
xx
OB SB h= = +
.
Xét các tam giác vuông SOB, SKI có :
cos
SK SO
S
SI SB
==
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
92
2
2 2 2 2
11
. . 9 36 2
2 2 2
x
SB SO SI h h x h h

= + = = −


.
Thể tích khối chóp :
( )
22
11
. 36 2
33
V h x h h h= = −
.
Ta có :
( )
( )
3
2
1 1 1 36 2
. 36 2 . . 36 2 . 576 576
3 3 3 3
h h h
h h h h h h V
+ + −

− = − =


hay
max
576V =
.
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi :
36 2 12; 12h h h x= − = =
. Vậy
576
max
V =
.
Câu 74. Cho mặt cầu
()S
có bán kính
5R =
. Khối tứ diện
ABCD
có tất cả các đỉnh thay đổi và
cùng thuộc mặt cầu
()S
sao cho tam giác
ABC
vuông cân tại
B
và
DA DB DC==
. Biết thể tích
lớn nhất của khối tứ diện
ABCD
là
a
b
(
a
,
b
là các số nguyên dương và
a
b
là phân số tối giản),
tính
ab+
.
A.
1173ab+=
. B.
4 081ab+=
.
C.
128ab+=
. D.
5 035ab+=
.
Hướng dẫn giải:
Chọn B.
Gọi
H
là trung điểm của
AC
. Vì tam giác
ABC
vuông cân tại
B
và
DA DB DC==
nên
()DH ABC⊥
và tâm I của mặt cầu
()S
thuộc
DH
.
Đặt
DH h=
và
AH x=
(
0 5;5 10xh
). Ta có
5ID IA==
và
5IH h=−
.
Xét tam giác vuông
AIH
có
2 2 2 2 2 2 2
25 ( 5) 10 10AH AI IH h h h x h h= − = − − = − = −
.
Diện tích tam giác
ABC
là:
22
1
. 10
2
ABC
S AC BH x h h= = = −
.
Thể tích khối tứ diện
ABCD
là:
2
11
. (10 )
33
ABC
V S DH h h h= = −
( ) ( )
3
1 1 1 20 2 4000
. . 10 . . 20 2 .
3 6 6 3 81
h h h
h h h h h h
+ + −

= − = − =


.
Vậy
max
4000
4 081
81
a
V a b
b
= = + =
; khi đó
20 10h h h= − =
.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
93
Câu 75. Trên mặt phẳng
( )
P
cho góc
60xOy =
. Đoạn
SO a=
và SO vuông góc với mặt phẳng
( )
P
. Các điểm
,MN
chuyển động trên
,Ox Oy
sao cho ta luôn có:
OM ON a+=
. Tính diện
tích của mặt cầu
( )
S
có bán kính nhỏ nhất ngoại tiếp tứ diện
SOMN
.
A.
2
4
3
a
. B.
2
3
a
. C.
2
8
3
a
. D.
2
16
3
a
.
Hướng dẫn giải:
Chọn A.
Gọi
H
,
I
lần lượt là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN
và tâm mặt cầu ngoại tiếp tứ diện
SOMN
2
2 2 2 2
4
a
R OH IH OH = + = +
.
Áp dụng định lý sin trong tam giác
OMN
ta có:
2
sin60
MN
OH=
3
MN
OH=
.
Áp dụng định lý cosin trong tam giác
OMN
ta có
2 2 2
2. . cosMN OM ON OM ON MON= + −
22
.OM ON OM ON= + −
( )
2
3.OM ON OM ON= + −
2
3.a OM ON=−
( )
2
2
2
3
44
OM ON
a
a
+
− =
.
Ta có:
2
2
4
a
MN
22
22
3
4 12
aa
OH OH
. Khi đó:
2 2 2 2
22
4 4 12 3
a a a a
R OH= + + =
.
Bán kính nhỏ nhất của mặt cầu ngoại tiếp tứ diện
SOMN
bằng
3
a
.
Diện tích của mặt cầu
( )
S
tương ứng là
( )
2
4
S
SR
=
2
4
3
a
=
.
Câu 76. Một cái thùng đựng đầy nước được tạo thành từ việc cắt mặt xung quanh của một hình nón
bởi một mặt phẳng vuông góc với trục của hình nón. Miệng thùng là đường tròn có bán kính bằng
ba lần bán kính mặt đáy của thùng. Người ta thả vào đó một khối cầu có đường
kính bằng
3
2
chiều cao của thùng nước và đo được thể tích nước tràn ra ngoài
là
( )
3
54 3 dm
. Biết rằng khối cầu tiếp xúc với mặt trong của thùng và đúng
một nửa của khối cầu đã chìm trong nước. Thể tích nước còn lại trong thùng
có giá trị nào sau đây?
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
94
A.
( )
3
46
3
5
dm
. B.
( )
3
18 3 dm
.
C.
( )
3
46
3
3
dm
. D.
( )
3
18 dm
.
Hướng dẫn giải:
Chọn C.
Xét một thiết diện qua trục của hình nón như hình vẽ. Hình thang cân
ABCD
(
IJ
là trục đối xứng) là thiết diện của cái thùng nước, hình
tròn tâm
I
bán kính
IH
là thiết diện của khối cầu. Các đường thẳng
AD
,
BC
,
IJ
đồng qui tại
E
.
Đặt bán kính của khối cầu là
IH R=
, bán kính mặt đáy của thùng là
3JD r IB r= =
, chiều cao của thùng là
IJ h=
. Ta có
3
14
. 54 3 3 3
23
RR

= =
;
3
2 6 3 4 3
2
h R h= = =
.
Xé hai tam giác đồng dạng EIB và EJC:
1 1 1
.4 3 2 3
3 3 2 2
EJ JC r
EJ IJ
EI IB r
= = = = = =
; suy ra
63IE =
.
Tam giác IAE vuông tại I có:
2 2 2 2
1 1 1 1 1 1
2
27 9 108
r
IH IA IE r
= + = + =
.
Thể tích của thùng nước là:
22
11
1 1 208 3
..
3 3 3
V IA IE JD JE V

= − =
.
Vậy thể tích nước còn lại trong thùng là
( )
3
208 3 46 3
54 3
33
V dm

= − =
.
Câu 77. Cho tứ diện
OABC
có
, ,OA a OB b OC c= = =
và đôi một vuông góc với nhau. Gọi
r
là
bán kính mặt cầu tiếp xúc với bốn mặt của tứ diện. Giả sử
,a b a c
. Giá trị nhỏ nhất của
a
r
là
A.
13+
. B.
23+
. C.
3
. D.
33+
.
Hướng dẫn giải:
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
95
Chọn D.
Kẻ đường cao
AH
của tam giác
ABC
.
Vì
( )
BC OA
BC OAH BC OH
BC AH
⊥
⊥ ⊥
⊥
.
Tam giác OBC vuông tại O có:
2 2 2
22
1 1 1 bc
OH
OH OB OC
bc
= + =
+
.
Tam giác
AOH
vuông tại
O
có:
2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2
22
22
b c a b b c c a
AH OA OH a AH
bc
bc
++
= + = + =
+
+
.
Tam giác
OBC
có
22
BC b c=+
nên
2 2 2 2 2 2
11
.
22
ABC
S AH BC a b b c c a= = + +
.
Diện tích toàn phần của hình chóp
.O ABC
là:
(
)
2 2 2 2 2 2
1
2
tp OAB OBC OAC ABC
S S S S S ab bc ca a b b c c a= + + + = + + + + +
.
Dễ thấy thể tích khối chóp
.O ABC
là
11
.
63
tp
V abc S r==
.
Suy ra
2 2 2 2 2 2
2
tp
S
a ab bc ca a b b c c a
r bc bc
+ + + + +
==
22
22
1 1 1 1 1 1 1 1 3 3
a a a a
c b c b
= + + + + + + + + + + = +
.
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi
abc==
.
Câu 78. Cho hai mặt cầu
( )
1
S
và
( )
2
S
cùng tâm
O
, có bán kính lần lượt là
1
2R =
và
2
10R =
.
Xét tứ diện
ABCD
có hai đỉnh
,AB
nằm trên
( )
1
S
và hai đỉnh
,CD
nằm trên
( )
2
S
. Thể tích lớn
nhất của khối tứ diện
ABCD
bằng
A.
32
. B.
72
. C.
42
. D.
62
.
Hướng dẫn giải:
Chọn D.
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
96
Dựng mặt phẳng
( )
P
chứa
AB
và song song với
CD
, cắt
( )
1
;OR
theo giao tuyến là đường tròn
tâm
I
. Dựng mặt phẳng
( )
Q
chứa
CD
và song song với
AB
, cắt
( )
2
;OR
theo giao tuyến là
đường tròn tâm
J
.
Dựng hai đường kính
,A B C D
lần lượt của hai đườn tròn sao cho
A B C D
⊥
(Xem hình 1).
Khi đó
( ) ( )
,,IJ d AB CD d A B C D
==
.
Xét tất cả các tứ diện có cạnh
AB
nằm trên
( )
P
và
CD
nằm trên
( )
Q
thì ta có:
( )
11
. . .sin , . . .1
66
ABCD A B C D
V AB CD IJ AB CD A B C D IJ V
= =
.
Do đó ta chỉ cần xét các tứ diện có cặp cạnh đối
AB CD⊥
và chúng có trung điểm
,IJ
thẳng
hàng với
O
(Xem hình 2).
Đặt
, 0 10;IA x x=
đặt
, 0 2JC y y=
. Ta có:
22
10 , 4OI x OJ y= − = −
.
Khi đó:
( )
22
, 10 4d AB CD IJ OI OJ x y= = + = − + −
.
Thể tích khối tứ diện
ABCD
là:
(
)
(
)
2 2 2 2
1 1 2
. . .2 .2 . 10 4 10 4
6 6 3
ABCD
V AB CD IJ x y x y xy x y= = − + − = − + −
Trong đó:
22
2 2 2
1 14 5
10 .2. 10 ; 1. 4
2 4 2
xy
x x y
−−
− = − −
.
Suy ra
22
22
24 2 24 2 2 12 2
10 4
4 4 2
x y xy xy
xy
− − − −
− + − =
.
Ta được:
( )( )
2
2 12 2 1 1 2 12 2
. 2 12 2 6 2
3 2 2
3 2 3 2
ABCD
xy xy xy
V xy xy xy

− + −
= − =



.
D'
B'
J
I
O
A'
C'
A
B
C
D
D
B
J
I
O
A
C
ĐỂ KHÔNG M
ỘT AI B
Ị BỎ LẠI PHÍA SAU
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
HOÀNG XUÂN NHÀN ZALO: 0969 343 344
97
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi:
2
2
22
0 10, 0 2
10 2
6
41
3
2
2 12 2
xy
x
x
y
y
xy
xy xy
−=
=

− =

=
=
=−
. Vậy
max 6 2
ABCD
V =
.
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU
1C
2C
3B
4B
5C
6C
7A
8A
9D
10B
11C
12B
13B
14A
15D
16B
17D
18C
19B
20A
21B
22B
23B
24C
25D
26A
27A
28C
29A
30A
31B
32B
33A
34B
35A
36A
37B
38D
39A
40B
41A
42A
43A
44C
45C
46D
47A
48B
49B
50B
51C
52A
53D
54B
55D
56B
57A
58A
59A
60A
61D
62D
63A
64C
65C
66B
67B
68C
69B
70C
71C
72B
73D
74B
75A
76C
77D
78D
HÌNH HỌC 12
MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU
MỤC LỤC
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ................................................................................trang 01
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 01
Mặt nón, hình nón và các yếu tố liên quan ....................................................................... trang 01
Hình nón cụt và khối nón cụt ............................................................................................. trang 02
Khối ghép được tạo bởi hai hình nón chung đáy ............................................................... trang 02
Thiết diện qua trục của hình nón ....................................................................................... trang 03
Thiết diện vuông góc với trục hình nón ............................................................................. trang 04
Thiết diện qua đỉnh hình nón và không qua trục hình nón ............................................... trang 04
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều .................................................................. trang 05
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 07
Dạng 1. Mặt nón và các yếu tố liên quan ........................................................................... trang 07
Dạng 2. Sự hình thành của mặt nón, hình nón .................................................................. trang 10
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình nón .......................................................................... trang 13
Dạng 4. Thiết diện qua đỉnh và không chứa trục của hình nón ......................................... trang 15
Dạng 5. Thiết diện vuông góc với trục của hình nón ......................................................... trang 19
Dạng 6. Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình đa diện ....................................................... trang 22
Dạng 7. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 26
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ............................................trang 29
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...................................................................................trang 30
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 30
Mặt trụ và các yếu tố liên quan ......................................................................................... trang 30
Thiết diện vuông góc với trục hình trụ ............................................................................... trang 30
Thiết diện qua trục hình trụ ............................................................................................... trang 31
Hình trụ cụt (hay phiến trụ) ............................................................................................... trang 31
Hình nêm ............................................................................................................................ trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều .......................................................................... trang 32
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều .............................................................................. trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều ............................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều ................................................................................ trang 33
Hình trụ ngoại tiếp hình nón .............................................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 34
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 34
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản ............................................................................... trang 34
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, khối trụ ............................................................................ trang 37
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ ........................................................................... trang 40
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ .................................................................. trang 42
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ ................................................................ trang 45
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón ............................................ trang 49
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ .................................................. trang 55
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 56
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...............................................trang 63
BÀI 3. MẶT CẦU, KHỐI CẦU ...................................................................................................trang 64
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 64
Mặt cầu và các công thức liên quan .................................................................................. trang 64
Điểm đối với mặt cầu ......................................................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng ...................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng .................................................................. trang 65
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ............................................................................................ trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc ............................................... trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông ....... trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt đáy .................................. trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều ..................................................................................... trang 68
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc mặt đáy ......................................... trang 69
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều .......................................................................... trang 70
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều ............................................................................. trang 71
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều ................................................................................ trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều .................................................................. trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật .............................................................................. trang 72
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương ..................................................................................... trang 73
Mặt cầu nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 73
Công thức liên quan đến chõm cầu ................................................................................... trang 74
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 74
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản ................................................................ trang 74
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế .................................................................................. trang 76
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu và mặt phẳng ................................................................ trang 78
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp, nội tiếp hình chóp và lăng trụ ............................................... trang 79
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp hình nón, hình trụ ................................................ trang 87
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG, VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU .............................................. trang 91
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU ................................................................trang 97

Preview text:

Hoàng Xuân Nhàn MẶT NÓN MẶT TRỤ MẶT CẦU HÌNH HỌC 12
MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU MỤC LỤC
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ................................................................................trang 01
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 01

Mặt nón, hình nón và các yếu tố liên quan ....................................................................... trang 01
Hình nón cụt và khối nón cụt ............................................................................................. trang 02
Khối ghép được tạo bởi hai hình nón chung đáy ............................................................... trang 02
Thiết diện qua trục của hình nón ....................................................................................... trang 03
Thiết diện vuông góc với trục hình nón ............................................................................. trang 04
Thiết diện qua đỉnh hình nón và không qua trục hình nón ............................................... trang 04
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều .................................................................. trang 05
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 07
Dạng 1. Mặt nón và các yếu tố liên quan ........................................................................... trang 07
Dạng 2. Sự hình thành của mặt nón, hình nón .................................................................. trang 10
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình nón .......................................................................... trang 13
Dạng 4. Thiết diện qua đỉnh và không chứa trục của hình nón ......................................... trang 15
Dạng 5. Thiết diện vuông góc với trục của hình nón ......................................................... trang 19
Dạng 6. Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình đa diện ....................................................... trang 22
Dạng 7. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 26
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ............................................trang 29
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...................................................................................trang 30
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 30

Mặt trụ và các yếu tố liên quan ......................................................................................... trang 30
Thiết diện vuông góc với trục hình trụ ............................................................................... trang 30
Thiết diện qua trục hình trụ ............................................................................................... trang 31
Hình trụ cụt (hay phiến trụ) ............................................................................................... trang 31
Hình nêm ............................................................................................................................ trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều .......................................................................... trang 32
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều .............................................................................. trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều ............................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều ................................................................................ trang 33
Hình trụ ngoại tiếp hình nón .............................................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 34
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 34
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản ............................................................................... trang 34
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, khối trụ ............................................................................ trang 37
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ ........................................................................... trang 40
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ .................................................................. trang 42
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ ................................................................ trang 45
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón ............................................ trang 49
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ .................................................. trang 55
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 56
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...............................................trang 63
BÀI 3. MẶT CẦU, KHỐI CẦU ...................................................................................................trang 64
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 64

Mặt cầu và các công thức liên quan .................................................................................. trang 64
Điểm đối với mặt cầu ......................................................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng ...................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng .................................................................. trang 65
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ............................................................................................ trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc ............................................... trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông ....... trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt đáy .................................. trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều ..................................................................................... trang 68
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc mặt đáy ......................................... trang 69
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều .......................................................................... trang 70
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều ............................................................................. trang 71
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều ................................................................................ trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều .................................................................. trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật .............................................................................. trang 72
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương ..................................................................................... trang 73
Mặt cầu nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 73
Công thức liên quan đến chõm cầu ................................................................................... trang 74
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 74
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản ................................................................ trang 74
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế .................................................................................. trang 76
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu và mặt phẳng ................................................................ trang 78
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp, nội tiếp hình chóp và lăng trụ ............................................... trang 79
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp hình nón, hình trụ ................................................ trang 87
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG, VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU .............................................. trang 91
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU ................................................................trang 97
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
CHƯƠNG II. MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Mặt nón, hình nón, khối nón:
Mặt nón – Hình nón và các yếu tố liên quan
Các công thức liên quan
Sự hình thành mặt nón, hình nón: Quay mặt phẳng chứa
• Mối liên hệ chiều cao, bán
SOM vuông tại O quanh trục SO , khi đó:
kính đáy, độ dài đường sinh:
• Đường thẳng đi qua hai điểm S, M tạo thành một mặt nón 2 2 2 + =
(tròn xoay) với đỉnh là h r l .
S, trục là đường thẳng SO và đường sinh là SM.
• Chu vi đáy: p = 2 r .
• Đường gấp khúc SOM tạo thành một hình nón (tròn xoay) có U
đỉnh là S, chiều cao là SO, độ dài đường sinh là SM và đường
• Diện tích đáy: 2 S =  r SA đ . ÍA
tròn đáy là (O; OM). H  •
Dựa vào hình vẽ, ta có
Thể tích khối nón: I P S ẠL 1 1
hình nón với các đại lượng 2 V = . h S = . h r . Ỏ đ B sau: 3 3 Ị
Đường cao: h = SO . ( SO
• Diện tích xung quanh: AI B l T h Ộ l
cũng được gọi là trục của S =  rl . l xq M G hình nón).
• Diện tích toàn phần: Bán kính đáy: A B r 2 O KHÔN
S = S + S =  rl +  r . tp xq đ
r = OA = OB = OM . Ể M Đ
Độ dài đường sinh:
l = SA = SB = SM .
Góc ở đỉnh: ASB . Thiết diện qua trục: S
AB cân tại S.
Góc giữa đường sinh và mặt đáy: SAO = SBO = SMO .
Ví dụ 1. Cho hình nón có bán kính đáy r = 3cm và đường sinh l = 5cm .
a) Tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình nón.
b) Tính thể tích của khối nón tương ứng.
Lời giải:
a) Diện tích xung quanh hình nón: 2 S
=  rl = 15 (cm ) ; xq
Diện tích toàn phần hình nón: 2 2
S =  rl +  r = 24 (cm ) . tp 1
b) Chiều cao hình nón: 2 2
h = l − r = 4cm . Thể tích khối nón: 2 3 V =
r h =12 (cm ) . 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 1
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Hình nón cụt và khối nón cụt
Các công thức liên quan
Hình nón cụt: Khi ta cắt một hình nón bởi một mặt phẳng • Diện tích xung quanh:
song song với mặt đáy của nó thì hình nón ấy được chia ra làm S = l r + r xq ( 1 2) .
hai phần, phần không chứa đỉnh hình nón chính là hình nón cụt.
• Diện tích toàn phần:
Từ hình vẽ, ta có: 2 2
S =  r +  r +  l r + r tp 1 2 ( 1 2 ) .
Chiều cao: h = OI .
• Thể tích khối chóp cụt:
Bán kính đáy 1: r = IA . 1 1 V =  h ( 2 2
r + r r + r 1 1 2 2 ) .
Bán kính đáy 2: r = OB . 2 3
Đường sinh: l = AB .
Ví dụ 2. Cho hình thang ABCD vuông tại A và B có AB = 3 , a AD = 2 ,
a BC = a . Quay hình thang
này quanh cạnh AB, ta thu được một hình nón cụt.
a) Tìm diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình nón cụt này.
b) Tìm thể tích của khối nón cụt tương ứng. U
Lời giải: SA ÍA
Ta có: r = a, r = 2a, h = 3a, l = 3a + a = a 10 1 2 ( )2 2 . H I P
a) Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình nón cụt: ẠL Ỏ S
= l (r + r = .a 10. a + 2a = 3 a 10 xq 1 2 ) ( ) 2 ; B Ị S = S
+  r + r = 3 a 10 + a +. 2a = 3 10 + 5  a tp xq 1 2 ( )2 2 2 2 2 ( ) 2. AI BT 1 Ộ
b) Thể tích khối nón cụt này là: V =  h ( 2 2
r + r r + r 1 1 2 2 ) M 3 G 1 = .3 . a ( 2 2 a + .2 a a + 4a ) 3 = 7 a . KHÔN 3 ỂĐ
Khối ghép tạo bởi hai hình nón chung đáy
Các công thức liên quan
Xét hình (H) là Xét hình nón thứ nhất với đỉnh là S:
hợp của hai hình 1 2 2 nón đỉ =  =  + 2 V =  r h nh S và T S rl r r h , . 1 xq 1 1 1 1 3
có chung đáy là
Xét hình nón thứ hai với đỉnh là T:
đường tròn đường 1 2
kính AB ( S, T 2 2 S
=  rl =  r r + h , V =  r h . xq 2 2 2 2 2 3
nằm khác phía mặt Xét hình (H): phẳng đáy).
Theo hình vẽ, ta S = S + S
=  r l + l = S xq x 1 q xq 2 ( 1 2 ) ; tp có: 1 1 h = S , O h = TO ; 2 2
V = V +V =  r h +  r h 1 2 1 2 1 2 3 3
r = OA = OB ;  
l = SA = SB , 1 1 2 2 1
=  r h + h  hay V =  r h . 1 2  
l = TA = TB . 3   3 2 h  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 2
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Ví dụ 3. Quay tam giác vuông ABC quanh cạnh huyền BC, ta được hình (H). Biết rằng AC = 6, AB = 8 .
a) Tính diện tích xung quanh của hình (H). b) Tìm thể tích của khối (H).
Lời giải:
a) Dựa vào hình vẽ, ta có: 2 2
l = 8, l = 6; h = BC = 6 + 8 = 10 . 1 2 A . B AC 6.8 24 r = OA = = = . BC 10 5
Diện tích xung quanh của hình (H): S
=  r l + l =  + = xq ( 24 336 . . 8 6 1 2 ) ( ) . 5 5 2 1 1 24 384
b) Thể tích khối (H): 2 Vr h    = = . .10 =   . 3 3  5  5
Thiết diện qua trục của hình nón
Một số trường hợp đặc biệt
Nếu ta cắt hình nón U
bởi một mặt phẳng đi SA
• Thiết diện qua trục hình nón ÍA
qua trục của hình nón là tam giác đều: H
thì thiết diện thu được là I P
Ta có: l = 2r và ẠL tam giác có hai cạnh Ỏ
nằm trên hai đường sinh B (2r) 3 l Ị
hình nón và cạnh thứ ba h = = 3 r 3 hay h = 2 2 AI B
là một đường kính của T . Ộ đường tròn đáy. M  •
Thiết diện qua trục
Thiết diện qua trục hình nón G
hình nón luôn là một
là tam giác vuông (cân) tại S:
tam giác cân tại đỉnh S
Ta có: 2r = l 2  l = r 2 và KHÔN Ể của hình nón đó. Đ  h = r .
Theo hình vẽ thì thiết diện qua trục hình nón là các tam
giác SAB, SMN cân tại S.
Ví dụ 4. Tính diện tích toàn phần S của hình nón ( N ) biết thiết diện qua trục của nó là một tam
giác vuông có cạnh huyền bằng 2 2a .
Lời giải: Thiết diện qua trục hình nón là tam giác vuông cân có cạnh huyền:
2r = 2a 2  r = a 2 ; h = r = a 2 ; l = r 2 = 2a .
Diện tích toàn phần hình nón ( N ) : 2 2 2
S =  rl +  r =  a +  a = +  a tp ( ) 2 2 2 2 2 2 2 .
Ví dụ 5. Cho khối nón có thể tích là V . Biết rằng khi cắt khối nón đã cho bởi một mặt phẳng
qua trục, thiết diện thu được là một tam giác đều có diện tích bằng 3 . Tính V.
Lời giải: Gọi thiết diện qua trục hình nón là tam giác đều SAB có cạnh là 2r nên diện tích: (2r)2 3 1 1 2 S =
= r 3 = 3  r =1; h = r 3 = 3 . Thể tích khối nón: 2
V =  .r .h =  3. SAB 4 3 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 3
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Thiết diện vuông góc với trục của hình nón
Tính chất cần nhớ
Cắt hình nón đỉnh S bởi một
Xét hình vẽ bên, ta có:
mặt phẳng vuông góc với trục SIM, S
OA đồng dạng.
hình nón thì giao tuyến thu được SI SM IM
là một đường tròn nhỏ hơn đường Suy ra: = = = k
tròn đáy. Giao tuyến đó sẽ SO SA OA chia
hình nón làm hai phần: phần .
chứa đỉnh S là một hình nón nhỏ Tỉ số diện tích tam giác và
hơn hình nón ban đầu; phần
tỉ số diện tích đường tròn:
không chứa đỉnh S chính là một S S SIM (I;IM ) 2
hình nón cụt. = = k . S S SOA (O;OA)
Ví dụ 6. Cho hình nón (N) có chiều cao bằng 3a. Cắt hình nón (N) bởi một mặt phẳng vuông góc
với trục hình nón và cách mặt đáy hình nón một đoạn bằng a, ta thu được thiết diện có diện tích 2 64 a bằng
. Khi đó, thể tích của khối nón (N) bằng bao nhiêu? 9 U
Lời giải: SA ÍA Ta có: SO = 3 ,
a IO = a SI = 2a . Đường tròn (thiết diện) có diện tích: H I P 2 64 a 8a Ạ 2 L =  =  = S .IM IM . (I;IM ) Ỏ 9 3 B Ị 8a AI B SI IM 2a T Ta có SIM, S
OA đồng dạng nên 3 =  =  OA = 4a . Ộ SO OA 3a OA M G 1 1 Suy ra: 2 2 S
= .OA =16 a . Thể tích khối nón (N): 2 3 V = S . O S = .3 .
a 16 a = 16 a . (O;OA) (N ) (O;OA) 3 3 KHÔN Ể
Thiết diện qua đỉnh hình nón và chứa dây cung Đ
Tính chất cần nhớ
(không là đường kính) của đường tròn đáy Khi cắt
Xét hình vẽ bên, ta có:
hình nón bởi 2  AB một mặt • 2 OI = r −   ; phẳng qua  2  đỉnh mà 1 1 1 không chứa • = + ; 2 2 2 trục hình OH SO IO nón, ta thu (SO,(SAB)  )=OSI được thiết •  ; diện là một ((SAB),(OAB)  )=SIO tam giác cân
tại đỉnh S, hai cạnh nằm trên hai đường sinh hình nón S . O OI
và cạnh còn lại là dây cung (không là đường kính)
• d (O,(SAB)) = OH = . 2 2 của đường tròn đáy. SO + OI  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 4
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Ví dụ 7. Cho hình nón đỉnh S, đường cao SO . Mặt phẳng (P) qua S và cắt đường tròn đáy theo
dây cung AB sao cho tam giác OAB là tam giác vuông. Biết AB = a 2 và 30 . o SAO =
a) Tìm thể tích khối nón đã cho.
b) Tìm khoảng cách từ tâm đường tròn đáy đến mp(P).
Lời giải: a) Vì OAB vuông cân tại O có AB
AB = a 2  OA = = a = r. 2 a 3 Xét
SAO vuông tại O có SO A . O tan SAO . h 3 3 1 1 a 3 3 a thể tích khối nón 2 2 V .r .h .a . . 3 3 3 9
b) Tam giác OAB vuông tại O có trung tuyến AB a 2 OI = = . 2 2 U
Ta có: AB ⊥ OI , AB ⊥ SO AB ⊥ (SOI )  AB ⊥ OH mà SI ⊥ OH nên OH ⊥ (SAB) . SA ÍA H S . O OI a 5
Do vậy: d (O,(SAB)) = OH = = . I P 2 2 Ạ + 5 SO OI L Ỏ  B
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều Ị
Hình nón ngoại tiếp hình chóp tam giác đều
Ví dụ minh họa AI BT Xét hình nón ngoại
Ví dụ 8. Tìm thể tích khối nón có Ộ M tiếp hình chóp tam
đỉnh S và đường tròn đáy ngoại tiếp G giác đều S.ABC có
tam giác ABC, biết S.ABC là hình
cạnh đáy bằng a và
chóp đều có cạnh đáy bằng 3 và KHÔN cạnh bên bằng b Ể Đ
(xem hình). Ta có: cạnh bên bằng 3 2 . 2
Lời giải: Ta có: a = 3, OA = OH 3 3 3 b = 3 2  r = = 3 ; 2 a 3 = a 3 3 . = 3 2 3 ( )2 2 9. 3 2 − 3.3 a 3 h = = 15 . hay r = ; 3 3 1 2 =  2 2 2
Thể tích khối nón: V r h 3a 9b − 3a 2 2 SO = SA − OA 2 = b − = hay 3 9 3 =  ( )2 1 . 3 . 15 =  15 . 2 2 9b − 3a 3 h = ; l = b . 3 [[  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 5
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Hình nón nội tiếp hình chóp tam giác đều
Ví dụ minh họa Xét hình nón nội
Ví dụ 9. Cho hình nón nội tiếp hình tiếp hình chóp tam
chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy giác đều S.ABC có
bằng 2a 3 , cạnh bên bằng 3a. Tìm cạnh đáy bằng a, cạnh bên bằng b
diện tích xung quanh hình nón và thể
(hinh vẽ). Ta có: tích khối nón đó. 1 OH = AH  2a 3. 3
Lời giải: Ta có: r = = a ; 3 6 1 a 3 a 3 = . = ( a) − ( a )2 2 9 3 3 2 3 3 2 6 h = = a 5 ; a 3 3 hay r = ; 6 ( a) −( a )2 2 4 3 2 3 l = = a 6 . a 3 OA = ; 2 2 SO = SA − OA 2 3 1 5 2 3 2 U V =  r h =
a ; S = rl = 6a . 2 2 2 3a 9b − 3a 2 2 9b − 3a 3 3 xq SA 2 = b − = hay h = ; ÍA H 9 3 3 I P Ạ 2 2 L − 4b a 2 2 = + = Ỏ l h r . B 2 Ị AI B
Hình nón ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều
Ví dụ minh họa T Ộ
Xét hình nón ngoại tiếp Ví dụ 10. Tìm diện tích xung M hình chóp tứ giác đều G
quanh hình nón và thể tích khối nón
có cạnh đáy bằng a,
ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có
cạnh bên bằng b (xem KHÔN Ể hình). Ta có:
cạnh đáy bằng a 2 , cạnh bên bằng Đ
r = OA = OB 2a . a 2
Lời giải: hay r = ; 2 a 2. 2 Ta có: r =
= a ; l = 2a ; 2 2 SO = SA − OA 2 2 2
h = l − r = a 3 . 2 =  =  =  2 2 2 2 2 S rl .2 a a 2 a ; 2a 4b − 2a 4b − 2a xq 2 = b − = hay h = ; l = b . 4 2 2 1 1 2 3
V =  r h =  a 3 . 3 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 6
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Hình nón nội tiếp hình chóp tứ giác đều
Ví dụ minh họa Xét hình nón nội tiếp
Ví dụ 11. Cho hình nón (N)
hình chóp tứ giác đều có
nội tiếp hình chóp tứ giác
cạnh đáy bằng a, cạnh
bên bằng b (xem hình).
đều có cạnh đáy bằng 4,
Ta có: OM = ON
cạnh bên bằng 5. Tìm thể tích khối nón đã cho. a = a hay r = . 2 2  4
Lời giải: Ta có: r = = 2 ; 2 2 2 SN = SC − CN 2 2 4.5 − 4 2 2 2 a 4b − a l = = 21 ; 2 = b − = 2 4 2 2 2 h = l − r = 17 ; 2 2 4b − a 2 a hay l = ; 2 2 2
SO = SN − ON = b − hay 1 2 V =  r h 2 2 (N ) 3 2 2  4a − 2a 1 4 17 2 =  = h = . .2 . 17 . U 2 3 3 SA ÍA H I P Ạ
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP L Ỏ B Ị AI B
DẠNG I. MẶT NÓN VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN T Ộ M
Câu 1. Cho hình nón có đường sinh l = 5 , bán kính đáy r = 3. Diện tích toàn phần của hình nón G đó là: A. S = 15 . B. S = 20 . C. S = 22 . D. S = 24 . KHÔN tp tp tp tp ỂĐ
Hướng dẫn giải
Diện tích toàn phần hình nón: 2
S =  rl +  r =15 + 9 = 24 . Chọn D. tp
Câu 2. Cho khối nón (N) có bán kính đáy bằng 3 và diện tích xung quanh bằng 15. Thể tích
của khối nón (N) bằng A. 12. B. 20. C. 36. D. 60.
Hướng dẫn giải Ta có S
= 15  r =15  3 =15  = 5. xq
Tam giác SAO vuông tại O có 2 2 2 2 h = − r = 5 − 3 = 4. 1 1 Thể tích khối nón: 2 2 2 V
=  r h = .3 .4 =12. Chọn A. ( )  3 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 7
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 3. Gọi l, ,
h r lần lượt là độ dài đường sinh, chiều cao và bán kính mặt đáy của hình nón. Diện
tích xung quanh S của hình nón là: xq 1 A. 2 S =  r h . B. S =  rl . xq 3 xq C. S =  rh . D. S = 2 rl . xq xq
Câu 4. Cho hình nón có bán kính đáy bằng a , đường cao là 2a . Tính diện tích xung quanh hình nón? A. 2 2 5 a . B. 2 5 a . C. 2 2a . D. 2 5a .
Câu 5. Cho hình nón có bán kính đáy bằng a và độ dài đường sinh bằng 2a . Diện tích xung quanh của hình nón đó bằng A. 2 4 a . B. 2 3 a . U C. 2 2 a . D. 2 2a . SA ÍA = H
Câu 6. Một hình nón có chiều cao h
a 3 và bán kính đáy bằng r = .
a Diện tích xung quanh của I P Ạ hình nón bằng L Ỏ A. 2 2 a . B. 2 3 a . B Ị  AI B C. 2 a . D. 2 2a . T Ộ M
Câu 7. Khối nón (N) có độ dài đường sinh = 2 ,
a đường cao h = .
a Thể tích của khối nón bằng G 3  a A. B. 3 3 a . KHÔN 3 Ể Đ C. 3 a . D. 3 a .
Câu 8. Cho hình nón có diện tích xung quanh bằng 2
3 a , bán kính đáy bằng a . Tính độ dài đường
sinh của hình nón đó 3a A. 2a 2 . B. . 2 C. 2a . D. 3a .
Câu 9. Cho khối nón có đường sinh bằng 5 và diện tích đáy bằng 9. Thể tích của khối nón đã cho bằng A. 12. B. 24. C. 36. D. 45.
Câu 10. Cho hình hình nón có độ dài đường sinh bằng 4 , diện tích xung quanh bằng 8 . Khi đó
hình nón có bán kính hình tròn đáy bằng A. 8 . B. 4 .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 8
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN C. 2 . D. 1.
Câu 11. Cho hình nón có độ dài đường sinh bằng 25 và bán kính đường tròn đáy bằng 15. Tính thể tích của khối nón đó. A. 1500 . B. 4500 . C. 375 . D. 1875 .
Câu 12. Cho hình nón ( N ) có đường kính đáy bằng 4a , đường sinh bằng 5a . Tính diện tích xung
quanh S của hình nón ( N ) . A. 2 S = 10 a . B. 2 S = 14 a . C. 2 S = 36 a . D. 2 S = 20 a .
Câu 13. Một hình nón có diện tích đáy 2
16 dm và diện tích xung quanh 2
20 dm . Thể tích của nó bằng 16 A. 3 16 dm . B. 3 dm . 3 U C. 3 8 dm . D. 3 32 dm . SA ÍA 3  a 3 H
Câu 14. Cho hình nón bán kính đáy bằng a và thể tích khối nón tương ứng . Diện tích toàn I P 3 ẠL
phần của hình nón đó bằng Ỏ B Ị A. 2 3 a . B. 2 4 a . AI B C. 2 2 a . D. 2 a . T Ộ
Câu 15. Nếu giữ nguyên bán kính đáy của một khối nón và giảm chiều cao của nó 2 lần thì thể M G
tích của khối nón này thay đổi như thế nào? A. Giảm 4 lần. B. Giảm 2 lần. KHÔN ỂĐ C. Tăng 2 lần. D. Không đổi.
Câu 16. Một hình nón có đường sinh bằng đường kính đáy. Diện tích toàn phần của hình nón bằng
9. Đường cao của hình nón đã cho bằng A. 3. B. 3. 3 C. 3/2. D. 3
Câu 17. Cho hình nón có diện tích xung quanh bằng 2
5 a và bán kính đáy bằng a . Tính độ dài
đường sinh của hình nón đã cho? A. a 5 . B. 3a 2 . C. 3a . D. 5a .
Câu 18. Hình nón có chiều cao 10 3cm, góc giữa một đường sinh và mặt đáy bằng 60 .  Diện tích
xung quanh của hình nón đó bằng A. 2 50 3cm . B. 2 200cm .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 9
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN C. 2 100cm . D. 2 100 3 cm .
Câu 19. Cho hình nón có chiều cao 3cm, góc giữa trục và đường sinh 60 .
 Thể tích khối nón đó bằng A. 3 27 cm . B. 3 18 cm . C. 3 3 cm . D. 3 9 cm .
Câu 20. Thể tích của một khối nón có góc ở đỉnh là 90 ,
 bán kính hình tròn đáy là a bằng 3  a A. B. 3 a . 3 3 a C. 3 2 a . D. 3
DẠNG II. SỰ HÌNH THÀNH CỦA MẶT NÓN, HÌNH NÓN
Câu 21. Cho tam giác ABC vuông tại , A AB = ,
c AC = b . Quay tam giác ABC xung quanh
đường thẳng chứa cạnh AB ta được một hình nón có thể tích bằng 1 1 1 1 U A. 2 bc . B. 2 bc . C. 2 b c . D. 2 b c . SA 3 3 3 3 ÍA H
Hướng dẫn giải I P Ạ
Hình nón tạo thành có r = AC = ,
a h = AB = c . L Ỏ B Ị 1 1 Thể tích khối nón là 2 2
V =  r h =  b c . Chọn D. 3 3 AI BTỘM G KHÔN Ể
Câu 22. Trong không gian, cho tam giác ABC vuông tại cân A , gọi I là trung điểm của BC , Đ
BC = 2 .Tính diện tích xung quanh của hình nón, nhận được khi quay tam giác ABC xung quanh trục AI . A. S = 2 . B. S = 2 . C. S = 2 2 . D. S = 4 . xq xq xq xq
Hướng dẫn giải BC
Hình nón tạo thành có bán kính và đường sinh lần lượt là: R = =1, 2 2
l = AB = AC = = 2. 2
Diện tích xung quanh hình nón S
=  R = 2 . Chọn A. xq
Câu 23. Trong không gian, cho tam giác ABC vuông tại A , AB = a và BC = a 3 . Thể tích của
khối nón được tạo thành khi quay tam giác ABC xung quanh trục AB bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 10
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN 3 2 a 3  a 2 A. . B. . 3 3 3  a 3 C. 3 2 a . D. . 3
Câu 24. Tam giác ABC vuông cân tại đỉnh A có cạnh huyền là 2 . Quay tam giác ABC quanh
trục AB thì được khối nón có thể tích là.  2  A. . B. . 3 3 2 C. . D.  . 3
Câu 25. Trong không gian, cho tam giác ABC vuông tại A có AB = 4a và AC = 3a . Khi quay
tam giác ABC quanh quanh cạnh góc vuông AB thì đường gấp khúc ACB tạo thành một hình
nón. Diện tích toàn phần của hình nón đó bằng U A. 2 15 a . B. 2 24 a . SA ÍA H C. 2 36 a . D. 2 20 a . I P Ạ
Câu 26. Trong không gian cho tam giác ABC vuông cân tại đỉnh A và BC = 2a . Quay tam giác L Ỏ
ABC quanh cạnh BC ta được khối tròn xoay. Thể tích của khối tròn xoay đó bằng B Ị 3  a A. . B. 3 2 a . AI BT 3 Ộ M 3 G 2 a C. . D. 3 a . 3 KHÔN
Câu 27. Cho tam giác ABC vuông tại
AB = , AC = 8 và Ể A , 6
M là trung điểm của cạnh AC . Khi Đ
đó thể tích của khối tròn xoay do tam giác BMC quanh quanh AB là A. 86 . B. 106 . C. 96 . D. 98 .
Câu 28. Cho tam giác ABC vuông tại A , AB = 6c ,
m AC = 8cm. Gọi V là thể tích khối nón tạo 1
thành khi quay tam giác ABC quanh cạnh AB và V là thể tích khối nón tạo thành khi quay tam 2 V
giác ABC quanh cạnh AC . Khi đó, tỷ số 1 bằng: V2 3 4 A. . B. . 4 3 16 9 C. . D. . 9 16  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 11
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 29. Cho hình thang ABCD vuông tại A và D , AB = AD = a , CD = 2a . Tính thể tích khối
tròn xoay được tạo ra khi cho hình thang ABCD quay quanh trục AD . 3 7 a 3 4 a 3  a 3 8 a A. . B. . C. . D. . 3 3 3 3
Câu 30. Cho hình thang ABCD có A = B = 90 , AB = BC = a ,
AD = 2a . Tính thể tích khối tròn xoay sinh ra khi quay hình
thang ABCD xung quanh trục CD . 3 7 2 a 3 7 2 a A. . B. . 6 12 3 7 a 3 7 a C. . D. . 6 12
Câu 31. Cho hình thang ABCD vuông tại , A B . Cạnh U
AB = BC = 2 , AD = 2 2 . Thể tích khối tròn xoay tạo ra khi SA
quay hình thang ABCD quanh CD là ÍA H 7 7 2 I P A.  . B.  . ẠL 3 12 Ỏ B Ị 7 14 C.  . D.  . AI B 6 3 T Ộ
Hướng dẫn giải M G Chọn D.
Gọi E là giao điểm của hai đường thẳng AB và CD . KHÔN Ể BC EB EC 1 Đ
Vì BC//AD nên = =
=  EC = CD và EB = BA . AD EA ED 2
Dễ thấy tam giác EBC vuông cân tại E. Gọi I là trung điểm CE thì BI ⊥ CE, IB = IC = IE .
Tam giác ADE vuông cân tại A ( AD = AE = 2 2 ) có C là trung điểm DE nên
AC ⊥ DE, CA = CD = CE .
Tổng thể tích hai khối nón lần lượt có đỉnh D, E, cùng đáy là đường tròn (C ;CA) : 1 2 16 2 2
V +V = 2. . .AC .CE = .2 .2 =  . 1 2 3 3 3
Tổng thể tích hai khối nón lần lượt có đỉnh C, E, cùng đáy là đường tròn ( I ; IB) : 1 2 2 2 2
V +V = 2. . .IB .IC = .1 .1 =  . 3 4 3 3 3 16 2 14
Thể tích cần tìm là: V +V − V +V =  −  = . 1 2 ( 3 4) 3 3 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 12
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 32. Cho hình vuông ABCD có cạnh bằng 6 ; gọi M , N lần lượt là trung điểm của AB , AD .
Tính thể tích của vật tròn xoay sinh ra bởi tam giác CM N khi quay quanh trục AB . A. 81 . B. 60 . C. 117 . D. 90 .
Hướng dẫn giải Chọn A. EA AN U
Kéo dài CN cắt AB tại E . Khi đó: 1 = = SA EB BC 2 ÍA H
EA = AB = 6  EB =12. I P Ạ
Quay tam giác EBC quanh trục AB ta được khối nón có thể tích L Ỏ 1 1 B Ị là: 2 2
V =  . BC . EB =  .6 .12 = 144 . 1 3 3 AI BT
Thể tích khối nón đỉnh E , bán kính đáy AN = 3 là: Ộ M 1 1 2 2 G
V =  . AN . EA =  .3 .6 = 18 . 2 3 3 1 1 KHÔN
Thể tích khối nón đỉnh M , bán kính đáy AN = 3 là: 2 2
V =  . AN . AM =  .3 .3 = 9 . Ể 3 Đ 3 3 1 1
Thể tích khối nón đỉnh M , bán kính đáy BC = 6 là: 2 2
V =  . BC .MB =  .6 .3 = 36 . 4 3 3
Vậy thể tích của vật tròn xoay sinh bởi tam giác CM N khi quay quanh trục AB là:
V = V −V −V −V = 144 −18 − 9 − 36 = 81 . 1 2 3 4
DẠNG III. THIẾT DIỆN QUA TRỤC CỦA HÌNH NÓN
Câu 33. Cắt một hình nón bằng một mặt phẳng đi qua trục của nó ta được thiết diện là một tam
giác vuông cân có cạnh huyền bằng 2 .
a Diện tích xung quanh của hình nón bằng A. 2 a 2. B. 2  a 3. C. 2 a . D. 2 2 a .
Hướng dẫn giải  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 13
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN AB Do S
AB vuông cân nên h = r = = ; a 2 AB 2 2 2 2
= h + r = a + a = a 2 (hay = = a 2 ). 2 Vì vậy 2 S =  r = . . a a 2 =  a 2. Chọn A. xq
Câu 34. Cho khối nón có thiết diện qua trục là một tam giác cân có một góc 120 và cạnh bên
bằng a . Tính thể tích khối nón. 3  a 3 3 a 3  a 3 3  a A. . B. . C. . D. . 8 8 24 4
Hướng dẫn giải
Gọi thiết diện qua trục là tam giác ABC có BAC = 120 và
AB = AC = a (xem hình vẽ). Gọi O là tâm của đường tròn đáy. a 3 a
Khi đó: r = OB = AB sin 60 =
và h = OA = AB cos 60 = . U 2 2 SA 2 3 ÍA 1 1
a 3  a a 2 H
Vậy thể tích khối nón là V =  r h =    =   . Chọn A. I P 3 3 2 2 8   ẠL Ỏ B Ị
Câu 35. Một hình nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng . a AI B
Tính diện tích xung quanh của hình nón. T Ộ 2 2 M 2 a 2  a 2 A. . B. . G 3 4 KHÔN 2 Ể  a 2 Đ C. 2 a 2 . D. . 2
Câu 36. Cắt hình nón đỉnh S bởi mặt phẳng đi qua trục ta được một tam giác vuông cân có cạnh
huyền bằng a 2. Thể tích của khối nón bằng 3  a . 2 A. 3 a . B. 12 C. 3 a . 2. D. 3 a . 7.
Câu 37. Thiết diện qua trục hình nón là một tam giác vuông cân có cạnh góc vuông bằng . a Diện
tích toàn phần của hình nón bằng A. 2 (2 + 2) a . B. 2 3 a . 2 (1+ 2) a C. 3 2 a . D. 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 14
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 38. Cho khối nón có thiết diện qua trục là một tam giác vuông cân và đường sinh có độ dài bằng .
a Thể tích của khối nón tương ứng bằng 3  a . 2 A. 3 a . B. 12 C. 3 2 a . D. 3 a . 2.
Câu 39. Cắt một khối nón bằng một mặt phẳng qua trục của nó ta được thiết diện là một tam giác đều cạnh bằng 2 .
a Thể tích của khối nón bằng A. 3  3a . B. 3 a . C. 3 2 3a . D. 3  3a /3.
Câu 40. Cho hình nón có bán kính đáy bằng 2 , góc ở đỉnh bằng o
60 . Thể tích khối nón là 8 3 8 3 A. V = ( 3 cm ) . B. V = ( 3 cm ) . 9 2 U SA 8 3 3 3 ÍA
C. V = 8 3 (cm ) . D. V = (cm ). H 3 I P ẠL Ỏ
Câu 41. Cho hình nón có góc ở đỉnh bằng 60 ,
 diện tích xung quanh bằng 2
6 a . Tính thể tích V B Ị của khối nón đã cho. AI B 3 3 T 3 a 2  a 2 Ộ A. V = . B. V = . C. 3 V = 3 a . D. 3 V =  a . M 4 4 G
DẠNG IV. THIẾT DIỆN QUA ĐỈNH VÀ KHÔNG CHỨA TRỤC CỦA HÌNH NÓN KHÔN Ể Học sinh cần nắm Đ
Xét thiết diện khi cắt hình nón bởi mặt phẳng ( ) P qua đỉnh, nhưng
không qua trục hình nón, ta cần nhớ:
Thiết diện luôn là tam giác SAB cân tại đỉnh S. S . O OH Khoảng cách: d( , O (SA ) B ) = OK =  2 2 SO + OH
Góc giữa mặt phẳng chứa thiết diện (SAB) và mặt đáy là SH . O
Ta thường áp dụng định lí Pi-ta-go hay hệ thức lượng cho các tam
giác vuông SOH, SAH, SOA, OAH.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 15
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 42. Cho hình nón có chiều cao 6a . Một mặt phẳng ( P) đi qua đỉnh của hình nón sao cho
khoảng cách từ tâm của đường tròn đáy đến (P) là 3a , thiết diện thu được là một tam giác
vuông cân. Thể tích của khối nón được giới hạn bởi hình nón đã cho bằng A. 3 150 a . B. 3 96 a . C. 3 108 a . D. 3 120 a .
Hướng dẫn giải
Xét hình nón có đỉnh S, tâm của đáy là O như hình vẽ và mặt phẳng (P) cắt hình nón theo thiết
diện là tam giác SAB . Theo giả thiết, tam giác SAB vuông cân tại đỉnh S . Gọi I là trung điểm
AB , kẻ OH ⊥ SI tại H OH = d (O,(SAB)) = 3a . 1 1 1 1 1 1 1 Ta có : . = +  = − =
OI = 2a 3 .. 2 2 2 2 2 2 2 OH SO OI OI OH SO 12a
Tam giác SOI có : S .
O OI = SI.OH S . O OI 6 .2 a a 3  SI = =
= 4a 3 ; mà tam giác SAB vuông cân U OH 3a SA
tại S nên AB = 2SI = 8a 3  IA = 4a 3 . ÍA H I P Ạ Do đó 2 2 2 2 = + = + = L OA IA OI 12a 48a 2 15a . Ỏ B Ị 1 Vậy V =  (2 15a)2 3
6a =120 a . Chọn D. AI B 3 T Ộ M G
Câu 43. Cho hình nón tròn xoay có chiều cao bằng 4 và bán kính bằng 3. Mặt phẳng ( P) đi qua
đỉnh của hình nón và cắt hình nón theo thiết diện là một tam giác có độ dài cạnh đáy bằng 2 . KHÔN Ể
Diện tích của thiết diện bằng. Đ A. 6 . B. 19 . C. 2 6 . D. 2 3 .
Hướng dẫn giải
Xét hình nón đỉnh S và tâm của đáy là O, thiết diện là tam giác SAB.
Ta có: h = SO = 4, R = OA = OB = 3, AB = 2 .
Gọi I là trung điểm AB, tam giác SAB cân tại S nên AB ⊥ SI . Ta có: 2 2 2 2 SB = SO + OB = 4 + 3 = 5 ; 2 2 2 2 SI =
SB − IB = 5 −1 = 2 6 . 1 1
Diện tích thiết diện cần tìm: S
= .SI.AB = .2 6.2 = 2 6 . SAB 2 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 16
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN Chọn C.
Câu 44. Cho hình nón có chiều cao h = 20 , bán kính đáy r = 25 . Một
thiết diện đi qua đỉnh của hình nón có khoảng cách từ tâm của đáy đến
mặt phẳng chứa thiết diện là 12 . Tính diện tích S của thiết diện đó. A. S = 500 . B. S = 400 . C. S = 300 . D. S = 406 .
Câu 45. Cắt hình nón ( N ) đỉnh S cho trước bởi mặt phẳng qua trục của nó, ta được một tam giác
vuông cân có cạnh huyền bằng 2a 2. Biết BC là một dây cung đường tròn của đáy hình nón
sao cho mặt phẳng ( SBC ) tạo với mặt phẳng đáy của hình nón một góc 0 60 . Tính diện tích tam giác SBC . 2 4a 2 U A. . 3 SA ÍA H 2 4a 2 I P B. . ẠL 9 Ỏ B Ị 2 2a 2 C. . AI B 3 T Ộ M 2 2a 2 G D. . 9 KHÔN Ể
Câu 46. Cho một hình nón có bán kính đáy bằng 2a . Mặt phẳng ( P) đi qua đỉnh ( S ) của hình Đ
nón, cắt đường tròn đáy tại A và B sao cho AB = 2a 3 , khoảng cách từ tâm đường tròn đáy đế a 2
n mặt phẳng ( P) bằng
. Thể tích khối nón đã cho bằng 2 3 8 a 3 4 a A. . B. . 3 3 3 2 a 3  a C. . D. . 3 3
Câu 47. Cho hình nón có chiều cao bằng 2 5. Một mặt phẳng đi qua đỉnh hình nón và cắt hình
nón theo một thiết diện là tam giác đều có diện tích bằng 9 3. Thể tích của khối nón được giới
hạn bởi hình nón đã cho bằng 32 5 A. B. 32. 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 17
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN C. 32 5 . D. 96.
Câu 48. Cho hình nón có chiều cao bằng 3 2. Một mặt phẳng đi qua đỉnh hình nón và cắt hình
nón theo một thiết diện là tam giác đều có diện tích bằng 8 3. Thể tích của khối nón được giới
hạn bởi hình nón đã cho bằng A. 13 2. B. 14 2. C. 12 2. D. 21.
Câu 49. Cho hình nón đỉnh S có chiều cao bằng bán kinh đáy và bằng 2 . a Mặt phẳng ( ) P đi qua
S cắt đường tròn đáy tại A và B sao cho AB = 2 3 .
a Khoảng cách từ tâm của đáy đến ( ) P bằng a 5 A. . B. . a 5 2a 5 C. a 2. D. 5 U SA P ÍA
Câu 50. Cho hình nón có chiều cao và bán kính đáy đều bằng 1. Mặt phẳng ( ) qua đỉnh của hình H I P
nón và cắt đáy theo dây cung có độ dài bằng 1. Khoảng cách từ tâm của đáy tới mặt phẳng ( P) ẠL Ỏ bằng B Ị 7 2 A. . B. . AI B 7 2 T Ộ M 3 21 G C. . D. . 3 7 KHÔN Ể
Câu 51. Thiết diện qua trục của một hình nón là một tam giác vuông cân có cạnh huyền bằng a 2 Đ
. Một thiết diện qua đỉnh tạo với đáy một góc 60 . Diện tích của thiết diện này bằng 2 a 2 2 a 2 A. . B. . 3 2 2 a 2 C. 2 2a . D. . 4
Câu 52. Cho hình nón đỉnh S , đáy là hình tròn tâm O , bán kính, R = 3cm , góc ở đỉnh hình nón là
 =120. Cắt hình nón bởi mặt phẳng qua đỉnh S tạo thành tam giác đều SAB , trong đó A , B
thuộc đường tròn đáy. Diện tích tam giác SAB bằng A. 2 3 3 cm . B. 2 6 3 cm . C. 2 6 cm . D. 2 3 cm .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 18
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 53. Cho hình nón đỉnh S có đáy là hình tròn tâm , O bán kính .
R Dựng hai đường sinh SA và ,
SB biết AB chắn trên đường tròn đáy một cung có số đo bằng 60 ,
 khoảng cách từ tâm O đế R
n mặt phẳng ( SAB) bằng
. Đường cao h của hình nón bằng 2
A. h = R 3 .
B. h = R 2 . R 3 R 6 C. h = . D. h = . 2 4
Câu 54. Cho hình nón tròn xoay có chiều cao bằng 2a , bán kính đáy bằng 3a . Một thiết diện đi qua đỉ 3a
nh của hình nón có khoảng cách từ tâm của đáy đến mặt phẳng chứa thiết diện bằng . 2
Diện tích của thiết diện đó bằng 2 2a 3 A. . B. 2 12a 3 7 2 12a 2 24a 3 U C. . D. . SA 7 7 ÍA H
Câu 55. Cho hình nón đỉnh S có đáy là hình tròn tâm O . Một mặt phẳng đi qua đỉnh của hình nón I P ẠL
và cắt hình nón theo thiết diện là một tam giác vuông SAB có diện tích bằng 2
4a . Góc giữa trục Ỏ B SAB SO và mặt phẳng (
) bằng 30. Diện tích xung quanh của hình nón đã cho bằng Ị A. 2 4 10 a . B. 2 2 10 a . AI BTỘM C. 2 10 a . D. 2 8 10 a . G KHÔN Ể Đ
DẠNG V. THIẾT DIỆN VUÔNG GÓC VỚI TRỤC CỦA HÌNH NÓN Học sinh cần nắm
Cho hình nón có đỉnh S và tâm của đáy là O.
Xét thiết diện khi cắt hình nón bởi mặt phẳng (P) vuông góc với trục
SO của hình nón tại điểm I. Ta có: SI SM IM = = = k . SO SA OA S S SIM (I;IM ) 2 = = k . S S SOA (O;OA)  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 19
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 56. Cho hình nón ( N đỉnh S , đáy là đường tròn C (O ; R) , đường cao SO = 40cm . Người 1 )
ta cắt hình nón trên bằng mặt phẳng vuông góc với trục của nó để được hình nón nhỏ ( N có 2 ) V đỉ (N 1 2 )
nh S và đáy là đường tròn C(O; R) . Biết rằng tỷ số thể tích
= . Tính độ dài đường ( V 8 N1 ) cao khối nón N . 2 A. 20cm . B. 5cm . C. 10cm . D. 49cm .
Hướng dẫn giải 1 1 Ta có: 2 2 =   ( V
=  R .SO , VR .SO . N (N2 ) 1 ) 3 3 RSO Mặt khác: SO A  và S
OB đồng dạng nên = . R SO 3 ( 2 V     N R .SO SO  1 2 ) Suy ra: = = =   . 2 V R .SOSO  8 U (N1) SA ÍA SO 1 1 H Suy ra
=  SO = .40 = 20cm . Chọn A. I P SO 2 2 ẠL ỎB
Câu 57. Một cái phễu có dạng hình nón, chiều cao của phễu là 20 cm (hình 1). Người ta đổ một Ị
lượng nước vào phễu sao cho chiều cao của cột nước trong phễu là 10 cm . Nếu bịt kín miệng AI BT
phễu rồi lật ngược lại ( hình 2) thì chiều cao cột nước trong phễu gần bằng giá trị nào sau đây? Ộ M G KHÔN ỂĐ Hình 1 Hình 2
A. 10 cm .
B. 0,87 cm .
C. 1, 07 cm .
D. 1,35 cm .
Hướng dẫn giải Gọi ,
R h theo thứ tự là bán kính và chiều cao hình nón lớn (phễu); gọi R , h là bán kính và chiều 1 1
cao hình nón nhỏ (hình 1). Gọi V , V , V theo thứ tự là thể tích phểu, thể tích nước trong phễu và 1 2
thể tích phần còn lại của phễu không bị nước chiếm. 3 2 V
R h h  1 R h 1 Ta có: 1 1 1 1 = = =  
(do tính chất tam giác đồng dạng nên 1 1 = = ). 2 V
R h h  8 R h 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 20
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN 3 2 V 7  R hh  Suy ra 2 2 2 2 = =
=   ; trong đó R , h lần lượt là bán kính và chiều cao hình nón (phần 2 V 8
R h h  2 2
không chứa nước trong phễu – hình 2). h 7 7 7 Do vậy 2 3 3 3 =  h = h = 20 . 2 h 8 8 8 7
Chiều cao mực nước trong phễu (hình 2): 3 20 − 20
 0,87 cm . Chọn B. 8
Câu 58. Cho hình nón có bán kính đáy bằng 3 và chiều cao bằng 10. Mặt phẳng ( ) vuông góc
với trục và cách đỉnh của hình nón một khoảng bằng 4, chia hình nón thành hai phần. Gọi V là 1 V
thể tích của phần chứa đỉnh của hình nón đã cho, V là thể tích của phần còn lại. Tính tỉ số 1 ? 2 V2 4 A. . 25 U SA 21 ÍA B. . H 25 I P ẠL 8 Ỏ C. . B Ị 117 AI B 4 T D. . Ộ 21 M G
Câu 59. Một vật ( N có dạng hình nón có chiều cao bằng 40cm . Người ta cắt vật ( N bằng một 1 ) 1 ) KHÔN 1 Ể
mặt cắt song song với mặt đáy của nó để được một hình nón nhỏ ( N có thể tích bằng thể tích 2 ) Đ 8
(N .Tính chiều cao h của hình nón (N ? 2 ) 1 )
A. 10cm .
B. 20cm .
C. 40cm . D. 5cm .
Câu 60. Một cái phễu có dạng hình nón. Người ta đổ một lượng nước vào phễu sao cho chiều cao 1
của lượng nước trong phễu bằng
chiều cao của phễu. Hỏi nếu bịt kín miệng phễu rồi lộn 3
ngược phễu lên thì chiều cao của mực nước xấp xỉ bằng bao nhiêu? Biết rằng chiều cao của phễu là 15 . cm  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 21
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN A. 0, 501(cm).
B. 0, 302 (cm). C. 0, 216 (cm). D. 0,188(cm).
Câu 61. Hai hình nón bằng nhau có chiều cao bằng 2 dm được đặt như hình vẽ bên. Lúc đầu, hình
nón trên chứa đầy nước và hình nón dưới không chứa nước. Sau đó, nước được chảy xuống hình
nón dưới thông qua lỗ trống ở đỉnh của hình nón trên. Hãy tính chiều cao của nước trong hình
nón dưới tại thời điểm khi mà chiều cao của nước trong hình nón trên bằng 1 dm. 1 1 A. 3 7. B. . C. 3 5 . D. . 3 2 U SA ÍA H I P ẠL ỎB Ị AI BTỘ M G KHÔN
DẠNG VI. HÌNH NÓN NGOẠI TIẾP, NỘI TIẾP HÌNH ĐA DIỆN ỂĐ
Câu 62. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh đáy bằng a , góc giữa mặt bên và đáy bằng o
60 . Diện tích xung quanh của hình nón đỉnh S , có đáy là hình tròn ngoại tiếp tam giác ABC bằng 2  a 10 2  a 3 2  a 7 2  a 7 A. . B. . C. . D. . 8 3 4 6
Hướng dẫn giải
Gọi I là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC ; M là trung điểm của AB .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 22
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN a 3 a 3 Ta có: IC = R = và IM =
. Góc giữa mặt bên và mặt 3 6 đáy hình chóp là góc o SMC = 60 . SI a 3 a
Tam giác SMI vuông tại I có o tan 60 =  SI = . 3 = . IM 6 2 a 21 2 2 SA = SI + IA =
= l . Diện tích xung quanh hình nón 6 a 3 a 21 2  a 7 S =  Rl = . . = . Chọn D. xq 3 6 6
Câu 63. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC . Hình nón có đỉnh S và có đường tròn đáy là đường
tròn nội tiếp tam giác ABC gọi là hình nón nội tiếp hình chóp S.ABC , hình nón có đỉnh S và có
đường tròn đáy là đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC gọi là hình nón ngoại tiếp hình chóp
S.ABC . Tỉ số thể tích của khối nón nội tiếp và khối nón ngoại tiếp hình chóp đã cho là U 1 1 2 1 SA A. . B. . C. . D. . ÍA 2 4 3 3 H I P
Hướng dẫn giải ẠL
Gọi M là trung điểm của BC . Gọi O là trọng tâm của Ỏ B Ị
tam giác ABC . Ta có: SO ⊥ ( ABC ) tại O . AI BT
Suy ra O là tâm đường tròn nội tiếp và cũng là tâm của Ộ M
đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC . G
Gọi a là độ dài cạnh của tam giác ABC . KHÔN Ể
Gọi V , V lần lượt là thể tích của hình nón nội tiếp và 1 2 Đ
hình nón ngoại tiếp hình chóp S.ABC . 1 2 . .OM .SO 1 V Do OM = OA nên ta có: 1 3 = 2 V 1 2 2 . .OA .SO 3 2 2 2 OMOM   1  1 = = = =     . Chọn B. 2 OAOA   2  4
Câu 64. Cho hình lập phương ABC . D A BCD
  có cạnh a . Một khối nón có đỉnh là tâm của hình
vuông ABCD và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông A BCD
  . Diện tích toàn phần của khối nón đó là 2  a 2  a A. S = + . B. S = + . tp ( 5 )1 tp ( 3 2) 2 4  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 23
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN 2  a 2  a C. S = + . D. S = + . tp ( 3 )1 tp ( 5 2) 4 2
Câu 65. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có độ dài cạnh đáy là a và ( N ) là hình nón có đỉnh
là S với đáy là đường tròn ngoại tiếp tứ giác ABCD . Tỉ số thể tích của khối chóp S.ABCD và khối nón ( N ) là   2 A. . B. . 4 2 2 2 2 C.  . D.  .
Câu 66. Cho hình chóp đều S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh 2a , cạnh bên tạo với đáy góc
45 . Thể tích khối nón ngoại tiếp hình chóp trên là: 8 2 A. 3 πa 3 . B. 3 πa 3 . 3 3 U 2 SA C. 3 2πa 2 . D. 3 πa 2 . ÍA 3 H I P ẠL
Câu 67. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có các cạnh đều bằng a 2. Thể tích khối nón có Ỏ
đỉnh S và đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác ABCD bằng B Ị 2 2 a 3 2 a A. B. AI BT 6 2 Ộ M 3 G  a C. 3 a . D.  6 KHÔN Ể
Câu 68. Diện tích xung quanh của hình nón ngoại tiếp hình chóp tứ giác đều có cạnh đáy bằng a Đ
và cạnh bên bằng 4a bằng A. 2 2 2 a . B. 2 4 a . C. 2 3 a . D. 2 2 a .
Câu 69. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh đáy bằng a . Tam giác SAB có diện tích bằng 2
2a . Thể tích của khối nón có đỉnh S và đường tròn đáy nội tiếp tứ giác ABCD . 3  a 7 3  a 7 A. . B. . 8 7 3  a 7 3  a 15 C. . D. . 4 24
Câu 70. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh bên SA bằng a 2 và SA tạo đáy góc 45 . 
Thể tích khối nón có đỉnh S và đường tròn đáy nội tiếp tứ giác ABCD bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 24
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN 3  a A. B. 3 2 a . 3 3  a C. D. 3 3 a . 6
Câu 71. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh AB = a , góc tạo bởi ( SAB) và ( ABC ) bằng
60 . Diện tích xung quanh của hình nón đỉnh S và có đường tròn đáy ngoại tiếp tam giác ABC bằng 2 7 a 2 7 a A. . B. . 3 6 2 3 a 2 3 a C. . D. . 2 6
Câu 72. Cho hình lập phương ABC . D A BCD
  có cạnh a . Một khối nón có đỉnh là tâm của hình
vuông ABCD và đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông A BCD
  . Kết quả tính diện tích toàn U 2  a SA
phần S của khối nón đó có dạng bằng
( b +c) với b và c là hai số nguyên dương và tp ÍA 4 H
b  1. Tính bc . I P ẠL A. . bc = 5 Ỏ B Ị
B. bc = 8 . AI BT
C. bc = 15. Ộ M D. bc = 7 . G KHÔN Ể
Câu 73. Cho hình hộp chữ nhật ABC . D A BCD
  có đáy là hình vuông cạnh a và cạnh bên bằng Đ
2a . Tính diện tích xung quanh S của hình nón có đỉnh là tâm O của hình vuông A BCD   và xq
đáy là hình tròn nội tiếp hình vuông ABCD . 2  a 17 A. 2 S =  a 17 . B. S = . xq xq 2 2  a 17 C. S = . D. 2 S = 2 a 17 . xq 4 xq  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 25
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
DẠNG VII. MAX-MIN VÀ BÀI TOÁN THỰC TẾ
Câu 74. Với một đĩa phẳng hình tròn bằng thép bán
kính R, phải làm một cái phễu bằng cách cắt đi một
hình quạt của đĩa này và gấp phần còn lại thành một
hình nón. Gọi độ dài cung tròn của hình quạt còn lại x O
là x. Tìm x để thể tích khối nón tạo thành nhận giá O trị lớn nhất. R h 2 R 6 2 R 2 R A. x = . B. x = . 3 3 r x 2 R 3  R 6 C. x = . D. x = . 3 3
Hướng dẫn giải
Đáy hình nón tạo thành là đườ x
ng tròn có chu vi 2 r = x r = (với x  0 ). 2 2 U Theo đị x 1 nh lí Pitago, ta có 2 2 2 2 2 2 h = R − r = R − = 4 R − x . 2 SA 4 2 ÍA H 2 I P 1 1 1 x 1 2 2 2 2 2 2 2 2 Ạ =  =  −  =  − L
Thể tích khối nón: V (x) . h .r . 4 R x . . x 4 R x . 2 2 3 3 2 4 24 Ỏ B Ị 2 2 2 3 1  2 − x  1
2x(4 R − x ) − x  2 2 2 2  AI B
Đạo hàm: V (x) =
 2x 4 R − x + x .  =  . 2 2 T 2 2 2 2 2 2 24   − 24    − Ộ 2 4 R x 4 R x  M G x 0 (loaïi) 2 2 2 3 2 2 2 2 6 R V ( ) x 0 2 ( x 4 R x ) x 0 3x 8 R x . 2 2 2 2 2(4 R x ) x 0 3 KHÔN ỂĐ Bảng biến thiên: x 0 2. R + V (  x) + 0 − V max V (x) 2 6 R
Dựa vào bảng biến thiên, ta nhận thấy thể tích khối nón đạt giá trị lớn nhất khi x = . 3
Câu 75. Cho hình nón ( N ) có đường cao SO = h và bán kính đáy bằng R , gọi M là điểm trên
đoạn SO , đặt OM = x , 0  x h . (C ) là thiết diện của mặt phẳng (P) vuông góc với trục SO
tại M , với hình nón ( N ) . Tìm x để thể tích khối nón đỉnh O đáy là (C ) lớn nhất.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 26
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN h h 2 h 3 h A. . B. . C. . D. . 2 2 2 3
Câu 76. Cho một đồng hồ cát như bên dưới, trong đó đường sinh bất kỳ của hình nón tạo với đáy
một góc 60 . Biết rằng chiều cao của đồng hồ là 30 cm và tổng thể tích của đồng hồ là 3
1000 cm . Hỏi nếu cho đầy lượng cát vào phần bên trên thì khi chảy hết xuống dưới, tỷ số thể
tích lượng cát chiếm chỗ và thể tích phần phía dưới là bao nhiêu? 1 A. . 64 1 B. . 8 1 C. . 27 1 D. . U 3 3 SA ÍA
Câu 77. Từ một tấm tôn hình quạt có bán kính R = 6dm như hình vẽ, người ta làm thành chiếc H
phễu hình nón (khi đó OA trùng với OB). Thể tích của khối nón tạo thành bằng I P ẠL 225 39 Ỏ A. 3 dm . A B Ị 64 6dm AI BT 115 39 Ộ B. 3 dm . O M 8 225° G B 225 39 C. 3 dm . KHÔN 32 Ể Đ 115 39 D. 3 dm . 32
Câu 78. Người thợ gia công của một cơ sở chất lượng cao X cắt một miếng tôn hình tròn với bán
kính 60cm thành ba miếng hình quạt bằng nhau. Sau đó người thợ ấy quấn và hàn ba miếng tôn
đó để được ba cái phễu hình nón. Hỏi thể tích V của mỗi cái phễu đó bằng bao nhiêu ? A. 16000 2 lít. 16 2 B. lít. 3 1600 2 C. lít. 3 160 2 D. lít. 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 27
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Câu 79. Một miếng tôn hình tam giác vuông cân SAB có độ dài cạnh SA và SB bằng nhau và
bằng 3dm. Gọi M là trung điểm của .
AB Người ta dùng compa lấy S làm tâm vạch một cung
tròn có bán kính là SM cắt S ,
A SB lần lượt tại E, F rồi cắt miếng tôn theo cung tròn EF đó.
Lấy phần hình quạt vừa cắt được người ta gò sao cho cạnh SE và SF trùng nhau thành một cái
phễu hình nón có đỉnh S và không có mặt đáy. Thể tích của khối nón trên bằng 27 30 A. 3 dm . 256 B. 3  105dm . 9 34 C. 3 dm . 256 9 30 D. 3 dm . 256
Câu 80. Một tấm tôn hình tam giác đều SBC có độ dài cạnh bằng 3 và có K là trung điểm . BC U
Người ta dùng compha có tâm là S, bán kính SK vạch một cung tròn MN. Lấy phần hình quạt SA
gò thành hình nón không có mặt đáy với đỉnh là S, cung MN thành đường tròn đáy của hình ÍA H
nón (hình vẽ). Thể tích của khối nón trên bằng I P Ạ   L 105 3 A. B. Ỏ B 64 32 Ị AI B 3 3  141 T C. D. Ộ 32 64 M G
Câu 81. Từ cùng một tấm kim loại dẻo hình quạt (như hình vẽ) có bán kính R = 5 và chu vi của
hình quạt là P = 8 +10, người ta gò tấm kim loại đó thành những chiếc phễu hình nón theo hai KHÔN Ể cách: Đ
Cách 1: Gò tấm kim loại ban đầu thành mặt xung quanh của một cái phễu.
Cách 2: Chia đôi tấm kim loại thành hai phần bằng nhau rồi gò thành mặt xung quanh của hai cái phễu. Cách 1 Cách 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 28
HÌNH HỌC 12 – MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN
Gọi V là thể tích của cái phễu ở cách 1 và V là tổng thể tích của hai cái phễu ở cách 2. Khẳng 1 2
định nào sau đây đúng ? V 21 V 2 21 A. 1 =  B. 1 =  V 7 V 7 2 2 V 2 V 6 C. 1 =  D. 1 =  V 6 V 2 2 2
Câu 82. Bạn X có một tấm bìa hình tròn như hình vẽ, X muốn biến hình tròn đó thành một hình cái
phễu hình nón. Khi đó X phải cắt bỏ hình quạt tròn AOB rồi dán hai bán kính OA và OB lại
với nhau (diện tích chỗ dán nhỏ không đáng kể). Gọi x là góc ở tâm hình quạt tròn dùng làm
phễu. Tìm x để thể tích phễu lớn nhất ?  A. x =  4 2 6 =  U B. x 3 SA ÍA H  C. x =  I P Ạ 3 L Ỏ B  Ị D. x =  2 AI BTỘ
Câu 83. Cho một miếng tôn hình tròn có bán kính 50cm. Biết hình nón có thể tích lớn nhất khi M
diện tích toàn phần của hình nón bằng diện tích miếng tôn ở trên. Khi đó hình nón có bán kính G đáy bằng KHÔN A. 10 2cm. Ể Đ B. 50 2cm. C. 20cm. D. 25cm.
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN 1D 2A 3B 4B 5C 6A 7D 8D 9A 10C 11A 12A 13A 14A 15B 16A 17D 18B 19A 20A 21D 22A 23A 24B 25B 26C 27C 28B 29A 30A 31D 32A 33A 34A 35D 36B 37D 38B 39D 40D 41C 42D 43C 44A 45A 46B 47A 48B 49D 50D 51A 52A 53D 54D 55B 56A 57B 58C 59B 60D 61A 62D 63B 64B 65C 66D 67D 68A 69A 70C 71B 72A 73C 74A 75D 76B 77A 78B 79D 80A 81B 82B 83D  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 29
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN
Mặt trụ – Hình trụ và các yếu tố liên quan
Các công thức liên quan
Sự hình thành mặt trụ, hình trụ:
Xét hai đường thẳng song song d,
 và hình chữ nhật OABO như
• Chu vi đáy: p = 2 r . hình. 2
Quay mặt phẳng chứa hai đường
• Diện tích đáy: S =  r đ .
thẳng d,  quanh đường thẳng 
• Thể tích khối trụ:
thì đường thẳng d sinh ra một mặt 2
trụ (tròn xoay) có trục là  và bán V = . h S = . h r . đ
kính bằng khoảng cách giữa d và  . • Diện tích xung quanh:
Đường gấp khúc OABO tạo ra một hình trụ (tròn xoay) có: U S
= 2 rl = 2 rh .
Đường cao: h = OO . xq SA ÍA
• Diện tích toàn phần: H
Đường sinh: l = AB = CD . Ta có: l = h . 2 I P
S = S + 2S = 2 rh + 2 r . Ạ Bán kính đáy = = =  =  tp xq đ L : r OA OD O B O C . Ỏ B
Trục là đường thẳng ∆ (qua tâm hai đường tròn đáy , O O ). Ị
Thiết diện qua trục: Là hình chữ nhật ABC . D AI BTỘ
Ví dụ 1. Cho hình chữ nhật ABCD có AB =1, AD = 2 . Gọi M , N lần M G
lượt là trung điểm của AD và BC . Quay hình chữ nhật ABCD xung quanh
trục MN ta được một hình trụ. Tìm diện tích toàn phần của hình trụ đã cho; KHÔN
tính thể tích khối trụ tương ứng. Ể Đ  AD
Lời giải: Ta có : r =
=1 ; l = AB =1 = h . 2
Diện tích toàn phần của hình trụ : 2 2
S = 2 rl + 2 r = 2.1.1 + 2..1 = 4 . 1 
Thể tích khối trụ đã cho: 2 V =  r h = . 3 3
Thiết diện vuông góc với trục của hình trụ
Các công thức liên quan
Cắt hình trụ bằng một mặt + =
phẳng vuông góc với trục của nó, h h h ; 1 2
thiết diện tạo thành là một đường S + S = S ; x 1 q xq 2 xq
tròn, khi đó ta thu được hai hình trụ V +V = V
có tổng chiều cao bằng hình trụ ban ; 1 2
đầu, bán kính đáy bằng nhau và S S S 2S . t 1 p tp2 tp ñ
bằng bán kính đáy hình trụ ban đầu.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 30
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Ví dụ 2. Cắt một hình trụ có chiều cao 3a bằng một mặt phẳng vuông góc với trục của nó, ta thu
được hai hình trụ có tổng diện tích toàn phần lớn hơn diện tích toàn phần cua hình trụ ban đầu 2
8 a . Tìm thể tích khối trụ ban đầu.
Lời giải: Ta có: 2 S S S 2S S 8 a ; suy ra 2 2 S 4 a r r 2a . t 1 p tp2 tp ñ tp ñ
Thể tích khối trụ ban đầu: V =  r h =  ( a)2 2 3 2 .3a = 12 a .
Thiết diện qua trục của hình trụ Đặc biệt
Xét một mặt phẳng qua trục OO của hình trụ và
cắt hai đáy hình trụ theo các đường kính AC, BC. Thiết diện qua
Khi đó hình chữ nhật ABCD được gọi là thiết trục hình trụ là
diện qua trục của hình trụ. hình vuông
Mặt phẳng (ABCD) chia hình trụ ban đầu thành hai cạnh a, ta có: = = =
nửa hình trụ, ta nói (ABCD) là một mặt phẳng đối 2r l h a .
xứng của hình trụ này.
Ví dụ 3. Một hình trụ (T) có thiết diện qua trục là hình vuông với đường chéo 2a. U
a) Tìm chu vi và diện tích thiết diện đó. SA
b) Tìm diện tích xung quanh hình trụ (T), thể tích khối trụ tương ứng. ÍA H 2a I P
Lời giải: Hình vuông có đường chéo 2a nên cạnh hình vuông đó là = a 2 . ẠL 2 Ỏ B Ị
Chu vi thiết diện : C
= 4a 2 ; diện tích thiết diện : S = a = a ABCD ( )2 2 2 2 . ABCD AI BT a 2 Ộ
Thiết diện qua trục là hình vuông cạnh a 2 nên 2r = l = h = a 2  r = . M 2 G a 2
Diện tích xung quanh hình trụ (T): 2 S = 2 rh = 2. .a 2 = 2 a . xq KHÔN 2 Ể 2 Đ 3  a 2   a 2
Thể tích khối trụ (T): 2 V =  r h = .  .a 2 = . (T )   2 2  
Hình trụ cụt (hay phiến trụ)
Các công thức liên quan
Nếu ta cắt một hình trụ bởi một mặt
phẳng không vuông góc với trục của
• Diện tích xung quanh:
hình trụ, đồng thời không cắt đường S =  r h + h xq ( 1 2) .
tròn đáy hình trụ đó thì ta sẽ thu được
• Diện tích toàn phần:
hai phần đều là hình phiến trụ (thiết diện S S S S . là hình elip). tp xq elip hình troøn
Xét hình phiến trụ ở bên, trong đó r là • Thể tích:
bán kính đường tròn đáy của hình trụ ban đầu (lúc chưa bị cắt);  h h  2 1 2 V =  + r   .
h , h lần lượt là khoảng cách ngắn nhất và dài nhất từ một điểm   1 2 2
thuộc elip đến mặt phẳng chứa đường tròn đáy.
Ví dụ 4. Tìm diện tích xung quanh và thể tích của phiến trụ được cho như hình vẽ.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 31
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Lời giải:
Ta có: h = 5, h = 10, r = 6 . 1 2
Diện tích phiến trụ: S
=  r (h + h = .6 5 +10 = 90. xq 1 2 ) ( )  h + h   5 +10  Thể tích phiến trụ: 2 1 2 2 V =  r = .6 . = 270     .  2   2 
Hình nêm
Các công thức liên quan  Xét một
• Hình nêm loại 1: nữa hình trụ Thể tích: (T) (được cắt 2 3 =  bởi một mặt V r tan . 3 phẳng qua trục). Tiếp tục cắt (T)
• Hình nêm loại 2:
bởi một phẳng phẳng đi qua điểm chính Thể tích:
giữa cung bán nguyệt của một đáy và U   2  đườ 3
ng kính của đáy còn lại, ta thu được V = − r tan   . SA  2 3  ÍA
hai hình nêm: Hình nêm loại 1 và hình H I P nêm loại 2. ẠL Ỏ
Ví dụ 5. Cho một cốc thủy tinh hình trụ, đường kính trong lòng đáy cốc bằng 6cm, chiều cao B Ị
trong lòng cốc bằng 10cm đang chứa một lượng nước. Bé An nghiêng cốc nước, vừa lúc nước AI B
chạm miệng cốc thì đường kính đáy cốc nằm ngay bề mặt nước. Tìm thể tích lượng nước có trong T Ộ cốc thủy tinh đó. M G
Lời giải: Nhận xét: Đây là hình nêm loại 1.
Thể tích lượng nước là: KHÔN 2 2 h 2 2 3 3 2 2 3 Ể V = r tan = .r .
= .r .h = .3 .10 = 60cm . Đ 3 3 r 3 3
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều Ví dụ minh họa
Ví dụ 6. Tìm thể tích khối trụ
Xét hình trụ ngoại tiếp lăng
ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều
trụ tam giác đều AB . C A BC  
có cạnh đáy bằng 3 , cạnh bên
có cạnh đáy bằng a, cạnh bên bằng b. Ta có: bằng 2.
Lời giải: 2 a 3 a 3 OA = OB = . = = r ; 3. 3 Ta có: r = = 1, h = 3. 3 2 3 3
OO = b = h . Thể tích khối trụ: 2
V =  r h = 3 .
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều Ví dụ minh họa  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 32
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Ví dụ 7. Tìm diện tích toàn
Xét hình trụ nội tiếp
phần hình trụ nội tiếp lăng trụ lăng trụ tam giác đề   
tam giác đều u AB . C A B C có AB . C A BC   có cạnh đáy
cạnh đáy bằng 2 3 , cạnh bên
bằng a, cạnh bên bằng b. bằng 3.
Ta có: OO = b = h ;
Lời giải: Ta có: h = 3 ; 2 3. 3 1 a 3 a 3 r = =1; OM = . = = r . 6 3 2 6 2
S = 2 rh +  r tp 2 = 2.1.3+.1 = 7 .
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều Ví dụ minh họa
Xét hình trụ ngoại tiếp Ví dụ 8. Tìm thể tích khối trụ
lăng trụ tứ giác đều
ngoại tiếp hình lăng trụ tứ giác
(hình hộp chữ nhật có hai
đều có cạnh bên bằng 2a và U mặt đối nhau là hình
chu vi một mặt bên bằng 12a. SA vuông) với cạnh đáy ÍA
Lời giải: Gọi x là cạnh đáy H
bằng a, cạnh bên bằng b,
lăng trụ thì chu vi một mặt bên: I P ẠL ta có:
2 ( x + 2a) = 12a x = 4a ; Ỏ B 
OO = b = h ; Ị 4a 2 r =
= 2a 2 ; h = 2a ; AI B a 2 2 T OA = = r . 2 3 Ộ 2
V =  r h =16 a . M [ G
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều Ví dụ minh họa
Xét hình trụ nội tiếp KHÔN
Ví dụ 9. Tìm diện tích xung Ể lăng trụ Đ
tứ giác đều
quanh hình trụ nội tiếp hình lập ABC . D A BCD   khi đó:
phương có cạnh 2a. AB a
Lời giải: OM = = = r , 2 2 2a Ta có: r =
= a, h = 2a . 2 h = b .
Diện tích xung quanh hình trụ: 2 S = 2 rh = 2. .2 a a = 4 a . xq
Hình trụ ngoại tiếp hình nón Ví dụ minh họa
Xét hình trụ ngoại tiếp
Ví dụ 10. Cho hình trụ (T) ngoại tiếp hình nón có bán kính đáy
hình nón (N) biết hình nón (N) có thiết
r và chiều cao h
diện qua trục là tam giác đều OAB và (xem hình).
diện tích tam giác OAB bằng 2 a 3 . Tìm
thể tích khối (T) theo a.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 33
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Khi đó hình trụ này cố định và cũng có bán kính đáy Lời giải: Gọi OA = OB = AB = x ;
là r và chiều cao h. 2 x 3 S =
= a 3  x = 2a r = a . OAB  4 2 . a 3 h = = a 3 ; 2 3 V
=  r h =  a 3 . (T ) 2
Hình trụ nội tiếp hình nón Ví dụ minh họa
Xét hình trụ nội tiếp hình nón có bán kính đáy Ví dụ 11.
r và chiều cao h Cho hình
nón (N) có chiều cao
(hình vẽ). Gọi r , h x là bán bằng 3 và bán kính
kính đáy và chiều cao của hình đáy bằng 2. Tìm trụ. chiều cao của hình rh − h Ta có: =
trụ (T) nội tiếp hình r h nón (N) sao cho thể r
r = (h − h) .
tích khối (T) đạt giá U h trị lớn nhất, tìm giá SA Thay vào 2 V .r .h ; ÍA truï trị lớn nhất đó. H I P
Lời giải: ẠL 2 r 4 rh Ỏ 2 (V = T ) B Suy ra: V (h )
x .x với x h . max truï 2 Ị h 27 4 .2.3 8 3 AI B 2 2 = = . T r r h x h x 2x 27 9 Ộ V (h ). x (h ). x 2x ; truï 2 2 M 2h 2h 3 Chiều cao hình trụ là: G 4 rh 4 rh h h 3 h = x = = =1. V hay (V ) . Khi đó: x . truï truï max 3 3 KHÔN 27 27 3 Ể Đ
PHẦN II. PHÂN LOẠI BÀI TẬP
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản
Câu 1. Cho khối trụ (T ) có bán kính đáy R =1, thể tích V = 5 . Tính diện tích toàn phần của hình trụ tương ứng A. S = 12 . B. S = 11 . C. S = 10 . D. S = 7 .
Hướng dẫn giải: V 5 Ta có: 2
V =  R h h = = = 5 . 2 2  R .1
Diện tích toàn phần của trụ tương ứng là: 2
S = 2 Rh + 2 R 2
= 2.1.5+ 2.1 =12 . Chọn A. tp  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 34
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 2. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng 2
4 a và bán kính đáy là a . Tính độ dài đường cao của hình trụ đó. A. a . B. 2a . C. 3a . D. 4a .
Hướng dẫn giải: 2 S 4 a
Diện tích xung quanh của hình trụ: xq S
= 2 Rh h = = = 2a . xq 2 a 2 a
Vậy độ dài đường cao của hình trụ đó là h = 2a . Chọn B.
Câu 3. Cho hình trụ (T) có độ dài đường sinh l , bán kính đáy r . Ký hiệu S là diện tích xung xq
quanh của (T). Công thức nào sau đây là đúng? A. S = 3 rl . B. S = 2 rl . xq xq C. S =  rl . D. 2 S = 2 r l . xq xq
Câu 4. Tính thể tích V của khối trụ có bán kính đáy r = 4 và chiều cao h = 4 2. U
A. V =128.
B. V = 64 2. SA
C. V = 32.
D. V = 32 2. ÍA H
Câu 5. Tính diện tích xung quanh của hình trụ biết hình trụ có bán kính đáy là a và đường cao là I P Ạ a 3 . L Ỏ A. 2 2 a . B. 2 a . B Ị C. 2 a 3 . D. 2 2 a 3 . AI BTỘ
Câu 6. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng R , chiều cao bằng h . Biết rằng hình trụ đó có diện tích M
toàn phần gấp đôi diện tích xung quanh. Mệnh đề nào sau đây đúng? G
A. R = h .
B. R = 2h . KHÔN = = Ể C. h 2R . D. h 2R . Đ
Câu 7. Thể tích khối trụ có bán kính đáy r = a và chiều cao h = a 2 bằng A. 3 4 a 2 . B. 3 a 2 . 3  a 2 C. 3 2 a . D. . 3
Câu 8. Cho hình trụ có bán kính đáy là 3 và thể tích bằng 18. Diện tích xung quanh của hình trụ bằng A. 18. B. 36. C. 12. D. 6.
Câu 9. Diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đường tròn đáy là 3, chiều cao là 6 3 bằng
A. 9 + 36 3.
B. 18 + 36 3.
C. 18 +18 3.
D. 6 + 36 3.
Câu 10. Hình trụ có bán kính đáy bằng a và chiều cao bằng a 3 . Khi đó diện tích toàn phần của hình trụ bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 35
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ A. 2 2 a ( 3 − ) 1 . B. 2  a (1+ 3). C. 2 a 3 . D. 2 2 a (1+ 3) .
Câu 11. Cho khối trụ (T ) có bán kính đáy bằng 4 và diện tích xung quanh bằng 16. Tính thể tích
V của khối trụ (T ).
A. V = 32.
B. V = 64.
C. V = 16.
D. V = 8.
Câu 12. Cho hình trụ có diện tích xung quang bằng 50 và độ dài đường sinh bằng đường kính của
đường tròn đáy. Tính bán kính r của đường tròn đáy ?
A. r = 5 2 .
B. r = 5. 5 2
C. r = 5  . D. r =  2
Câu 13. Một hình trụ có bán kính đáy r = 5cm , chiều cao h = 7cm . Tính diện tích xung quanh của hình trụ. A. 2 S = 35π cm . B. 2 S = 70π cm . ( ) ( ) U SA 70 35 2 2 ÍA C. S = π (cm ). D. S = π (cm ) . H 3 3 I P Ạ
Câu 14. Cho khối trụ có chu vi đáy bằng 4 a và độ dài đường cao bằng a . Thể tích của khối trụ L Ỏ đã cho bằng B Ị 4 A. 2 a . B. 3  a . AI B 3 T Ộ M C. 3 4 a . D. 3 16 a . G
Câu 15. Tính diện tích xung quanh của một hình trụ có chiều cao 20 m , chu vi đáy bằng 5 m . KHÔN A. 2 50 m . B. 2 50 m . ỂĐ C. 2 100 m . D. 2 100 m .
Câu 16. Cho hình trụ có diện tích xung quang bằng 2
8 a và bán kính đáy bằng a . Độ dài đường
sinh của hình trụ bằng: A. 4a . B. 8a . C. 2a . D. 6a .
Câu 17. Tính diện tích toàn phần của hình trụ có bán kính đáy a và đường cao a 3 . A. 2 2 a ( 3 − ) 1 . B. 2 a 3 . C. 2  a ( 3 + )1. D. 2 2 a ( 3 + ) 1 .
Câu 18. Cho hình trụ có diện tích xung quanh bằng 2
16 a và độ dài đường sinh bằng 2a . Tính bán
kính r của đường tròn đáy của hình trụ đã cho.
A. r = 4a .
B. r = 6a .
C. r = 4 .
D. r = 8a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 36
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 19. Cho một khối trụ có diện tích xung quanh của khối trụ bằng 80 . Tính thể tích của khối trụ
biết khoảng cách giữa hai đáy bằng 10 . A. 160 . B. 400 . C. 40 . D. 64 .
Câu 20. Cho khối trụ có bán kính hình tròn đáy bằng r và chiều cao bằng h . Hỏi nếu tăng chiều
cao lên 2 lần và tăng bán kính đáy lên 3 lần thì thể tích của khối trụ mới sẽ tăng lên bao nhiêu lần? A. 18 lần. B. 6 lần. C. 36 lần. D. 12 lần.
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, hình trụ
Các trường hợp thường gặp U SA ÍA H I P ẠL ỎB Ị AI BTỘ M G KHÔN ỂĐ
Câu 21. Trong không gian cho hình chữ nhật ABCD có AB = a, AC = a 5. Tính diện tích xung
quanh S của hình trụ khi quay đường gấp khúc BCDA xung quanh trục . AB xq A. 2 S = 2 a . B. 2 S = 4 a . xq xq C. 2 S = 2a . D. 2 S = 4a . xq xq
Hướng dẫn giải:  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 37
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Khi xoay hình chữ nhật ABCD quanh AB , ta thu được hình trụ có
chiều cao h = AB = a và bán kính đáy là r = BC, với: 2 2 r = BC =
(a 5) − a = 2 . a 2
S = 2 rh = 2..2 .
a a = 4 a . Chọn B. xq AD
Câu 22. Cho hình thang ABCD vuông tại A và B với AB = BC =
= a . Quay hình thang và 2
miền trong của nó quanh đường thẳng chứa cạnh BC . Tính thể tích V của khối tròn xoay được tạo thành. 3 4 a 3 5 a 3 7 a A. V = . B. V = . C. 3 V =  a . D. V = . 3 3 3
Hướng dẫn giải:
Thể tích khối cần tìm: V = V −V với V là thể tích khối trụ có bán kính 1 2 1
đáy là BA = a và chiều cao AD = 2a ; V là thể tích khối nón có bán kính U 2 SA đáy là B D
 = a và chiều cao CB = a . ÍA 3 H  Khi đó 1 5 a 2 2
V = V −V =  .a .2a −  .a .a = . Chọn B. I P 1 2 Ạ 3 3 L Ỏ B Ị AI BTỘ
Câu 23. Cho hình chữ nhật ABCD có AB = 2BC = 2 .
a Tính thể tích khối tròn xoay khi quay hình M G
phẳng ABCD quanh trục . AD A. 3 4 a . B. 3 2 a . KHÔN Ể C. 3 8 a . D. 3 a . Đ
Câu 24. Trong không gian cho hình chữ nhật ABCD có AB = 1, AD = 2 . Gọi M , N lần lượt là trung
điểm của AD và BC . Quay hình chữ nhật đó xung quanh trục MN ta được một hình trụ. Tính
diện tích toàn phần S của hình trụ đó. tp A. S = 4 . S =  tp B. 6 . tp C. S = 2 . S =  tp D. 10 . tp
Câu 25. Cho hình vuông ABCD quay quanh cạnh AB tạo ra hình trụ có độ dài của đường tròn đáy bằng 4 .
a Tính theo a thể tích V của hình trụ này. A. 3
V = 2 a . B. 3
V = 4 a . 3 8 a C. 3
V = 8 a . D. V =  3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 38
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 26. Cho hình chữ nhật ABCD có cạnh AB = 4, AD = 2. Gọi M , N là trung điểm các cạnh AB và .
CD Cho hình chữ nhật ABCD quay quanh trục MN ta được hình trụ tròn xoay có thể
tích V bằng bao nhiêu ?
A. V = 32.
B. V = 16.
C. V = 8.
D. V = 4.
Câu 27. Trong không gian, cho hình thang ABCD vuông tại A và ,
D có độ dài các cạnh là AD = , a AB = 5 , a CD = 2 .
a Tính thể tích V của vật thể tròn xoay khi quay hình thang trên quanh trục AB ? A. 3
V = 5 a . B. 3
V = 6 a . C. 3
V = 3 a . D. 3
V =11 a .
Câu 28. Trong không gian, cho hình thang vuông ABCD vuông tại A và D có AB = 3 và
DC = AD = 1. Tính thể tích V của khối tròn xoay nhận được khi quay hình thang ABCD xung quanh trục . DC 7
A. V = 2. B. V =  U 3 SA 4 ÍA =  =  H C. V 3 . D. V 3 I P ẠL
Câu 29. Cho hình thang ABCD vuông tại A và ,
D AD = CD = , a AB = 2 . a Quay hình thang Ỏ B
ABCD quanh đường thẳng .
CD Thể tích khối tròn xoay thu được bằng Ị 3 7 a AI B A. B. 3 a . T 3 Ộ M 3 3 G 4 a 5 a C. D. 3 3 KHÔN Ể = = = Đ
Câu 30. Cho hình thang vuông ABCD có độ dài hai đáy AB 2 , a DC 4 ,
a đường cao AD 2 . a
Quay hình thang ABCD quanh đường thẳng AB thu được khối tròn xoay (H ). Tính thể tích V
của khối (H ). 3 20 a A. 3
V = 8 a . B. V =  3 3 40 a C. 3
V =16 a . D. V =  3
Câu 31. Cho hình thang cân ABCD có đáy nhỏ AB = 1, đáy lớn CD = 3, cạnh bên AD = 2. Quay
hình thang quanh đường thẳng .
AB Tính thể tích V của khối tròn xoay tạo thành ? 4
A. V = 3. B. V =  3 7 5 C. V =  D. V =  3 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 39
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 32. Cho lục giác đều ABCDEF có cạnh bằng 4. Quay lục giác đều đó quanh đường thẳng . AD
Thể tích V của khối tròn xoay được sinh ra bằng
A. V = 32. 128 B. V =  3 111 C. V =  2 D. V = 64.
Câu 33. Người ta cần đổ một ống thoát nước hình trụ với chiều cao 200cm, độ dày của thành ống
là 15cm, đường kính của ống là 80cm (như hình vẽ). Tính lượng bê tông cần phải đổ ống thoát nước đó ? A. 3 0,195 m . B. 3 0,18 m . U SA C. 3 0,14 m . ÍA H I P D. 3  m . ẠL Ỏ
Câu 34. Cho hình trụ có hai đường tròn đáy lần lượt là ( ) O , (O )
 . Biết thể tích khối nón có đỉnh là B Ị
O và đáy là hình tròn ( ) O là 3
a . Thể tích của khối trụ đã cho bằng AI BT A. 3 2a . Ộ M G B. 3 4a . 3 10a KHÔN C. Ể Đ 3 D. 3 3a .
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ
Câu 35. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng qua trục ta được thiết diện là hình chữ nhật ABCD
có AB và CD thuộc hai đáy của khối trụ. Biết AB = 4 , a BC = 3 .
a Thể tích khối trụ đã cho bằng A. 3 12 a . B. 3 16 a . C. 3 4 a . D. 3 8 a .
Hướng dẫn giải:  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 40
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ AB 4a
Do thiết diện qua trục là hình chữ nhật ABCD nên: r = = = 2 .
a Mà h = BC = 3 . a 2 2 Thể tích trụ: 2 2 3
V =  r h = .(2a) .3a =12 a . Chọn A.
Câu 36. Cắt một hình trụ bởi một mặt phẳng qua trục của nó ta được thiết diện là một hình vuông
có cạnh bằng 3a . Tính diện tích toàn phần của khối trụ. 2 13a A. S = . B. 2 S = a  3 . tp 6 tp 2 a  3 2 27a C. S = . D. S = . tp 2 tp 2
Hướng dẫn giải:
Thiết diện qua trục hình trụ là một hình vuông có cạnh bằng 3a nên ta có độ a
dài đường sinh l = 3a và bán kính đường tròn đáy là 3 R = . 2 U 2 2 3a 3a 27a  2 SA Suy ra: S 2 Rl 2 R 2 . .3a 2   = + = + . = . tp   ÍA 2  2  2 H I P ẠL Ỏ
Câu 37. Cắt một hình trụ bằng một mặt phẳng qua trục của nó, ta được thiết diện là một hình vuông B Ị
cạnh 2a . Diện tích xung quanh của hình trụ bằng AI B A. 2 2 a . B. 2 8 a . T Ộ M C. 2 4 a . D. 2 16 a . G
Câu 38. Một hình trụ có bán kính đáy a , có thiết diện qua trục là một hình vuông. Tính theo a diện KHÔN
tích xung quanh của hình trụ. Ể Đ A. 2 a . B. 2 2 a . C. 2 3 a . D. 2 4 a .
Câu 39. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là một hình vuông, diện tích mỗi mặt đáy bằng S =  ( 2 9
cm ) . Tính diện tích xung quanh hình trụ đó. A. S =  ( 2 36 cm . B. S =  ( 2 18 cm . xq ) xq ) C. S =  ( 2 72 cm . D. S =  ( 2 9 cm . xq ) xq )
Câu 40. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng qua trục ta được thiết diện là hình chữ nhật ABCD có
AB và CD thuộc hai đáy của khối trụ. Biết AB = 4a , AC = 5a . Tính thể tích của khối trụ: A. 3 V =12 a . B. 3 V =16 a . C. 3 V = 4 a . D. 3 V = 8 a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 41
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 41. Thiết diện qua trục của một hình trụ là hình vuông có cạnh là 2a .Thể tích khối trụ được tạo
nên bởi hình trụ này là: 3 2 a A. 3 2 a . B. . 3 3 8 a C. 3 8 a . D. . 3
Câu 42. Cho một khối trụ (S ) có bán kính đáy bằng a . Biết thiết diện của hình trụ qua trục là hình
vuông có chu vi bằng 8 . Thể tích của khối trụ sẽ bằng A. 8 . B. 4 . C. 2 . D. 16 .
Câu 43. Cắt hình trụ (T ) bằng một mặt phẳng đi qua trục được thiết diện là một hình chữ nhật có diện tích bằng 2
30cm và chu vi bằng 26 cm . Biết chiều dài của hình chữ nhật lớn hơn đường kính
mặt đáy của hình trụ (T ) . Diện tích toàn phần của (T ) là: U 23 2 2 SA A. 23 (cm ) . B. (cm ) . ÍA 2 H I P Ạ 69 L 2 2 C. (cm ). D. 69 (cm ) . Ỏ B 2 Ị
Câu 44. Một hình trụ có bán kính đáy bằng a, mặt phẳng qua trục cắt hình trụ theo một thiết diện AI BTỘ có diện tích bằng 2
8a . Diện tích xung quanh của hình trụ bằng M   G A. 2 4 a . B. 2 8 a . C. 2 16 a . D. 2 2 a . KHÔN ỂĐ
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ
ABCD là hình chữ nhật (hoặc hình vuông): C O' d( , O ( ) P ) = d( , O (ABC )
D ) = OM với M trung điểm . AB D
h = OO = AD = B . C h h
Trong tam giác OMA vuông tại M có: h 2 BAB  2 2 2 2
OA = OM + MA = d (O, (P)) +    O  2  M r A
Diện tích của thiết diện: S = A . B CD = A . B . h ABCD  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 42
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 45. Cho hình trụ có chiều cao bằng 6 .
a Biết khi cắt hình trụ đã cho bởi một mặt phẳng song
song với trục và cách trục một khoảng bằng 3 ,
a thiết diện thu được là một hình vuông. Thể tích
của khối trụ được giới hạn bởi hình trụ đã cho bằng A. 3 216 a . B. 3 150 a . C. 3 54 a . D. 3 108 a .
Hướng dẫn giải:
Theo đề có h = OO = AB = 6a và OM = 3 . a C O'
Trong tam giác OAM vuông tại M có: D 2  AB h h 2 2 2 r = MA + OM = + OM = 3a 2.    h 2  B O Suy ra 2 2 3
V =  r h =  (3a 2) .6a = 108 a . Chọn D. M r A
Câu 46. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng a . Cắt hình trụ bởi một mặt phẳng ( P) song song với a U
trục của hình trụ và cách trục của hình trụ một khoảng bằng
ta được thiết diện là một hình SA 2 ÍA
vuông. Tính thể tích khối trụ. H 3 I P  a 3 ẠL A. 3 3 a . B. 3 a 3 . C. . D. 3 a . Ỏ 4 B Ị
Hướng dẫn giải: AI BT Giả sử hình vuông D
ABC là thiết diện của hình trụ cắt bởi ( P) . A Ộ M H G
Gọi H, K lần lượt là trung điểm D, A BC . O D a KHÔN Ta có OH ⊥ D A
OH ⊥ (P)  d ( ;
O ( P)) = OH OH = . Ể Đ 2 B Do đó: a 3 2 2 D A
= 2AH = 2 OA − OH = 2 = a 3 . K 2 O' C
Suy ra: OO = AB = D A = a 3 . Thể tích khối trụ: 2 2 3
V =  R h =  a a 3 =  a 3 . Chọn B.
Câu 47. Cắt một hình trụ bằng mặt phẳng ( )
P vuông góc mặt đáy, ta được thiết diện là một hình
vuông có diện tích bằng 16 . Biết khoảng cách từ tâm đáy hình trụ đến mặt phẳng ( ) P bằng 3. Thể
tích khối trụ đã cho bằng 52 A. 2 3. B. 3 C. 52. D. 13.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 43
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 48. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng 5cm và khoảng cách giữa hai đáy là 7 cm . Cắt khối trụ
bởi một mặt phẳng song song với trục và cách trục 3cm . Tính diện tích S của thiết diện được tạo thành. A. 2 55 cm . B. 2 56 cm . C. 2 53cm . D. 2 46cm .
Câu 49. Khi cắt khối trụ bởi một mặt phẳng song song với trục và cách trục của trụ một khoảng bằng
a 3 ta được thiết diện là hình vuông có diện tích bằng 2
4a . Thể tích của khối trụ bằng 7 7 A. 3 7 7 a . B. 3 a . 3 C. 3 3 a . D. 3 8 a .
Câu 50. Cho hình trụ có đường cao h = 5cm, bán kính đáy r = 3cm. Xét mặt phẳng ( ) P song song
với trục của hình trụ, cách trục 2cm. Diện tích thiết diện của hình trụ với ( ) P bằng A. 2 5 5cm . B. 2 6 5cm . U SA ÍA C. 2 3 5cm . D. 2 10 5cm . H I P
Câu 51. Một khối trụ có bán kính đáy r = 5, khoảng cách giữa hai đáy Mặt phẳng ( ) P song Ạ h = 4. L Ỏ
song với trục cắt khối trụ theo một thiết diện là hình vuông. Khoảng cách từ trục đến ( ) P bằng B Ị A. 3. B. 41. AI BTỘ C. 29. D. 21. M G
Câu 52. Một hình trụ có diện tích xung quanh bằng 4 , thiết diện qua trục là hình vuông. Một mặt
phẳng ( ) song song với trục, cắt hình trụ theo thiết diện là tứ giác ABB A
  , biết một cạnh của KHÔN Ể
thiết diện là một dây cung của đường tròn đáy của hình trụ và căng một cung 120 . Tính diện tích Đ thiết diện ABB A  . A. 3 2 . B. 3 . C. 2 3 . D. 2 2 . 3R
Câu 53. Cho hình trụ có bán kính đáy bằng R và chiều cao bằng
. Mặt phẳng ( ) song song 2 R
với trục của hình trụ và cách trục một khoảng bằng
. Tính diện tích thiết diện của hình trụ cắt 2 bởi mặt phẳng ( ) . 2 2R 3 2 3R 3 A. . B. . 3 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 44
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ 2 3R 2 2 2R 2 C. . D. . 2 3
Câu 54. Một khối trụ có bán kính đáy r = 2a . ,
O O lần lượt là tâm đường tròn đáy. Một mặt phẳng a 15
song song với trục và cách trục
, cắt đường tròn (O) tại hai điểm ,
A B . Biết thể tích của 2 3 a 15 khối tứ diện OO AB bằng
. Độ dài đường cao của hình trụ bằng 4 A. a . B. 6a . C. 3a . D. 2a .
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ
Câu 55. Cho hình trụ có hai đáy là hai hình tròn (O) và (O) , chiều cao 2R và bán kính đáy R . U
Một mặt phẳng ( ) đi qua trung điểm của  OO và tạo với 
OO một góc 30 . Hỏi ( ) cắt SA ÍA
đường tròn đáy theo một dây cung có độ dài bằng bao nhiêu? H I P 2R 2 4R 2R 2R Ạ A. . B. . C. . D. . L 3 Ỏ 3 3 3 3 B Ị
Hướng dẫn giải: AI B
Gọi M là trung điểm của 
OO và A , B là giao điểm của mặt phẳng T Ộ
( ) với đường tròn (O) ; H là hình chiếu của O trên AB . M G Khi đó góc giữa 
OO và mặt phẳng ( ) là góc OMH = 30 . KHÔN ỂĐ 3
Xét MHO vuông tại O : OH = OM tan 30 = R tan 30 = R . 3 2 2
Xét AHO vuông tại H : 2 2
AH = OA − OH 2 = − R R = R . 3 3 2 2
Do H là trung điểm của AB nên = R AB . Chọn A. 3
Câu 56. Cho hình trụ có chiều cao bằng a 2. Trên đường tròn đáy thứ nhất của hình trụ lấy hai điểm , A ;
B trên đường tròn đáy thứ hai của hình trụ lấy hai điểm C, D sao cho ABCD là hình
vuông và (ABCD) tạo với đáy của hình trụ góc 45 .
 Thể tích khối trụ đã cho bằng 3 3 2 a A. 3 3 a . B. 3 3 2 a . C. D. 3 3 2 a . 2
Hướng dẫn giải:  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 45
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ Gọi , O
O là tâm của các đường tròn đáy hính trụ và I là trung điểm A O
O , M là trung điểm CD. O'
Tam giác IOM vuông cân tại O (tam giác vuông có góc 45 )  nên B OOh a 2 OM = OI = = =  I 2 2 2 D
Vì ABCD là hình vuông nên 2 2
MC = IM = OM + OI = . a M O C Do đó: 6 2 2 = = + = a r OC OM MC . 2 3 3 2 Thể tích khối trụ: 2 =  = a V r h . Chọn C. 2
Câu 57. Cho hình trụ và hình vuông
ABCD có cạnh a . Hai đỉnh liên tiếp ,
A B nằm trên đường tròn U
đáy thứ nhất và hai đỉnh còn lại nằm trên đường tròn đáy thức hai, mặt phẳng ( ABCD) tạo với SA ÍA
đáy một góc 45. Khi đó thể tích khối trụ là H I P 3  a 2 3 3 a 2 ẠL A. . B. . Ỏ 8 8 B Ị 3  a 2 3 3 a 2 AI B C. . D. . T Ộ 16 16 M G
Câu 58. Cho hình trụ (T ) có hai đường tròn đáy với tâm lần lượt là O và .
O Xét hình chữ nhật ABCD có ,
A B cùng thuộc ( ) 
O và C, D cùng thuộc ( )
O sao cho AB = a 3, BC = 2 , a đồng KHÔN Ể
thời (ABCD) tạo với mặt phẳng đáy hình trụ góc 60 .
 Thể tích của khối trụ bằng Đ A. 3 2 a 3. B. 3  a 3/9. C. 3  a 3/3. D. 3  a 3.
Câu 59. Một hình trụ có bán kính đáy bằng chiều cao và bằng a . Một hình vuông ABCD có đáy A ,
B CD là hai dây cung của hai đường tròn đáy và ( ABCD) không vuông góc với đáy. Diện tích hình vuông đó bằng 2 5a A. . B. 2 5a . 4 2 5a 2 2 5a C. . D. . 2 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 46
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 60. Cho hình trụ (T ) có hai đường tròn đáy với tâm lần lượt là O và .
O Xét hình vuông ABCD có ,
A B cùng thuộc ( )
O và C, D cùng thuộc ( )  O và AB = ,
a đồng thời ( ABCD) tạo với mặt
phẳng đáy hình trụ góc 45 .
 Thể tích của khối trụ bằng 3 3 a 2 A. B. 3 3 a 2. 16 3  a 2 C. 3 2 a 2. D. 16
Câu 61. Cho hình trụ (T ) có bán kính và chiều cao đều bằng 2 2. Một hình vuông ABCD có hai
cạnh AB và CD lần lượt là hai dây cung của hai đường tròn đáy, cạnh AD và BC không phải
đường sinh của hình trụ (T). Diện tích hình vuông ABCD bằng A. 20. B. 12 2. 40 2 C. D. 10 2. 3 U SA
Câu 62. Một khối gỗ hình trụ có đường kính 0,5m và chiều cao 1 (m) . Người ta đã cắt khối gỗ, ÍA H
phần còn lại như hình vẽ bên có thể tích là V . Tính V . I P Ạ 3 3 L A. (m ). Ỏ 16 B Ị 5 B. ( 3 m ) . AI B 64 T Ộ 3 M C. ( 3 m ) . G 64  3 KHÔN D. (m ). Ể 16 Đ
Câu 63. Cắt một khối trụ bởi một mặt phẳng ta được một khối ( H ) như hình vẽ. Biết rằng thiết diện
là một elip có độ dài trục lớn là 10 , khoảng cách gần nhất từ một điểm thuộc thiết diện đến mặt
đáy (chứa AB) bằng 8, khoảng cách xa nhất từ một điểm thuộc thiết diện đến mặt đáy (chứa AB)
bằng 14 . Tính thể tích của ( H ) . A. ( V =  ) 275 . H B. ( V =  ) 176 . H C. ( V =  ) 192 . H D. ( V =  ) 704 . H
Câu 64. Cho hình trụ có hai đáy là hình tròn tâm O và 
O , chiều cao h = a 3 . Mặt phẳng đi qua
tâm O và tạo với 
OO một góc 30 , cắt hai đường tròn tâm O và 
O tại bốn điểm là bốn đỉnh  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 47
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
của một hình thang có đáy lớn gấp đôi đáy nhỏ và diện tích bằng 2
3a . Thể tích của khối trụ được
giới hạn bởi hình trụ đã cho bằng 3 3 a A. . 3 B. 3 3 a . 3 3 a C. . 12 3 3 a D. . 4
Hướng dẫn giải: Chọn B.
Xét hình thang ABCD thỏa mãn đề bài ( BC là đáy lớn, AD là đáy nhỏ) và R là bán kính đáy của U hình trụ. SA ÍA H BC = 2R Ta có: 
AD = R . Kẻ 
O I ⊥ AD tại I AD ⊥ (OOI )  ( ABCD) ⊥ (OO I  ). I P Ạ BC = 2AD L Ỏ B Ị Suy ra góc giữa 
OO và ( ABCD) bằng 
O OI . Theo giả thiết OOI = 30 . AI BTỘ O O O O a 3 M cos  O OI =  OI = = = 2a . G OI cos 30 3 2 KHÔN ỂĐ
( AD + BC).IO
R + 2R .2a 2 ( )
Diện tích hình thang ABCD: S =  3a =
R = a . ABCD 2 2
Thể tích của khối trụ là: 2 2 3
V =  R h =  a .a 3 =  a 3 .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 48
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón
Tâm O và bán kính R của đường tròn ngoại tiếp, nội tiếp một số đa giác cần nhớ: A B A B O O D C D C AC BD AC BD Hình vuông R = =  Hình chữ nhật R = =  2 2 2 2 U SA A B B ÍA H I P
O=M ẠL
O=G Ỏ M B Ị A C AI BT C Ộ M Tam giác đề Tam giác vuông G u 2 2 A . B 3 A . B 3 = = BC R AO  KHÔN R = AG = AM =  =  2 Ể 3 3 2 3 Đ A B A H r r B D O O D C C AB O . A OB Hình vuông: r = 
Hình thoi r = OH =  2 AB  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 49
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ A B B
G=O a c M O r b A C C
b + c − a Tam giác vuông r =  Tam giác đề 1 . AB 3 u r = MG = AM =  2 3 6
Câu 65. Cho hình lăng trụ tam giác đều AB . C A
B C có độ dài cạnh đáy bằng a và chiều cao
bằng h . Tính thể tích V của khối trụ ngoại tiếp lăng trụ đã cho. 2  2  A. 2
V = 3 a h . B. 2
V =  a h . C. = a h V . D. = a h V . 9 3 U SA
Hướng dẫn giải: ÍA H
Khối trụ ngoại tiếp lăng trụ có đường tròn đáy ngoại tiếp tam giác đáy của I P Ạ a a L
lăng trụ, bán kính đường tròn đáy là 2 3 3 R = . = ; chiều cao hình Ỏ 3 2 3 B Ị
trụ bằng với chiều cao lăng trụ (và bằng h). AI BT 2 2 Ộ  3a   a h M
Vậy thể tích của khối trụ cần tìm là V = . h S = . h  .  = . G  3  3 KHÔN Chọn D. ỂĐ
Câu 66. Một hình trụ có hai đáy là hai hình tròn nội tiếp hai mặt của một hình lập phương cạnh
bằng 1. Tính thể tích của khối trụ đó.  A. 2  B. 4 C.  . D.  3
Hướng dẫn giải:
Đường tròn đáy hình trụ 1
là đường tròn nội tiếp hình vuông cạnh bằng 1 nên có bán kính R = ; 2
chiều cao hình trụ bằng với cạnh của hình lập phương và bằng 1.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 50
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ 2  1  
Vậy thể tích khối trụ là 2
V =  R h =  . .1 =   . Chọn B.  2  4
Câu 67. Cho tứ diện đều ABCD có cạnh bằng 4. Tính diện tích xung quanh S của hình trụ có xq
một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tam giác BCD và chiều cao bằng chiều cao của tứ diện ABC . D 16 2 A. S =  xq 3 B. S = 8 2. xq 16 3 C. S =  xq 3 D. S = 8 3. xq U SA
Hướng dẫn giải: ÍA H I P 1 4. 3 2 3 ẠL
Đường tròn đáy hình trụ nội tiếp tam giác đều BCD nên có bán kính r = . = . Ỏ 3 2 3 B Ị 2   AI B 2 4 3 4 6 2 2 2 T
Chiều cao hình trụ là AH = AB − BH = 4 −  .  = . Ộ   3 2 3 M   G 2 3 4 6 16 2 S =  rh =  = KHÔN
Diện tích xung quanh hình trụ 2 2 . . . Chọn A. xq Ể 3 3 3 Đ
Câu 68. Cho hình lập phương ABC . D A B C  D có cạnh bằng .
a Gọi S là diện tích xung quanh hình
trụ có hai đường tròn đáy ngoại tiếp hai hình vuông ABCD và  A
B CD . Diện tích S bằng A. 2 a . B. 2  2a . 2  2a C. 2  3a . D. 2
Câu 69. Tính thể tích V của khối trụ ngoại tiếp hình lập phương có cạnh bằng . a 3  a A. B. 3 a . 4 3  a C. 3 2 a . D. 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 51
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 70. Cho hình hộp chữ nhật ABC . D A B C  D có AB = 2 ,
a AD = 3a và A A = 4 . a Tính thể
tích V của khối trụ ngoại tiếp hình hộp chữ nhật ABC . D A B CD . 3 144 a A. B. 3 13 a . 13 C. 3 24 a . D. 3 13a .
Câu 71. Cho hình hộp chữ nhật ABC . D A B C 
D có AB = AD = 2 , a A
A = 3a 2. Tính diện tích
toàn phần của hình trụ có hai đáy lần lượt ngoại tiếp hai đáy của hình hộp chữ nhật đã cho. A. 2 7 a . B. 2 16 a . C. 2 12 a . D. 2 20 a .
Câu 72. Cho hình hộp chữ nhật ABC . D A B C 
D có AD = 8, CD = 6, AC =12. Diện tích toàn
phần của hình trụ có hai đường tròn đáy là hai đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật ABCD và  A B C  D bằng A. 576.
B. 10(2 11 + 5) . U SA C. 26.
D. 5(4 11 + 4) . ÍA H I P
Câu 73. Cho hình lăng trụ đều AB . C A
B C , biết góc giữa hai mặt phẳng ẠL  Ỏ
( A BC) và ( ABC) bằng 45, diện tích tam giác  A BC bằng 2 a 6 . B A' C' Ị
Tính diện tích xung quanh của hình trụ ngoại tiếp hình lăng trụ AI B AB . C A B C . T B' Ộ 2 4 a 3 M A. . G 3 KHÔN B. 2 2 a . Ể A C Đ O 45° C. 2 4 a . M B 2 8 a 3 D. . 3
Câu 74. Một hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông, diện tích xung quanh bằng 2
36 a . Tính thể tích V của lăng trụ lục giác đều nội tiếp hình trụ. A. 3 V = 27 3a . B. 3 V = 81 3a . C. 3 V = 24 3a . D. 3 V = 36 3a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 52
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 75. Cho lăng trụ đứng AB . C A
B C có độ dài cạnh bên bằng 2a , đáy ABC là tam giác vuông
cân tại A , góc giữa AC và mặt phẳng ( BCCB) bằng 30 . Thể tích của khối trụ ngoại tiếp lăng trụ AB . C A B C bằng A. 3 a . B. 3 2 a . C. 3 4 a . D. 3 3 a .
Câu 76. Lăng trụ tam giác đều AB . C A
B C có cạnh đáy bằng a, cạnh bên bằng 3a và có hai đáy
là hai tam giác nội tiếp hai đường tròn đáy của hình trụ (T ). Tính thể tích V của khối trụ (T ). A. 3
V =  a . B. 3
V = 3 a . C. 3
V = 6 a . D. 3
V = 3 3 a .
Câu 77. Cho hình lăng trụ đứng AB . C A
B C có tam giác ABC vuông cân tại ,
B AB = a 2 và cạnh bên 
AA = a 6. Diện tích xung quanh của hình trụ ngoại tiếp hình lăng trụ đã cho bằng A. 2 4 a 6. B. 2 4 a . U C. 2 2 a 6. D. 2  SA a 6. ÍA H
Câu 78. Cho hình lập phương có cạnh bằng 40 cm và một hình trụ có hai đáy là hai hình tròn nội I P ẠL
tiếp hai mặt đối diện của hình lập phương. Gọi S , S lần lượt là diện tích toàn phần của hình lập 1 2 Ỏ B 2 Ị
phương và diện tích toàn phần của hình trụ. Tính S = S + S (cm ) . 1 2 AI B
A. S = 4 (2400 +  ) .
B. S = 2400 (4 +  ) . T Ộ M
C. S = 2400 (4 + 3 ) .
D. S = 4 (2400 + 3 ) . G
Câu 79. Cho hình lăng trụ đều AB . C A
B C có cạnh đáy bằng a, cạnh bên bằng 2 . a Thể tích của KHÔN ỂĐ
hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng 3  a A. 3 2 a . B. 6 3  a C. 3 a . D. 12
Câu 80. Cho hình lăng trụ đều AB . C A
B C có cạnh đáy bằng a 3, cạnh bên bằng 4 . a Thể tích của
hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng 3  a A. B. 3 2 a . 18 3  a C. 3 a . D. 12  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 53
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 81. Cho hình lăng trụ đứng AB . C A
B C có cạnh đáy ABC là tam giác vuông tại A với AB = 6 ,
a AC = 8a và A A =12 .
a Thể tích của hình trụ có hai đáy nội tiếp hình lăng trụ bằng 3  a 3  a A. B. 12 6 3 48 a C. 3 48 a . D. 5
Câu 82. Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có tất cả các cạnh bằng 3. Tính diện tích xung quanh
S của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tam giác ABC và chiều cao bằng xq
chiều cao hình chóp S.ABC đỉnh S. 16 2 A. S =  xq 3 B. S = 3 2. xq U 16 3 C. S =  xq SA 3 ÍA H I P D. S = 8 3. Ạ xq L Ỏ B Ị
Câu 83. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có tất cả các cạnh đều bằng 4. Tính diện tích xung
quanh S của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác ABCD và chiều cao xq AI BTỘ
bằng chiều cao hình chóp S.ABCD đỉnh S. M A. S = 16 2. B. S = 8 2. G xq xq KHÔN S = 16 3. S = 8 3. C. D. xq xq Ể Đ
Câu 84. Cho hình chóp tứ giác S.ABCD có đáy là hình vuông ABCD cạnh bằng 4, mặt bên SAB
là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt đáy. Tính diện tích xung quanh S xq
của hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn nội tiếp tứ giác ABCD và chiều cao bằng chiều
cao hình chóp S.ABCD đỉnh S. 16 2 A. S =  B. S = 8 2. xq 3 xq 16 3 C. S =  D. S = 8 3. xq 3 xq
Câu 85. Cho hình chóp tam giác S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh bằng 4, mặt bên SAB
là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt đáy. Tính diện tích xung quanh của
hình trụ có một đường tròn đáy là đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC và chiều cao bằng chiều
cao hình chóp S.ABC đỉnh S. A. S = 8. B. S = 8 2. xq xq  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 54
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ C. S = 16. D. S = 8 3. xq xq
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ
Câu 86. Cho hình trụ có thiết diện qua trục là hình vuông ABCD cạnh bằng 2 3 (cm) với AB là
đường kính của đường tròn đáy tâm O . Gọi M là điểm thuộc cung AB của đường tròn đáy sao
cho ABM = 60 . Thể tích của khối tứ diện ACDM là: A. V = ( 3 3 cm ). B. V = ( 3 4 cm ). C. V = ( 3 6 cm ). D. V = ( 3 7 cm ).
Hướng dẫn giải:
Ta có: MAB vuông tại M có B = 60 nên MB = 3; MA = 3.
Gọi H là hình chiếu của M trên AB , suy ra MH ⊥ ( ACD) và M . B MA 3 1 U MH = = . Ta có: S = .2 3.2 3 = 6 . AB 2 ACD 2 SA ÍA H 1 1 3 3 I P Vậy V = MH.S
= . .6 = 3 cm . Chọn A. M . ACD ACD ( ) ẠL 3 3 2 Ỏ B Ị
Câu 87. Một hình trụ có bán kính đáy bằng 50 cm và có chiều cao là 50 cm. Một đoạn thẳng AB có AI BT
chiều dài là 100 cm và có hai đầu mút nằm trên hai đường tròn đáy. Tính khoảng cách d từ đoạn Ộ
thẳng đó đến trục hình trụ. M G
A. d = 50 cm.
B. d = 50 3 cm. KHÔN
C. d = 25 cm.
D. d = 25 3 cm. Ể Đ
Câu 88. Cho hình trụ có bán kính R và chiều cao 3R . Hai điểm A , B lần lượt nằm trên hai đường
tròn đáy sao cho góc giữa AB và trục d của hình trụ bằng 30 . Tính khoảng cách giữa AB và trục của hình trụ: A. ( ) 3 , = R d AB d .
B. d ( AB, d ) = R . 2
C. d ( AB, d ) = R 3 . D. ( , ) = R d AB d . 2
Câu 89. Một khối trụ có bán kính đáy r = 2a . , O
O lần lượt là tâm đường tròn đáy. Một mặt phẳng a 15
song song với trục và cách trục
, cắt đường tròn (O) tại hai điểm ,
A B . Biết thể tích của 2 3 a 15
khối tứ diện O O AB bằng
. Độ dài đường cao của hình trụ bằng 4 A. a . B. 6a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 55
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ C. 3a . D. 2a .
Câu 90. Cho khối trụ có đáy là các đường tròn tâm (O) , (O) có bán kính là R và chiều cao h = R 2
. Gọi A , B lần lượt là các điểm thuộc (O) và (O) sao cho OA vuông góc với  O . B Tỉ số thể
tích của khối tứ diện O
O AB với thể tích khối trụ là: 2 A. 3 . 1 B. 3 . 1 C. 6 . 1 D. 4 . U
Câu 91. Cho hình trụ có hai đáy là các hình tròn (O) , (O) bán kính bằng a , chiều cao hình trụ gấp SA ÍA
hai lần bán kính đáy. Các điểm A , B tương ứng nằm trên hai đường tròn (O) , (O) sao cho H I P
AB = a 6. Tính thể tích khối tứ diện ABO O theo a . ẠL 3 3 Ỏ a a 5 B A. . B. . Ị 3 3 AI BT 3 3 Ộ 2a 2a 5 M C. D. . G 3 3
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế KHÔN ỂĐ
Câu 92. Một đại lý xăng dầu cần làm một cái bồn dầu hình trụ bằng tôn có thể tích 3 16 m . Tìm
bán kính đáy r của hình trụ sao cho hình trụ được làm ra ít tốn nguyên vật liệu nhất. A. 0,8 m. B. 1,2 m. C. 2 m. D. 2,4 m.
Hướng dẫn giải:
Gọi r, h lần lượt là bán kính đáy và chiều cao của khối trụ ( r, h  0 ). 16
Công thức thể tích khối trụ: 2 V = . h S = .
h r = 16  h = . ñ 2 r 16 16 
Diện tích toàn phần hình trụ: 2
S = S + 2S = 2 rh + 2 r 2 2 = 2 r. + 2 r = 2 + r . tp xq ñ   2 rr   HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 56
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ 16  Ta sẽ khảo sát hàm 2 S = 2 + r với r  0. tp    r  2    ( 3 2r −16 16 ) 3 S = 2 − + 2r =
; S = 0  r − 8 = 0  r = 2 (thỏa điều kiện r  0 ). tp   2 2  rtp r Bảng biến thiên: r 0 2 + Stp − 0 + S tp 24
Để việc chế tạo ra cái bồn dầu hình trụ sao cho ít tốn kém nguyên vật liệu nhất thì diện tích toàn
phần của hình trụ đạt giá trị nhỏ nhất, khi đó r = 2m . Chọn C.
Câu 93. Một khúc gỗ có dạng khối nón có bán kính
đáy r = 30cm , chiều cao h =120cm . Anh thợ mộc U
chế tác khúc gỗ đó thành một khúc gỗ có dạng khối SA
trụ như hình vẽ. Gọi V
là thể tích lớn nhất của max ÍA H
khúc gỗ có thể chế tác được. TínhV . max I P ẠL A. 3 V = 0,16 m . B. 3 V = 0,024 m . max max Ỏ B Ị C. 3 V = 0,36 m . D. 3 V = 0,016 m . max max AI B
Hướng dẫn giải: T Ộ
Gọi chiều cao hình trụ được tạo thành là AM = x (c ) m S M G
(0  x  120) và mô hình được cho như hình vẽ. KHÔN
Do hai tam giác SMN và SAB đồng dạng (có S chung, Ể Đ h=120 0
SMN = SAB = 90 ), ta có: MN SM MN 120 − =  = x  = x MN 30 − N . M AB SA 30 120 4 x
Vậy khối trụ mới được tạo thành có bán kính = 30 − x MN , r = 30 4 B A đường cao AM = x nên có thể tích: 2  x   x   x  = x V  30 − x =  . 30 − . 30 − . .2       . Chọn D.  4   4   4  2
Cách giải 1: Sử dụng BĐT Cô-si.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 57
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ 3  x x x  30 − + 30 − +  x   x x  
Theo bất đẳng thức Cô-si, ta có: 4 4 2 3 30 − . 30 − .        = 20 .  4   4  2 3     Do đó: 3 V  2.20 3 3  V
= 16 000 cm = 0,016 m . max
Cách giải 2: Khảo sát hàm số. 2  x   1  Xét hàm số 2 3
V (x) =  30 −
x =  900x −15x +   
x  với 0  x 120 .  4   16  2  3x  x =120 (loaïi) Ta có V (
x) =  900−30x +  = 0   .  16  x = 40 (nhaän) Bảng biến thiên: U x 0 40 120 SA ÍA H V (  x) + 0 − I P ẠL 16 000 Ỏ V (x) B Ị 1 5 AI B V =  cm =  T Dễ thấy 3 3 16 000 0, 016 m . max Ộ M G KHÔN
Câu 94. Người ta làm tạ tập cơ tay như hình vẽ với hai đầu là hai khối trụ bằng nhau và tay cầm Ể Đ
cũng là khối trụ. Biết hai đầu là hai khối trụ đường kính đáy bằng 12, chiều cao bằng 6 , chiều dài
tạ bằng 30 và bán kính tay cầm là 2 . Hãy tính thể tích vật liệu làm nên tạ tay đó. A. 108 . B. 6480 . C. 502 . D. 504 .
Câu 95. Một người thợ có một khối đá hình trụ. Kẻ hai đường kính MN , PQ của hai đáy sao cho
MN ⊥ PQ . Người thợ đó cắt khối đá theo các mặt đi qua 3 trong 4 điểm M , N, , P Q để khối đá
có hình tứ diện MNPQ . Biết MN = 60 cm và thể tích khối tứ diện MNPQ = 30 3 dm . Hãy tính thể
tích lượng đá cắt bỏ. A. 3 101,3dm . B. 3 111, 4dm . C. 3 121,3dm . D. 3 141,3dm .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 58
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 96. Một nhà máy cần sản xuất các hộp hình trụ kín cả hai đầu có thể tích V cho trước. Mối
quan hệ giữa bán kính đáy R và chiều cao h của hình trụ để diện tích toàn phần hình trụ nhỏ nhất là A. h = 3 . R B. R = . h C. h = 2 . R D. R = 2 . h
Câu 97. Một đơn vị sản xuất hộp đựng thuốc dung tích 3
2dm dạng hình trụ có đáy là hình tròn. Nhà
sản xuất chọn bán kính đáy R của hình hộp gần với số nào để ít tốn vất liệu nhất ?
A. R  1,37dm.
B. R  1dm.
C. R  2dm.
D. R  0, 68dm.
Câu 98. Khi thiết kế vỏ lon sữa hình trụ các nhà thiết kế luôn đặt mục tiêu sao cho chi phí làm vỏ
lon là nhỏ nhất. Muốn thể tích khối trụ bằng V mà diện tích toàn phần của hình trụ là nhỏ nhất thì
bán kính R của đường tròn đáy khối trụ bằng giá trị nào sau đây ? V A. 3 R =  R = V B. . U SA V V ÍA C. R =  R =  H 2 D. 3 2 I P ẠL Ỏ
Câu 99. Một đại lý xăng dầu cần làm một cái bồn dầu hình trụ bằng tôn có thể tích 16 . Tìm bán B Ị
kính đáy r của hình trụ sao cho hình trụ được làm ra ít tốn nguyên vật liệu nhất. A. 0,8 m. B. 1,2 m. AI BTỘM C. 2 m. D. 2,4 m. G Câu 100. Để chứa 3
7(m ) nước ngọt người ta xây một bồn hình trụ có nắp. Hỏi bán kính r của đáy KHÔN
hình trụ nhận giá trị nào sau đây để tiết kiệm vật liệu nhất. Ể Đ 7 A. 3 r = 2 . B. 3 r =  2 8 9 C. 3 r =  r =  3 D. 3 4
Câu 101. Một khúc gỗ có dạng khối nón có bán kính đáy r = 50cm chiều
cao h =150cm. Anh thợ mộc chế tác khúc gỗ đó thành một khúc gỗ có
dạng khối trụ như hình vẽ. Gọi V là thể tích lớn nhất của khúc gỗ dạng
khối trụ có thể chế tác được. Tìm diện tích xung quanh của khối trụ có
thể tích lớn nhất đó ?  A. 2 m . B. 2  m . 2   C. 2 m . D. 2 m . 3 4  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 59
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Câu 102. Cho hình nón (N) có bán kính đáy r = 20cm chiều cao h = 60cm và một hình trụ (T ) nội
tiếp hình nón (N). Thể tích của hình trụ (T ) có diện tích xung quanh lớn nhất bằng A. 3 3000cm . 32000 B. 3 cm . 9 C. 3 3600cm . D. 3 4000cm .
Câu 103. Có tấm bìa hình tam giác vuông cân ABC có cạnh huyền BC bằng .
a Người ta muốn cắt
tấm bìa đó thành hình chữ nhật MNPQ rồi cuộn lại thành một hình trụ không đáy như hình vẽ.
Diện tích hình chữ nhật đó bằng bao nhiêu để diện tích xung quanh của hình trụ là lớn nhất ? 2 a 2 a A. B. 2 4 2 2 U a a C. D. SA 12 8 ÍA H
Câu 104. Cho tam giác SOA vuông tại O có MN SO với M , N lần lượt nằm trên cạnh S , A OA I P ẠL
như hình vẽ bên dưới. Đặt SO = h không đổi. Khi quay hình vẽ quanh SO thì tạo thành một hình Ỏ B
trụ nội tiếp hình nón đỉnh S có đáy là hình tròn tâm O bán kính R = O .
A Tìm độ dài của MN Ị
theo h để thể tích khối trụ là lớn nhất. AI BT h Ộ A. MN =  M 2 G h B. MN =  KHÔN 3 Ể Đ h C. MN =  4 h D. MN =  6
Câu 105. Một cơ sở sản suất đồ gia dụng được đặt hàng làm các chiếc hộp kín hình trụ bằng nhôm
để đựng rượu có thể tích là 3
V = 28 a (a  0) . Với mục đích tiết kiệm sản suất và mang lại lợi
nhuận cao nhất thì cơ sở sẽ sản xuất những chiếc hộp hình trụ có bán kính đáy R sao cho diện tích
nhôm cần dùng là ít nhất. Tìm R . A. 3 R = a 7 . B. 3 R = 2a 7 . C. 3 R = 2a 14 . D. 3 R = a 14 .
Hướng dẫn giải:
Nhận xét: Diện tích nhôm cần dùng để sản xuất chính là diện tích toàn phần S của hình trụ. tp  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 60
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ 3 28a Thể tích khối trụ: 2 3
V =  R h = 28 a h =
(với h là chiều cao chiếc hộp hình trụ). 2 R 3 28a 3  28a  Ta có: 2 2
S = 2 Rh + 2 R = 2 + 2 R ; 3 S = 2  −
+ 2R = 0  R = a 14 . tp R tp 2  R  Bảng biến thiên:
Vậy khi diện tích nhôm được dùng ít nhất thì bán kính đáy của hộp hình trụ là 3 R = a 14 .
Câu 106. Một công ty sản xuất bút chì có dạng hình lăng trụ lục giác đều có U
chiều cao 18cm và đáy là hình lục giác nội tiếp đường tròn đường kính SA ÍA
1cm . Bút chì được cấu tạo từ hai thành phần chính là than chì và bột gỗ ép, H 1 I P
than chì là một khối trụ ở trung tâm có đường kính cm , giá thành 540 ẠL 4 Ỏ B đồng 3
/ cm . Bột gỗ ép xung quanh có giá thành 100 đồng 3 / cm . Tính gần Ị
đúng giá của một cái bút chì được công ty bán ra biết giá nguyên vật liệu AI BT
chiếm 15,58% giá thành sản phẩm. Ộ M A. 10000 đồng. B. 8000 đồng. G C. 5000 đồng. D. 3000 đồng. KHÔN Ể
Hướng dẫn giải Đ Chọn A.
Gọi R và r lần lượt là bán kính đường tròn ngoại tiếp lục giác đều và bán 1 1
kính của lõi than chì. Ta có 2R = 1  R = cm và r = cm . 2 8 2 R 3 1 3 3 3
Suy ra diện tích của lục giác đều là S = 6. = 6. . = . 4 4 4 8
Gọi V là thể tích của khối lăng trụ lục giác đều. V , V lần lượt là thể tích của khối than chì và 1 2
bột gỗ dùng để làm ra một cây bút chì. 3 3 27 3 1 9 27 3 9 Ta có 3 V = S.h = .18 = cm ; 2 3 V = rh = .  .18 = cm 3
V = V −V = − cm . 8 4 1 2 8 32 2 1 4 32  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 61
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ
Do đó, giá nguyên vật liệu dùng để làm một cây bút chì là 540V +100V . 1 2 100  9  27 3 9  100
Giá bán một cây bút chì là: (540V +100V . = 540. +100 − . 10000. 1 2 )   15,58  32 4 32    15,58 
Câu 107. Một hộp đựng bóng tennis có dạng hình trụ. Biết rằng hộp chứa
vừa khít ba quả bóng tennis được xếp theo chiều dọc, các quả bóng tennis
có kích thước như nhau. Thể tích phần không gian còn trống chiếm tỉ lệ
a% so với hộp đựng bóng tennis. Số a gần đúng với số nào sau đây? A. 50 . B. 66 . C. 30 . D. 33 .
Hướng dẫn giải U Chọn D. SA ÍA H Đặt ,
h R lần lượt là đường cao và bán kính hình đường tròn đáy của hộp đựng bóng tennis. I P ẠL
Dễ thấy mỗi quả bóng tennis có cùng bán kính R với hình tròn đáy của hộp và h = 6R . Ỏ B Ị 4
Tổng thể tích của ba quả bóng là 3 3
V = 3.  R = 4 R . Thể tích của hộp là 2 3
V =  R h = 6 R ; AI B 1 0 T 3 Ộ M = − =  G
Thể tích phần còn trống của hộp đựng bóng là 3 V V V 2 R . 2 0 1 V 1 KHÔN
Tỉ lệ phần không gian còn trống so với hộp đựng bóng là 2 a = =  0,33 = 33% . Ể Đ V 3 0
Câu 108. Sử dụng mảnh inox hình chữ nhật ABCD có diện tích bằng 2
1m và cạnh BC = x (m) để
làm một thùng đựng nước có đáy, không có nắp theo quy trình như sau: Chia hình chữ nhật ABCD
thành hai hình chữ nhật ADNM và BCNM , trong đó phần hình chữ nhật ADNM được gò thành
phần xung quanh hình trụ có chiều cao bằng AM ; phần hình chữ nhật BCNM được cắt ra một
hình tròn để làm đáy của hình trụ trên. Tính gần đúng giá trị x để thùng nước trên có thể tích lớn nhất.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 62
HÌNH HỌC 12 – MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ A. 1,37 m . B. 1, 02 m . C. 0,97 m . D. 1m .
Hướng dẫn giải Chọn B. Ta có A . B BC =1  1 1 AB = = (m). BC x
Gọi R là bán kính đáy hình trụ gò được, chu vi hình tròn đáy là BC = x (m) . Do đó x x
2 R = x R =
(m); BM = 2R =  1 x
AM = AB − BM = − (m). 2  x  2
x   1 x  1
Thể tích khối trụ inox gò được là 2
V =  R h =  . . − = x     ( 2  − x 2 )
 2   x   4 .  2 3 U
Xét hàm số f ( x) = x ( − x ) =  x − x , x  0  f ( x) 2
=  − 3x ; f (x) = 0  x = . 3 SA ÍA H    2 3  I P Ta tìm đượ =   = Ạ c M ax f ( x) f . Khi đó đó: x = 1,02 (m) . L   (0;+) 3 9   3 Ỏ B Ị
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ AI BTỘ 1A 2B 3B 4B 5D 6A 7B 8C 9B 10D M 11A 12D 13B 14C 15D 16A 17D 18A 19A 20A G 21B 22B 23A 24A 25C 26C 27C 28B 29D 30D 31C 32D 33A 34D 35A 36D 37C 38D 39A 40A KHÔN Ể 41A 42C 43C 44B 45D 46B 47C 48B 49D 50D Đ 51D 52C 53B 54C 55A 56C 57D 58D 59D 60A 61A 62C 63B 64B 65D 66B 67A 68B 69D 70B 71B 72B 73C 74B 75C 76A 77C 78B 79B 80C 81C 82B 83B 84D 85C 86A 87C 88A 89C 90C 91A 92C 93D 94D 95B 96C 97D 98D 99C 100B 101C 102A 103D 104B 105D 106A 107D 108B  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 63
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
BÀI 3. MẶT CẦU VÀ KHỐI CẦU
LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP TOÁN
Mặt cầu và các công thức liên quan Ví dụ minh họa
Mặt cầu: Tập hợp tất cả điểm M
Ví dụ 1. Cho mặt cầu
trong không gian cách điểm O cho
(S) có đường kính là 4a .
trước một khoảng R không đổi
Tìm diện tích của mặt cầu
(R  0) được gọi là mặt cầu tâm O, (S) và thể tích khối cầu tương ứ bán kính R. ng. 
Lời giải: Bán kính của
Ký hiệu: S (O; R) hay mặt cầu (S). 4a = =  (S): R 2a .
Từ hình vẽ, ta có mặt cầu S (O; R) 2
với các đường kính AB = CD = 2R .
Diện tích mặt cầu (S) là: 2 S = 4 R =16 . • (S) Diện tích mặt cầu: 2 S = 4 R .
Thể tích khối cầu (S): U 3 4 R 3 3 4 R 32 a SA
• Thể tích khối cầu: V = . V = = . ÍA 3 (S) H 3 3 I P Ạ
Điểm đối với mặt cầu Ví dụ minh họa L Ỏ
Ví dụ 2. Cho mặt cầu S(O;3) và B Ị
Xét mặt cầu S(O;R)
các điểm A, B thỏa mãn OA =1 , AI B
hay (S) và các điểm A, T
OB = 4,5 . Tìm M thuộc mặt cầu (S) Ộ
B, M (hình vẽ). Ta có: M
sao cho MA + MB bé nhất. G
• OA R A nằm bên Lời giải: Vì OA =1 3 = R, trong (S).
OB = 4,5  3 = R nên A nằm trong KHÔN Ể
• OM = R M (S ). (S), B nằm ngoài S. Đ • M  ( S ) + , MA MB
OB R B nằm bé nhất ngoài (S).
M = AB  (S ) và M nằm giữa đoạn AB.
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu S(O;R) và các mặt Ví dụ 3. Cho mặt cầu (S )
phẳng (P), (Q), ( ) . Ta có:
và mặt phẳng ( P) , biết
• d (O,(P)) = R  Mặt phẳng
khoảng cách từ tâm của mặt (S)
(P) tiếp xúc (S); (P) được gọi là cầu đến mặt phẳng
tiếp diện của (S).
(P) bằng a . Mặt phẳng
• d (O,(Q))  R  Mặt phẳng
(P) cắt mặt cầu (S) theo
(P) không cắt mặt cầu (S).
giao tuyến là đường tròn có  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 64
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
• d (O,( ))  R  Mặt phẳng ( ) cắt mặt cầu (S) theo giao
chu vi 2 3 a . Diện tích
mặt cầu (S ) bằng bao
tuyến là một đường tròn (C).
Đường tròn (C) có tâm I là nhiêu?
hình chiếu của O trên ( ) , có Lời giải: Bán kính đường tròn:
bán kính r thỏa mãn 2 3 a = = = 2 2 2 r a 3 ; IO a .
r + OI = R với 2
OI = d (O,( )) . (S) có bán kính: 2 2 Đườ = + =
ng tròn (C) có bán kính R r IO 2a .
Diện tích mặt cầu (S):
lớn nhất khi mặt phẳng ( ) đi qua tâm của mặt cầu (S), khi đó 2 2
S = 4 R =16 a .
r = R và OI = 0 hay O I .
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng Ví dụ minh họa Ví dụ 4.
Từ một điểm M nằm ngoài
d , d , d
Xét mặt cầu S(O;R) và ba đường thẳng . 1 2 3 U
mặt cầu (O; R), vẽ hai đường thẳng
Gọi K, H, I lần lượt là hình chiếu vuông góc của O trên SA
cắt mặt cầu lần lượt tại A, B và C, D. ÍA H
a) Chứng minh MA.MB = MC.MD. I P
b) Gọi MO = d. Tính MA.MB theo R ẠL và d. Ỏ B Ị AI BTỘMG
d , d , d . KHÔN 1 2 3 ỂĐ
• d (O,d = OK R d 1 )
không cắt mặt cầu (S). 1
Lời giải: a) Xét một mặt phẳng •
chứa hai đường thẳng MA, MB cắt d (O, d
= OH = R d 2 )
tiếp xúc mặt cầu (S). 2
mặt cầu (S) theo một đường tròn (C)
Đường thẳng d còn được gọi là tiếp tuyến của (S); H
ngoại tiếp tứ giác ABDC. 2  
là tiếp điểm của d và (S). Xét MA , D
MCB có: M chung; 2 •
MDA = MBC (góc nội tiếp cùng chắn
d (O, d = OI R d 3 )
cắt mặt cầu (S) tại hai điểm 3
cung AC của đường tròn (C)).   2 Suy ra MA , D MCB đồng dạng  AB
phân biệt (giả sử là A, B). Khi đó: 2 2 OI + = R    MA MD 2   =  M .
A MB = MC.MD . MC MB
với OI = d (O, d3 ) .
b) Gọi N, P là giao điểm của MO với Đặ
mặt cầu (S), N nằm giữa M, O.
c biệt: Nếu d đi qua tâm O của mặt cầu thì đoạn 3 Khi đó: M .
A MB = MN.MP (theo a).
AB lớn nhất và bằng 2R (đường kính mặt cầu).
MN MP = (d − R)(d + R) 2 2 . = d − R .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 65
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU Vậy: 2 2 M .
A MB = d − R .
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
Giải thích phương pháp
Mặt cầu ngoại tiếp một hình đa diện là mặt cầu đi
• Vì d là trục của đa giác đáy A A ...A 1 2 n
qua tất cả các đỉnh của của hình đa diện đó.
nên bất kỳ điểm nào thuộc d sẽ cách
Điều kiện cần và đủ để một hình chóp có mặt cầu
đều các đỉnh đa giác đáy. Hay: I d
ngoại tiếp là đa giác đáy của hình chóp đó nội tiếp một  IA = IA = ... = IA (1). 1 2 n đường tròn.
• Vì I (P)  IA = IS (2).
Phương pháp chung xác định tâm và bán kính mặt • Từ (1) và (2) suy ra
cầu ngoại tiếp hình chóp: Xét hình chóp S.A A ...A 1 2 n
IS = IA = IA = ... = IA . 1 2 n có đáy là đa
Vì vậy I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình giác A A ...A 1 2 n
chóp S.A A ...A . 1 2 n nội tiếp một
Đặc biệt: đường tròn.
- Trục của tam giác vuông là Bướ
đường thẳng qua trung điểm cạnh c 1: Xác U định O là tâm
huyền và vuông góc mặt phẳng SA chứa tam giác đó. ÍA đường tròn H
- Trục của tam giác đều là đường ngoại tiếp đa I P
thẳng đi qua trọng tâm tam giác ẠL giác đáy.
và vuông góc mặt phẳng chứa tam Ỏ B Bước 2: Kẻ Ị giác đó.
đường thẳng d qua O và vuông góc với mặt đáy (d
- Trục của hình vuông (hình chữ AI BT
được gọi là trục của đa giác đáy).
nhật) là đường thẳng đi qua tâm Ộ M
Bước 3: Dựng mặt phẳng trung trực (P) của một cạnh
của hình vuông (hình chữ nhật) và G
bên hình chóp cắt d tại điểm I. Ta có I là tâm mặt cầu
vuông góc với mặt phẳng chứa
S.A A ...A
hình vuông (hình chữ nhật) đó. KHÔN
ngoại tiếp hình chóp . 1 2 n Ể ơ Đ
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc Ví dụ minh họa
Ví dụ 5. Cho tứ diện
OABC có OA, OB, OC đôi
Xét tứ diện
một vuông góc và OA = 2, OABC có OA, OB, OC đôi mộ
OB = 3, OC = 5. Tìm diện t
vuông góc nhau.
tích mặt cầu ngoại tiếp tứ Vẽ hình hộp chữ diện đã cho. nhật như hình
Lời giải: Ta có: bên. Mặt cầu (S) 2 2 2 2 + 3 + 5 R = 38 = .
đi qua bốn đỉnh O, A, B, C cũng chính là mặt cầu đi qua 8 đỉnh của 2 2
hình hộp chữ nhật. Vì vậy (S) có tâm I là trung điểm hai đường Diện tích mặt cầu:
chéo OO, CC ; (S) có bán kính: 2 S = 38 4 R = 4 . = 38 . 4  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 66
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 2 2 2 2 2 OOOC + OC
OC + OA + OB 2 2 2 a + b + c R = = = hay R = . 2 2 2 2
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh Ví dụ minh họa
dưới một góc vuông
Ví dụ 6. Tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp
S.ABCD có SA vuông
góc mặt đáy và ABCD là hình vuông cạnh 2,
SA = 2 2 . Diện tích của mặt cầu ấy bằng  bao nhiêu?
Hình 1: Xét hình chóp S.ABC có SA ⊥ ( ABC ) , AB ⊥ BC .
Lời giải: U
Ta có: BC ⊥ AB, BC ⊥ SA BC ⊥ (SAB)  BC ⊥ SB . Ta có: AC = 2 2 , SA ÍA Vậy các đỉnh ,
A B cùng nhìn cạnh SC dưới một góc vuông, nên mặt 2 2 = + = H SC SA AC 4 . I P Ta chứng minh được Ạ
cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC có tâm I là trung điểm của SC, bán L
các đỉnh A, B, D cùng Ỏ SC B kính R = . Ị
nhìn SC dưới một góc 2 0 90 nên mặt cầu ngoại AI BT
Hình 2: Xét hình chóp S.ABCD có SA ⊥ ( ABCD) , ABCD là tiếp hình chóp Ộ M
hình vuông (hình chữ nhật). S.ABCD có tâm là G
trung điểm I của đoạn
Ta có: BC ⊥ AB, BC ⊥ SA BC ⊥ (SAB)  BC ⊥ SB . SC, có bán kính KHÔN
Hoàn toàn tương tự, ta có: CD ⊥ SD . Vậy các đỉnh A, B, D cùng nhìn SC 4 Ể Đ R = = = 2 .
cạnh SC dưới một góc vuông, nên mặt cầu ngoại tiếp hình chóp 2 2 SC Diện tích mặt cầu:
S.ABCD có tâm I là trung điểm của SC, bán kính R = . 2 2
S = 4 R =16. ơ
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc mặt đáy
Công thức bán kính
Xét hình chóp S.A A ...A có 1 2 n
Đặt h = SA , r OA . 1 ñ 1
đáy là đa giác A A ...A nội tiếp 1 2 n Ta có: R = IA1
đường tròn tâm O; SA vuông góc 2 2 1 = KA + IK 1
với mặt phẳng đáy. 2 Bướ  
c 1: Dựng trục d của đa giác SA1 2 = + OA   1 A A ...A .  2  1 2 n 2
Bước 2: Trong mặt phẳng (SA , d h 2 1 ) , r . 2 ñ
dựng đường trung trực  của đoạn  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 67
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
SA cắt d tại I (K là trung điểm SA ). Vì I d IA = IA = ... = IA ; 1 1 1 2 n 2 h 2 R r
I   IS = IA .Vậy IA = IA = ... = IA = IS nên I là tâm mặt cầu Vậy: . 1 1 2 n 2 ñ
ngoại tiếp hình chóp S.A A ...A . 1 2 n
Ví dụ 7. Tìm thể tích khối cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC có SA ⊥ ( ABC ) và SA = 2a . Tam
giác ABC có AC = a và 0 ABC = 30 .
Lời giải: Gọi r là bán kính đường tròn ngoại tiếp ABC
, theo định lí Sin (Xem trang 01), ta ñ có: AC a 2r 2r r a . 0 sin ñ ABC sin30 ñ ñ
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC (với SA vuông góc mặt phẳng đáy) là: 2 2 SA 3 3 2 2a 2 R r a a 2 4 R 8 a 2
. Thể tích khối cầu trên là: V . 2 ñ 2 3 3
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều
Công thức bán kính U
Xét hình chóp đều SA ÍA
S.A A ...A có đáy là đa 1 2 n H I P
giác đều A A ...A nội Ạ 1 2 n
Đặt h = SO và L Ỏ
tiếp đường tròn tâm O. Ta
b = SA = SA = ... = SA . B 1 2 n Ị
có SO vuông góc với mặt Ta thấy hai tam giác AI B phẳng đáy.
SKI, SOA đồng dạng T 1 Ộ
Bước 1: Nối SO, do SK SI M nên = G
S.A A ...A là hình chóp 1 2 n SO SA1
đều nên SO cũng là trục SK.SA KHÔN 1  SI = Ể
của đá giác đáy A A ...A . SO Đ 1 2 n
Bước 2: Trong mặt phẳng SA1 .SA 2 2 ( 1 SA b SA OSA 2 = 1 = = 1
) , dựng đường trung trực của đoạn
cắt SO tại I (K là . 1 SO 2SO 2h trung điểm SA ). 1 2 b Vậy R = .
Vì I d IA = IA = ... = IA ; I   IS = IA . 1 2 n 1 2h
Vậy IA = IA = ... = IA = IS nên I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình 1 2 n
chóp S.A A ...A . 1 2 n
Ví dụ 8. Tìm diện tích mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều S.ABCD có cạnh bên bằng 2a và cạnh đáy bằng a 2 .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 68
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Lời giải: Gọi O là tâm hình vuông ABCD. Ta có:
AC = a 2. 2 = 2a OA = a .
Cạnh bên hình chóp: b = 2a . Đường cao hình chóp: h =
SA − OA = ( a)2 2 2 2 2 − a = a 3 .
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp là: b ( a)2 2 2 2a 3 R = = = . 2h 2a 3 3 2 2  2a 3  16 a Diện tích mặt cầu là: 2
S = 4 R = 4   = .   3 3  
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc với mặt
Công thức bán kính
đáy và đa giác đáy nội tiếp đường tròn
Xét hình chóp S.A A ...A 1 2 n
có đáy là đa giác A A ...A U 1 2 n
Đặt d = AB với SA
nội tiếp đường tròn tâm O và
AB = (SA A A A ...A 1 2 ) ( 1 2 n) , ÍA H
mặt bên ( SA A 1
2 ) vuông góc I P r KA , r OA . b 1 ñ 1 ẠL mặt đáy. Ta có: Ỏ B
Gọi K là tâm đường tròn ngoại Ị 2 2
R = IA = OA + OI 1 1
tiếp tam giác SA A , E là trung 1 2 AI B 2 2 T = OA + EK 1 Ộ
điểm A A nên KE ⊥ A A hay 1 2 1 2 M 2 2 2
= OA + KA − EA G
KE ⊥ ( A A ...A 1 1 1 1 2 n ) . 2
Bước 1: Dựng trục d của đa giác A A ...A . 2 2 d KHÔN 1 2 n r r . Ể b ñ 2 Đ
Bước 2: Dựng trục  của S
A A cắt d tại I trong mặt phẳng 1 2 Vậy (d, KE). 2 d
Vì I d IA = IA = ... = IA ; I    IS = IA = IA . 2 2 R r r 1 2 n 1 2 . b ñ 2
Vậy IA = IA = ... = IA = IS nên I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình 1 2 n
chóp S.A A ...A . 1 2 n
Ví dụ 9. Tìm bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a 2 ,
mặt bên (SAB) vuông góc với mặt đáy và 0 ASB = 45 .
Lời giải: Gọi r là bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác SAB, ta có: b AB a 2 = 2r r =
= a . Gọi r là bán kính đường tròn ngoại tiếp hình vuông ABCD, b b 0 ñ sin ASB 2sin 45  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 69
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU AC a 2. 2 suy ra: r a . Gọi d AB
a 2 (với AB = (SAB) ( ABCD) . Bán kính mặt ñ 2 2 2 2 d a a
cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD là: 2 2 2 2 2 6 R r r a a . b ñ 2 2 2
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều
Xét mặt cầu (S) nội tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC có
cạnh bên bằng b và cạnh đáy bằng a.
Gọi M là trung điểm BC và
O là trọng tâm tam giác đều ABC.
Ta có SO là trục của ABC  nên
tất cả điểm thuộc SO sẽ cách đều các mặt bên hình chóp.
Xét tam giác SAM, kẻ tia phân
giác trong góc M cắt SO tại I.
Gọi E là hình chiếu của I trên SM,
khi đó IO = IE hay I cách đều U
mặt đáy và mặt bên (SBC) của hình chóp.Vậy I là tâm mặt cầu (S). SA
Hai tính chất cần biết đề tìm bán kính R: ÍA H
• Tính chất 1: IM là phân giác trong góc M của SOM nên I P Ạ SI IO SI + IO SO OM .SO L = = =  IO = = R . Ỏ + + + B SM OM SM OM SM OM SM OM Ị
• Tính chất 2: Hai tam giác SEI, SOM đồng dạng nên AI BT SI IE SO − R R S . O OM Ộ =  =  S . O OM − . R OM = . R SM R = . M SM OM SM OM OM + SM G
Công thức đặc biệt tìm bán kính R của mặt cầu nội tiếp hình chóp đều: KHÔN • Ta có: Ể Đ 1 1 1 1 V = V +V +V +VV = . R S + . R S + . R S + . R S S . ABC I .SAB I .SAC I .SBC I . ABC S . ABC     3 SAB 3 SAC 3 SBC 3 ABC 3V  3 S ABC V = R S + S + S + SR = S . ABC ( SAB SAC SBC ABC ) . . S + S + S + S SAB SAC SBC ABC
• Tổng quát: Hình chóp đều luôn có mặt cầu nội tiếp, và bán kính của mặt cầu này là: 3V R =
, trong đó: V là thể tích khối chóp đều, S là tổng diện tích tất cả các mặt hình chóp tp Stp đó.
Ví dụ 10. Tìm bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều S.ABC có tất cả các cạnh bằng a. 3  3V a 2
Lời giải: Gọi bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp là R, ta có: R = với V = V = ; S . ABC S 12 tp  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 70
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 3 a 2 2 3. a 3 a 6 2 S = 4S = 4. = a 3 12 = =  . Suy ra: R . tp ABC 4 2 a 3 12
Mặt cầu nội hình chóp tứ giác đều
Xét mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác
đều S.ABCD
có O là
tâm của đáy. Gọi M, N lần lượt là trung điểm AB, CD. Ta có
SO là trục của hình vuông ABCD. Trong tam giác SMN, kẻ tia phân giác trong
góc M cắt SO tại I.
Gọi H là hình chiếu của I trên cạnh SM, khi đó IH = IO hay khoảng cách từ I đến mặt bên và
mặt đáy bằng nhau. Vậy I là tâm của mặt cầu nội tiếp hình chóp đều S.ABCD, I cũng là tâm U
đường tròn nội tiếp tam giác SMN. SA ÍA
Tính chất cần biết để tìm bán kính R: H I P SI IH SO − R R Ạ
• Hai tam giác SHI, SOM đồng dạng, suy ra =  = L SM OM SM OM Ỏ B Ị S . O OMS . O OM − . R OM = . R SM R = . AI B OM + SM T Ộ
Công thức đặc biệt tìm bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp đều: M G • 3V R = với V = V ; S = S + S + S + S + S     . S . ABCD tp SAB SBC SCD SAD ABCD S KHÔN tp Ể Đ
Ví dụ 11. Tìm diện tích mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều S.ABCD có tất cả cạnh bằng a. 3  a 2
Lời giải: Ta có: V = V = ; S . ABCD 6 2 a 3 2 2 S = S + S + S + S + S = 4S + S = 4 + a = a + tp SAB SBC SCD SAD ABCD SAB ABCD ( 3 )1 . 4 3 a 2 3. a ( 6 − 2 )
Bán kính mặt cầu nội tiếp hình chóp S.ABCD là: 6 R = = . 2 a ( 3 + ) 1 4
Diện tích mặt cầu này là: 2
S =  R = ( − ) 2 4 2 3  a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 71
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại
Ví dụ 12. Tìm thể tích khối cầu ngoại
tiếp bát diện đều
tiếp hình bát diện đều SABCDT có cạnh
SABCDT có cạnh bằng 4 2
a. Tâm O của mặt cầu bằng .
cũng là tâm hình vuông Lời giải:
ABCD cạnh a, vì vậy 4 2. 2
Bán kính mặt cầu là: R = = 4 . bán kính mặt cầu là 2 3 4 R 256 a 2
Thể tích khối cầu là: V = = . R = . 3 3 2 [
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu ngoại tiếp lăng trụ Ví dụ 13. Tính diện tích
đều ABC.AB C   có cạnh đáy
mặt cầu ngoại tiếp lăng trụ
bằng a và cạnh bên bằng b.
đều có cạnh bên bằng 4 và U
Kẻ trục OO của hai tam giác đáy, cạnh đáy bằng 3. SA khi đó tâm 
I của mặt cầu ngoại
Lời giải: Bán kính mặt ÍA H
cầu ngoại tiếp lăng trụ:
tiếp lăng trụ chính là trung điểm I P 2 2 Ạ 12a + 9b L đoạn OO . R = Ỏ 6 B Bán kính mặt cầu: Ị 2 2 + 2 2 12.3 9.4 7 R = IA = OA + OI = = . AI BT 36 6 Ộ 2 2 2 2   2 2 +
Diện tích mặt cầu là: M a 3  b  3a b =   + = + 12a 9b = G     hay R . 3 7    2  9 4 6 2 S = 4 R = . 9 KHÔN Ể
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật Ví dụ minh họa Đ
Ví dụ 14. Tìm thể tích khối
Xét mặt cầu ngoại tiếp hình
cầu ngoại tiếp hình hộp chữ
hộp chữ nhật ABC .
D AB CD  
nhật có ba kích thước là
có ba kích thước a, b, c. •
a, a 2, a 6 .
Đường chéo hình hộp chữ nhật
Lời giải: Đường chéo là: 2 2 2 d = AC =
a + b + c .
hình hộp chữ nhật (cũng là
• Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp
đường kính mặt cầu ngoại
chữ nhật có tâm I là trung điểm tiếp hình hộp đó):
đường chéo AC , có bán kính: 2 2 2 d =
a + 2a + 6a = 3a . 2 2 2 + + Bán kính mặt cầu là: d a b c R = = . 2 2 d 3 R = = . 2 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 72
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Đặc biệt: Khi a = b = c thì hình hộp chữ nhật trở thành hình Thể tích khối cầu: 3  
lập phương, có đường chéo 2 2 2 d =
a + a + a = a 3 , bán 3 4 . 3   4 R  2  9 V = = = . d a 3
kính mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương là R = = . 3 3 2 2 2 [
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu nội tiếp
Ví dụ 15. Tính thể tích khối cầu nội
hình lập phương có
tiếp hình lập phương có cạnh bằng
cạnh bằng a. Khi đó tâm 2a 2 .
I của mặt cầu là trung
Lời giải: Bán kính mặt cầu:
điểm một đường chéo bất 2a 2 = =
kỳ của lập phương, bán R a 2 . 2 a 3 3   kính R = . 4 R 8 a 2
Thể tích khối cầu: V = = . 2 3 3 Ơ U
Mặt cầu ngoại tiếp hình nón Ví dụ minh họa SA
Xét mặt cầu ngoại tiếp hình ÍA H
nón có bán kính đáy r và chiề
Ví dụ 16. Tìm bán kính mặt cầu u I P Ạ
ngoại tiếp hình nón có đường L
cao h. Gọi S là đỉnh và O là tâm Ỏ
sinh bằng 10, đường kính đáy B
đường tròn đáy hình nón,  SAB Ị bằng 16.
là thiết diện qua trục. AI B
Lời giải: T
Kẻ đường kính SE của mặt cầu Ộ
Ta có: l =10, 2r =16  r = 8 . M
thì tam giác SAE vuông tại A. G Chiều cao hình nón: Ta có: 2 2 2
IA = OA + IO 2 2
h = l − r = 6 . KHÔN  = + ( − )2 2 2 R r h R Ể
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình Đ 2 2 + 2 2 + 2 2 r + h r h 8 6 25 2 2  = = =
r + h = 2hR R = . nón: R . 2h 2h 2.6 3 ơ
Mặt cầu nội tiếp hình nón Ví dụ minh họa
Xét mặt cầu (S) nội tiếp hình nón có Ví dụ 17. Tìm thể
bán kính đáy là r, đường cao h.
tích khối cầu nội tiếp
Gọi S là đỉnh hình nón và O là tâm hình nón có chiều
đường tròn đáy, thiết diện qua trục là cao bằng 4, bán kính
tam giác SAB. Bán kính R của mặt cầu đáy bằng 3.
(S) cũng là bán kính đường tròn nội tiếp
Lời giải: Bán kính mặt cầu nội tam giác SAB. tiếp hình nón trên: 3.4 3 R = = . 2 2 + + 2 3 3 4  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 73
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Ta có hai tam giác SHI, SOA đồng dạng nên Thể tích khối cầu là: 3 SI IH h − R R rh 4 R 9 2 2 =  =
rh − Rr = R r + h R = V = = . 2 2 2 2 SA OA + r r h r + r + h 3 2
Công thức liên quan đến Chõm cầu Ví dụ minh họa Ví dụ 18. Tìm diện tích
Cắt mặt cầu bởi một mặt phẳng bất kỳ, ta thu được hai hình
và thể tích chõm cầu khi
chõm cầu với đường tròn đáy là giao tuyến giữa mặt phẳng và mặt
cắt mặt cầu (S) bởi một cầu đó. mặt phẳng, biết rằng chõm cầu có chiều cao bằng 1 và đường kính đáy bằng 3.
Lời giải: Bán kính đáy chõm cầu: 3 =  = 2r 3 r . U 2 SA
Xét hình chõm cầu có bán kính đường tròn đáy là r, chiều cao h, Diện tích chõm cầu: ÍA 2 H
thuộc mặt cầu bán kính R. Khi đó:  3    13 2 I P S =  1  +    = . Ạ 2 2 L   2    4
• Diện tích chõm cầu: S = 2 Rh =  (h + r ) .  Ỏ B Ị Thể tích chõm cầu: hh 2 2 2    = − = + 2   AI B
• Thể tích khối cầu: V h R   (h 3r ) . .1  3  31 2 T  3  6 V = 1  +3   = . Ộ 6   2    24 M  G
BÀI TẬP MINH HỌA VÀ RÈN LUYỆN KHÔN Ể
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản Đ
Câu 1. Cho mặt cầu có diện tích bằng 2
16 a . Khi đó, bán kính mặt cầu bằng a 2
A. 2 2a . B. 2a . C. 2a . D. . 2
Hướng dẫn giải: 2 16 a Diện tích mặt cầu 2 2
S = 4 R =16 a . Bán kính mặt cầu là R = = 2a 4 . Chọn C.
Câu 2. Cho khối cầu (S) có thể tích bằng 36 3
cm . Diện tích mặt cầu (S) bằng bao nhiêu ? A. 2 64 cm . B. 2 18 cm . C. 2 36 cm . D. 2 27 cm .
Hướng dẫn giải: 3 4 R Thể tích khối cầu 3 V = 36 
= 36  R = 27  R = 3. 3  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 74
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Diện tích của mặt cầu là 2 2 2
S = 4 R = 4.3 = 36 cm . Chọn C
Câu 3. Diện tích mặt cầu bán kính 2a là A. 2 4 a . B. 2 16 a . 2 4 a C. 2 16a . D. . 3
Câu 4. Tính diện tích mặt cầu ( S ) khi biết chu vi đường tròn lớn của nó bằng 4
A. S = 32 .
B. S = 16 .
C. S = 64 .
D. S = 8 .
Câu 5. Một mặt cầu có diện tích xung quanh là  thì có bán kính bằng 3 A. . B. 3 . 2 U 1 SA C. . D. 1. ÍA 2 H I P ẠL
Câu 6. Thể tích của khối cầu có bán kính là 1 bằng: Ỏ  B Ị A. 2 . B. . 3 AI BTỘ 4 C. . D. M 4 . 3 G
Câu 7. Thể tích khối cầu có đường kính 2a bằng KHÔN 3 Ể 4 a Đ A. . B. 3 4 a . 3 3  a C. . D. 3 2 a . 3
Câu 8. Tính diện tích S của mặt cầu và thể tích V của khối cầu có bán kính bằng 3cm . A. S = 36 ( 2 cm ) và V = 36 ( 3 cm ) . B. S = 18 ( 2 cm ) và V =108 ( 3 cm ) . C. S = 36 ( 2 cm ) và V =108 ( 3 cm ) . D. S = 18 ( 2 cm ) và V = 36 ( 3 cm ) .
Câu 9. Cho hình tròn đường kính AB = 4cm quay xung quanh .
AB Thể tích của khối tròn xoay tạo thành bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 75
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU A. 3 32 cm . B. 3 16 cm . A B 16 32 C. 3 cm . D. 3 cm . 3 3
Câu 10. Cho mặt cầu (S )
R và mặt cầu (S )
R = 2R . Tỉ số diện tích của 1 có bán kính 1 2 có bán kính 2 1
mặt cầu (S ) và (S ) bằng 2 1 A. 2. B. 4. 1 C. D. 3. 2
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế
Câu 11. Một cái bồn chứa xăng gồm hai nửa hình cầu và một hình
trụ như hình vẽ bên. Các kích thước được ghi (cùng đơn vị dm).
Thể tích của bồn chứa bằng A. 2888. B. 9216. U SA C. 3888. D. 2169. ÍA H
Hướng dẫn giải: I P Ạ L Ỏ B Ị AI B
Ta xem thể tích hai nửa bán cầu (hai đầu bồn xăng) cùng bằng thể tích một khối cầu. T Ộ M 3 3 4 R 4 .9 2 2 G
Vì vậy thể tích bồn chứa xăng là: V = + R h =
+.9 .36 = 3888 . Chọn C. 3 3 KHÔN Ể
Câu 12. Một cái chao đèn là một phần của mặt xung quanh của một mặt cầu có bán kính bằng Đ
3dm như hình vẽ. Vật liệu làm chao đèn là thủy tinh có giá 350.000 (đồng/dm2). Hỏi số tiền
(làm tròn đến hàng nghìn) để làm chao đèn trên là bao nhiêu? A. 15.401.000 đồng. B. 7.910.000 đồng. C. 6.322.000 đồng. D. 10.788.000 đồng.
Hướng dẫn giải:
Áp dụng công thức diện tích chỏm cầu S = 2 hR . 23 3 23
Ta có diện tích chao đèn là : 2
S = 2 hR = 2 . .3 =  (dm ) . 4 2 3 23
Số tiền làm chao đèn là :
.350000  7.910.000 đồng. Chọn B. 2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 76
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Câu 13. Quả bóng rổ size 7 có đường kính 24.5 cm. Tính diện tích bề mặt quả bóng rổ đó A. 629 cm2. B. 1886 cm2. C. 8171 cm2. D. 7700 cm2.
Câu 14. Một người dùng một cái ca hình bán cầu có bán kính là 3cm để múc nước đổ vào trong một
thùng hình trụ chiều cao 10cm và bán kính đáy bằng 6cm. Hỏi người ấy sau bao nhiêu lần đổ thì
nước đầy thùng ? (Biết mỗi lần đổ, nước trong ca luôn đầy). A. 20 lần. B. 10 lần. C. 12 lần. D. 24 lần.
Câu 15. Một người dùng một cái ca hình bán cầu có bán kính là 3 cm để
múc nước đổ vào trong một thùng hình trụ chiều cao 3cm và bán kính đáy bằng 12cm. Hỏi người
ấy sau bao nhiêu lần đổ thì nước đầy thùng ? (Biết mỗi lần đổ, nước trong ca luôn đầy). A. 10 lần. B. 12 lần. C. 20 lần. D. 24 lần. U
Câu 16. Trên cùng một mặt phẳng, cho mô hình gồm một hình vuông ABCD có cạnh 2a và đường SA tròn có đường kính .
AB Gọi M , N lần lượt là trung điểm của A , B C .
D Diện tích toàn phần của ÍA H
khối tròn xoay tạo thành khi quay mô hình trên quanh trục MN bằng I P Ạ A. 2 10 a . L Ỏ B  Ị B. 2 7 a . AI B C. 2 9 a . T Ộ M D. 2 8 a . G
Câu 17. Một cái bồn chứa nước gồm hai nửa hình cầu và một hình trụ (như hình vẽ). Đường sinh KHÔN Ể 128 Đ
của hình trụ bằng hai lần đường kính của hình cầu. Biết thể tích của bồn chứa nước là 3 (m ). 3
Diện tích xung quanh của cái bồn chứa nước bằng A. 2 50 m . B. 2 64 m . C. 2 40 m . D. 2 48 m .
Câu 18. Một cốc nước có dạng hình trụ chiều cao là 15cm, đường kính đáy là 6cm, lượng nước ban
đầu trong cốc cao 10cm. Thả vào cốc nước 5 viên bi hình cầu có cùng đường kính là 2cm. Hỏi
sau khi thả 5 viên bi, mực nước trong cốc cách miệng cốc bao nhiêu cm ? (Kết quả làm tròn đến hàng phần trăm). A. 4, 25cm. B. 4,81cm. C. 4, 26cm. D. 3,52cm.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 77
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu với mặt phẳng
Câu 19. Cho mặt cầu ( S ) và mặt phẳng ( P) , biết khoảng cách từ tâm của mặt cầu ( S ) đến mặt
phẳng ( P) bằng a . Mặt phẳng ( P) cắt mặt cầu ( S ) theo giao tuyến là đường tròn có chu vi
2 3 a . Diện tích mặt cầu ( S ) bằng bao nhiêu? A. 2 12 a . B. 2 16 a . C. 2 4 a . D. 2 8 a .
Hướng dẫn giải:
Xét mặt cầu (S) tâm I bán kính R như hình vẽ, mặt phẳng (P) cắt
(S) theo đường tròn tâm H, đường kính AB.  Chu vi đườ C 2 3 a
ng tròn C = 2 r r = = = a 3 2 2 .
Khoảng cách từ I đến (P): d ( I,( P)) = IH = a . U Suy ra R =
r + IH = (a )2 2 2 2 3 + a = 2a . SA ÍA H I P
Vậy diện tích mặt cầu là: S =  R =  ( a)2 2 2 4 4 2
=16 a . Chọn B. ẠL Ỏ B Ị
Câu 20. Cho hình cầu đường kính 2a 3. Mặt phẳng ( )
P cắt hình cầu theo thiết diện là hình tròn AI BT
có bán kính bằng a 2. Tính khoảng cách từ tâm hình cầu đến mặt phẳng ( ) P . Ộ M A. . a G a B. KHÔN Ể 2 Đ C. a 10. D. 2a 5.
Câu 21. Mặt phẳng ( )
P cắt khối cầu tâm O theo đường tròn có bán kính bằng 4cm và khoảng cách
từ O đến mặt phẳng ( )
P bằng 3cm. Bán kính R của mặt cầu bằng A. 3 3cm. B. 5cm. C. 3 2cm. D. 6cm.
Câu 22. Cho mặt cầu (S) tâm I. Một mặt phẳng ( )
P cắt mặt cầu (S) theo giao tuyến là đường tròn
có chu vi 8 , biết khoảng cách từ I đến mặt phẳng ( )
P bằng 3. Tính diện tích S của mặt cầu đã cho.
A. S = 25.
B. S =100.
C. S = 75.
D. S = 50.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 78
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Câu 23. Mặt phẳng ( )
P cắt mặt cầu tâm O theo đường tròn có diện tích bằng 9. Biết rằng chu vi
hình tròn lớn nhất của hình cầu bằng 10. Khoảng cách từ điểm O đến ( ) P bằng A. 3. B. 4. C. 5. D. 8. 3 32 a
Câu 24. Một khối cầu có thể tích bằng  Mặt phẳng ( )
P cắt khối cầu theo thiết diện là hình 3
tròn có chu vi bằng 2, 4 .
a Tính khoảng cách d từ tâm mặt cầu đến (P) ? A. d = 1, 4 . a B. d = 1,5 . a C. d = 1, 6 . a D. d = 1, 7 . a
Câu 25. Hai khối cầu có cùng bán kính R giao nhau sao cho tâm mặt cầu này nằm trên mặt cầu kia.
Tính bán kính r của đường tròn giao tuyến của hai mặt cầu ?
A. r = R 2.
B. r = R 3. I1 I2 U 2R R 3 C. r =  D. r =  SA 3 2 ÍA H I P
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp (nội tiếp) hình chóp và lăng trụ ẠL Ỏ
Bài toán 1. Hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông B Ị
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một AI BTỘ góc 0
90 được thực hiện trong phần lí thuyết trang 04 . M G
Câu 26. Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật có đường chéo bằng a 2 , cạnh
SA có độ dài bằng 2a và vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình KHÔN Ể chóp S.ABCD . Đ a 6 a 6 a 6 2a 6 A. . B. . C. . D. . 2 12 4 3
Hướng dẫn giải:
Ta chứng minh được các tam giác SBC, SDC vuông lần lượt tại B
và D nên các đỉnh A, B, D cùng nhìn SC dưới một góc 0 90 . Vậy
mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có tâm I là trung điểm của SC và bán 2 2 2 2 SC SA + AC 4a + 2a a 6 kính R = = = =
. Chọn A. 2 2 2 2
Bài toán 2. Hình chóp có các cạnh bên vuông góc với mạt đáy  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 79
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với đáy được thực
hiện trong phần lí thuyết trang 04, trang 05.
Câu 27. Cho hình chóp SABC có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B và AB = a . Cạnh bên
SA vuông góc với mặt phẳng đáy. Đường thẳng SC tạo với đáy một góc 0 60 . Tính diện tích
mặt cầu đi qua bốn đỉnh của hình chóp SABC 2 32a 2 8a A. 2 8a  . B.  . C. . D. 2 4a  . 3 3
Hướng dẫn giải: 2  SA  2
Bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp là R = + r  ,  2  ñ
trong đó bán kính đường trong ngoại tiếp đa giác (tam giác) đáy AC a 2 là r = = SA = AC = ñ 2 2 và 0 tan 60 a 6 . U 2 2 SA
a 6   a 2  ÍA Vậy R =   + 
 = a 2 . Diện tích mặt cầu (S) là H  2   2  I P     ẠL 2 2
S = 4 R = 8a  . Ỏ B Ị
Bài toán 3. Hình chóp đều AI BTỘ
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều được thực hiện trong phần lí thuyết M
trang 05 và trang 06. G
Câu 28. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh đáy bằng 3 2a, cạnh bên bằng 5 . a Tính KHÔN ỂĐ
bán kính R của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC . D 25
A. R = 3a .
B. R = 2a . C. = a R .
D. R = 2a . 8
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều được tính theo công thức 2 = b R
trong đó b là cạnh bên và h là chiều cao của hình chóp. 2h
Ta có AC = 3a 2. 2 = 6a OA = 3a .
Khi đó: b = a h = SO = SA − OA = ( a ) − ( a)2 2 2 2 5 , 5 3 = 4a .
Vậy bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp là 2 2 b 25a 25 = = = a R . Chọn C. 2h 2.4a 8  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 80
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Bài toán 4. Hình chóp có mặt bên vuông góc với mặt đáy
Cách tìm tâm và bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc với đáy được thực
hiện trong phần lí thuyết trang 06, trang 07.
Câu 29. Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh a , tam giác SAB đều và
nằm trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại tiếp hình chóp đã cho. 3 7 21 3 7 21 A. = a V . B. = a V . 54 18 3 4 3 3 4 3 C. = a V . D. = a V . 81 27
Hướng dẫn giải:
Bán kính mặt cầu (S) ngoại tiếp hình chóp S.ABCD được tính 2 2 2 d
theo công thức R = r + r − ; trong đó r b ñ b là bán kính 4 U SA đường tròn ngoại tiếp tam giác SAB và ÍA H 2 a 3 a 3 I P r = SG = . = b ; Ạ 3 2 3 L Ỏ B Ị
rñ là bán kính đường tròn ngoại tiếp hình vuông ABCD với AI BT AC a 2 Ộ r = = = = ñ ; d AB a. M 2 2 G 2 2 2
a 3   a 2  a a 21 KHÔN R =   +   − = Ể
Bán kính mặt cầu (S) là     . Đ 3 2 4 6     3 3 3 4 R 4  a 21  7 a 21
Thể tích khối cầu (S) là V = =   =   . Chọn A. 3 3 6 54  
Câu 30. Tính đường kính mặt cầu ngoại tiếp hình lập phương có cạnh bằng a 3. A. 3a . B. a 3 . 3a C. 6a . D. . 2
Câu 31. Cho khối cầu tiếp xúc với tất cả các mặt của một hình lập phương. Gọi V ; V lần lượt là 1 2 V
thể tích của khối cầu và khối lập phương đó. Tính 1 k = . V2  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 81
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 2  A. k = . B. k = . 3 6   2 C. k = . D. k = . 3 3
Câu 32. Một hình hộp chữ nhật có ba kích thước , a ,
b c nội tiếp một mặt cầu. Tính diện tích S của mặt cầu đó A. S = ( 2 2 2
16 a + b + c ). B. S = ( 2 2 2
a + b + c ). C. S = ( 2 2 2
4 a + b + c ). D. S = ( 2 2 2
8 a + b + c ).
Câu 33. Một mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật ABC .
D A' B 'C ' D' có kích thước AB = 4 , a AD = 5 , a AA' = 3 .
a Mặt cầu trên có bán kính bằng bao nhiêu? 5 2a A. . B. 6a . 2 U SA 3 2a ÍA C. 2 3a . D. . H 2 I P ẠL
Câu 34. Cho lăng trụ tam giác đều có cạnh đáy bằng a cạnh bên bằng b . Tính thể tích của khối cầu Ỏ B
đi qua các đỉnh của lăng trụ. Ị 1  AI B A. (4a +3b )3 2 2 . B. ( a + b )3 2 2 4 3 . T 18 3 18 3 Ộ M G   C. ( a +b )3 2 2 4 . D. ( a + b )3 2 2 4 3 . 18 3 18 2 KHÔN ỂĐ
Câu 35. Một vật thể đựng đầy nước hình lập phương không có nắp. Khi thả một khối cầu kim loại
đặc vào trong hình lập phương thì thấy khối cầu tiếp xúc với tất cả các mặt của hình lập phương
đó. Tính bán kính của khối cầu, biết thể tích nước còn lại trong hình lập phương là 10. Giả sử các
mặt của hình lập phương có độ dày không đáng kể 15 A. 3 12− . 2 9 B. 3 24− . 4 15 C. 3 24− . 4 9 D. 3 12− . 2
Câu 36. Cho lăng trụ đứng AB . C A BC
  có đáy là tam giác ABC vuông cân tại A , AB = a ,
AA = a 3 . Tính bán kính R của mặt cầu đi qua tất cả các đỉnh của hình lăng trụ theo a .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 82
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU a 5 a A. R = . B. R = . 2 2 a 2
C. R = 2a . D. R = . 2
Câu 37. Cho hình lăng trụ đứng AB . C A BC
  có đáy ABC là tam giác vuông tại A , AB = a 3 ,
BC = 2a , đường thẳng AC tạo với mặt phẳng ( BCC B
 ) một góc 30. Tính diện tích S của mặt
cầu ngoại tiếp hình lăng trụ đã cho? A. 2
S = 24 a . B. 2 S = 6 a . C. 2 S = 4 a . D. 2 S = 3 a . U
Câu 38. Trong không gian, cho hình chóp S.ABC có S , A A ,
B BC đôi một vuông góc với nhau và SA SA = , a AB = , b BC = .
c Mặt cầu đi qua S, , A ,
B C có bán kính bằng ÍA H
2(a + b + c) . a + b + c I P A. B. 2 2 2 . Ạ 3 L Ỏ B Ị 1 C. 2 2 2
2 a + b + c . D. 2 2 2
a + b + c . 2 AI BTỘM
Câu 39. Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a . Cạnh bên SA = a 6 và vuông góc G
với đáy ( ABCD) . Tính theo a diện tích mặt cầu ngoại tiếp khối chóp S.ABCD . KHÔN A. 2 8 a . B. 2 a 2 . Ể Đ C. 2 2 a . D. 2 2a .
Câu 40. Cho hình chóp S.ABC có đáy là tam giác đều cạnh 2a , SA vuông góc với mặt phẳng đáy,
góc giữa mặt phẳng ( SBC ) và mặt phẳng đáy bằng 0
30 . Diện tích của mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp S.ABC bằng 2 43 a 2 19 a A. . B. . 3 3 2 19 a C. . D. 2 13 a . 9
Câu 41. Cho hình chóp S.ABC có đáy là tam giác đều cạnh 4a , SA vuông góc với mặt phẳng đáy,
góc giữa mặt phẳng ( SBC ) và mặt phẳng đáy bằng 60 . Diện tích của mặt cầu ngoại tiếp hình
chóp S.ABC bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 83
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 2 172 a 2 76 a A. . B. . 3 3 2 172 a C. 2 84 a . D. 9
Câu 42. Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình chữ nhật với AB = 3a , BC = 4a , SA =12a và SA
vuông góc với đáy. Tính bán kính R của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD . 13a A. R = .
B. R = 6a . 2 5a 17a C. R = . D. R = . 2 2
Câu 43. Cho hình chóp S.ABC có tam giác ABC vuông tại B , SA vuông góc với mặt phẳng
( ABC) . SA = 5, AB = 3, BC = 4 . Tính bán kính mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC 5 2 A. R = . B. R = 5 . U 2 SA ÍA H 5 C. R = . D. R = 5 2 . I P Ạ 2 L Ỏ B Ị
Câu 44. Cho tứ diện ABCD có tam giác BCD vuông tại C , AB vuông góc với mặt phẳng ( BCD) = = = AI B , AB 5a , BC 3a và CD
4a . Tính bán kính R của mặt cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD . T Ộ 5a 2 5a 3 M A. R = . B. R = . G 3 3 KHÔN 5a 2 5a 3 Ể C. R = . D. R = . Đ 2 2
Câu 45. Nếu tứ diện đều có cạnh bằng a thì mặt cầu ngoại tiếp của tứ diện có bán kính bằng: a 2 a 2 A. . B. . 6 4 a 6 a 6 C. . D. . 4 6
Câu 46. Hình chóp đều S.ABCD tất cả các cạnh bằng a . Diện tích mặt cầu ngoại tiếp hình chóp là A. 2 4 a . B. 2 a . C. 2 2 a D. 2 2 a .
Câu 47. Cho hình chóp tứ giác đều có góc giữa mặt bên và mặt đáy bằng 60 . Biết rằng mặt cầu
ngoại tiếp hình chóp đó có bán kính R = a 3. Tính độ dài cạnh đáy của hình chóp tứ giác đều nói trên.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 84
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 12 A. a . B. 2a . 5 3 9 C. a . D. a . 2 4
Câu 48. Cho hình chóp đều S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh AB = a , góc giữa mặt bên
với mặt phẳng đáy bằng 0
60 . Tính bán kính mặt cầu đi qua bốn đỉnh của hình chóp S.ABC a 3 7a A. . B. . 2 12 7a a C. . D. . 16 2
Câu 49. Cho mặt cầu tâm O và tam giác ABC có ba đỉnh nằm trên mặt cầu với góc 0 BAC = 30 và
BC = a . Gọi S là điểm nằm trên mặt cầu, không thuộc mặt phẳng ( ABC ) và thỏa mãn
SA = SB = SC , góc giữa đường thẳng SA và mặt phẳng ( ABC ) bằng 0
60 . Tính thể tích V của U SA
khối cầu tâm O theo a . ÍA H 3 32 3 I P A. 3 V =  a . B. 3 V =  a . Ạ 9 27 L Ỏ B Ị 4 3 15 3 C. 3 V =  a . D. 3 V =  a . AI B 27 27 T Ộ M
Câu 50. Cho hình chóp S.ABC có 0
AB = a, ACB = 30 . Biết SAB là tam giác đều và nằm trong mặt G
phẳng vuông góc với đáy ( ABC ) . Tính diện tích mặt cầu S ngoại tiếp hình chóp S.ABC . mc KHÔN 2  2  Ể 7 a 13 a Đ A. S = . B. S = . mc 3 mc 3 2 7 a C. S = . D. 2 S = 4 a . mc 12 mc
Câu 51. Cho hình chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a , SAB là tam giác đều và nằm trong
mặt phẳng vuông góc với đáy. Tính diện tích S của mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD 2 4 a A. 2 S = 3 a . B. S = . 3 2 7 a C. S = . D. 2 S = 7 a . 3
Câu 52. Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình vuông cạnh a , tam giác SAB đều và nằm
trong mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng đáy. Tính thể tích V của khối cầu ngoại tiếp hình chóp đã cho.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 85
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 3 7 21 a 3 7 21 a A. V = . B. V = . 54 18 3 4 3 a 3 4 3 a C. V = . D. V = . 81 27
Câu 53. Cho tứ diện ABCD có AB = BC = AC = BD = 2a, AD = a 3 ; hai mặt phẳng ( ACD) và
(BCD) vuông góc với nhau. Diện tích mặt cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD bằng 2 64 a 2 4 a A. . B. . 27 27 2 16 a 2 64 a C. . D. . 9 9
Câu 54. Cho hình chóp S.ABCD có đáy ABCD là hình chữ nhật. Tam giác SAB nằm trong mặt
phẳng vuông góc với mặt phẳng ( ABCD) . Biết rằng AB = a, AD = a 3 và ASB = 60 . Tính diện U
tích khối cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABCD . SA ÍA 2 13 a 2 13 a H A. S = . B. S = . I P 2 3 ẠL Ỏ 2 2 B 11 a 11 a Ị C. S = . D. S = . 2 3 AI BTỘ a 3 M
Câu 55. Cho hình chóp S.ABC có SA =
, các cạnh còn lại cùng bằng a. Bán kính R của mặt cầu G 2
ngoại tiếp hình chóp S.ABC là: KHÔN Ể a 13 a Đ A. R = . B. R = . 2 3 a 13 a 13 C. R = . D. R = . 3 6
Hướng dẫn giải: Chọn D.
Gọi M là trung điểm đoạn BC. Vì các tam giác SBC, ABC đều cạnh a nên a 3 a 3 SM = AM = ; SA =
. Suy ra giác SAM đều. 2 2
Gọi O là tâm đường trong ngoại tiếp tam giác ABC (O cũng là trọng tâm tam giác ABC).
Kẻ trục Ox của tam giác ABC (Ox qua O và vuông với (ABC). Trong tam giác SAM, kẻ trung trực
Ey của cạnh SA (E là trung điểm SA); Ey cắt Ox tại I.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 86
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Do tam giác SAM đều nên Ey trùng với trung tuyến ME.
Ta có: I Oy IA = IB = IC; I Ey IA = IS .
Vậy I là tâm mặt cầu ngoại tiếp hình chóp S.ABC. Gọi
R là bán kính mặt cầu này. Xét tam giác AME có 0 AME = 30 nên OI AE 0 tan 30 = = OM ME a 3 a 3 . OM .AE 6 4 aOI = = = . ME a 3 3 6 . 2 2 2 2 Khi đó a a a 13 2 2
R = IA = OA + OI = + = . 3 36 6 U SA ÍA H I P
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp mặt nón, mặt trụ ẠL ỎB
Câu 56. Cho mặt cầu bán kính bằng 5cm, cắt mặt cầu này bằng một mặt phẳng sao cho thiết diện Ị
tạo thành là một đường tròn đường kính 4cm. Tính thể tích khối nón có đáy là thiết diện vừa tạo AI BT
và đỉnh là tâm của hình cầu đã cho. Ộ M A. 3  19,18cm . B. 3  19, 20cm . G C. 3  19, 21cm . D. 3  19,19cm . KHÔN Ể
Hướng dẫn giải: Đ
Bán kính mặt cầu R = 5cm, bán kính đường tròn giao tuyến là r = 2cm . Chiều cao khối nón: 2 2 h = R − r = 21. 1 4 21 Thể tích khối nón là 2 V = r h =  19,20 3 cm . Chọn B. 3 3
Câu 57. Cho khối cầu tâm O bán kính R . Mặt phẳng ( )
P cách O một khoảng x cắt khối cầu
theo một hình tròn (C). Một khối nón (N) có đỉnh thuộc mặt cầu, đáy là hình tròn (C). Biết
khối nón (N) có thể tích lớn nhất, khi đó giá trị của x bằng R R A. x =  B. x =  3 2 R 2 3R C. x =  D. x =  2 4
Hướng dẫn giải:  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 87
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Ghi nhớ: Với a, b, c là các số không âm thì 2 3  a + b
a + b + c ab  ; abc . R      2   3  O R
Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi a = b = . c . x I r
Đặt IO = x thì 2 2 2
r = R − x và h = x + . R 1 1 2 2 2
V =  r h =  (R − x ).(x + R) ( N ) 3 3  3 Cauchy  3  =  32 R 32 R
(2R − 2x).(R + x).(R + x)   V =  6 81 ( N )max 81 a b c R
Dấu " = "  2R − 2x = R + x x =  Chọn A. U 3 SA ÍA H
Câu 58. Cho mặt cầu (S) bán kính R không đổi. Một hình trụ có chiều cao h và bán kính đáy r I P
thay đổi nội tiếp mặt cầu. Tính chiều cao Ạ
h theo R sao cho diện tích xung quanh của hình trụ L lớn nhất ? Ỏ B Ị 3R
A. h = R 2. B. h =  2 AI BTỘ R 3 R 2 M C. h =  D. h =  G 2 2
Hướng dẫn giải: KHÔN Ể
Gọi I là trung điểm của OO thì I là tâm mặt cầu (S). Đ 2 h 1 IOA có 2 2 2 2 r = R −  r = 4R − h . 4 2
Diện tích xung quanh hình trụ: 2 2 S
= 2 rh =  h 4R − h xq(T) 2 2 2 Cauchy h (4R h ) 2 2 2  h .(4R h )  + − = −  O a 2 b ’ I 2 2  h S  2 R S = 2 R . R xq(T) xq(T) max O A r
Dấu " = " xảy ra khi và chỉ khi 2 2 2
h = 4R − h h = R 2 . Chọn A.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 88
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Câu 59. Cho hình cầu bán kính bằng 10cm, cắt hình cầu này bằng một mặt phẳng sao cho thiết diện
tạo thành là một đường tròn có chu 16. Tính thể tích khối nón có đáy là thiết diện vừa tạo và
đỉnh là tâm của hình cầu đã cho. A. 3 128 cm . B. 3 126cm . C. 3 136cm . D. 3 132cm .
Câu 60. Cho mặt cầu (S) tâm ,
O bán kính R = 3. Mặt phẳng ( )
P cách O một khoảng bằng 1 và
cắt (S) theo giao tuyến là đường tròn (C) có tâm H. Gọi T là giao điểm của tia HO với (S).
Tính thể tích V của khối nón có đỉnh T và đáy là hình tròn (C). 32 A. V = 
B. V = 16. 3 16 U
C. V = 32. D. V =  SA 3 ÍA H
Câu 61. Cho hình nón có bán kính đáy bằng 6, chiều cao bằng 8. Biết rằng có một mặt cầu tiếp xúc I P ẠL
với tất cả các đường sinh của hình nón, đồng thời tiếp xúc với mặt đáy của hình nón. Tính bán Ỏ B kính mặt cầu đó. Ị 10 A. AI BT 3 Ộ M 7 G B. 4 KHÔN Ể 17 Đ C. 4 D. 3.
Câu 62. Cho hình nón có bán kính đáy R = 5 ,
a độ dài đường sinh = 13 .
a Thể tích khối cầu nội tiếp hình nón bằng 3 40 a 3 400 a A. B. 9 27 3 4000 a 3 4000 a C. D. 27 81
Câu 63. Cho khối cầu tâm O bán kính 6. Mặt phẳng ( )
P cách O một khoảng x cắt khối cầu theo
một hình tròn (C). Một khối nón có đỉnh thuộc mặt cầu, đáy là hình tròn (C). Biết khối nón có
thể tích lớn nhất, khi đó giá trị của x bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 89
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
A. x = 2.
B. x = 1.
C. x = 3 2. D. x = 6 2.
Câu 64. Cho mặt cầu tâm , O bán kính .
R Xét mặt phẳng ( )
P thay đổi cắt mặt cầu theo giao tuyến
là đường tròn (C). Hình nón (N) có đỉnh S nằm trên mặt cầu, có đáy là đường tròn (C) và có
chiều cao là h với h  .
R Tính h để thể tích khối nón được tạo nên bởi (N) có giá trị lớn nhất ?
A. h = R 3.
B. h = R 2. 4R 3R C. h =  D. h =  3 2
Câu 65. Trong các hình nón nội tiếp hình cầu có bán kính bằng 9, tính bán kính đường tròn đáy r
của hình nón có thể tích lớn nhất ? U
A. r = 4 2.
B. r = 5 2. SA ÍA H
C. r = 6 2.
D. x = 3 2. I P ẠL Ỏ
Câu 66. Cho hình trụ có chiều cao bằng 4 nội tiếp trong hình cầu bán kính bằng 3. Tính thể tích V B Ị của khối trụ này.
A. V = 40. AI B T Ộ
B. V = 20. M G 90
C. V = 36. KHÔN Ể 20 Đ D. V =  3
Câu 67. Một hình trụ có đường kính đáy bằng chiều cao và nội tiếp trong mặt cầu bán kính . R Diện
tích xung quanh của hình trụ bằng A. 2 4 R . B. 2 2 R . C. 2 2 2 R . D. 2 2 R .
Câu 68. Hình trụ (T ) bán kính đáy bằng 3 ,
R chiều cao bằng 8R có hai đáy nằm trên mặt cầu (S).
Thể tích của khối cầu bằng A. 3 125 R . B. 3 25 R . 3 500 R 3 375 R C. D. 3 4
Câu 69. Cho mặt cầu (S) bán kính R = 2. Một hình trụ có chiều cao h và bán kính đáy r thay
đổi nội tiếp mặt cầu. Diện tích xung quanh lớn nhất của khối trụ bằng  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 90
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU A. 2. B. 4. C. 6. D. 8.
Câu 70. Cho mặt cầu (S) bán kính R = 5. Một hình trụ có chiều cao h và bán kính đáy r thay đổi
nội tiếp mặt cầu. Tính chiều cao h để diện tích xung quanh của hình trụ lớn nhất ?
A. h = 2 2.
B. h = 4 2.
C. h = 5 2.
D. h = 3 2.
Câu 71. Cho mặt cầu (S) bán kính R = 4. Một hình trụ có chiều cao h và bán kính đáy r thay đổi
nội tiếp mặt cầu. Diện tích xung quanh lớn nhất của khối trụ bằng A. 8. B. 64. C. 32. D. 16.
Câu 72. Cho khối cầu ( S ) tâm I , bán kính R không đổi. Một khối trụ thay đổi có chiều cao h và
bán kính đáy r nội tiếp khối cầu. Tính chiều cao h theo R sao cho thể tích khối trụ lớn nhất. U R 2 SA A. h = . ÍA 2 H I P 2R 3 Ạ B. h = . L 3 Ỏ B Ị
C. h = R 2 . AI BT R 3 Ộ D. h = . M 3 G
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG – VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU KHÔN ỂĐ
Câu 73. Trong tất cả các hình chóp tứ giác đều nội tiếp mặt cầu có bán kính bằng 9 , tính thể tích V
của khối chóp có thể tích lớn nhất.
A. V = 576 2 .
B. V = 144 6 .
C. V = 144. D. V = 576.
Hướng dẫn giải: Chọn D.
Xét hình chóp tứ giác đều S.ABCD như hình vẽ nội tiếp
mặt cầu tâm I (hình vẽ).
Đặt cạnh hình vuông đáy bằng x và SO = h (x > 0, h > 0). 2 x 2 x Ta có : 2 OB = , SB = + h . 2 2 SK SO
Xét các tam giác vuông SOB, SKI có : cos S = = SI SB  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 91
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 2 1 1  x  2 2 2 2  SB = S . O SI  .
+ h  = 9h x = 36h − 2h . 2 2  2  1 1 Thể tích khối chóp : 2 V = . h x = h ( 2 36h − 2h ). 3 3 3 1 1
1  h + h + 36 − 2h  Ta có : . h ( 2
36h − 2h ) = . .
h h (36 − 2h)  . = 576 V  576   hay V = 576 . 3 3 3  3  max
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi : h = 36 − 2h h =12; x =12 . Vậy V = 576. max
Câu 74. Cho mặt cầu (S) có bán kính R = 5 . Khối tứ diện ABCD có tất cả các đỉnh thay đổi và
cùng thuộc mặt cầu (S) sao cho tam giác ABC vuông cân tại B và DA = DB = DC . Biết thể tích a a
lớn nhất của khối tứ diện ABCD là
( a , b là các số nguyên dương và
là phân số tối giản), b b tính a + b . U
A. a + b = 1 173.
B. a + b = 4 081. SA ÍA
C. a + b =128 .
D. a + b = 5 035. H I P ẠL Hướ
ng dẫn giải: Ỏ B Ị Chọn B. AI BT
Gọi H là trung điểm của AC . Vì tam giác ABC vuông cân tại B và DA = DB = DC nên Ộ M
DH ⊥ (ABC) và tâm I của mặt cầu (S) thuộc DH . G
Đặt DH = h và AH = x ( 0  x  5;5  h 10 ). Ta có ID = IA = 5 và IH = h − 5 . KHÔN ỂĐ
Xét tam giác vuông AIH có 2 2 2 2 2 2 2
AH = AI − IH = 25 − (h − 5) = 10h − h x = 10h − h . 1
Diện tích tam giác ABC là: 2 2 S
= AC.BH = x =10h − h . ABC 2 1 1
Thể tích khối tứ diện ABCD là: 2 V = S .DH =
(10h − h )h 3 ABC 3 3 1  + + −  = h h ( − h) 1
= h h ( − h) 1 h h 20 2h 4 000 . . 10 . . 20 2  . =   . 3 6 6  3  81 4 000 a Vậy V =
=  a + b = 4 081 ; khi đó max 81 b
h = 20 − h h =10 .  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 92
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
Câu 75. Trên mặt phẳng ( P) cho góc xOy = 60 . Đoạn SO = a và SO vuông góc với mặt phẳng
(P) . Các điểm M, N chuyển động trên Ox,Oy sao cho ta luôn có: OM +ON = a . Tính diện
tích của mặt cầu ( S ) có bán kính nhỏ nhất ngoại tiếp tứ diện SOMN . 2 4 a 2  a 2 8 a 2 16 a A. . B. . C. . D. . 3 3 3 3
Hướng dẫn giải: Chọn A.
Gọi H , I lần lượt là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác
OMN và tâm mặt cầu ngoại tiếp tứ diện SOMN 2 a 2 2 2 2
R = OH + IH = + OH . 4
Áp dụng định lý sin trong tam giác OMN ta có: U MN MN SA = 2OH OH = . ÍA sin60 3 H I P ẠL
Áp dụng định lý cosin trong tam giác OMN ta có Ỏ B 2 2 2 Ị
MN = OM + ON − 2.OM.O c N osMON 2 2 = + − = + − AI B OM ON OM.ON
(OM ON )2 3OM.ON T Ộ M OM + ON a 2 ( )2 2 2 G
= a −3OM.ON a − 3 = . 4 4 KHÔN 2 2 2 2 2 2 2 Ể a a a a a 2 a a 2 2 2 2 Đ Ta có: MN   3OH   OH  . Khi đó: R = + OH  + = . 4 4 12 4 4 12 3 a
Bán kính nhỏ nhất của mặt cầu ngoại tiếp tứ diện SOMN bằng . 3 2 4 a
Diện tích của mặt cầu ( S ) tương ứng là 2 S( ) = 4 R = . S 3
Câu 76. Một cái thùng đựng đầy nước được tạo thành từ việc cắt mặt xung quanh của một hình nón
bởi một mặt phẳng vuông góc với trục của hình nón. Miệng thùng là đường tròn có bán kính bằng
ba lần bán kính mặt đáy của thùng. Người ta thả vào đó một khối cầu có đường 3 kính bằng
chiều cao của thùng nước và đo được thể tích nước tràn ra ngoài 2 là  ( 3 54 3
dm ) . Biết rằng khối cầu tiếp xúc với mặt trong của thùng và đúng
một nửa của khối cầu đã chìm trong nước. Thể tích nước còn lại trong thùng
có giá trị nào sau đây?  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 93
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU 46 A. 3 ( 3 dm ) . B.  ( 3 18 3 dm ) . 5 46 C. 3 ( 3 dm ) . D.  ( 3 18 dm ) . 3
Hướng dẫn giải: Chọn C.
Xét một thiết diện qua trục của hình nón như hình vẽ. Hình thang cân
ABCD ( IJ là trục đối xứng) là thiết diện của cái thùng nước, hình
tròn tâm I bán kính IH là thiết diện của khối cầu. Các đường thẳng
AD , BC , IJ đồng qui tại E .
Đặt bán kính của khối cầu là IH = R , bán kính mặt đáy của thùng là
JD = r IB = 3r , chiều cao của thùng là IJ = h . Ta có 1 4 3 3
.  R = 54 3  R = 3 3 ;
h = 2R = 6 3  h = 4 3 . U 2 3 2 SA ÍA
Xé hai tam giác đồng dạng EIB và EJC: H I P Ạ EJ JC r 1 1 1 L = =
=  EJ = IJ = .4 3 = 2 3 ; suy ra IE = 6 3 . Ỏ EI IB 3r 3 2 2 B Ị 1 1 1 1 1 1 AI B
Tam giác IAE vuông tại I có: = +  = +  r = 2 . T 2 2 2 2 Ộ IH IA IE 27 9r 108 M G 1 1 208 3
Thể tích của thùng nước là: 2 2
V =  IA .IE −  JD .JE V = . 1 1 KHÔN 3 3 3 ỂĐ 208 3 46 3
Vậy thể tích nước còn lại trong thùng là V = − 54 3 = ( 3 dm ) . 3 3
Câu 77. Cho tứ diện OABC có OA = , a OB = ,
b OC = c và đôi một vuông góc với nhau. Gọi r là a
bán kính mặt cầu tiếp xúc với bốn mặt của tứ diện. Giả sử a  ,
b a c . Giá trị nhỏ nhất của là r A. 1+ 3 . B. 2 + 3 . C. 3 . D. 3 + 3 .
Hướng dẫn giải:  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 94
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU Chọn D.
Kẻ đường cao AH của tam giác ABC . BC ⊥ OA Vì 
BC ⊥ (OAH )  BC ⊥ OH . BC ⊥ AH
Tam giác OBC vuông tại O có: 1 1 1 bc = +  OH = . 2 2 2 2 2 OH OB OC b + c
Tam giác AOH vuông tại O có: 2 2 2 2 2 2 2 2 b c
a b + b c + c a 2 2 2 2
AH = OA + OH = a +  AH = . 2 2 2 2 b + c b + c 1 1 Tam giác OBC có 2 2
BC = b + c nên 2 2 2 2 2 2 S = AH.BC =
a b + b c + c a . ABC 2 2 U SA
Diện tích toàn phần của hình chóp . O ABC là: ÍA H I P 1 2 2 2 2 2 2 Ạ S = S + S + S + S =
ab + bc + ca + a b + b c + c a . tp OAB OBC OAC ABC ( ) L 2 Ỏ B Ị 1 1
Dễ thấy thể tích khối chóp . O ABC là V = abc = S .r . AI BT 6 3 tp Ộ M 2 2 2 2 2 2 a 2S G
ab + bc + ca + a b + b c + c a Suy ra tp = = r bc bc KHÔN Ể 2 2 Đ a a a a = +1+ + +1+ 1+1+1+ 1+1+1 = 3+ 3 . 2 2 c b c b
Dấu bằng xảy ra khi và chỉ khi a = b = c .
Câu 78. Cho hai mặt cầu ( S và ( S cùng tâm O , có bán kính lần lượt là R = 2 và R = 10 . 2 ) 1 ) 1 2
Xét tứ diện ABCD có hai đỉnh ,
A B nằm trên ( S và hai đỉnh C, D nằm trên ( S . Thể tích lớn 2 ) 1 )
nhất của khối tứ diện ABCD bằng A. 3 2 . B. 7 2 . C. 4 2 . D. 6 2 .
Hướng dẫn giải: Chọn D.  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 95
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU A I B I A' B' A B O O D' D J C J D C' C
Dựng mặt phẳng ( P) chứa AB và song song với CD , cắt (O; R theo giao tuyến là đường tròn 1 )
tâm I . Dựng mặt phẳng (Q) chứa CD và song song với AB , cắt (O; R theo giao tuyến là 2 )
đường tròn tâm J .
Dựng hai đường kính A B  ,C D
  lần lượt của hai đườn tròn sao cho A B   ⊥ C D
  (Xem hình 1). U SA
Khi đó IJ = d ( AB,CD) = d ( A B  ,C D  ). ÍA H I P Ạ
Xét tất cả các tứ diện có cạnh AB nằm trên ( P) và CD nằm trên (Q) thì ta có: L Ỏ B Ị 1 V = AB CD IJ AB CD A B  C D   IJ =V . ABCD ( ) 1 . . .sin , . . .1     6 6 A B C D AI BTỘ ⊥ M
Do đó ta chỉ cần xét các tứ diện có cặp cạnh đối AB CD và chúng có trung điểm I, J thẳng G
hàng với O (Xem hình 2). KHÔN Ể
Đặt IA = x, 0  x  10; đặt JC = y, 0  y  2 . Ta có: 2 2
OI = 10 − x , OJ = 4 − y . Đ
Khi đó: d ( AB CD) 2 2 ,
= IJ = OI + OJ = 10 − x + 4 − y .
Thể tích khối tứ diện ABCD là: 1 1 V = A . B . CD IJ = .2 . x 2 . y − x + − y = xy − x + − y ABCD ( 2 2 2 10 4 ) ( 2 2 10 4 ) 6 6 3 2 2 − − Trong đó: 1 14 x 5 y 2 2 2 10 − x = .2. 10 − x  ; 1. 4 − y  . 2 4 2 2 2 24 − x − 2 y 24 − 2 2xy 12 − 2xy Suy ra 2 2
10 − x + 4 − y   = . 4 4 2 −  + −  Ta đượ xy xy xy c: Vxy = xy − xy    = . ABCD ( )( ) 2 2 12 2 1 1 2 12 2 . 2 12 2 6 2   3 2 3 2 3 2 2    HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 96
HÌNH HỌC 12 – MẶT CẦU, KHỐI CẦU
0  x  10, 0  y  2  2  10 − x = 2    x = 6
Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi: 2  4 − y =1   . Vậy maxV = 6 2 . ABCD  y = 3 2 2 x = 2 y
 2xy =12− 2xy 
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU 1C 2C 3B 4B 5C 6C 7A 8A 9D 10B 11C 12B 13B 14A 15D 16B 17D 18C 19B 20A 21B 22B 23B 24C 25D 26A 27A 28C 29A 30A 31B 32B 33A 34B 35A 36A 37B 38D 39A 40B 41A 42A 43A 44C 45C 46D 47A 48B 49B 50B 51C 52A 53D 54B 55D 56B 57A 58A 59A 60A 61D 62D 63A 64C 65C 66B 67B 68C 69B 70C U 71C 72B 73D 74B 75A 76C 77D 78D SA ÍA H I P ẠL ỎB Ị AI BTỘMG KHÔN ỂĐ  HOÀNG XUÂN NHÀN  ZALO: 0969 343 344 97 HÌNH HỌC 12
MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU MỤC LỤC
BÀI 1. MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ................................................................................trang 01
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 01

Mặt nón, hình nón và các yếu tố liên quan ....................................................................... trang 01
Hình nón cụt và khối nón cụt ............................................................................................. trang 02
Khối ghép được tạo bởi hai hình nón chung đáy ............................................................... trang 02
Thiết diện qua trục của hình nón ....................................................................................... trang 03
Thiết diện vuông góc với trục hình nón ............................................................................. trang 04
Thiết diện qua đỉnh hình nón và không qua trục hình nón ............................................... trang 04
Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình chóp đều .................................................................. trang 05
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 07
Dạng 1. Mặt nón và các yếu tố liên quan ........................................................................... trang 07
Dạng 2. Sự hình thành của mặt nón, hình nón .................................................................. trang 10
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình nón .......................................................................... trang 13
Dạng 4. Thiết diện qua đỉnh và không chứa trục của hình nón ......................................... trang 15
Dạng 5. Thiết diện vuông góc với trục của hình nón ......................................................... trang 19
Dạng 6. Hình nón ngoại tiếp và nội tiếp hình đa diện ....................................................... trang 22
Dạng 7. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 26
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 1: MẶT NÓN, HÌNH NÓN, KHỐI NÓN ............................................trang 29
BÀI 2. MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...................................................................................trang 30
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 30

Mặt trụ và các yếu tố liên quan ......................................................................................... trang 30
Thiết diện vuông góc với trục hình trụ ............................................................................... trang 30
Thiết diện qua trục hình trụ ............................................................................................... trang 31
Hình trụ cụt (hay phiến trụ) ............................................................................................... trang 31
Hình nêm ............................................................................................................................ trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tam giác đều .......................................................................... trang 32
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tam giác đều .............................................................................. trang 32
Hình trụ ngoại tiếp lăng trụ tứ giác đều ............................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp lăng trụ tứ giác đều ................................................................................ trang 33
Hình trụ ngoại tiếp hình nón .............................................................................................. trang 33
Hình trụ nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 34
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 34
Dạng 1. Hình trụ và các yếu tố cơ bản ............................................................................... trang 34
Dạng 2. Sự hình thành mặt trụ, khối trụ ............................................................................ trang 37
Dạng 3. Thiết diện qua trục của hình trụ ........................................................................... trang 40
Dạng 4. Thiết diện song song với trục hình trụ .................................................................. trang 42
Dạng 5. Thiết diện nghiêng so với trục hình trụ ................................................................ trang 45
Dạng 6. Hình trụ ngoại tiếp, nội tiếp hình đa diện, hình nón ............................................ trang 49
Dạng 7. Hình đa diện có tất cả cạnh chứa trong hình trụ .................................................. trang 55
Dạng 8. Max-min và bài toán thực tế ................................................................................ trang 56
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 2: MẶT TRỤ, HÌNH TRỤ, KHỐI TRỤ ...............................................trang 63
BÀI 3. MẶT CẦU, KHỐI CẦU ...................................................................................................trang 64
PHẦN I. LÍ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN ..................................................................trang 64

Mặt cầu và các công thức liên quan .................................................................................. trang 64
Điểm đối với mặt cầu ......................................................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng ...................................................................... trang 64
Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng .................................................................. trang 65
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp ............................................................................................ trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện có ba cạnh đôi một vuông góc ............................................... trang 66
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có các đỉnh cùng nhìn một cạnh dưới một góc vuông ....... trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt đáy .................................. trang 67
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp đều ..................................................................................... trang 68
Mặt cầu ngoại tiếp hình chóp có mặt bên vuông góc mặt đáy ......................................... trang 69
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tam giác đều .......................................................................... trang 70
Mặt cầu nội tiếp hình chóp tứ giác đều ............................................................................. trang 71
Mặt cầu ngoại tiếp hình bát diện đều ................................................................................ trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình lăng trụ tam giác đều .................................................................. trang 72
Mặt cầu ngoại tiếp hình hộp chữ nhật .............................................................................. trang 72
Mặt cầu nội tiếp hình lập phương ..................................................................................... trang 73
Mặt cầu nội tiếp hình nón .................................................................................................. trang 73
Công thức liên quan đến chõm cầu ................................................................................... trang 74
PHẦN II. CÁC VÍ DỤ MINH HỌA VÀ BÀI TẬP ............................................................................trang 74
Dạng 1. Mặt cầu, khối cầu và các yếu tố cơ bản ................................................................ trang 74
Dạng 2. Mặt cầu và bài toán thực tế .................................................................................. trang 76
Dạng 3. Giao tuyến giữa mặt cầu và mặt phẳng ................................................................ trang 78
Dạng 4. Mặt cầu ngoại tiếp, nội tiếp hình chóp và lăng trụ ............................................... trang 79
Dạng 5. Mặt cầu ngoại tiếp và nội tiếp hình nón, hình trụ ................................................ trang 87
MỘT SỐ BÀI TOÁN VẬN DỤNG, VẬN DỤNG CAO MẶT CẦU .............................................. trang 91
ĐÁP ÁN TRẮC NGHIỆM BÀI 3: MẶT CẦU, KHỐI CẦU ................................................................trang 97